#itikat

Ebu Ubeyd Kasım b. Sellam, Ehli Sunnet vel Cemaat'in güzide alimlerinden biridir. Hocaları içinde Ma'mer, Abdurrahman ibn Mehdi, İmam Şafii ve Ebu Hanife'nin iki parlak öğrencisinden olan İmam Muhammed b. Hasan eş-Şeybani vardır.

İlk asırlardan bu yana iman konusunda birçok kitap kaleme alınmıştır. Bu kitaplardan bazıları müstakil olarak, bazıları da bir kitabın bir bölümü olarak yazılmıştır. Bu konuda kaleme alınan ve Kitâbu'l Îmân olarak adlandırılan müstakil eserlerin en eskisi Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm'ın kitabıdır.

Ebu Ubeyd ilk önce Ehli Sünnet ile Mürcie arasındaki ihtilâftan söz etmiş, Ehli Sünnet'in görüşünü destekleyen delilleri sıralamıştır.

Müellif daha sonra iman konusunda "muhtelefun fih" meseleleri sekiz başlık altında zikretmiştir. Bu başlıklar şunlardır: İmanda istisnâ, imanın artması ve azalması, imanın amel olmaksızın söz olarak isimlendirilmesi, imanın marifetten ibâret olduğunu söyleyenler, âlimlerin imanı sözden ibaret görenleri kınamaları ve onlarla oturmaktan sakındırmaları, günahlar sebebiyle küfre girilip girilmeyeceği, büyük günâhların zikri.

Hacim olarak az olsa da içerik olarak elhamdulillah doyurucu bir eser olmuş. Allah azze ve celle müellife rahmet eylesin, bu çalışmasını kendisine sadaka-i cariye kılsın, ateşe girmeden cennetine giren kullarından eylesin.

Özet olarak söylersek ehli sünnet vel cemaatin görüşü "iman dil ile şehadet, kalp ile tasdik ve azalarla amel etmektir" . Bunun karşısında olan ve bugün ümmeti Muhammed'in çoğunun üzerine sirayet etmiş olan "iman dil ile şehadet ve kalp ile tasdiktir" görüşü ise Mürcie'nin görüşüdür. Bazı kesimlerce zikredilen "iman yalnızca kalp ile Allah'ı bilmektir, dil ile şehadete gerek yoktur" sözü ise Cehmiyye'nin küfründendir.

İmanda istisna yapılır (inşaallah müminim demek) iman derece derecedir. Yine aynı şekilde küfür/isyan da derece derecedir. Kimisi dinden çıkarırken, kimisi iman dairesinden çıkarırken İslam dairesinden çıkarmaz. İman taatlerle artar, masiyetlerle eksilir. Hardal tanesi kadar imanı olan, günahlarının azabını çektikten sonra cehennemden çıkarılır.

“Sûretin sîretine şâhiddir”

Ehl-i Sünnet îtikadı üzerinde olmayan biri uçsa dahi îtibarı yoktur. Her Müslüman, ilimden önce îtikadı, edebi ve ahlâkı öğrenmelidir.

Ebû Hu­rey­re -ra­dı­yal­lâ­hu anh-, ibâ­det­le­rin­de ih­lâ­sı kay­be­dip, ben­lik ve he­vâ­la­rı­nı öne çı­kar­tan kim­se­le­rin âkı­be­ti hak­kın­da Haz­ret-i Pey­gam­ber -sal­lâl­lâ­hu aley­hi ve sel­lem-’in şöy­le bu­yur­du­ğu­nu ha­ber ver­mek­te­dir:

“Kı­ya­met gü­nü he­sâ­bı ilk gö­rü­le­cek ki­şi, şe­hid düş­müş bir kim­se olup hu­zu­ra ge­ti­ri­lir. Al­lâh Te­âlâ, ona ver­di­ği nî­met­le­ri ha­tır­la­tır, o da ha­tır­lar ve bun­la­ra ka­vuş­tu­ğu­nu îti­raf eder. Ce­nâb-ı Hak: «– Pe­ki bun­la­ra kar­şı ne yap­tın?» bu­yu­rur.

O kim­se: «– Şe­hid dü­şün­ce­ye ka­dar Sen’in uğ­run­da ci­hâd et­tim.» di­ye ce­vap ve­rir.

Ce­nâb-ı Hak: «– Ya­lan söy­lü­yor­sun. Sen, ne kah­ra­man adam de­sin­ler di­ye sa­vaş­tın, o da de­nil­di.» bu­yu­rur. Son­ra em­ro­lu­nur da o ki­şi yü­züs­tü ce­hen­ne­me atı­lır.

Bu de­fa ilim öğ­ren­miş, öğ­ret­miş ve Kur’ân oku­muş bir ki­şi hu­zû­ra ge­ti­ri­lir. Al­lâh Te­âlâ ona da ver­di­ği nî­met­le­ri ha­tır­la­tır. O da ha­tır­lar ve îti­râf eder. Ona da: «– Pe­ki bu nî­met­le­re kar­şı­lık ne yap­tın?» di­ye so­rar.

O ise: «– İlim öğ­ren­dim, öğ­ret­tim ve Sen’in rı­zân için Kur’ân oku­dum.» ce­vâ­bı­nı ve­rir.

Ce­nâb-ı Hak: «– Ya­lan söy­lü­yor­sun. Sen, âlim de­sin­ler di­ye ilim öğ­ren­din, ne gü­zel oku­yor de­sin­ler di­ye Kur’ân oku­dun. Bun­lar da se­nin hak­kın­da söy­len­di.» bu­yu­rur. Son­ra em­ro­lu­nur, o da yü­züs­tü ce­hen­ne­me atı­lır.

(Da­ha son­ra) Al­lâh’ın ken­di­si­ne her çe­şit mal ve im­kân ver­di­ği bir ki­şi ge­ti­ri­lir. Al­lâh Te­âlâ ver­di­ği nî­met­le­ri ona da ha­tır­la­tır. O da ve­ri­len nî­met­le­ri ha­tır­lar ve îti­râf eder.

Ce­nâb-ı Hak: «– Pe­ki ya sen bu nî­met­le­re kar­şı­lık ne yap­tın?» bu­yu­rur.

O şa­hıs: «– Ve­ril­me­si­ni sev­di­ğin, râ­zı ol­du­ğun hiç­bir yer­den esir­ge­me­dim, sa­de­ce se­nin rı­zâ­nı ka­zan­mak için ver­dim, har­ca­dım.» der.

Hak Te­âlâ: «– Ya­lan söy­lü­yor­sun. Hâlbuki sen, bü­tün yap­tık­la­rı­nı ne cö­mert adam de­sin­ler di­ye yap­tın. Bu da se­nin için zâ­ten söy­len­di.» bu­yu­rur. Em­ro­lu­nur, bu da yü­züs­tü ce­hen­ne­me atı­lır.” (Müs­lim, İmâ­re, 152)