#pagbabago

“I can’t believe we’re adjusting to COVID-19, instead of getting rid of it.”

Isa ito sa mga nabasa kong tweet habang naghahanap ng bagong balita patungkol sa pandemyang sumindak sa buong mundo. Tila isang litrato ang buong mundo nang kumalat ang pandemyang COVID-19 - lahat ay nakahinto. Ginulat ng COVID-19 ang buong sambayanan, ito ay hindi inaasahan at walang ibang p’puwedeng gawin kundi manatili sa kanya kanyang bahay para maging ligtas ang sarili. Parang tumugil ang oras mapa-bata, matanda, babae, lalaki, nagtatrabaho o kaya naman estudyante, ngunit wala tayong ibang magagawa kundi masanay sa dinalang “new normal” ng pandemyang ito.

Madaming nagsasabi na ayaw nila sa pagbabago dahil kung may nangyaring pagbabago, susunod at susunod at iba. Sa ayaw man o sa gusto ng sambayanan, konektado ang lahat ng bagay, tao at pangyayari sa mundo. Isang malaking halimbawa ang COVID-19. Hindi naging madali ang pamumuhay sa tinatawag ng nakakarami na ‘new normal’. Isang malaking pagsasaayos ang nagaganap sa ating pang-araw-araw na gawain para lamang hindi lumala ang sitwasyon ng ating bansa at para maging ligtas ang tao sa ating kapaligiran. Isang pagbabagong naganap alinsunod sa pandemyang ito ay ang pagkakaroon ng ‘online classes’ o ang pag-aaral ng mga estudyante gamit ang iba’t ibang kagamitang panteknolohiya.

Isa ako sa mga estudyanteng nakakaranas sa panahong ito ng ‘online classes’, maswerte ako dahil mayroon ako ng mga kailangang kagamitan para sa ganitong klase ng pag-aaral ngunit kada-tingin ko sa aking social media accounts ay makikita ko na mayroong mga ibang estudyante na katulad kong nais maipagpatuloy ang pag-aaral kaya lang ay wala silang sapat na pera para sa laptop o kaya para sa pang-araw-araw na internet connection. Mayroon ding mga estudyante na nahuhuli at hindi makahabol sa kanilang mga aralin dahil hindi sila sanay sa modular na klase ng pag-aaral. Hindi lamang tayong mga estudyante kundi pati ang ating mga guro ay nahihirapan. Kabi-kabilang pag-aayos ng mga study plan at pati din sila ay may problema din sa internet connection.

Sa aking karanasan, ang online classes ay nakakagulat, dahil na din sa dami ng pagbabago na kailangan naming makasanayan. Noong mga unang linggo ng ganitong paraan ng klase ay ayos pa lang naman, parehas na estudyante at guro ay pinapakiramdaman pa at sinasanay ang sarili sa set-up. Ngunit habang tumatagal, habang padagdag ng padagdag ang mga gawain, parang pabigat na din ng pabigat ang pasan ng aking balikat. Mayroong isang pangyayari sa akin, nawalan ako ng internet habang nasa isang synchronous na klase. Isa iyong major subject at Pre-Calculus pa, kaya sobrang pagkabigo ang naramdaman ko. ‘Kaya ko bang intindihin ang aralin sa araw na iyon kung wala ako sa klase?’ ‘Paano kung mayroong sinabi sa zoom call na importante pero hindi ko napakinggan dahil sa internet namin?’ Konti lang yan sa mga pala-isipan na umiikot sa utak ko noong mga oras na iyon, pero kahit may mga luhang lumilingid sa mga mata ko ay pinilit ko paring sumali sa klase, kahit akong nahuli na, kahit patapos na ang klase. Umaasa akong may mahahabol pa ako sa diskusyon kahit konti lang. Doon ko napagtanto, na ang ganitong uri ng pag-aaral ay hindi para sa kalahatan. Siguradong may mga taong mahuhuli, di makakasunod at wala nalang ibang magagawa kundi umiyak – gaya ng ginawa ko noong ilang minutong di ako nakasali sa isang zoom call. Kung iisipin ko, ganoong bigat na sa aking dibdib ang naramdaman ko dahil lamang hindi ako makasali sa iisang klase. Paano pa kaya ang mga ibang tao na hindi makasali sa klase ng isang lingo? Ang mga estudyanteng gustong-gusto mag-enroll sa online classes pero hindi nila magawa dahil wala silang paraan upang magawa iyon? Gaanong kalungkutan kaya ang nararamdaman nila?

Maraming nagsasabi sa social media na maswerte ang mga ‘priviledged ‘ wala silang ibang gagawin kundi ang basahin ang mga aralin, hindi nila kailangan manoblema sa pagkonek sa internet o kung saan nila gagawin ang powerpoint presentation na pinapagawa ng guro dahil wala silang laptop na gagamitin. Oo, tama nga naman sila, maswerte ang iba dahil may malakas nilang internet o kaya may ilan-ilan silang kagamitan sa bahay, pero hindi ibig sabihin non ay wala na din silang ibang pinoproblema patungkol sa ganitong pamamaraan ng klase. Mayroong mga time na bigla nalang sasakit ang aking ulo dahil sa walang tigil na pagtutok sa aking laptop para lang matapos ang mga gawaing binibigay, madalas ay hindi na natutulog para lang masiguradong naipasa lahat ng maayos at pasok sa pasahan o kaya naman hindi na kumakain para habulin ang mga pasahan.

May mga araw na gusto ko nalang huwag gumalaw at walang gawin, pero iniisip ko lagi na hindi ko dapat sinasayang ang pagkakataon kong pumasok dahil maraming may gustong mapunta sa kinakaroonan ko, maswerte ako at nakaka-aral pa ako kaya wala na dapat akong ibang reklamo. Kinalaunan ay naisip kong hindi din malusog para sa aking katawan ang ginagawa kong walang tigil na paggawa, lalo na noong sumakit ng sobra ang ulo ko, kapag bumangon ako ay parang may pumupokpok sa ulo ko at kapag haharap ako sa laptop ay humahapdi ang aking mga mata – kailangan ko din ng pahinga. Isa iyon sa mga pagbabago na kailangan kong kasanayan, kaya ginawan ko ng paraan. Naglaan ako ng oras para sa aking pahinga. Para sa akin ay parang ganito ang sitwasyon natin sa pandemyang ito.

Madilim. Malabo. Magulo. 

Dekada ang lumipas nang makamtan natin ang kalayaan. Nanatili tayong nangangapa sa dilim. Parang ibong nakapiring sa himpapawid—may kasarinlan subalit walang direksyon. 

Ang mga manunulat ay nagpapalit-palit sa pagitan ng puti at kayumanggi upang maihayag ang matinding damdamin sa kalooban. Taon ang nagdaan at nakarating tayo sa modernong mundo. Ang pagdurusa ay umabot sa kasalukuyan kung saan makikitaan ang pagdaramdam sa pagsulat. 

Lahat ay may ipinaglalaban. 

Ang makabagong paghahayag ng mga saloobin sa pamamagitan ng textula ang nagiging patunay ng pagbabago sa ating panitikan. Ang textula ay maikli para makasabay ito sa mabilis ng takbo ating mundo. Nagiging instrumento ang teknolohiya upan maiparating ang mga hinaing ng publiko sa nakararami. Ito ay patunay sa dali nakipagusap sa iba sa kasalukuyang panahon. 

Ang mga Pilipino ay patuloy na lumilikha ng isang lipunang may maayos na pagturing sa lahat ng tao. Ang Die Beautiful ni Jun Robles Lana nagpakita sa masa ang buhay bilang isang transgender. Ang ating pagkilos para sa patas na karapatan sa lahat ay nakikita sa aktibong pakikibaka ng karamihan sa pride march. Ito ay isa sa mga halimbawa sa halaga ng pantay-pantay na karapatan ng lahat. Pinapakita rin nito na ang tao ngayon ay mas mulat sa mga kaapihan na nagaganap sa lipunan. 

Ang Pilipino ay patuloy na yumayakap sa Ingles. Sa pagsasalin-salin ng wika sa isang kwento ay lubos na nauunawaan ng kabataan sa I Love My Dad ni Shelley Admont. Ang pagtanggap ng Pilipinas sa wikang Ingles ang nagpapakita ng ating kagustuhang matuto at makasabay sa daloy ng nagbabagong mundo. Sa sobrang paghalo ng Ingles, at Filipino madalas na ginagamit ng mga Pilipino ay Taglish. Ito rin ay nagpapakita na mahalaga parin ang maturo asal sa kabataan. Ang mga libro na ito ay minsan tungkol rin sa mga alamat, isang halimbawa kung paano nanatili ang dating kultura sa panahon ngayon. 

Ang Pilipino ay patuloy na nagdiriwang ng kulturang kanluranin. Ang pag-awit ng Ben&Ben sa Bibingka ang siyang umiindayog sa mainit na pagdiriwang ng mga Pilipino sa pasko. Pinapakita dito na ginawa nating sariling kultura ang mga impluwensya ng ibang bansa sa atin. 

Ang Pilipino ay patuloy na nangungulila sa kawalan ng pag-ibig. Napapanahong kasawian—ang mga spoken word poetry ni Juan Miguel Severo ang isa sa mga parang upang maipadama ng manunulat ang kanyang damdamin. Ito ay walang tugma o sukat, malaya ito sa tradisyonal na pagdula. Katulad lang natin ng mga Pilipino ngayon, malaya. Ang mga manunulat ngayon ay malaya rinupang pagusapan ang kahit anong tema na gusto nila.  

Lahat ay nagbago. 

Tayo ay Pilipino—mananatiling Pilipino anuman mangyari. Ang Pilipinas ay bansa ng bukod-tanging lahi ng mga kayumanggi sa silangan. Sa panitikang walang tigil sa pag-unlad, ang ating kultura ay patuloy sa pagbabago. Ang lumang teksto ay nag-ibang anyo sa ating panahon. Ang teksto sa kontemporaryong panitikan ay higit sa papel —ito ay nasusulat na sa mga pelikula, pook-sapot, malayang taludturan, awitin, at pagsasalin na may gustong iparating. 

Ang Pilipinas ay nagbabago… 

Kapayapaan, pangarap ka na lang ba?

Namulat sa magulong lansangan Pampagising sa umaga’y harurot ng sasakyan Mga hari ng kalye’y nagmumurahan Kapayapaan, kailan ka makakamtan? Sa mga sulok nagtatago ang mga humihithit Hindi titigil kahit mga mata’y naniningkit Wala perang pangkain kaya sa patalim kumakapit Kapayapaan, kailan ka makakamit?

 Kaliwa’t kanang putukan Bata’t matanda’y nagpuputakan Mga tagapagtanggol, nagsisindakan…

Malinis at mabagong simo'y ng hangin, paru-paro't ibong nagliliparan At mga punong naglalakihan Ito ang lugar na pinapangarap ng sanlibutan, Ngunit sa pagbabago ng panahon, Pag-unlad ng sibilisasyon Napalitan ang mga ito ng mga usok ng tambutso, Eroplano sa himpapawid At mga gahiganteng gusali Kasabay ng pag-unlad Ang pagkasira ng pangarap Pangarap na malabong marating Pangarap na sa panaginip nalang natin.

words by Abigail Torres

Ganoon ba talaga? Isang taon mahigit na kong graduate sa kolehiyo, nagtapos naman nang may karangalan, masikhay na buhay-org, may constant na mga kaibigan, may mga na-achieve naman at natutuhan pero pagkagraduate ko, hinahanap ko pa rin anong kasunod nito?

May trabaho naman ako, nakabukod na sa pamilya, may partner in life, nakakapagbudget ng monthly gastusin, kayang kaya naman tbh, may org life pa rin naman (sinusubukan pang makabalik nang ubos-lakas) pero lagi pa ring parang may kulang? Hindi ko alam kung may kailangan ba kong abangan o ito na yun?

Sa career, hindi naman ako stagnant. Routinary yung tasks pero may thrill naman at promotion lol hahahahaha. Hindi ko alam kung pagtuturo ba talaga yung kulang sa buhay ko at need ko na talagang i-pursue yung pangarap ko o bored lang ako ngayon at naghahanap ng pwedeng marating uli.