De PR-meneren en mevrouwen van Kopenhagen kunnen tevreden zijn. De stad kreeg de afgelopen week niets dan lof over zich heen gekieperd, en wel hierom: in de wijk Amager opende afgelopen maandagĀ de allereerste overschotsupermarkt ter wereld. Een unicum, vond men zelf, en de rest van de wereld schreef enthousiast de persberichtjes over (ik vraag me nog steeds af hoe uniek het nu werkelijk is, maar kom er niet echt achter of er in andere landen soortgelijke winkels zijn).
Nu woon ik vlakbij die āsupermarktā en nu wil het toeval bovendien dat ik heel erg tegen verspilling ben, en heel erg vĆ³Ć³r verantwoorde consumptie. Dus ik ging er even kijken, de dag na de opening. Lees even mee hoe het er was.
Denemarken kampt al jaren met enorme voedseloverschotten, zoals ze het zelf noemen. Ieder jaar wordt er meer dan 700.000 ton voedsel weggegooid (dat is 127 kilo per persoon per jaar en iets meer dan het Europese gemiddelde). Hoe het kan dat hier zoveel verspild wordt, kan ik niet precies achterhalen. Misschien is het de conservatieve retailsector, die nog vooral metĀ kiloknallers adverteert terwijl huishoudens allang niet meer uit de papa, mama en twee kinderen bestaan. Of misschien zijn Denen zo zelfingenomen door hun windmolensucces, dat hun ecobrein even verslapt als ze moeten besluiten wat ze met hun oude brood zullenĀ doen.
Hoe kwam die winkel er dan?
Het gezicht van de strijd tegen voedselverspilling is ondernemer/idealist Selina Juul, een dame die een goed verhaal heeft, goede ideeĆ«n, en ook nog eens lang blond haar (dat laatste blijkt opmerkelijk genoeg toch nog steeds belangrijk te zijn, als je vrouw bent). Haar campagnes, boeken en lezingen sorteren effect: de verspilling aan consumentenzijde is met zoān 25 procent afgenomen. Bij Ć©Ć©n van mijn vorige werkgevers (en ik heb er nogal wat) stond vorig jaar een maand lang een transparante afvalcontainer in de kantine, om mensen ervan bewust te maken hoeveel overmaatĀ ze dĆ©ze lunch weer hadden opgeschept. Internationaal zet mevrouw Juul het onderwerp evenzeer op de kaart, en daarnaast brachtĀ haar werkĀ een wetsverandering opĀ gang, die het mogelijk maakte winkeldochters die niet meer verkoopbaar waren,Ā alsnog te verkopen.
Van dat laatste is de ngo-winkel WeFood een direct gevolg.
De slogan van de antiverspillingscampagne: āVermijd voedselverspilling!ā
De winkel wordt gerund door vrijwilligers van Folkekirkens NĆødhjƦlp en verkoopt afdankertjes van andere winkels: brood van de bakker die dichtgaat, houdbare producten die hun houdbaarheidsdatum naderen, vlees dat bijna over datum is. De prijs ligt zoān 30 tot 50 procent onder de reguliere prijs, en dĆ”n toont de ware koopjesjagende Deen zich. Iedere dag, om 3 uur, als de winkel opengaat, staanĀ het erĀ rijendikĀ voor de deur. Ik dacht dat Nederlanders erg waren. Maar man-o-man. Op dag twee, de dag na de opening, waren deĀ schappen na een uur bijna leeggeroofd. Toen ik er op diezelfde avond kwam, verkocht de winkel welgeteld 7 producten: kiloknallers salami, lever, diepvriesfastelavnsboller, rawbite-repen, brood, sla, en broodmix. Verder was alles op. Het personeel was dan ook in lichte staat van paniek bezig een nieuwe zending te organiseren (het was net na zessen, dus de winkel zou nog 2 uur open blijven). Dit ritueel herhaalde zich iedere dag opnieuw en op hun Facebookpagina las ik de wanhoopskreet: āals iemand nog iemand kent die van zijn etenswaren af moet? Wij komen het ophalen!ā
Lichte paniek onder de vrijwilligers. āJa, we krijgen een nieuwe lading! Die moet op het onderste schap! Of op het bovenste? Ik weet het niet!ā
Waar ligt āie, die winkel?
Op Amager, het eiland ten zuiden van het centrum. Je moet weten: Amager is geen rijk, hipsterig, lattĆ©drinkend deel van Kopenhagen. Het heeft als bijnaam stront-eiland. En de lattĆ©drinkende Kopenhagener denkt nog steeds dat op Amager alleen maar Sjonnies en Anitas (Brians en Bettinaās) wonen. Dat is niet helemaal waar, want er wonen ook Aliās en Fatmeās. En Carolines. Wat ik maar wil zeggen: de winkel ligt tussen de speciaalbierenwinkel, de budgetsupermarkt Fakta, de halalslager en de Turkse groentenman in. Op Amagerbrogade 151, om precies te zijn.
Nou, allereerst de minister van Landbouw en Prinses Marie. Het was een belangrijk moment, weet je, een unicum, en dat moest geĆÆllustreerd bij de opening. Dus die beide hoogwaardigheidsbekleders lieten hun gezicht zien, en daarna trok de winkel vol met buurtbewoners. Brians en Bettinaās, Aliās en Fatmeās, en ook nog een heleboel Carolines: blanke, blonde en redelijk welvarende buurtbewoners die het initiatief een warm hart toedragen en vooral erg nieuwsgierig waren. De Facebookpagina heeft 25 duizend likes, wat aangeeft dat Her og Fru Danmark zeer gepassioneerd zijn over dit gebeuren. Vanuit Jutland, aan de andere kant van het land, roept men wanhopig om zoān zelfde winkel. Dus: de winkel verenigt (vooralsnog) alle Denen.
Dat het woord āsupermarktā wat teveel eer is, voor deze winkel. Het is eerder een voedselbank met een betaalautomaat. Zo lijken ze zichzelf ook te zien. Want: om te voorkomen dat de koopjesjagende plunderaars de overhand zouden krijgen, mag je nergens meer dan 5 exemplaren van kopen. En dat staat overal bij vermeld. āOm ook anderen de kans te geven te profiteren van de winkel.ā Hoewel menĀ in Denemarken natuurlijk wordt geboren met een loepzuiver normbesef, kan het nooit kwaad het nog even expliciet uit te schrijven, immers.
Goede vraag. Ja, natuurlijk, uit nieuwsgierigheid naar andereĀ businessmodellen. En nee, niet perse, want voor boodschappen is het assortiment er zo mogelijk nĆ³g willekeuriger en beperkter dan in willekeur-paradijs Netto. Dat is nu eenmaal het gevolg van het concept. Maar: ik ben helaas niet creatief genoeg voor het samenstellen van een maaltijd van broodmix, een kiloknaller salami en rawbites. Aan de andere kant: als ik op een zaterdag een rondje wijk doe, is het natuurlijk nooit weg om even te kijken wat er in de aanbieding is.
Vooralsnog overstijgt de vraag het aanbod
Dat is een aanwinst voor onze planeet
En is supergeweldig voor mensen met veel tijd en weinig geld
Ā Kopenhagen haalde de kranten met een overschotsupermarkt. Ik ging even voor je kijken hoe het er is. De PR-meneren en mevrouwen van Kopenhagen kunnen tevreden zijn. De stad kreeg de afgelopen week niets dan lof over zich heen gekieperd, en wel hierom: in de wijk Amager opende afgelopen maandagĀ de allereersteā¦
