#sinaps

    Sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişimi “sinaps” dediğimiz özel kavşaklarda gerçekleşir. Bu hücreden hücreye iletişim (atlama) işi, hücrenin uçlarına ulaşan elektriksel sinyalin önce kimyasal bir madde salgılatması ve bu kimyasal maddenin karşıdaki hücrede tekrar bir elektriksel etkiye neden olması şeklinde çalışır.

   Asetilkolin, serotonin, dopamin gibi maddeler sinir hücreleri arasında haberleşmede kullanılan, küçük moleküllü haberci maddelerdir. Ama her bir farklı madde için karşı tarafta bazen onlarca farklı çeşit alıcı molekül bulunabilir. Bunun önemi: Bir madde beynin farklı yerlerindeki iletişim noktalarında aynen salgılanabilir. Fakat karşı tarafta alıcı hücredeki alıcı anten farklıysa, alıcı hücrenin o moleküle vereceği cevap değişebilmektedir. Bu sayede az sayıda madde ile çok sayıda farklı ve ince ayarlanmış etki oluşturulabilmektedir. Örnek vermek gerekirse, dopamin maddesi bazı beyin devrelerinde hücreleri uyarırken yahut daha fazla elektriksel sinyal üretmeye zorlarken, başka devrelerde uyarıyı baskılayıcı ve hücreleri susturucu bir etki yapabilmektedir.

    Bir beynin fonksiyonunu ilaçlarla değiştirmek yahut beyin işlevinde yanlış giden süreçlere ilaçlarla müdahale etmek istediğinizde yapmanız gereken en önemli şey, hücrelerin hangi maddeyle haberleştiğini ve bu maddenin hangi alıcı vasıtasıyla tespit edildiğini keşfetmektir. Bunu yaptığınızda ona uygun bir ilaç geliştirip beyne verebilir ve bu sinapsların çalışmasını dışarıdan etkileyebilirsiniz. Piyasadaki birçok antidepresan ilaç, bu mantığa göre çalışır.

 İlaçlar, beyindeki milyonlarca karmaşık etkileşim biçiminin ve yolunun sadece belli ve sınırlı sayıda bir modeli esas alınarak tasarlanır ve tüm beyin üzerindeki etkileri, hatta vücudun geri kalanı üzerindeki olası etkileri genellikle göz ardı edilmek durumundadır. Zira bu kadar karmaşık bir sistemde, bir kimyasal müdahalenin tam olarak nelere sebep olabileceğini öngöremeyiz.

  Kimyasal maddeler, yani ilaçlar, birçok psikiyatrik bozuklukta kullanılmalarına rağmen, neredeyse hiçbiri, hastalıkları doğrudan tedavi etmez. Sadece o hastalığa bağlı temel bozuklukların ortaya çıkarttığı belirtileri geçici olarak, bazen de uzun bir süre boyunca ortadan kaldırır. Fakat altta yatan sebepler genellikle bilinmediğinden ve müdahale edilemeyecek kadar karmaşık olduğundan, bu tip hastalıkların kesin ve kökten bir tedavisi çoğunlukla yoktur.

   Birçok ilacın orta ve uzun vadedeki etkilerini bilmesek de elimizde şu anda en iyi araçlar onlar. Elbette bu kadar bilinmez söz konusu iken, en ufak sıkıntı durumunda ilaçlara başvurarak beyin kimyamızla pervasızca oynamak da aklıca bir seçenek değil.