19 juni. Grootste Juneteenth-viering van start gegaan in Buffalo
Juneteenth in Austin, 1900
Gisteren gingen in Buffalo in de staat New York de festiviteiten van het zogenaamde ‘Juneteenth’ van start, het feest dat op 19 juni zijn hoogtepunt bereikt. Ook in de rest van de Verenigde Staten zijn er allerlei vieringen op deze speciale dag, waarvan de naam een samentrekking is van ‘June’ en ‘nineteenth’, 19 juni dus. Op 19 juni 1865 kwam er namelijk een definitief einde aan de slavernij.
De afgelopen week stond in het teken van de blinde haat. Homohaat, vreemdelingenhaat, zelfhaat, ze brachten twee mannen tot vreselijke daden. Daarom is het juist goed dat dit weekend in de VS juist in het teken staat van het einde van een van de meest beschamende episodes in de geschiedenis. De slavenhandel en het racisme en onmenselijke winstbejag die eraan ten grondslag lagen, behoren sinds 19 juni 1865 in de VS officieel tot het verleden. De Amerikanen vieren dit, en de rest van de wereld zou mee moeten vieren.
Ik gebruikte het woord ‘officieel’, omdat racisme nog lang niet verdwenen is anderhalve eeuw na 19 juni 1865, en zelfs slavernij bestaat nog steeds. Racisme is overal, vaak zelfs onbewust en onbedoeld aanwezig (zie Zwarte Piet). Radio-dj Giel Beelen maakte zich onlangs oneindig belachelijk door in de Zwarte Piet-context te zeggen “Het ging net zo lekker”. Het gaat niet lekker, racisme is nooit weggeweest, maar de slavernij is gelukkig wel weg.
De Amerikaanse president Abraham Lincoln deed op 22 september 1863 de beroemde Emancipation Proclamation, waarmee hij met een pennenstreek 3 miljoen zwarte slaven vrij verklaarde. Het ‘executive order’ werd op 1 januari 1863 van kracht, en die datum wordt historisch gezien als het einde van de slavernij.
Echter, toen Lincoln de wet opstelde, was de VS in een grootschalige burgeroorlog verwikkeld, die juist voor een groot deel ging over de slavernij: de noordelijke staten wilden daar een einde aan maken, en zeven zuidelijke staten niet, aangezien de winstgevende plantages, die in het zuiden te vinden waren, draaiden op goedkope slavenarbeid. Zij scheidden zich af. Dus toen de slavernij officieel werd afgeschaft, was het nog zeer de vraag of die afschaffing ook daadwerkelijk een feit zou worden in het zuiden. Daar werd nog hevig om gevochten.
Sterker nog, eigenlijk konden deze mensen juist omdat het nog oorlog was vrij verklaard worden. In het noorden was een kwart van de totale vier miljoen slaven al vrij. De president, wiens verkiezing in november 1860 een van de aanleidingen was geweest voor het uitbreken van de oorlog in april 1861, kon als opperbevelhebber van de regeringstroepen de Emancipation Proclamation als een oorlogsmaatregel, dus zonder instemming van het Congres, ook in de zuidelijke staten afdwingen. De echte beslissing viel daarna natuurlijk op het slagveld.
Het noorden won, en de Confederate States hielden op te bestaan als een aparte bestuurlijke eenheid in de VS. De wet die Lincoln in oorlogstijd erdoorheen had geduwd, gold nu voor het hele, herenigde land. Op 22 juni 1865 werd, zo gaat het verhaal, het laatste schot van de Amerikaanse Burgeroorlog afgevuurd. Enkele dagen daarvoor konden de zwarte slaven van het zuiden al hun bevrijding vieren.
De Burgeroorlog was grotendeels voorbijgegaan aan het wat verderaf gelegen Texas. Veel rijke zuiderlingen waren naar Texas getrokken, met slaven en al, toen in het zuidoosten de oorlog in alle hevigheid uitbrak. Technisch gezien was Texas geen staat in oorlog geweest, dus de oorlogsmaatregel van Abraham Lincoln gold niet voor de staat die tot 1846 een onafhankelijke republiek was geweest. In juni 1865 waren er nog zo’n 250.000 slaven in Texas, de vaak op afgelegen plantages werkten.
Het nieuws over het einde van de oorlog drong maar langzaam door tot Texas, en bovendien bleef een zuidelijk leger zich nog verzetten tegen de overgave, hoewel die al sinds april een feit was. Op 18 juni arriveerde generaal Gordon Granger in Galveston aan de zuidoostkust van Texas, en vestigde de macht van de regering in Washington opnieuw officieel in de staat. Hij bracht goed nieuws mee voor de slaven:
“The people of Texas are informed that, in accordance with a proclamation from the Executive of the United States, all slaves are free. This involves an absolute equality of personal rights and rights of property between former masters and slaves, and the connection heretofore existing between them becomes that between employer and hired labor. The freedmen are advised to remain quietly at their present homes and work for wages. […]”
De slaven van Galveston vierden feest. Het jaar daarop werd voor het eerst de zogenaamde ‘Juneteenth’-viering gehouden, om het heuglijke feit te blijven vieren. De voormalige slaven legden geld bijeen en kwamen samen op verschillende plekken in de staat, zoals in Galveston, Houston en Austin. Een traditie was geboren, hoewel het in Texas pas echt met de slavernij gedaan was toen het Hooggerechtshof van de staat de wet in 1878 volledig bekrachtigde.
Juneteenth werd in de jaren na de Burgeroorlog langzaamaan geadopteerd door de zwarte gemeenschappen in de rest van het land, waardoor er ook vandaag overal in de VS festiviteiten zijn. Juneteenth is een heel gezellig feest, zonder al te grote manifestaties of pompeus gedoe dat sommige andere feestdagen kenmerkt. Het heeft zelfs wel iets weg van onze Koningsdag: er wordt gebarbecued, gedronken, er worden spelletjes gedaan, er klinkt muziek en er wordt gezongen en gedanst, kortom: het is echt feest. Een speciale traditie is de verkiezing van ‘Miss Juneteenth’, uiteraard een zwarte vrouw.
Een van de liedjes die je vandaag kunt horen tijdens de vieringen is de ‘traditional’ Swing Low, Sweet Chariot, een oeroud volkslied dat door de slaven werd gezongen. De tekst is geïnspireerd op een Bijbelvers, waarin het verhaal wordt verteld van de profeet die in een strijdwagen wordt opgehaald en naar de hemel werd vervoerd. De slaven wilden vurig ‘naar huis gebracht worden’. De vrijheid in de Verenigde Staten was dat gedroomde thuis.
Helaas is er sinds 1865 niet altijd reden geweest om te feesten, aangezien de afschaffing van de slavernij niet betekende dat er ook een einde kwam aan vooroordelen, racisme en bruut geweld tegen zwarten. Tot in de jaren ’60 waren zwarten in het zuiden van de VS in de praktijk tweederangs burgers, en tot op de dag van vandaag is racisme nog steeds aan de orde van de dag, ondanks de observaties van de Giel Beelens van deze wereld.
Vandaag is het echter tijd voor feest. Laat de spareribs maar komen, en laat de chariot ons allemaal de weg naar huis wijzen, een rechtvaardige plaats, niet in de hemel, maar op aarde.
