machteldCONTEXT

Vezels, Bindingen en Verfplanten

Als kind hielp Chloé Rutzerveld (24) haar grootouders twee keer per week met de oogst van hun moestuin; bessen plukken, kroppen sla schoonmaken, boontjes doppen. En als tiener kookte ze al met de ingrediënten die toevallig in huis waren.

Eigenlijk is ze haar hele leven al met eten bezig, zegt ze. De lesstof op het tweetalige atheneum in Zuid-Limburg boeide haar een stuk minder dan haar bijbaan bij de plaatselijke bakkerij. „Als ik op zaterdag om zes uur ’s ochtends daar de deur openduwde en die heerlijke geur rook, was ik meteen gelukkig.” Haar studie Industrial Design aan de Technische Universiteit Eindhoven ging pas leven toen ze zich realiseerde dat ze ook voeding kon ontwerpen.

Nu is Rutzerveld food designer. Ze gebruikt wetenschap, technologie en haar kennis van voeding om ons voedselsysteem te verbeteren. Zo bakte ze vorig jaar een wafel van groenteafval met de naam Strooop! Ze verzamelde het afval (liever spreekt ze van „reststromen”) van een fabriek die worteltjes schrapt, en gebruikte het sap daarvan voor de stroop en de pulp voor de wafel. De benodigde technieken had ze geleerd op een opleiding rauw-veganistisch koken in de Verenigde Staten. „Ik wil laten zien dat je groenteafval ook voor iets anders kunt gebruiken dan voor dierenvoer”, zegt ze. De wafel is dit jaar genomineerd voor een Dutch Design Award, hotelketens en een luchtvaartmaatschappij toonden interesse.

Food design staat in de belangstelling. Het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg biedt met de expositie Food Revolution 5.0 een blik op het voedsel van de toekomst. Geen producten van voedselfabrikanten, maar van een selectie van internationale ontwerpers, kunstenaars en architecten. Dichter bij huis, in het Stedelijk Museum Schiedam, opende onlangs een tentoonstelling over de verleiding van suiker in de kunst; gastconservator Marije Vogelzang vroeg internationale kunstenaars te reflecteren op de betekenis van suiker in de samenleving. En de komende editie van de Dutch Design Week in Eindhoven heeft een paviljoen over eten, waar voor het eerst een Future Food Design Award wordt uitgereikt. De jury zal kiezen uit 73 inzendingen, uit 14 landen.

Compleet witte maaltijd

Pionier op het gebied van food design is Marije Vogelzang (39). Zij studeerde in 2000 af aan de Design Academy Eindhoven op begrafenis-eten. In veel culturen staat de kleur wit voor rouw en daarom ontwierp ze een compleet witte maaltijd: wit eten (witte wraps, witte kroepoek, witte rolletjes gevuld met witte ingrediënten) op een witte tafel met wit servies.

Sinds 2013 geeft Vogelzang leiding aan de afstudeerrichting Man & Food aan de Design Academy. De toenemende belangstelling voor ‘eetdesign’ komt volgens haar door de urgente voedselvraagstukken. „Er spelen zo veel dringende kwesties op het gebied van de productie van eten, dierenwelzijn, gezondheid en milieubelasting. Hoe geven we de groeiende wereldbevolking duurzaam en gezond eten?” Denk ook, zegt ze, aan zaken als obesitas, de afname van bijenpopulaties, overbevissing.

Toen Vogelzang afstudeerde, was er veel minder aandacht voor die kwesties. Vijftien jaar geleden opende ze twee experimentele restaurants, eentje in Rotterdam en één in Amsterdam, met de naam ‘Proef’. Ze weet nog hoe iemand reageerde toen ze vertelde dat ze biologische ingrediënten gebruikte: „Wie zit dáár nou op te wachten?!” Dat is nu onvoorstelbaar, zegt ze. „De houding ten opzichte van voeding is in relatief korte tijd veranderd.”

Lees ook het interview met Mister Ikea:

‘Hoezo niet echt design? Omdat het een massaproduct is?’

Vogelzang vindt: voor de antwoorden op al die ingewikkelde kwesties zijn creatieve mensen nodig. „Wij willen generalisten opleiden die het hele veld kunnen overzien, die kennis en mensen kunnen verbinden om zo tot originele oplossingen te komen.”

Leverworst met frambozengelly, van Carolien Niebling. Foto Jonas Marguet

Carolien Niebling bijvoorbeeld. Ze ontwikkelde samen met slager Herman ter Weele en chefkok Gabriel Serero ‘worsten van de toekomst’. „De een ontwerpt een stoel of een lamp; ik ontwerp een worst”, zegt Niebling. Er is er een met gedroogde vruchten, noten en bloemen, een mortadella met groentes, en een bloedworst met chocola, amandelen, granen en ‘een hart van appel’. Ze waren dit voorjaar te proeven tijdens de designbeurs in Milaan. „We eten veel te veel vlees, dat is een probleem”, zegt ze. „Op universiteiten wordt weliswaar onderzoek gedaan naar vleesvervangers, maar het kan zo vijf tot tien jaar duren voor die kennis wordt toegepast. Ik zocht als ontwerper naar een manier om daar snel en realistisch iets aan te kunnen veranderen. Als je in de worst die de slager maakt andere ingrediënten doet, hoef je niets aan het productieproces en de locatie te veranderen.” Vlees hoeft wat haar betreft niet helemaal vervangen te worden, zolang het maar flink gereduceerd wordt. „Ik wil slagers laten zien dat ze niet bang hoeven te zijn voor de toekomst als ze maar creatiever nadenken over ingrediënten.” Begin oktober verschijnt haar boek The Sausage of the Future; een do-it-yourself-boek over worstmaken.

Kan je van een oldtimer een elektrische auto maken?

En zou je het moeten doen?

Ook Chloé Rutzerveld wil ‘de mensen thuis’ aan het denken zetten over duurzaam en gezond eten. Dat doet ze door het „verhuiselijken van technologie”. Ze maakte een installatie met de naam Future Food Formula, waarmee je thuis je eigen groenten kunt ‘ontwerpen’. Ze verdiepte zich in groeireceptuur: de omgevingsfactoren die een gewas nodig heeft om zo goed mogelijk te groeien, zoals de kleur en de intensiteit van het licht, de temperatuur en de luchtvochtigheid. Rutzerveld: „Nu wordt die receptuur gebruikt om gewassen zo efficiënt mogelijk te laten groeien, maar je kunt er ook je ideale aubergine, courgette of tomaat mee maken.” Rutzerveld heeft bij kunstcentrum Raum in Utrecht een prototype gemaakt: op een beeldscherm kun je zien wat er met groentes gebeurt als je factoren als licht en water aanpast. Als je een plant veel rood licht geeft bijvoorbeeld, denkt hij dat hij in de schaduw staat. Dan gaat hij energie stoppen in omhoog groeien: blaadjes gaan omhoog staan in de hoop meer licht op te vangen, het bladoppervlak wordt vergroot, stengels dunner en langer. Om haar idee tastbaarder te maken, heeft ze er groente-hapjes bij gemaakt.

Eten uit een spons?

Rutzervelds installatie is eind oktober ook te zien tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven. Curator Marije Vogelzang maakte een selectie van ontwerpen die over de toekomst van voeding gaan. Carolien Nieblings worsten zijn er, en er staat een robot, van ontwerper Marie Caye, die zelf een frisdrank van appels maakt en verkoopt.

KUNST EN ETEN

De installatie Future Food Formula van Chloé Rutzerveld is t/m 17 oktober te zien bij kunstcentrum Raum in Utrecht.

Dutch Design Week Eindhoven. The Embassy of Food – Looking Back to Now. 21 t/m 29 oktober.

Sticky Business. De verleiding van suiker in de kunst. T/m 18 februari 2018 in Stedelijk Museum Schiedam.

Tot de meest aansprekende ontwerpen behoort de serie Bioplastic Fantastic van Johanna Schmeer; felgekleurde materialen die zelfstandig voedzame emulsies produceren. Schmeer maakte een reeks haast erotische vormen die, als je er zachtjes op drukt, een schuim of een poeder loslaten. Ze doet nu in Indonesië onderzoek naar het kweken en consumeren van zeewier. „Mijn werk gaat over welke rol technologie gaat spelen in het dagelijks leven van gewone mensen”, mailt ze uit Lombok. „Er wordt nu wetenschappelijk onderzoek gedaan naar hoe materialen zelfstandig gezonde substanties kunnen maken, daar is mijn ontwerp op gebaseerd.” Dat brengt volgens haar ook sociaal-culturele vragen met zich mee: wíllen we wel voeding die uit een soort van spons komt? Ga je dan nog wel aan tafel zitten samen? „Het is bedoeld om mensen aan het denken te zetten over de vorm die ons eten moet hebben en de rol van de voeding in ons leven.”

Stap in de wereld van Ferran Adrià:

Ferran Adrià is een wereldberoemde chef-kok die op een creatieve manier gerechten en kooktechnieken ontwikkelde. In deze challenge gaan we proberen om net als Adrià te werk te gaan.

Wat heb je nodig?

– groot vel papier en gekleurd papier

– pennen, potloden, stiften

– een komkommer, citroen, tomaat (= het object)

– snijplank, mesje, schaar

– smartphone

Stap 1

Schrijf de naam van het object in het midden van het grote vel papier. Welke gedachtes roept dit woord op? Schrijf dit op. Wat weet je allemaal al van het product? Welke voedingstoffen zit er in? Waar wordt het voor gebruikt? In welke gerechten zit het vaak?

Stap 2

Onderzoek heel precies het uiterlijk van het object, snijd hem ook eens open en bekijk de binnenkant. Probeer alle onderdeeltjes die je ziet te benoemen en schrijf dit op je vel papier, je ze ook tekenen.

Maak ook een foto met je telefoon van één onderdeel, denk hierbij na over de vorm of hoek waaruit je de foto neemt.

Stap 3

Hoe voelt de textuur van het object in je mond? Hoe beïnvloed het uiterlijk van het object de smaak? Kies twee structuren van het object en probeer deze te tekenen op je vel.

Stap 4

Welke smaken zitten er allemaal aan het object? Smaakt elk onderdeel hetzelfde? Kies 1 smaak uit en probeer deze te omschrijven met woorden. Schrijf de woorden op je vel.

Probeer nu de gekozen smaak ook te tekenen. Welke vormen en kleuren horen er bij de smaak?

Stap 5

Kasper De Vos Fighting For World Cheese

U kent Kasper De Vos mogelijk als eerste burger van de fictieve koninkrijken KASKper in Gent en Kasperland in Hoboken. Of als hamburgerverkoper, marktkramer of als die gast uit Mortsel met zijn pretoogjes. Daarnaast is hij stichtend lid van het beeldhouwerscollectief Fase en master in de vrije kunsten. Bij zijn afstuderen in 2012 aan de Gentse School of Arts zag zag hij zichzelf als beeldend en vinder en ruimtelijk bezetter. De laatste jaren legt hij zich meer en meer toe op voedsel, kunst, koken en hoe deze zich tot elkaar verhouden.

‘Mijn interesse voor voeding is geleidelijk aan gegroeid Al is dat misschien maar vanzelfsprekend.. Er zijn voor mij nu eenmaal veel parallellen tussen koken en mijn kunstpraktijk. Mijn werkwijze bestaat voor een groot deel uit pure ambacht en dat is net wat koken voor mij ook is. Als ik weer eens in mijn pot plaaster sta te roeren, kan ik mij echt een kok voelen. Ondertussen merk ik ook dat ik dingen vaak duidt met culinaire terminologie of een voedselverwijzing. Zo raad ik mensen niet zelden aan dat goede plaaster er als yoghurt moet uitzien. Of als je honger hebt en je doet je tegoed aan voedsel, ben je nadien bevredigd of zelfs opgeblazen. Ik ervaar dezelfde sensatie als ik kunst maak of ernaar kijk. Daarnaast is koken bijna een soort van nieuwe religie. Met volgelingen die zich foodies noemen. Maar dat die trend vind ik nogal leeg er ontbreekt nog een kern. Of fond, als we de juiste terminologie willen blijven hanteren. Met de titel Fighting for World Cheese tracht ik heel die beweging wat te relativeren. Ze moeten daar niet zoveel koek aanhangen ’

Hij is tevens een flexibel mens die er niet voor terugdeinst om plannen te wijzigen. ‘Mijn oorspronkelijke idee was om een groep mensen uit te nodigen die  allen iets doen met voedsel in hun kunst en daar een groepsexpositie mee samen te stellen. De praktijk leerde me echter dat ik helemaal niet zo veel mensen kende om zich te engageren voor mijn plan. Uiteraard kon ik me omringen met vrienden en kennissen, maar dat is me te simpel. Het daagde me plots dat ik de facto een curator zou zijn en dat zag ik niet zitten. Ik was sowieso van plan een (pizza)oven te bouwen in de bostuin als mijn bijdrage aan de groepsexpo en eigenlijk had ik veel meer zin om daar verder op te bouwen. Zodus ga ik de bostuin omvormen tot een arena, of misschien eerder een forum, met de oven als centraal punt. Dit forum kan dienen voor allerhande bijeenkomsten, lezingen of debatten. Al dan niet rond kunst en voedsel.

Ik nodigde alvast drie andere mensen uit om de tuin aan te pakken. Willem Boel zal hoogstwaarschijnlijk een soortement van prieel bouwen, Liesbeth Henderickx gaat utopische architecturale ontwerpen maken van hoe de Bostuin er uit kan zien en Pieter de Clerq uit Gent levert ook een bijdrage, maar die is voorlopig nog weinig concreet.

4. De Keuken

Etenendrinken in Het Bos is lekker maar ook vriendelijk voor mens, dier, volksgezondheid en planeet.

Etenendrinken in ons huis benaderen we als een zoektocht en een experiment. We geven culinaire doe-het-zelvers en kunstenaars plek om voedsel - ideeën, oplossingen en creaties uit te testen.

De Bosbar serveert koffie en ander vocht. Op onze tap zit biopils en we hebben ook twee eigen Bosbieren. Iedere dag valt er iets kleins te bikken in de bar. Bij publieksmomenten, grote en kleine gebeurtenissen programmeert Het Bos ook eten.

● prijzen zijn vriendelijk ● Altijd wanneer er iets te doen is, lessen wij de dorst.

OPEN KEUKEN Het Bos zet haar keukendeuren open voor koksmutsen en andere culinaire liefhebbers. Iedereen met of zonder kookambities is welkom om in onze keuken voor de bezoekers te koken. Uiteraard is iedereen met of zonder honger welkom om de spijzen naar binnen te werken. interesse om te koken? ▻ [email protected]

Bezoekers genieten zo wekelijks van een vegetarische schotel die telkens door andere handen wordt bereid! Elke laatste donderdag van de maand maakt de open keuken plaats voor een WERELDKEUKEN ism Opvangcentrum Linkeroever. Vanaf oktober 2017 is er op zondag ook terug wekelijks Otark BREAKFAST CLUB van 9u tot 15u.

In het wisselend boskeukenteam: Otark productions, Bei Badenhorst, Skybox, Rode Biet/Meyhane (Ozge & Gizem), Vossenstreken (Hanne Elsen), Wild, Lori en Lieze, Igor, De Beek, ..

Hoe betrek ik mijn makerschap in mijn Context? 

Moeilijke vraag. Parallel aan mijn maakproces heb ik nagedacht over mijn makerschap en hoe zich dit verhoud tot mijn educatorschap. 

Denkend maar nog niet zeker.. zijn mijn maker- en educatorschap op verschillende manieren verbonden.. 

onderzoek - oriënterend maar wel verdiepend - hoe de door jou gewenste context eruit kan zien. 

Wat heb ik onderzocht?

Mijn onderzoek was voornamelijk oriënterend van aard, ik ben intuïtief te werk gegaan en ben gestart met het onderzoeken van visies van verschillende presentatie-instellingen. Dit waren Stroom en West in Den Haag, Tent in Rotterdam, FramerFramed in Amsterdam en als laatste ExtraCity in Antwerpen. Parallel aan het onderzoeken van de verschillende visies van deze presentatie-instellingen heb ik gekeken naar hoe deze visies vertaald worden naar het educatief aanbod. 

* presentatie-instellingen die ik nog bij dit onderzoek wil betrekken zijn: Marres, Witte de With, Mama, Nest en Het Bos. 

Mijn onderzoek brengt breed de verschillende visies en het educatieve aanbod van bovenstaande presentatie-instellingen in kaart. Ik heb mij intuïtief laten leiden en heb gezocht naar visies die mij aanspreken. 

Het viel mij op dat er veel overeenkomsten zijn tussen de visies die ik onderzocht en de educatieve activiteiten. Deze overeenkomsten worden in onderstaande afbeelding weergegeven. Daarnaast onderstreept de meerderheid van de onderzochte presentatie-instellingen de Code Culturele Diversiteit. 

Hoe heb ik onderzocht?

Doormiddel van deze tumblr verzamel ik informatie. Ik zie dit als een bronnenbank die steeds aangevuld wordt. Ik voeg excursies, en bronnen toe die een relatie hebben met mijn onderzoeksgebied. Soms past dit binnen de richting die ik opga en soms verdiep ik mij in bronnen die zomaar tegen kom en ook interessant kunnen zijn. 

Tijdens de tweede fase van Context ondernam ik twee excursies. Ik ging naar het performance weekend van de tentoonstelling van ‘eating each other’ bij kunsthal Extra City en ik bezocht de groepstentoonstelling ‘Pressing Matters’ bij FramerFramed in Amsterdam. 

Naast het bezoeken van het performanceweekend van ExtraCity heb ik een interview voorbereid voor Puck Vonk. Zij is verantwoordelijk voor het concept Burgers van de Toekomst (Young Citizens Programme). Voor de tentoonstelling ‘eating each other’ ontwikkelde zij een workshop voor kinderen (5-10 jaar). 

Van website: Onder begeleiding van een ervaren gespreksleader (Puck Vonk) ontdek je een aantal kunstwerken in de tentoonstelling. Aan de hand van prikkelende maak-, zie- en doe-opdrachten verken je je prille burgerschap, je relatie tot andere stadsbewoners en welke gebruiken en rituelen je van elkaar overneemt als je in dezelfde stad woont.

Over het YCPprogramma en haar visie als maker en educator ga ik met Puck in gesprek in de vorm van een semi-gestructureerd interview. Ik heb voor deze vorm gekozen omdat ik de vragen dan met een kleine aanpassing in een ander interview met een andere maker/educator kan gebruiken. Daarnaast heb ik in overleg met Puck besloten dat zij zich zo alvast kan voorbereiden en we aan de hand van de vragen een dialoog kunnen voeren. 

Marinke vroeg mij n.a.v. het essay dat ik schreef voor vakbeschouwing. Waarin ik de blik van de ander probeer te onderzoeken vanuit mijn ervaring in Indonesië. Om met voorbeelden te komen van artistieke praktijken waarin kunst een dialoog openbreekt en onze blik probeert te keren. 

Ik vond onderstaande bron uit jaar 2 (een filmpje van ArtTube): 

In het filmpje van ArtTube, gemaakt tijdens de opbouw van Marshalls solotentoonstelling Painting and other stuff (M HKA, 2013) legt de kunstenaar uit waarom hij een groep zwarte jongens afbeeldt terwijl ze theedrinken in een huiskamer:

‘They’re just doing… normal stuff. When you imagine what black people are doing, that’s not what most people imagine.

Because every time you hear about what black folks are doing, its either crime or drugs. When you think about young black men – you don’t think about them sitting around in a living room, chatting with each other.’

BRON: Essay

Voor het essay dat ik afgelopen trimester voor vakbeschouwing schreef , las ik het boek van Ruud Welten. 

In dit essay gaat Ruud Welten op zoek naar een hermeneutiek van het reizen. Hij neemt daarbij de ontmoeting met de ander en de filosofie van Levinas als uitgangspunt. Ontmoetingen met de ander spelen een belangrijke rol in reisliteratuur. De andere is degene die we niet verstaan en kunnen begrijpen vanuit onze eigen culturele achtergrond. In de sporen van Emmanuel Levinas, de filosoof van de ander, en van literatuurwetenschapper Edward W. Said wordt reisliteratuur in dit boek gelezen als een schat aan reflecties op de ontmoeting met de ander. Op wat voor manier komen we de ander tegen in reisliteratuur? Deze tekst is een weefsel van stemmen waarin het ik en de ander nu weer samen klinken, dan weer hun eigen stem vertolken of tegen elkaar ingaan.

Bron (krantenartikel): https://www.trouw.nl/home/de-ander-is-een-ding-geworden~aeba3528/