Özgün Halil

Günümüzde yeni içten yanmalı motorlar geliştirmek ne kadar mantıklı, bilmiyorum. Bundan 10–15 yıl önce, bu çok daha makul görünüyordu. Henüz teknik bilgileri taze, hayal gücü cesur genç bir zihinken, iki zamanlı motorların avantajlarını kullanabileceğimiz bir konsept üzerine düşünüyordum.

Hayalimdeki motor, geleneksel iki zamanlı motorlar gibi, krank milinin her devrinde iş yapacak ve böylece çok daha yüksek güç üretebilecekti. Ancak bu motor tipinin bazı dezavantajları vardı. Yağlama sistemi yoktu; yağ, hava ve yakıtla birlikte krank bölgesinden geçirilip, silindirdeki pencerelerden içeri alınmalıydı.

Valf gibi karmaşık sistemleri olmayan bu basit yapılı motorlarda, egzoz gazı tam olarak dışarı atılamıyor; hatta atılan gazla birlikte bir miktar yakıt ve hava da kaybediliyordu. Oysa bugün, common-rail, elektronik valf kontrolü ve direkt enjeksiyon gibi gelişmiş sistemlerin kullanıldığı bir çağdayız. Bu teknolojiler sayesinde, geçmişin bu sorunları artık çözülebilir.

Üstelik turbo beslemeli motorların yaygınlaşmasıyla birlikte, motor hacimleri küçüldü. Bu noktada, aynı gücü veren ama çok daha hafif ve verimli bir yapı mümkün hâle geldi. Bu fikir beni o kadar heyecanlandırmıştı ki... Kısa süre içinde, yenilikçi markaların bu cesur adımı atacağını düşünüyordum. Küçücük hacimlerle, kaba ama güçlü eski motorlardan çok daha verimli ve torklu, iki zamanlı teknoloji harikaları gelecekti.

Sonra mı? İçten yanmalı motorların dönemi kapanmaya başladı. Artık devir, elektrikli araçların devriydi. Tüm yenilikler; daha verimli elektrik motorları, daha gelişmiş bataryalar ve sürdürülebilirlik odaklı çözümler üzerine kuruluydu.

Ama şunu biliyorum: İçten yanmalı motorlar artık seri üretimde olmasa da, onların ruhunu taşıyan tutkunlar hep var olacak. Ve işte, o tutkunların kalbini heyecanla çarptıracak, hayalî bir motor tasarımı:

Konsept Motorun Teknik Özellikleri:

Motor tipi: İki zamanlı, benzinli, direkt enjeksiyonlu. Egzozdan yakıt kaçaklarını önlemek için elektronik kontrollü, yüksek basınçlı püskürtme sistemi kullanılacak.

Dolgu havası: Emme sistemine entegre edilen kompresör, emme manifoldunda daima yüksek basınç sağlayacak. Egzoz valfinin açık kaldığı sürenin sonunda emme valfi de açılarak silindirin içine basınçlı hava gönderilecek. Bu işlem, silindiri egzoz gazlarından süpürerek temizleyecek.

Yakıt enjeksiyonu: Egzoz ve emme valfleri kapandıktan sonra, sadece temiz havayla dolu silindirin içine doğrudan yakıt püskürtülecek. Ardından ateşleme gerçekleşecek.

Egzoz evresi: Piston genişleme hareketi yaparken egzoz valfi açılacak, gaz tahliyesi başlayacak. Hemen ardından emme valfi kısa süreli açılarak silindirde süpürme etkisi devam edecek ve çevrim tamamlanacak.

Soğutma sistemi: Geleneksel iki zamanlı motorlar çoğunlukla hava soğutmalı olurdu. Ancak bu konsept, küçük hacimde yüksek performans hedeflediği için sıvı soğutmalı olarak tasarlanmalı. Termal yük dağılımı daha homojen ve kontrollü olur.

Yağlama sistemi: Dolgu havası artık temiz hava olduğuna göre, kapalı çevrim bir yağlama sistemi kullanılabilir. Böylece aşınma problemleri minimize edilir.

Motor konfigürasyonu: Başlangıçta sıralı iki silindir yeterli gibi görünse de, sıralı üç silindir tork sürekliliği açısından daha dengeli sonuç verebilir. Hatta bu konseptin, boxer konfigürasyonuna uyarlanması da mümkündür.

Alternatif yakıt uyumu: Kıvılcım ateşlemeli ve aşırı doldurmalı bir motor olan bu yapı, sıkıştırma oranına bağlı olarak farklı yakıtlarla çalışabilir. Benzin, LPG, CNG, hidrojen, etanol gibi alternatiflerle uyum sağlamak için tasarım parametreleri esnetilebilir.

Günümüz ihtiyaçlarına yüzeyde cevap veriyor gibi görünse de, böyle bir motorun geliştirilmesi artık yüksek ticari beklentilere hitap etmiyor. Bu yüzden, artık böyle bir motorun ancak sürüş zevki ve otomotiv ruhu için geliştirilebileceğini düşünüyorum.

Peki, böyle sıra dışı bir motoru kim üretir?

Benim aklıma gelen tek marka: Mazda.

Wankel motorun üretim hattından çıkmasına izin veren tek üretici. Büyük satış hedefleri değil, dinamik sürüş keyfi ve tutkuyla üretilmiş otomobiller... Evet, Mazda bunu daha önce yaptı. Dezavantajlarına rağmen denedi. Bunu bir kez daha yapamaz mı?

Bugün hâlâ hayal kurmaya cesaret edebiliyorsam, bu motora hayat verileceğine dair inancımı da yitirmem.

Ve olur da bir gün Mazda bu motora hayat verirse…

Onu taşıyan otomobilin adı ne olurdu?

Mazda İzmir.

Soslu makarnanın üstüne dökülen bir kaşık market yoğurdu nasıl olup da tüm lezzetlerden daha akılda kalıcı olsun? Yoğurt sulanmasın diye kaşıkla üstüne bastırman lazım. Bunu da biliyorum ama uygulamaya yüzüm yok.

Dalgın bakışları az sonra adımlayacağı taşların üzerinde ilerliyordu. Hemen ardından ayakları o taşların üzerine basıp geçiyordu. Arada sırada kafasını biraz kaldırıp karşıya bakarak bir adım atıyor ama sonra tüm doğallığıyla, bakışlarını kaçırmak gayesi olmadan, tekrar taşlara iniyordu bakışları. Yüzünde taşıdığı ifadesizlik ürkütmüyordu, çok dikkatli bakan birinin merakını çekebilirdi ancak. Üzgün değildi kesinlikle. Yorgun da görünmüyordu. Sadece derin bir boşluk. Nefes alış verişi belirgindi, çok derin almıyordu, burnundan aldığı nefesi arada bir ağzından veriyordu.

Elinde taşıdığı kocaman deri valizi adımlarının ritmiyle ileri geri sallıyordu. Valizin büyüklüğüne kıyasla çok ağır olmadığı belliydi. İçinde ne olduğunu tahmin etmek zordu çünkü eski ve şeklini koruyacak yapıdaydı. İçinde ahşap iskeleti hala bütünlüğünü ve şeklini koruyordu. Deri kaplı olan yüzeyleri kahverengi ama yer yer aşınmış olmaktan rengi açılmış gibi duruyordu. Derinin ahşap iskeletten ayrılan ve dalga dalga kabarmasından zamanında rutubetli bir ortamda kaldığı anlaşılıyordu. Şimdi kupkuru olmasına rağmen, zamanında rutubetin yarattığı deformasyonlar hala duruyordu.

Sahile yaklaştığında taşların üzerindeki kumlar tıkırdayan ayak seslerini biraz gıcırtılı hale getirdi. Nihayet kum taşların üstünü tamamen kaplamaya başlamıştı ve adımları zorlaşıyordu. Birkaç adım daha attıktan sonra, bu sefer tamamen bilinçli ve bir amaçla kafasını kaldırıp karşıya doğru baktı. Deniz, dalgalarıyla kıyıdan daha fazla alan kapmak istercesine kum üzerinde uzanmaya çalışıyordu. Denizin kıyıdan alabildiği son parçayla arasında yaklaşık beş metre kalmıştı. Tamamen ifadesiz yüzünde bu sefer bir kararlılık mevcuttu. Doğru yerde olduğuna karar vermiş haldeydi. Elindeki bavulu çok aşina bir hareketle kuma bıraktı. Bavulun ağırlığını da kullanarak sapı kendisine doğru kalacak şekilde savurmuştu. Bu kararlılık, bavulu o şekilde tek hamlede bırakması, doğru noktaya geldiğini teyit eden bakışları... Hepsi birleşince doğru yaptığı için kendini taktir eden bir gülümseme beklerdiniz, fakat onun yüzündeki ifadesizlik ve uzak bakışları yine değişmedi.

Sağına doğru dönerek kumda birkaç adım ilerledi. Kum bitmişti, taş döşeli yaya yolundan ilerlemeye devam etti, betondan yapılmış ayaklar üzerinde duran bankın köşesine geldi, duraksadı, soluna doğru dönerek denize baktı ve bank doluymuş da yalnızca köşesinde kendisi için yer varmış gibi küçücük bir yere oturdu. Karşısında duran denize büyük bir saygı sunar gibi pür dikkat bakarak ve dik oturuşunu hiç bozmadan bekledi. O, oraya geldiğinde esmeye başlayan rüzgardan mıdır bilinmez, içinde fırtınalar koptuğunu hissedebilirdiniz. Buna rağmen yüzündeki bu ifadesizlik ve boşluk hâlinin değişmiyor olması merakınızı büsbütün artırıyordu.

Aynı zarafetle kol çantasını sol dizinin üstüne aldı, fermuarını açtı içinde bir şeyler aradı. Bulamadığını düşündüren bir hareket yaptı. Kararlı bir hareketle aynasını aldı, yüzüne baktı. Yüzündeki ifadesizlik yine değişmedi. Aynayı çantaya biraz acele eder gibi tekrar koydu. Ardından, bu gereksiz uğraşıyı fazla uzattığından utanmış gibi, denizden ve dalgalardan özür dilercesine, öncekinden daha dikkatle denize bakmaya devam etti.

Küçük bir iç çekişle birlikte banktan kalktı, gelirken olduğundan farklı olarak alelade adımlarla valizin yanına gitti. Aynı zarif hali devam ediyordu. Dizlerini kırarak bavulun yanına çöktü. Bir eliyle valizin sapından tuttu, diğer eliyle fermuara uzandı. Çok iri dişli, eski tip bir fermuardı. Deri, yıllara gösterdiği dirençle dalgalı bir forma kavuşmuştu ve fermuarın iri dişleri, derinin bu halinden hiç memnun değildi. Kadın son derece sakin ve sabırlı şekilde fermuarı açtı. Yavaş hareketlerle valizin kapağını kaldırdı. İçinde, çeşitli şekillerde ve boyutlarda, bazısı katlanmış, çoğu sarımtırak kağıtlar vardı.

Kağıtların bazılarının köşeleri kıvrılmış, bazılarının mürekkepleri dağıldığı için üstünde ne olduğu anlaşılmaz haldeydi. Hepsinin ortak bir özelliği vardı, ıslanmış olmaları. Valizin şeklini bozan rutubet bu kağıtları da etkilemiş olmalıydı. Valiz açıldıktan sonra, açık hava ve rüzgara rağmen, kokuyu duyabilirdiniz.

Kadın, kağıtları teker teker alıp her birine baktı. Sırayla tekrar valizin içine bıraktı. Bazı kağıtlar valizin içinde kalmayı istemedi ve kendilerini sürükleyen rüzgarla havada bir halka çizip dalgaların ıslattığı kuma yapıştı. Kadının bunu fark ettiği belliydi fakat tepki vermiyordu. Sıradaki kağıda bakıp onu da valizin içine bırakıyordu. Kağıtlardan birini valizin içine bırakmadı. Onu sımsıkı tutuyordu. Diğerlerini de aynı dikkatle inceleyip valize bıraktıktan sonra rüzgarın uçurduğu kağıtlardan kuma yapışana baktı. İlk defa yüzünde bir ifade belirdi, yaptığı tek şey gözlerini hafifçe kısıp kumda duran kağıda bakmaktı. Elindeki kağıdı sımsıkı tutuyordu. Deniz, adeta birkaç dalganın gücünü birleştirmiş gibi büyük bir dalga gönderdi ve kumdaki kağıdı da ele geçirdi. Kadının gözleri yeniden eski ifadesizliğine döndü.

Valizin kapağını kapattı. Fermuarla uğraşmadı. Ayağa kalktı, şimdiye kadarki ciddiyetini bozmadan, tekrar kağıda baktı. Yüzü hiç değişmeden kafasını kaldırıp denize baktı. Gözleri adeta sonsuza bakıyordu, denizin uçsuz bucaksız, sonsuz, huzur veren ve ürküten tüm hallerini aynı anda görüyor gibiydi. Kağıt, adeta rüzgarla savrulmak için sabırsızlanıyormuş gibi çırpınıyordu. Başka hiçbir hareket göstermeden yalnızca kağıdı tuttuğu elini gevşetti. Bu anı bekleyen sararmış kağıt, bir anda uçmaya başladı.

Kıyıya vurmak üzere kabarmış bir dalganın tam içine çakılan kağıt, kıyıdan akan kumların altında kaldı. Kadın, sadece boş gözlerle kağıda bakıyordu. İkinci dalga kağıdı kumlardan kurtardı ve suyun içine çekti. Dalgalarla birlikte bir ileri bir geri hareket eden kağıt, iyice suya teslim olmuştu. Bir süre daha denize bakan kadın gözlerini aşağı çevirdi, valize baktı ve yine valizin yanına çökerek fermuarı yarıya kadar çekti.

hapsetmemin bir sebebi vardı elbette

Düşününce anladığım

Soğuk ve samimiyetsiz

Sahte güllerden, yüzlerdeki

Saklamak içindi gözlerimi

Oradan bakıp bakıp da

Gülümsüyordum güvenle.

Saklamıştım kendimi (gözlerimi)

parmaklıklar ardına

Çocukken yaptığım gibi,

Görünüyor olsam da.

Saklamıştım kendimi;

Kimi söylemler var; yıllardır duyuyor, sorgulamak gereği bile duymadan -işimize geldiği için- kabul edip onaylıyoruz. Son zamanlarda üzerine çokça düşündüğüm ifade: “çivi çiviyi söker”. Sözün verdiği mesaj; bize sıkıntı veren, canımızı yakan bir durumun acısını hafifletmek için, aynı türden başka deneyimler yaşamamızın işe yarayacağı yönündedir.

Bunca zaman söylenegelmesi, bir şekilde işe yaradığının göstergesi. Ancak düşününce zaten sıkıntı yaşadığımız durumun bir benzerini tekrar yaşamak rahatlatıcı olmaz. olsa olsa alışmış ve duyarsızlaşmış oluruz. Belki de bir tür hissetmeme, tembellik durumu.

Kalıcı bir çözüm olarak, canımızı yakıp bize sıkıntı veren durumları oluş şekilleriyle ortadan kaldırmamız gerekir. O sorunu nasıl-neyle iliştiysek yine tersi şekilde ondan uzaklaşmamız gerekir.

Atasözündeki mecazı kaldırıp değerlendirirsek de çivi çakmak için kullanılan alet bir keserdir. Çiviyi sökmek için çivi kullanmak pek akıllıca değildir, zira son derece zor belki de imkansız olacaktır.Ancak çiviyi bir keser yardımıyla çok kolay bir biçimde sökebiliriz. Tıpkı bir soruna iliştiğimiz yolu tersten giderek kalıcı çözüme ulaşabileceğimiz gibi.

Herhangi bir konuda zorlukla karşılaşmamız yada canımızın yanması durumunda, çiviyi çiviyle sökmeye çalışıp duyarsızlaşmak yerine kalıcı çözümlerle kalıcı rahatlığa erişiebiliriz.

Kendisine yalan söylendiğini fark eden yada öğrenen bir kişi doğruyu öğrenmek ister. Hâlbuki ne büyük yanılgıdır. Ortada olumsuzluk varsa ve bir yalanla kapatılmışsa zaten doğru olan söylenmiştir. Böyle bir durumda istenmesi gereken gerçek olmalıdır.

Örnek olarak, "sabah uyanamayıp; işe geç kalmış bir personelin, işverenine, bindiği aracın arızalanması yüzünden geç kaldığını söylemesi." Ortada bir yanlış vardır: Uyuya kalması... Olması gereken, doğru, zamanında kalkması ve geç kalacaksa bile bindiği araç yüzünden olmalı. Buradaki yanlışı doğru olarak yansıtacak olan bir yalan var, işverene anlatıldığı şekil: bindiği aracın arıza yapmasından dolayı geç kaldığını söylemesi. Bir de gerçek durum var, aslında uyuya kalmış olması. 

Örneğimizde var olan gerçek, bir yanlıştır. "Yanlış gerçeği" kabul edilebilir ve doğru yansıtmak için yalan yolu ile aslolmayan bir doğru anlatılmıştır. Böyle bir yalana sebep, esasında işverenin personeline doğru söylemesi konusunda yaptığı baskıdır. Personel doğruyu söylemiştir. Ancak gerçek doğru olmadığı için yalan yolu ile gerçek olmayan bir doğru anlatılmıştır.

Yalan söylenmesini istemiyorsak, karşımızdaki birisinden doğruyu değil (var olan) gerçeği söylemesini istememiz gerekir.

Kişiyi yalana teşvik eden yanlış (yanılış, yanılmak) yapmış olmaktır. Yanlışımızı, olduğu gerçeklikle, yalanla çarpıtmadan, anlatabilmeliyiz. Aynı şekilde karşımızdakinden de gerçekler, ne kadar acı ve kabullenmesi zor da olsa, gerçekleri talep etmeliyiz. Aksi taktirde hayatı reddetmiş oluruz. ;Hayat her zaman doğrulardan oluşmuyor. Yanlış da olsa, doğru da olsa mutlaka gerçeklerden oluşuyor. 

Öyle iyi bir insan ki; o bir hayvan sever. Düşünebiliyor musunuz, hiçbir çıkarı olmamasına rağmen o zavallı savunmasızları koruyor, haklarını gözetiyor. Adeta onlar için savaşıyor... Çevresindekiler ona hayvan hakları 'savaşçısı' derler. Hayvan sevgisi o kadar büyüktü ki hayvanlara zarar vermek bir yana onların hayrına bir şeyler yapmayanlar bile kötü sayılabilirdi onun nazarında.

Günlerden bir gün; yol kenarında açlıktan ağlayan bir köpek yalvarırcasına bir lise öğrencisine doğru yaklaınca kız refleks olarak küçük bir çığlık atıverdi. Zavallı köpekcik korkuyla kaçıp çöp konteynerinin arkasına saklandı. Bu acımasız manzarayı görmüştü Pakize Abla. Hızla ileri atıldı. Korkmuş ve titremekte olan aç hayvanın yanına gitti ve onu okşayıp sakinleştirdi. Çantasından hiç eksik etmediği kuru mamalardan verdi ona. Ve aklına o zavallıcığı korkutan cani geldi. Hızlandı ve yakaladı kızı.

- Neden çığlık atıyorsun? Diye çıkıştı. Zavallı hayvan aç! Yiyecek bir şeyler arıyor ve senin sevgine muhtaç... İlk anda ne olduğunu anlamayan kız şaşkındı.

- Amacım onu korkutmak değildi, dedi kendini savunarak. Dalgındım, bir anda görünce korktum. 

- Nesinden korkuyorsun? Ne zarar verdi bu 'can' sana? Senin gibi karnı tok değil, sıcak bir yuvası yok!

Kız ağlamaya başladı. Pakize Abla hâlâ sinirliydi. Köpeğin korkuyla kaçıp konteynerin arkasına saklandığı ânı aklından atamamıştı. Tekrar bağırmaya başladı kıza.

Bu sırada avukat Hilmi Bey oradan geçiyordu. Pakize Abla ile lise öğrencisi kızın tartışmasını gördü. yanlarına gitti Pakize Ablayı sakinleştirmeye çalıştı. O da bir hayvan severdi. Sonra kıza döndü ve daha sakin şekilde hayvanlara yapılan kötü muamelelerden bahsetti. Kız kötü bir şey yapmadığını sadece korkuyla istemsiz bir çığlık attığını anlatmaya çalıştı fakat Pakize Abla hayvanlar konusunda çok hassastı. Kimse bir hayvanı korkutamazdı... Hilmi Bey, Pakize Ablanın bu hassasiyetinden bahsetti, sorunun kızda olmadığını söyledi. Kız biraz rahatlamıştı. Ancak Pakize Abladan korkuyordu hâlâ.

Bu normal; çünkü, bir havanı korkutmuştu. Üstelik bunu Pakize Abla da görmüştü. Bir hayvanı üzenin vay haline! Pakize Abla gördü mü rahat yoktur artık o kişiye. Dedim ya öyle ulvi bir kişidir Pakize Abla.