#plekken

Waarschuwing voor Stoplicht-Imitators: Creatief, Maar Confuus Het is niet ongewoon dat nieuwe trends verschijnen, sommige leuker en eigenaardiger dan de andere. Recent is de ‘stoplicht-imitatie’ trend opgedoken, en hoewel het misschien als een grappige en creatieve uitdrukking lijkt, brengt het enkele onverwachte uitdagingen met zich mee. Deze imitatie-verkeerslichten worden op de meest bizarre…

Met mijn hart onder mijn ziel liep ik rond in mijn laatste dagen als inwoner van dit land. Het was goed, het wordt goed. Maar verdrietig ben ik wel. En wel hierom (onder andere).

Ik schreef eerder over wat ik het allermeest ga missen aan wonen in het buitenland. Maar er is nog veel meer, natuurlijk, dat het dagelijks leven hier zo fijn maakte. Hieronder een poging. Opdat ik het niet vergeet. Fatsoen. In mijn eerste jaren hier moest ik er altijd een beetje om lachen, hoe veel Nederlanders Denemarken zien als het Nederland van de jaren vijftig. Maar dan modern en een…

De smerige, duistere kant van idyllisch Christiania (hint: het heeft met bendes te maken).

In augustus schreef ik over het idyllische Christiania. De romantiek van écht socialisme, van zelf-doen, van de hippiedroom en zelfvoorzienend willen zijn. Ik beloofde ook dat er een deel 2 zou komen: de tegenhanger van die romantiek. Want ‘Christiania is vrij maar vies, het is creatief maar onveilig, het is inspirerend maar beangstigend, het is autovrij maar fietsvijandig.’ Toen ging het mis De…

Berichten uit Christiania, deel 1: het idyllische stukje antikopenhagen.

Ik heb alle vormen weleens uitgeprobeerd. De wandeling van 10 minuten. Een tramtochtje van 5 minuten. De treinreis van anderhalf uur heen en anderhalf uur terug. Een half uur op de fiets. Drie kwartier in een lease-auto voor een afstand van 18 kilometer. Een enkele keer sprong ik zelfs ‘s ochtends op het vliegtuig in Kopenhagen om vervolgens om half 10 in Hoofddorp mijn bureaustoel aan te kunnen…

De Københavner-krant Politiken publiceerde bijvoorbeeld een overzicht met ‘10 dingen die je als Jutlander niet doet in Kopenhagen‘. Iemand uit Holstebro -de provincie- reageerde daar vervolgens in stijl op: met een gevat tegenbod ‘10 dingen die je als Københavner niet doet in Holstebro‘ (fietsen, de bus halen, naar vlooienmarkten gaan). Ander voorbeeld: de regionale omroep P4 Fyn besloot zich te onthouden van gemopper over de blinde vlek die de media aan de dag leggen voor ‘udkantsdanmark’ (buitenkantdenemarken), maar sloeg terug. Met humor. In de vorm van een verzameling genadeloos confronterende voorbeelden onder de hashtag #kbhalarm.

Kort gezegd maakt de hoofdstedelijke snob zich schuldig aan Københavneri: de arrogantie om te denken dat alles dat uit de hoofdstad komt, vele malen beter is dan al het andere. En de Jutlander, aan de andere kant van het land, rijdt de hele dag rond met een aanhanger achter zijn auto, die nodig is om transportruimte te bieden aan al dat geklus en gerommel op en aan je plattelandsbewoner-erf.

Ik maak mezelf natuurlijk ook schuldig aan Københavneri. Zoals ik in Amsterdam alles buiten de ring A10 héul ver weg vond, vind ik hier alles dat niet met een S-trein bereikbaar is, een wereldreis. Bovendien vind ik het heel normaal dat iemand die in Aarhus woont, een dagje naar Kopenhagen komt, maar het zou nooit in me opkomen voor een dagje naar Aarhus te gaan.

Toch was dat wel wat ik deed. Niet 1 keer, maar 2 keer al, in 2016. En het jaar is nog zó jong! Dat belooft wat.

Je kunt wel zeggen dat ik in Aarhus en omgeving een beetje genas van mijn Københavneri. Dat kwam door een aantal dingen.

Twittermagie.

Lang verhaal, maar ik werd door een medenederlandse in het Deense uitgenodigd om háár winterbadning-faciliteit aan de andere kant van het land ook eens uit te proberen (tip van de dag: ga bloggen en twitteren, daar maak je hele leuke vrienden mee). Zo belandde ik eind januari dus in Aarhus voor een weekendje Aarhus hospitality door de genadeloos slimme, grappige en gastvrije @stokkink.

  De regenboog.

  Nog een plusje: in Aarhus staat er altijd een joekel van een regenboog aan de horizon. Ok, je moet er een paar meter voor klimmen en je moet ook eerst een kaartje voor museum voor moderne kunst ARoS gekocht hebben, maar toch! Op het dak van ARoS prijkt het permanente kunstwerk van de IJslander Olafur Eliasson: Your rainbow panorama. Het is een 150 meter lange en drie meter brede cirkel van glas, en je kunt erin lopen. Lopen in een regenboog. Wie droomt er niet van?

De kleine grootse dingen.

Aarhus is een leuke stad. Zo simpel is het. Mooie kathedralen, pleinen, boetiekjes, caféetjes, doorkijkjes, hippe en jonge mensen. Maar als je daar meer over wilt weten, hoef je niet ver te zoeken of je stuit wel op een reisblog dat je met graagte vertelt over alles wat er te doen is. Wat mijzelf opviel, naast het algehele leukheidsgehalte van Aarhus:

Mobilepay voor de kerk

De Goden hebben er MobilePay. En dat is handig, want een Deen overleeft het financieel niet zonder MobilePay dus ik vind het geruststellend dat nu ook de Goden overstag zijn. Zo is er tenminste nog hoop voor de kerk.

@stokkink wacht op haar auto en ik bewonder het mirakelse geheel

En dan nog iets: onder Dok1, het geweldig fantastische cultuurcentrum slash bibliotheek, is een automatische parkeergarage. Nu had ik zoiets weleens gezien op een pleintje in Amsterdam, maar dat was niet meer dan een groot uitgevallen afvalzuil, waar je niet je vuilniszak inmikt die dan vervolgens ondergronds verdwijnt, maar je auto. Wat ik hier in Aarhus zag was, nou, een soort immense auto-opbergfabriek. Met een betaalsysteem, heel veel schermen en heel veel verschillende deurtjes. Ik raakte niet uitgekeken en stond enthousiast te springen als een kind in een snoepwinkel.

Andere leuke weetjes over Dok1: ze plaatsten doorzichtig glas om hun boeken-terugbreng-automaat. Ik vind dat leuk. Zo zie je tenminste welk monster je boeken opvreet.

Bovendien heeft Dok1, zo vertelde @stokkink me, bij de bouw ervan allerlei ideetjes van burgers geïmplementeerd. Een prachtig voorbeeld van hoe goed Denen zijn in (bepaalde vormen van) burgerparticipatie. Ik heb allerlei foto’s van en in het gebouw gemaakt, maar besloten ze niet te plaatsen. Beter ga je er zelf kijken want dan snap je wat ik bedoel.

Pasen en de romantiek van rode zomerhuisjes.

Omdat de verhaaltjes die @stokkink opdiste over de omgeving van Aarhus naar meer smaakten, boekten we een zomerhuisje op Helgenæs om ons jaarlijkse ‘wij zijn nog Deenser dan de Denen’-paasritueel te vieren. In een zomerhuisje, ergens op het Deense platteland (zo deden we eerder al Ærø en Skagen). Helgenæs is een schiereiland op een uur rijden van Aarhus, en het is omgeven door heuveltjes,Viking-aandenkens, kasteeltorens uit 1313 (ok, dat was er maar 1 – maar toch), en een fascinerend ijstijdlandschap. Zie hier.

  In een volgend leven word ik student in Aarhus.

  * Ik snap natuurlijk wel dat de strijd Rotterdam <-> Amsterdam van een heel andere aard is dan de strijd Kopenhagen <-> Aarhus. Iets met het verschil tussen twee grootheidswaanzinnige metropolen met een grote bek en een hoofdstad versus een minstens de helft zo kleine stad nummer 2. Feit blijft: get a life, folkens. Polemiek is pas leuk als het leuk is.

Nu woon ik vlakbij die ‘supermarkt’ en nu wil het toeval bovendien dat ik heel erg tegen verspilling ben, en heel erg vóór verantwoorde consumptie. Dus ik ging er even kijken, de dag na de opening. Lees even mee hoe het er was.

Waarom zo’n winkel?

Denemarken kampt al jaren met enorme voedseloverschotten, zoals ze het zelf noemen. Ieder jaar wordt er meer dan 700.000 ton voedsel weggegooid (dat is 127 kilo per persoon per jaar en iets meer dan het Europese gemiddelde). Hoe het kan dat hier zoveel verspild wordt, kan ik niet precies achterhalen. Misschien is het de conservatieve retailsector, die nog vooral met kiloknallers adverteert terwijl huishoudens allang niet meer uit de papa, mama en twee kinderen bestaan. Of misschien zijn Denen zo zelfingenomen door hun windmolensucces, dat hun ecobrein even verslapt als ze moeten besluiten wat ze met hun oude brood zullen doen.

Hoe kwam die winkel er dan?

Het gezicht van de strijd tegen voedselverspilling is ondernemer/idealist Selina Juul, een dame die een goed verhaal heeft, goede ideeën, en ook nog eens lang blond haar (dat laatste blijkt opmerkelijk genoeg toch nog steeds belangrijk te zijn, als je vrouw bent). Haar campagnes, boeken en lezingen sorteren effect: de verspilling aan consumentenzijde is met zo’n 25 procent afgenomen. Bij één van mijn vorige werkgevers (en ik heb er nogal wat) stond vorig jaar een maand lang een transparante afvalcontainer in de kantine, om mensen ervan bewust te maken hoeveel overmaat ze déze lunch weer hadden opgeschept. Internationaal zet mevrouw Juul het onderwerp evenzeer op de kaart, en daarnaast bracht haar werk een wetsverandering op gang, die het mogelijk maakte winkeldochters die niet meer verkoopbaar waren, alsnog te verkopen.

Van dat laatste is de ngo-winkel WeFood een direct gevolg.

De slogan van de antiverspillingscampagne: ‘Vermijd voedselverspilling!’

Wat is er te krijgen?

De winkel wordt gerund door vrijwilligers van Folkekirkens Nødhjælp en verkoopt afdankertjes van andere winkels: brood van de bakker die dichtgaat, houdbare producten die hun houdbaarheidsdatum naderen, vlees dat bijna over datum is. De prijs ligt zo’n 30 tot 50 procent onder de reguliere prijs, en dán toont de ware koopjesjagende Deen zich. Iedere dag, om 3 uur, als de winkel opengaat, staan het er rijendik voor de deur. Ik dacht dat Nederlanders erg waren. Maar man-o-man. Op dag twee, de dag na de opening, waren de schappen na een uur bijna leeggeroofd. Toen ik er op diezelfde avond kwam, verkocht de winkel welgeteld 7 producten: kiloknallers salami, lever, diepvriesfastelavnsboller, rawbite-repen, brood, sla, en broodmix. Verder was alles op. Het personeel was dan ook in lichte staat van paniek bezig een nieuwe zending te organiseren (het was net na zessen, dus de winkel zou nog 2 uur open blijven). Dit ritueel herhaalde zich iedere dag opnieuw en op hun Facebookpagina las ik de wanhoopskreet: “als iemand nog iemand kent die van zijn etenswaren af moet? Wij komen het ophalen!”

Lichte paniek onder de vrijwilligers. “Ja, we krijgen een nieuwe lading! Die moet op het onderste schap! Of op het bovenste? Ik weet het niet!”

Waar ligt ‘ie, die winkel?

Op Amager, het eiland ten zuiden van het centrum. Je moet weten: Amager is geen rijk, hipsterig, lattédrinkend deel van Kopenhagen. Het heeft als bijnaam stront-eiland. En de lattédrinkende Kopenhagener denkt nog steeds dat op Amager alleen maar Sjonnies en Anitas (Brians en Bettina’s) wonen. Dat is niet helemaal waar, want er wonen ook Ali’s en Fatme’s. En Carolines. Wat ik maar wil zeggen: de winkel ligt tussen de speciaalbierenwinkel, de budgetsupermarkt Fakta, de halalslager en de Turkse groentenman in. Op Amagerbrogade 151, om precies te zijn.

En wie komen er?

Nou, allereerst de minister van Landbouw en Prinses Marie. Het was een belangrijk moment, weet je, een unicum, en dat moest geïllustreerd bij de opening. Dus die beide hoogwaardigheidsbekleders lieten hun gezicht zien, en daarna trok de winkel vol met buurtbewoners. Brians en Bettina’s, Ali’s en Fatme’s, en ook nog een heleboel Carolines: blanke, blonde en redelijk welvarende buurtbewoners die het initiatief een warm hart toedragen en vooral erg nieuwsgierig waren. De Facebookpagina heeft 25 duizend likes, wat aangeeft dat Her og Fru Danmark zeer gepassioneerd zijn over dit gebeuren. Vanuit Jutland, aan de andere kant van het land, roept men wanhopig om zo’n zelfde winkel. Dus: de winkel verenigt (vooralsnog) alle Denen.

Wat viel nog meer op?

Dat het woord ‘supermarkt’ wat teveel eer is, voor deze winkel. Het is eerder een voedselbank met een betaalautomaat. Zo lijken ze zichzelf ook te zien. Want: om te voorkomen dat de koopjesjagende plunderaars de overhand zouden krijgen, mag je nergens meer dan 5 exemplaren van kopen. En dat staat overal bij vermeld. “Om ook anderen de kans te geven te profiteren van de winkel.” Hoewel men in Denemarken natuurlijk wordt geboren met een loepzuiver normbesef, kan het nooit kwaad het nog even expliciet uit te schrijven, immers.

En, moet je ernaartoe?

Goede vraag. Ja, natuurlijk, uit nieuwsgierigheid naar andere businessmodellen. En nee, niet perse, want voor boodschappen is het assortiment er zo mogelijk nóg willekeuriger en beperkter dan in willekeur-paradijs Netto. Dat is nu eenmaal het gevolg van het concept. Maar: ik ben helaas niet creatief genoeg voor het samenstellen van een maaltijd van broodmix, een kiloknaller salami en rawbites. Aan de andere kant: als ik op een zaterdag een rondje wijk doe, is het natuurlijk nooit weg om even te kijken wat er in de aanbieding is.

Het eindoordeel:

Vooralsnog overstijgt de vraag het aanbod

Dat is een aanwinst voor onze planeet

En is supergeweldig voor mensen met veel tijd en weinig geld

Kopenhagen is pisseduur! Nietwaar! Welwaar! Ok, ik zocht het uit. Heel veel (bijna) gratis Kopenhagentips!

Mijn post over waarom Kopenhagen misschien toch niet altijd zo fan-tas-tisch is als sommige copypasteblogs keihard beweren, sloeg in als een bom. Ik kreeg half in Denemarken wonend Nederland over me heen (dat zijn er ongeveer 4.000). Ik woonde hier zeker nog maar een maandje, was een zeurzak, had zeker nooit in de randstad gewoond, en ik was lui bovendien. Ik dacht: wow, lange teentjes, jullie…