#rw lion

Meer zelfs, het is eigenlijk ongeveer dezelfde uitgever. Eind 2011 werd het Nona Arte van Andrea Rivi opgekocht door de grotere Italiaanse uitgever RW EDIZIONE. Die had net ook de Europese licentie voor DC Comics binnengehaald. De ‘Distinguished Competition’ bleek nogal een taaie klant te zijn voor haar licentiehouders. Die mogen niets anders uitgeven dan DC-materiaal. Einde dus voor de Marvel comics bij Nona Arte. Maar het team achter Nona Arte, met oa. ook oude bekende vertalers als Peter De Bruin en Olav Beemer, bleef wel gewoon aan de slag. Zij verzorgden vanaf 2013 de ‘RW Lion’ imprint uitgaven. Zo herken je bij een aantal van de eerste uitgaven van RW, zoals '100 Bullets’ of 'Transmetropolitan’, de typische TPB manier van uitgeven van Nona Arte.

Vertigo

Er volgden echter al snel veel meer uitgaven. Doordat RW Lion een Europese speler was, en de printkosten dus mooi gespreid kon worden door grote oplages, werd er veel mogelijk. RW wou dan ook het maximale uit hun DC licentie halen. 

Opvallend was dat daarbij voor een groot stuk ook naar het meer volwassen materiaal van Vertigo werd gekeken. Zo verschenen luxe hardcover uitgaven van klassiekers als Sandman, Preacher en Fables. Dat leek aanvankelijk nogal een wilde gok. Veel lezers van Nederlandstalige comics stonden wat aarzelend tegenover deze (mooie maar ook vrij prijzige) uitgaven. Na eerdere mislukte pogingen met mature verhalen van oa. De Vliegende Hollander zat de schrik er dik in om weer met een onafgewerkte reeks te blijven zitten. Gelukkig bleek die vrees achteraf ongegrond en werden deze reeksen (op Preacher na) wél volledig uitgegeven. 

Superhelden…

Naast het meer volwassen Vertigo materiaal verscheen er ook zéér veel superhelden materiaal van DC. Dat bestond uit een mix van echte klassiekers zoals Batman Year One, Killing Joke, Green Lantern Rebirth en zelfs Ronin van Frank Miller. Daarnaast ook recenter materiaal van de New 52 reboot zoals Wonder Woman en véél Batman uitgaven. Dat alles verscheen steeds in hardcover, maar wel op verschillende formaten al naargelang het verhaal. Een aantal verhalen verscheen zelfs op het oversized 'absolute' formaat.

… en uitstapjes

De inhoudelijke keuzes over wat een vertaling kreeg en in welke vorm, gebeurde in Italië. Daar zaten al wel eens vreemde kronkels bij. Zo verscheen toegankelijk materiaal zoals de New 52 Batman reeks van Scot Snyder en Greg Capullo in een duur hardcover formaat. Het behoorlijk ontoegankelijke ‘Multiversity’ van Grant Morisson verscheen dan weer als goedkopere losse comics. 

Ook inhoudelijk waren er soms uitgaven bij die, hoewel op zich wel goed en leuk, commerciëel toch niet altijd zo verstandig leken. Denk maar aan het eerder onbekende Vertigo verhaal ‘Ergens een God’. Of ‘Black Orchid’, dat in de jaren ‘80 al eens vertaald werd door Baldakijn, maar ook toen zonder succes. Zelfs bij de superhelden waren niet alle keuzes even logisch. Zo is de 'New 52 Green Lantern' écht geen goed instappunt voor nieuwe lezers.

En dan was er nog de plots nieuwe vertaling van ‘Hellboy’ en ‘Sin City’. Die waren nog maar enkele jaren eerder vertaald door De Vliegende Hollander. Wie echter hoopte dat het gewoon om de laatste deeltjes van die eerder niet afgewerkte reeksen ging, kwam bedrogen uit. Er werd opnieuw begonnen bij nummer 1 én in een ander formaat. Niet zo slim bleek al snel. 

Knappe hardcover uitgaven

Allemaal heel fraai materiaal. Het levert een mooi stukje boekenkast op 😎. Ik moet zeggen dat ik ook écht wel blij was met deze uitgaven destijds. Vroeger was ik stiekem altijd jaloers op al die prachtige Franstalige vertalingen van comics in knappe hardcovers. Nu was dus ook de Nederlandstalige markt eindelijk aan de beurt. 

Foutjes en ergernissen

Toch liep niet alles van een leien dakje. Zo kwam er wel eens een foutje voor in het drukwerk. ‘Batman: Jaar Eén’ verscheen bijvoorbeeld per ongeluk deels in kleur, deels in zwart-wit. Daardoor was een dure terugroepactie en herdruk nodig. Het team vertalers werd ook uitgebreid met Hans Pols en Arco Van Os. En ook daar sloop al wel eens een foutje in het vertaalwerk. Allemaal niets onoverkomelijks, maar in een moeilijke markt en met relatief dure uitgaven is dat natuurlijk best te vermijden. 

Hoewel het management van RW in handen bleef van Andrea Rivi in Italië, was er uiteraard ook wel een ‘chef’ in Nederland. Die werd echter overladen met taken. Van het regelen van de distributie tot het voeren van marketing en communicatie. Dat is natuurlijk wel érg veel werk voor één persoon. En hoewel dat allemaal met de beste bedoelingen gebeurde, liep er onvermijdelijk wel eens iets mis. Zo liep de distributie bijvoorbeeld niet altijd optimaal. En er was ook eens een misverstand met een niet door DC goedgekeurde promotieposter. 

Vermoedelijk door tijdsgebrek kwam er van een échte website ook nooit veel in huis en gebeurde de communicatie van RW Lion met de Nederlandstalige fans vooral via Facebook en het forum van ‘De Getekende Reep’. Overigens wel knap dat ‘Bernard van RW' daar heel openlijk durfde communiceren. Oók over wat niet goed ging. 

Begin van het einde 

In 2016 besloot oprichter en boegbeeld Andrea Rivi RW vaarwel te zeggen. Dat had een grote impact op de uitgeverij. Zo gebeurden er heel wat herschikkingen binnen het bedrijf zelf en werden er ook heel wat contracten herbekeken. DC zelf nam de touwtjes ook veel strakker in handen van haar vertalingen. Dat leidde uiteindelijk tot een grote bijsturing van de koers van RW Lion. Waar ze eerder voor véél uitgaven gingen, werd dat aantal sterk teruggedraaid. Er werd ook besloten om volop in te zetten op de nieuwe ‘Rebirth’ reboot van DC. Dat maakte dat een aantal lopende ‘New 52’ reeksen zoals Batman, Superman, Wonder Woman en Green Lantern werden afgebroken om meteen door te springen naar ‘Rebirth’. Dat bleek geen te beste keuze, want veel lezers bleven zo wat verweesd achter met onafgewerkte series. Daarnaast was het voor de Nederlandse tak van het bedrijf ook knokken om de laatste delen van de Vertigo reeksen zoals Fables en Sandman er nog door te krijgen, want het hoofdbureau wou daar eigenlijk mee kappen. Voor Sandman en Preacher is dat helaas niet meer gelukt en is van beide reeksen het laatste deel nooit verschenen, al was het achter de schermen wel zo goed als klaar. Zonde.

Het jaar 2010 was erg interessant voor ons, liefhebbers van Nederlandstalige comics. Dat jaar begon Nona Arte met haar nieuwe Marvel uitgaven in trade paperback. Maar niet veel eerder was er nóg een uitgever die Nederland en België verblijdde met vertaalde comics: De Vliegende Hollander. In 2009 waren ze al voorzichtig begonnen met titels als Watchmen en Sin City. Maar het jaar daarna kwam er nog heel wat bij: Martha Washinghton, Losers, Y: The Last Man en… Hellboy!

Wie is Hellboy?

Hellboy werd in 1993 bedacht door Mike Mignola. Het verhaal draait om een half-demon die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog naar de aarde werd gehaald door Nazi-occultisten onder leiding van Grigori Rasputin. Het ritueel werd onderbroken door geallieerden die de toen nog jonge Hellboy meenamen. Hij werd opgevoed door het Amerikaanse Bureau for Paranormal Research and Defense (BPRD).

Voor Mignola met het figuur aan de slag ging bij Dark Horse, pitchte hij het idee ook bij DC. Daar vonden ze het een geweldig concept, maar de puriteinse directeurs vonden het toch maar niks dat de hel zo betrokken was in het verhaal. Later werkte Mike Mignola de eerste scripts verder uit met de hulp van John Byrne. Na een handvol losse verschijningen (oa. in Next Men) kreeg Hellboy daarna tal van miniseries bij Dark Horse. Er volgden ook spin-offs zoals Hellboy Junior en BPRD.

Vliegende Hollander

Net als bij Nona Arte koos ook De Vliegende Hollander voor de ‘trade paperback aanpak’. In de loop van 2010 verschenen drie Hellboy albums. Daarin werden de Amerikaanse bundels van Dark Horse vrijwel identiek overgenomen. 

Speciale uitgave

Van de eerste twee albums is ook een speciale uitgave verschenen ter gelegenheid van het bezoek van Mike Mignola aan de Stripdagen in Breda in 2010. Deze oversized hardcover edities zijn op een beperkte oplage van 100 stuks verschenen en bevatten een door Mike Mignola gesigneerde pin-up. Echt heel cool en toch wel één van de pronkstukken van mijn verzameling. 😎

Waar is album 5?

Na 2011 was het rijk van De Vliegende Hollander helaas alweer uit. De verkoopcijfers waren op zich nochtans meer dan behoorlijk, maar de verwachtingen van de eigenaars van de uitgeverij bij Dutch Media waren té hoog gespannen. Mogelijks door het instant mega-succes van het eerste uitgaven Watchmen en Logicomix. De titels die daarna volgden deden het niet slecht, maar hadden wat meer tijd nodig om te groeien. Bovendien werd het hele programma van De Vliegende Hollander gedragen door één persoon. Toen die vertrok, besloot Dutch Media de stekker er uit te trekken. 

In 2013 was intussen uitgeverij RW wel weer aan de slag gegaan op de Belgische en Nederlandse comic-markt. Naast vooral DC uitgaven probeerden ze in 2014 ook wat nieuws met, jawel, Hellboy. Het eerste album werd opnieuw uitgegeven in een vrijwel identieke vorm als de Vliegende Hollander uitgave. Alleen werd dit keer gekozen voor een hardcover. 

Zoals je weet doet DC bij haar licentiehouders steeds erg moeilijk wanneer die ook uitgaven van andere uitgeverijen wil uitbrengen. Dat probleem stak ook hier weer de kop op. Uiteindelijk bleek DC geen probleem te hebben met publicaties van Dark Horse en Image bij RW. Maar ze mochten die uitgaven wel niet promoten met officiëel artwork. Je kan het zo gek niet bedenken. RW had in tussentijd natuurlijk al een hoop promotiemateriaal en folders laten maken en die moesten allemaal herroepen worden. Het zou bijna een jaar duren vooraleer de volgende Hellboy van de persen rolde. En dat bleek… nummer 4 te zijn. 

Op zich niet onlogisch kan je denken. De al bij al beperkte doelgroep van deze strips had nog maar enkele jaren voordien de eerste drie delen aangeschaft van uitgeverij De Vliegende Hollander. Niet meer dan normaal dus dat RW voortaan verder zou doen vanaf deel 4. Alleen bleek die logica toch niet helemaal te kloppen. Of bij RW dachten ze er althans anders over. Het volgende album dat bij hen verscheen was een nieuwe editie van deel 2 🤔. En alsof dat nog niet vreemd genoeg was, volgde een jaar later dan plots weer album 6.

Dat maakt dus dat we in de vreemde situatie zitten waarin delen 1 tot en met 3 in trade paperback zijn verschenen bij De Vliegende Hollander en delen 1, 2, 4 en 6 als hardcover bij RW. Maar deel 5 is dus nooit in het Nederlands verschenen. Het is alsof de duivel er mee gemoeid is 😉.

Checklist

Hellboy 1-3 (De Vliegende Hollander, 2010)

Hellboy Luxe editie 1-2 (De Vliegende Hollander, 2010)

Oversized

Bij Baldakijn waren ze er destijds relatief snel bij. Oorspronkelijk verscheen het opus magnum van Alan Moore en Dave Gibbons in de loop van 1986 en 1987 in de Verenigde Staten. Al in 1989 kregen we een vertaalde versie in de Lage Landen. En dat was best een bijzondere uitgave. In Amerika was de mini-serie als ‘prestige format’ uitgebracht: met een mooie stevige kaft, maar wel op gewoon comicbook-formaat. De Nederlandse versie werd er echter eentje op ‘oversized’-formaat. Het was een poging om naast comic-lezers ook een ruimer publiek aan te spreken met de titel. Ans Loos zei daarover in Comic View 14 uit 1995: “Ons werd geadviseerd om zoiets niet op de Amerikaanse manier uit te brengen, want die uitgaven zijn er al. De verhalen leenden zich meer om op de Europese manier uitgegeven te worden”.

Trade paperback

In 2009 was De Vliegende Hollander één van de uitgeverijen die de grote comic-leegte na het Z-press-debakel probeerde te dichten. In plaats van lopende series in losse nummers gingen zij voor afgeronde trade paperbacks en graphic novels. Naast moderner materiaal als Sin City en Y: The Last Man (helaas nooit afgemaakt) viel de keuze ook op een heruitgave van Watchmen. Niet onlogisch, want op dat moment verscheen ook de Watchmen film van Zack Snyder in de bioscoop. (Ik was toen trouwens best onder de indruk van de film, want het is niet evident om zo’n complex verhaal te vertalen naar het witte doek. De film was voor mij ook een startpunt om na mijn herwonnen interesse in Batman sinds 2005 ook weer ruimer naar andere comics en graphics novels te kijken.)

Dit keer verscheen het verhaal niet op oversized formaat in zes delen, maar in één trade paperback. Voor deze uitgave werd ook de opgefriste inkleuring gebruikt. De ‘tekst-hoofdstukken’ werden hier wel overgeslagen. Jammer, want deze zorgen toch voor een nog verdere uitdieping van het verhaal. Toch werd deze Watchmen door De Vliegende Hollander een groot succes, met een oplage van 5000 stuks die deed denken aan de hoogdagen van Juniorpress begin jaren ‘90.

Oversized (bis)

We zijn intussen weer enkele jaren verder in 2016. Van De Vliegende Hollander is alweer lang geen sprake meer. Het is RW Lion dat nu vertaalde DC titels uitbrengt in Nederland en België. Zij besluiten na aanvankelijk succes met klassieke helden als Batman en Superman ook wat meer volwassen titels uit te brengen zoals Sandman en Preacher. En dus ook een nieuwe editie van Watchmen. Bronmateriaal is dit keer de ‘Absolute Edition’ die enkele jaren eerder in de VS verscheen bij DC. Het formaat van die ‘Absolute’ werd ook in het Nederlands overgenomen bij RW. Dit keer kregen we dus weer een oversized editie, maar wel in één mooi volume in plaats van zes aparte delen. Bovendien zijn de dossierpagina's achteraan het album ook best interessant, met veel achtergrondinfo en schetsen.

Prequel…

Sinds het verschijnen van de Watchmen film was de populariteit van de beste graphic novel aller tijden alleen nog maar toegenomen. Dat deed DC besluiten om nieuwe verhalen uit te brengen over het Watchmen-universum. De ideeën daarvoor dateren al van 1987, toen Alan Moore voorzichtige plannen maakte voor een Minutemen prequel. Door enkele conflicten tussen de schrijver en DC zou daar echter nooit iets van komen. Tot in 2012 de plooien glad (genoeg) werden gestreken en liefst zeven Watchmen prequel miniseries zouden verschijnen. Alan Moore en Dave Gibbons werkten niet mee, maar ze kregen wel waardige opvolging van namen als Darwyn Cooke, Brian Azzarello en Joe Kubert (!).

Al in 2014 werden deze ook opgepikt door RW Lion voor een Nederlandse vertaling. De zeven prequels verschenen hier elk in een mooie oversized hardcover editie.

En sequel

In 2017 was DC in Amerika aan de zoveelste reboot bezig. Eén van de ideeën die daarbij hoorden, was de integratie van het Watchmen-universum in de reguliere DC-wereld. Nadat er eerder al naar Watchmen was gehint in DC-comics als ‘The Button’, kreeg het verhaal finaal vorm in de mini-serie ‘Doomsday Clock’. Aan het roer stonden dit keer schrijver Geoff Johns en tekenaar Gary Frank. Zeker geen onaardig verhaal, maar bijlange na geen klassieker zoals de originele Watchmen. De miniserie verscheen in 2021 ook in het Nederlands bij Dark Dragon Books. Zoals dat van hen gewend zijn in zes albums op Europees formaat.

*Update:

The Button

En jawel, ook de Batman/Flash crossover 'The Button' is intussen in het Nederlands verschenen bij Dark Dragon Books. Zoals hierboven vermeld, vormt dit tweedelige verhaal de prequel tot Doomsday Clock. (Dus eigenlijk de prequel van de sequel 🙈😅)

Checklist

Watchmen 1-6 (Baldakijn Boeken, 1989)

Watchmen (De Vliegende Hollander, 2009)

Before Watchmen 1-8 (RW Lion, 2014-2015)

Absolute Watchmen (RW Lion, 2016)

Doomsday Clock 1-6 (Dark Dragon Books, 2021)