Flow Sessions

Afgelopen week heb ik twee workshops gegeven voor leraren in het basis onderwijs ergens in het midden van het land. Met als thema hoe kan je ontspannen binnen een steeds stakker wordende structuur.

Het is niet voor niets dat steeds meer leraren ziek worden. Immers om gelukkig te zijn in je baan heb je een gevoel van autonomie nodig. Regelzucht van de overheid en schaalvergroting helpen hier niet bij. Het programma wat leraren moeten afwerken laat weinig ruimte voor creativiteit. Hoewel duidelijk is dat dit systeem zo niet kan blijven functioneren, moeten de huidige leraren "overleven" binnen dit systeem.

In mijn overtuiging is de enige optie ontspannen binnen de structuur. De normale reactie op veranderingen die van boven opgelegd worden is weerstand. Maar weerstand kost heel veel energie. Mensen die in gevecht gaan kunnen het lang vol houden. Maar op een moment is het op. Rest alleen nog maar de uitweg van de ziektewet.  De kunst is om te leren ontspannen en mee te bewegen met de stroom. En daarbinnen je ruimte vinden.

Ontspannen is in tegenstelling met wat meeste mensen denken een actief proces. Het vereist bestudering van wat er nu van je verwacht wordt. En dit accepteren. Dit laten bezinken. Als je werkelijk contact hebt met wat moet kun je opzoek naar de ruimte. Door de situatie naar je hand te zetten. Door creatieve manieren te vinden in hoe jij als leraar het programma gaat invullen. Om in de juiste flow te komen is het nodig dat je jezelf uitdagingen geeft. Slaafs het opgelegde programma volgen leidt tot verveling.

Eindelijk vakantie. Heerlijk weg naar de zon. Daar voel je hoe moe je bent. Je denkt: ik zou willen dat ik altijd vakantie had. Dat klinkt heerlijk. Maar uit onderzoek blijkt dat de meeste mensen er al snel genoeg van hebben. Verlangen toch naar een beetje vastigheid en structuur. Vraag het maar aan iemand die werkeloos is. Structuur is fijn.

Een structuur maakt het leven simpeler. Maakt dat we zaken voor elkaar krijgen. Van keuzevrijheid worden we niet gelukkig, zo blijkt uit onderzoek. Een muzikant moet oefenen. Discipline betrachten. Om zijn instrument te leren beheersen. Iedere dag toonladers en vingerzettingen oefenen. Om controle te krijgen. Het is voorwaarde om mooie muziek te maken. Maar met de schoonheid van muziek heeft het weinig te maken. De schoonheid ontstaat als je los komt van de structuur. Als je denken uitschakelt. Als het gevoel het overneemt. Als je al het geleerde los durft te laten.

 In sport werk het ook zo. Structuur en discipline zijn nodig om de beste te worden. Maar alleen daarmee kom je er niet. Denk aan Yvonne van Gennip. In 1988 worstelde zij het hele jaar met een blessure. Werd gedwongen haar lichaam rust te geven. Los te laten. Op de Olympische Spelen van dat jaar won ze verrassend 3 gouden medailles. Toevalligerwijs in het zelfde jaar gold het zelfde voor Marco van Basten. Na een lange periode van blessures en daardoor verplichte rust groeide hij uit tot de ster van het EK van 1988.

Een overmaat aan structuur beperkt. Leraren van de basisschool worden gedwongen in een keurslijf. Het ministerie van onderwijs heeft zo weinig vertrouwen in hun kwaliteiten dat tot op detail niveau de week is ingevuld. Geen wonder dat leraren in het basisonderwijs steeds vaker ziek worden. Wat is er mis met vertrouwen te geven aan de leraar, die immers met passie gekozen heeft om zijn vak uit te oefenen. Kinderen leren het meest van een leraar met passie. Van iemand die binnen bepaalde grenzen zelf invulling kan geven aan het programma.

Structuur heeft twee uitersten. Aan de ene kant heb je een gebrek aan structuur. Een te lange vakantie. Bij mensen met depressie is dit het duidelijkst. Ze hebben de capaciteit om structuur aan te brengen aan hun leven verloren. Dit wordt ook wel aangeleerde hulpeloosheid genoemd. Mensen die weglopen voor hun verantwoordelijkheden. Om dit op te lossen help je de ander zelf structuur aan te brengen.

Aan de andere kant heb je een overmaat aan structuur. Burn-out is een langdurige overbelasting van het stress systeem. Alle signalen die het lichaam geeft worden ondergeschikt gemaakt aan de structuur. Ik moet door, ik moet blijven werken, mijn cliënten kunnen niet zonder mij. Om dit op te lossen help je de ander contact te maken met zichzelf. Zijn gevoel weer leert vertrouwen. Rust te nemen. Grenzen te leren voelen. In het moment te zijn. Zorgen dat het hoofd met het moet zo en zo uitgeschakeld wordt.

Flow Sessions #1 

Tai chi intensive op de veluwe

Ik reis regelmatig met het vliegtuig en blijf me verbazen over de controles die je als reiziger moet ondergaan. We leven in een tijd waarin we alles willen controleren. De overheid maakt steeds meer regels. Bedrijven controleren hun medewerkers op steeds meer facetten. En veel mensen proberen met behulp van pillen zelfs hun eigen emoties onder controle te houden. Als Tai Chi-leraar zie ik het resultaat: mensen zitten vast in hun lichaam. Hebben moeite om zich te ontspannen.

Controle is nodig om een proces niet uit de hand te laten lopen. Om grip op een situatie te houden. Maar zijn we nu niet aan het doorschieten? Weten we nog wel waarom al die zaken willen controleren? Is het uit angst of voegt het iets toe? Wat zou er gebeuren als we sommige zaken los laten. Juist minder regels, minder controle?

Ik denk aan het wegvallen van de binnengrenzen in de Europese Unie. Nu vinden we het normaal dat er geen grenscontroles meer zijn. Maar destijds waren we bang dat ons land overspoeld zou worden door goedkope arbeidskrachten. En wat gebeurde er? Er kwamen inderdaad mensen uit Oost- en Zuid-Europa om hier in Nederland hun geld te verdienen. Ze doen het werk waar we zelf geen zin meer in hebben. Zodat wij ons kunnen concentreren op de dingen die we graag doen.

Of neem het voorbeeld van Semco, de onderneming van de Braziliaanse miljardair Ricardo Semler. Toen hij het bedrijf van zijn vader erfde, ontsloeg hij 80% van de managers. Omdat hij medewerkers niet wilde aansturen op kille cijfers, maar op menselijk geluk. Het is onbelangrijk hoe deze mensen hun werk doen als het maar afkomt. Geen order wordt aangenomen zonder dat de medewerkers zich verbinden met het resultaat. Hij stelde destijds dat het bedrijf pas succesvol is, als iedereen op maandag met plezier naar z’n werk gaat. De omzet van Semco groeide in tien jaar met 900%. En iedereen deelt mee in de winst.

In Nederland gebruiken steeds meer mensen antidepressiva. Omdat we onze emoties niet meer de baas zijn. Ook ik heb geworsteld met een depressie. Maar in plaats van een pilletje te nemen ben ik op zoek gegaan naar de oorzaak. Naar de kern van het probleem. Ik kwam er achter dat ik ideeën had over mezelf, die niet reëel waren. Die ik los moest laten. Ik moest structuur en regelmaat in m’n leven aanbrengen. Het was geen makkelijke weg. En ik had er hulp bij nodig. Maar door de kern van het probleem aan te pakken in plaats van de symptomen te bestrijden, kon ik het probleem uiteindelijk oplossen.