DMY FELSEFE

… D: Benim motiasyonum doğal içgüdülerim. Doğal seçilim baskılarını yönlendirerek bilimsel bir hayat yaşamaya çalışıyorum. Y: Bırak evrimci ayaklarını. Bilim kurucu değildir, normatif konuşmaz. Bu söylediğin bilimsel değil. D: Bu söylediğim tek bilimsel seçenek. Bilmiyorum, sadece araştırıyorum demenin başka bir yolu. Y: Bu kararın nereden geldi peki? D: Tabi ki kendimden. Bilinçli bir tercih yaptım. Düşünmeye cesaret ettim ve bu kararı aldım. Y: Allah verdi desene. Kendin gelmediğin bir hayatta nasıl ben yaptım diyebilirsin? Kul olduğunu fark et. D: Allah deyip düşüncemi susturmam. Bildiğimi sanmama yol açacak hiçbir kaçışı tercih etmiyorum. Y: Peki, bugün ne yapacaksın? D: Sizinle evde oturuyorum. Başka

… Y: Derdimiz bu mu? Derdimiz entel takılmak mı? M: Yanlış tasvir ediyorsun. Tasvir düzgün olmazsa analiz mümkün olmaz. Boşuna uğraşmış oluruz. Durum tespitini tarafsız yapmalısın. Uzanamadığın ciğere murdar diyerek analize adım atamazsın. Y: Neyine uzanacağım, entel hezeyanı terimler. D: Entel hezeyanı değil de mübalağa diyelim. Bu kadara gerek yok dostum. M: Neyin gerekli olduğunu nereden bileceğiz? Y: Neyin gerekli olduğunu söylemeden nasıl yaşayacağız? M: Haklısın, bir istikamet doğrultusunda gitme ihtiyacımız var. Ancak bazen, hiç olmazsa ara sıra bir şey bilmediğimizi itiraf etmek de gerekli değil mi? Y: Bu mu itiraf? Terimler mi? M: Bir itiraf çabası. Alternatifi yok? Y: Dinin

… M: Dilin ontolojik indirgemeciliği ve bünyesinde barındırdığı asimetri, nesnel gerçekliğin dikotomik kategorizasyonlar içinde eritilmesine sebep olur; zira dilsel göstergeler, doğaları gereği nötr birer yansıtıcı olmaktan ziyade, toplumsal ve ideolojik olarak yapılandırılmış semantik yüklerle maluldür. Göstergebilim her dilsel birimin zorunlu olarak konumsal ve etiketleyici yükler taşıdığını ortaya koyar: kavramlar, toplumsal tarih boyunca tortulanan anlam katmanlarıyla yüklüdür. Bu bağlamda her kavrayış girişimi, dilin radikal yüklü semiyotik kodları tarafından önceden belirlendiği için özne ile nesne arasındaki ilişki kaçınılmaz olarak epistemik bir çarpıtmaya maruz kalır; dolayısıyla “siyah ya da beyaz” konuşmak -diyalektik nüansları yok sayan dualist bir söylem inşa etmek- bir yanılsamadır. Dil, gerçekliği

… D: Dinden bahsederim tabi. Bu emektar yapı toplumun temellerini kurup diğer tüm bilgi sistemleri gibi eskimiş ve milletin ağzında sakız olmuş. Ediplerin ve ruhban sınıfının dili istismar etmesinin bir örneğini teşkil etmiş. İbret olarak ve cevaplanamayan sorularda basit boşluk doldurucular üreterek halen hizmet ediyor. Çok yaşa din, ama kendi alanında. Y: Biraz önce demedik mi herkes bazı alanlarda çocuktur diye. Felsefe profesyonel olmayanlar için kullanışlı değil mi? D: Tıp profesyoneli olmadan nasıl tedavi olmak istiyorsan felsefe profesyoneli olmadan da aklını kullanma tedavisi almalısın. Aklını kullanmak ise dil kullanımı ile pararlel gerçekleşen bilişsel bir çalışkanlık diyebiliriz. Tamamen dil değil, çünkü dilin

Felsefi deneme nedir? Felsefi deneme; kavramları körü körüne inanılan kalıplardan kurtaran, zıt fikirleri çarpıştırarak özgün düşünceler üreten ve zihnimizin sınırlarını genişleterek bağımsız düşünmemizi sağlayan en rafine sorgulama alanıdır. Edebi denemeden farklıdır. Edebi denemede sürpriz unsuru için netlik ihmal edilir, estetik kaygı anlaşılmazlığı getirir. Felsefi deneme daha çok bilim yazılarına benzer. En başta açıkça ifade etmek, kısa ve özlü konuşmak, dürüst bir diyalektik yürütmek asıl hedeflerdir. Edebi deneme karşıdakini etkilemeye yönelik iken felsefi deneme konunun farklı bakış açılarını çözümlemeye yöneliktir. Yani bir kişinin değil konu hakkında çözümün lehinedir. Felsefi denemenin faydası Felsefi deneme yazmak bir insanın insan olmak açısından en faydalı etkinliklerindendir.

Sokrates hayatı boyunca bilmenin öneminden bahsetmiş. Ancak önermesel bilgiyi, malumatı değil “iyi olmanın” yani erdemli ve ahlaklı olmanın bilgisini kast ediyormuş. Çevresindekiler bu bilgiye nasıl ulaşacaklarını sorduğunda onlara direkt cevap vermezmiş. Ona göre hakikat, dışarıdan ezberletilecek bir şey değil; insanın kendi içinde doğurması gereken bir farkındalık gibiymiş. Sorular sorarak kendilerinin süreç içinde fark etmesini ve değişmesini sağlama yöntemine “doğurtma” demiş. Uzun müddet hemhal olarak iyi bir kişi olmanın bilgisine alışıyormuşlar. “Refah, insanın kendini kaybetmesi için en elverişli ortamdır.” — Kierkegaard Günümüzde, bilgiye hemen ulaşma çağında, “short” dikkat aralıklarında bunu yapmak ne kadar zorlaştı! Her şeyin hemen önümüze geldiği zamanımızda asıl önemli

1775’te Britanya’nın Kuzey Amerika’daki 13 kolonisi mecliste temsil edilmedikleri için “temsil yoksa vergi yok” diyerek isyan ettiler. 300 yıllık koloni tarihinde devlet farklı bir şey yapmamıştı. 1789’da Fransa halkı tarihteki “özgürlük, eşitlik, kardeşlik” diyerek pek de farklı bir şey yapmayan krala isyan ettiler. İki bin yıllık tarihinde Fransa kültürü çok daha kötü dönemler geçirmesine rağmen ne olmuştu? 1848 devrimleri sırasında Avrupa’da bireylerin refahı artmıştı, ortalama gelir de iyiydi, ama farklı bir durum vardı. Ekim Devrimi sırasında Rusya tarihteki diğer savaşlarından farklı bir şey yapmıyordu. Peki devletlerin farklı bir şey yapmaması asıl problem olabilir mi? Kadife devrimler ve Arap baharları devletin

“Zamana bırakmak” deyimi doğal akışa bırakmak, olayların gidişatına güvenmek, olgunlaşmaya mahal vermek, kendi kendine şekillenmeye izin vermek gibi anlamlara gelir. Bazen de sorumluluktan kaçmak, pasif davranmak gibi kaçış anlamına gelir. Burada olumlu anlamda, elinden geleni yaptıktan sonra bekleyip görmek anlamını işleyeceğiz. “Zaman her şeyin ilacıdır.”“Sabreden derviş muradına ermiş.”“Acele işe şeytan karışır.”“Beklemesini bilenin her şey ayağına gelir.”“Her şeyin vakti var.”“Gün doğmadan neler doğar.”“Su akar, yolunu bulur.” Zaman, geçiciliğin kendisidir. Geçici bir hayatı geçici bir şekilde tecrübe ederiz. Elle tutulmayacak kadar küçük anlara “şimdi” deriz. Gelecek ve geçmiş şimdilerin farklı bir bakış açısıdır. Şimdiler bir filmin sahneleri gibi akarlar, her kare bir

Daha önce Türkiye’nin geleceği, tarihsel dönüşümü, taklit ve modelleri, modernleşme çabaları gibi onlarca yazıda sanat eserlerinin bile en büyük probleminin tepeden inme değişiklik olduğunu söylemiştik. Türkiye’de kurumlarda modernleşme kaygısı hala baskındır. Peki kurumların tarihsel süreçte konumu nasıldır? Yapay zekaya sorarak bir yazı düzenledik. Yürütme Padişahların çoğu modernleşmeciydi. Gerici olarak bilinen II. Abdülhamid’in en büyük düşmanlarını eğitecek kadar modern eğitim kurumları kurduğunu, padişahtan daha güçlü bir hükumete sahip olan Atatürk’ün modernleşme sevdiği müzikleri bile yasakladığını düşünürsek modernleşmenin öncüsü kurum olduğunu söyleyebiliriz. Gelecekte böyle olmayabilir. Sosyal medya, popülist liderler, post-modern ve post-kolonyal söylemler bu ivmeyi tersine çevirebilir. Yasama Halkın iradesini iktidara yansıtmada

İnsanlık, milyonlarca yıl boyunca hayatta kalma içgüdüsü ile yoğrularak fiziksel bir “mücadele makinesi” haline gelmişken; günümüzde bu biyolojik donanım, yapay ve hiper-konforlu bir çevreyle derin bir evrimsel uyumsuzluk yaşamaktadır. Atalarımızın kıtlığa karşı enerji depolayan ve ani tehlikelere karşı savaş ya da kaç tepkisi veren metabolizması, bugünün bol kalorili ve sedanter yaşamında işlevsizleşerek uygarlık hastalıklarına ve kronik anksiyeteye dönüşmüştür. Gerçek bir dışsal düşmanın yokluğunda zihnin kendi içine dönerek yapay düşman üretmektedir. Düşmanı olmayan insanlığın kendisi düşmandır. Kendisi dediğimiz dili kullanma kapasitesi, kültürü, kelimeleridir. Dilin hayatta kalma rolü İletişim çoğu hayvanda gözlemlendiği kadarıyla tehditleri bertaraf etmek için çıkmış bir uyarı sistemidir. Dil

Kas, ancak yırtılarak büyür; lifler önce zorlanır, hasar görür, sonra daha güçlü bir şekilde onarılır; sorumluluk da böyle çalışır. Ağırlığı kaldırmayı reddeden bir vücut zayıf kalırken, zorluğu reddeden bir karakter de körleşir. Hiç acı çekmeden güçlenen bir kas olmadığı gibi, hiç yanılmadan, hiç bedel ödemeden olgunlaşan bir insan da yoktur. Kendi bacaklarının sorumluluğunu üstlenmeyen, acı çekerek öğrenmeyen kimse yürümeyi başaramaz. Herkes büyük acılara göğüs gerip bebekliği geçer, ancak herkes çocukluğu geçemez. Çocukluğu geçmek için sütten, ebeveynden ve rahatlıktan kopmak gerekir. Ağırlık merkezini ebeveynden kendi iradesine kaydıran birey, tıpkı kendi vücut ağırlığını kontrol etmeyi öğrenen bir sporcu gibi, varoluşsal bir denge

İran-İsrail Savaşı, tüm dünyanın gözü önünde, tüm ciddiyetiyle 43 gündür sürüyor. Zihinlerin arka planında ise bir komedi var. Siyaset kurumu —diğer kurumlardan aşağı kalmayacak şekilde— söylediği masalların kesin doğruluğunu kabul ettirmiş; meşruiyet için tek gereklilik yalan söylemek olmuş, yalan söyleyenler seçildikçe seçilim baskısı yalancılıktan yana gitmiş. İşte doğanın en akıllısı değil, en yalancısı: insan. ABD lideri Trump “medeniyetini yok etmek ve onları Taş Devri’ne döndürmek” için İran’ın savunma kapasitesinin yanında petrokimya tesislerini, çelik üretim tesislerini, ilaç fabrikalarını, üniversiteleri, okulları, hastaneleri, bankaları, limanları, havaalanlarını, köprüleri, demiryollarını ve elektrik şebekesini yerle bir etti. ABD ve İsrail resmiyette “önleyici meşru müdafaa” doktrinine dayanarak,

Bir amacı maksimize etmek, en fazlasını yapmaya çalışmak ne kadar doğrudur? Amaç tek bir şey olursa diğer yaşamsal noktalar ihmal edilmez mi? Tek amaç her zaman diğer amaçlar üzerinde tiranlığa, kişinin bedeninin ve hayatının o amaç için sömürülmesine yol açar. “Aşırılık her erdemin düşmanıdır.” — Aristoteles, Nikomakhos’a Etik Aristoteles’in felsefesi aşırılıklardan kaçınma üzerine kuruludur. Eudaimonia (iyi yaşam) tek bir erdemin maksimizasyonu değil, erdemlerin uyumu ve dengesidir. Cesaret tek başına pervasızlığa, cömertlik tek başına saçıp savurmaya dönüşür. Erdem, aşırılığın ortasında durmak demektir. Bu yüzden ona “orta yol” der. Maksimizasyon tam da bu yüzden Aristotelesçi gözde şüphelidir: tek boyutta derinleşmek, diğer boyutları

İnsanlar dünyayı kavramlarla algılar. Kavramlarla kurulan iletişim, dilin belirsiz, çok anlamlı ve açık uçlu yapısı nedeniyle çoğu zaman yanlışlığa sürüklenir. İletişim kurmak için eski sembolleri kullanmak yasak olsa, yeni kelimeler uydurmak zorunda kalsak ne kadar zor olurdu? Her kavram kullanımı yeni bir bağlamda şekillenmiş yeni bir sembolizm yaratır. Bu yüzden kavram kargaşası ve kavram yanılgısı kaçınılmaz olur. Kavram Kargaşası Nedir Kişinin bir kavramı anladığı şeklin, kavramın ortaklaşa kabul edilen anlamından önemli derecede farklılık göstermesi durumudur. Örneğin; “Bu söylediklerin gerçek olamaz.” ifadesinde kullanılan “gerçek” kavramı hatalıdır. Çünkü bir şeyin gerçek olması var olması demektir. Söylediklerimiz gerçeğe uygun ise doğru, değilse yanlış

Peltzman 1975’teki makalesinde insanların güvenlik önlemlerine (ABS, emniyet kemeri, hava yastığı) daha fazla risk alarak karşılık verdiğini savunur. Otomobil ne kadar güvenli hale gelirse, sürücü o güvenliğin sağladığı “hata payını” daha hızlı giderek veya daha dikkatsiz sürerek tüketir. Güvenlik insan psikolojisinin “sabit bir risk seviyesinde kalma” arzusu nedeniyle beklenen büyük can kaybı düşüşünü yaratamaz. Gerald J.S. Wilde’ın risk dengesi teorisine göre her bireyin genetiğine, deneyimlerine ve o anki hedeflerine göre belirlenmiş bir “hedef risk düzeyi” vardır. İnsanlar hayatta kalmayı yeterli bulmazlar. Limitleri sınamak isterler. Tatmin olmak ve yerinde durmak yerine kazanmak, heyecan duymak veya yeni deneyim isterler. Koşullar iyileştiğinde hayatta

Cumhurbaşkanı Erdoğan Türkiye’nin eğitimde başarısız olduğunu söyledi. Eğitimde istenen seviyeye gelinmediğine dair pek çok haber görüyoruz. Türkiye’nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı(PISA)’nda OECD ortalamasının altında olması bunun kanıtı olarak gösteriliyor. Türkiye eğitimde başarısız mı? Eğitimde başarı şart mı? Türkiye’nin eğitimde başarısız olması kimin için kötü? Her bireyin yeteneği ve hedefleri ölçüsünde kariyer planlaması yapması gibi ülkeler de farklı koşullara sahip olabilirler. Türkiye hedeflediği eğitim başarısına ulaşamadığı için başarısız sayılamaz. Ataları akademisyen olan bir kişi için üniversite bitirmek sıradan bir olayken, bir çobanın üniversite bitirmesi sıra dışıdır. Her tür başarı altyapıya ve arka plana göre nitelendirilir. Türkiye’nin arka planı nedir? Osmanlı Devleti’ne

In recent years, especially within liberal left circles, the claim that communism is a religion has been voiced. Later, this discourse spread to other sides of the political spectrum as well. What this claim actually implies is that communism resembles the very thing it criticizes. Common Characteristics of Money, religion, communism and popular culture Element Traditional Religions Communist Ideology Popular Culture Money Primary Aim Eternal happiness Happiness in this world Instant gratification Happiness through dominance over others Cult Figures Prophets, saints, dervishes. Revolutionary leaders, theorists, worker leaders. Influencers, stars, visionary entrepreneurs. The wealthy, celebrities Sacred Text Revelation-based scriptures (Qur’an, Bible,