#baldakijn

Niet zomaar een andere uitgever

Wie Baldakijn Boeken voor het eerst tegenkomt, zou kunnen denken dat het om een volledig aparte uitgever ging naast Juniorpress. In de praktijk lag dat anders. Baldakijn was net een sublabel van JP waaronder de DC-verhalen verschenen. Juniorpress was dus wel degelijk de grote motor achter die uitgaven, maar gebruikte voor DC een andere naam op de cover. De reden daarvoor was vrij eenvoudig: Juniorpress mocht in die tijd van Marvel geen uitgaven van de grote concurrent uitbrengen. Vandaar dus deze creatieve oplossing.

Een naam met een oudere geschiedenis

Wat het extra verwarrend maakt, is dat de naam Baldakijn niet pas in de jaren tachtig plots opdook. De naam bestond al eerder en werd gebruikt voor heel andere publicaties, zoals pockets, oorlogsstrips en westernreeksen.

Dat roept meteen een interessante vraag op. Was er een directe link tussen die oudere Baldakijn-uitgaven en de latere DC-comics? Of werd gewoon een bestaande naam opnieuw van stal gehaald? Een sluitend antwoord is niet eenvoudig te vinden. Wat wel vaststaat, is dat in 1984 de 'oude' pulpuitgaven (op enkele uitzonderingen na) stopten en Baldakijn vanaf dan werd ingezet als DC-label.

De aarzelende start van Batman

Als één reeks duidelijk maakt hoe Baldakijn werkte, dan is het wel Batman. Die reeks begon tweemaandelijks in 1984 en liep in die eerste fase tot eind 1985. Dat klinkt op papier als een degelijke start, maar daarna viel de gewone reeks stil. In 1986 verscheen er geen nieuw regulier nummer meer.

Dat is opvallend, want achteraf lijkt het bijna vanzelfsprekend dat Batman altijd een succesnummer moest zijn geweest. In werkelijkheid verliep die opstart dus behoorlijk stroef. Men leek nog te zoeken naar het juiste ritme en misschien ook naar het juiste publiek.

Toch zat er in die pauze al een belangrijk signaal. In 1986 verscheen namelijk wel Batman: De terugkeer van de Dark Knight. Dat was geen gewone tussendoortje want het was natuurlijk de Nederlandse versie van Frank Millers invloedrijke miniserie. Terwijl de reguliere reeks stilviel, werd dus net zo’n prestigieuze uitgave wél uitgebracht. Dat zegt veel over de ambities die men met Batman had, ook al was de gewone lijn op dat moment nog niet stabiel.

Jaar Een en Twee en dan pas echt op gang

In 1987 pikte Baldakijn de draad weer op met nummer 13 en 14, waarin Batman: Jaar Een werd gepubliceerd. Een jaar later volgden nummer 15 en 16 met Jaar Twee. Dat zijn vandaag bekende titels, maar toen waren het vooral nieuwe pogingen om de reeks weer in beweging te krijgen.

Pas vanaf 1989 begon Batman bij Baldakijn echt als een volwaardige doorlopende reeks te voelen met nummer 17 (mijn allereerste comic 🤩) En dat is moeilijk los te zien van de eerste Batman-film van Tim Burton. Die film gaf het personage ook hier een enorme commerciële boost. Vanaf dat moment kwam er duidelijk meer vaart in de Nederlandse uitgaven.

1989 was dan ook een echt kanteljaar. Niet alleen liep de gewone reeks vanaf dan veel consistenter verder, er kwamen ook meteen allerlei extra uitgaven bij. Dat jaar verscheen de Batman Filmspecial, startte de reeks Batman Special (die later ook de Legends of the Dark Knight zou opnemen, naast tal van bijzondere uitgaven zoals Batman/Dracula en Batman vs Predator) en kwam ook The Killing Joke in het Nederlands uit. Plots was Batman niet langer een aarzelende titel in het fonds, maar een merk waar Baldakijn volop op inzette.

Superman als vaste waarde

Batman was niet de enige pijler van Baldakijn. Ook Superman kreeg er een belangrijke plaats. Die reeks kende zelfs een langere en stabielere looptijd dan Batman en groeide uit tot meer dan honderd nummers. Deze reeks omvat dan ook heel wat hoogtepunten, zoals de legendarische John Byrne run en het Doomsday verhaal.

Opvallend en uniek voor Nederlandstalige comics zijn trouwens de "0-nummers" voor de zowel de Batman- als Supermanreeks. Handige introductienummers die de geschiedenis van het personage uit de doeken deden. Dit waren als kind lang mijn favoriete strips 😍

Daarnaast verschenen ook Superman Special, Superman Extra (met een verderzetting van de Europese Supermanverhalen die eerder door Ehapa werden uitgebracht) en Superman & Batman Special.

Nog een bijzonderheid was 'Superman in Europa' uit 1990. Dit verhaal, 'Superman og Fredsbomben’ (Superman en de Vredesbom), verscheen in 1990 in Denemarken bij Semic Press naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van Superman. Baldakijn zorgde voor de Nederlandstalige versie.

Ook plaats voor andere DC-titels

Baldakijn beperkte zich bovendien niet tot alleen Batman en Superman. Al van bij de start in 1984 kregen ook meer niche-titels als Sgt. Rock en House of Mystery een plek. Een jaar later volgden dan weer New Teen Titans en Atari Force. Net als de V miniserie in 1987.

Eerder had ik het al als 1989 als belangrijk jaar voor Baldakijn en een echt kantelpunt. Dat viel naast al het Batman-materiaal toen ook op door Thriller Magazine, een bundeling van verschillende meer volwassen DC-titels zoals Green Arrow en Question maar ook luxe-uitgaven als Black Orchid (in hardcover) en het 6-delige Watchmen op groot formaat.

Vooral die laatste twee zijn interessant. Het toont dat Baldakijn niet alleen een vehikel was voor de meest evidente superheldentitels, maar af en toe ook ruimte bood aan meer aparte of ambitieuzere uitgaven. Baldakijn was klein in vergelijking met de totale Juniorpress-machine, maar het was tegelijk breder en interessanter dan je op het eerste gezicht zou denken.

Het einde

Eind 1996 was het voorbij voor Baldakijn. De lopende reeksen van Batman en Superman hadden het erg moeilijk. Mede door de grote crossovers in beide reeksen die moeilijk volledig uit te geven waren. Maar zeker ook door de interesse van het publiek die intussen meer was verschoven naar de comics van Image die dan ook uitkwamen bij Juniorpress. Opvallend: de reeks Batman Special hield het nog enkele deeltjes vol, maar dan wel onder de Juniorpress vlag en niet langer als uitgave van Baldakijn Boeken.

Waarom Baldakijn is blijven hangen

Voor veel lezers had Baldakijn iets eigens. Marvel hoorde bij Juniorpress. DC hoorde bij Baldakijn. Alleen al dat verschil in naam gaf die strips een andere uitstraling. Alsof het om een net iets aparte hoek van het comicaanbod ging. Iets donkerder, iets serieuzer, of gewoon iets minder vanzelfsprekend.

En precies daarom blijft die naam zo boeiend. Baldakijn is meer dan een oud logo op vergeelde strips. Het staat voor een periode waarin de Nederlandstalige comicmarkt nog volop in beweging was. Een periode waarin men soms aarzelde, soms improviseerde, maar tegelijk ook iets bijzonders opbouwde. En ergens maakt dat Baldakijn vandaag misschien nog net iets interessanter dan een strak en perfect uitgewerkt uitgeefplan ooit had kunnen doen.

Checklist

Atari Force, 1-10, (1985-1986)

Batman, 0-77, (1984-1996)

Batman Filmspecial, 1-4, (1989-1997)

Batman Magazine, 1-25, (1994-1995)

Batman Special, 1-28, (1989-1997)

Batman: Killing Joke, (1989)

Batman: Terugkeer van de Dark Knight, 1-4, (1986)

Black Orchid, 1-3, (1989-1990)

House of Mystery Special, 1-4, (1984-1985)

Limited Serie, 12 en 15 (1990) - overige delen in de reeks zijn van Juniorpress

New Teen Titans, 1-20, (1985-1988)

Sgt. Rock Oorlogspocket, 1-2, (1989)

Sgt. Rock Special, 1-4, (1984-1985)

Superman, 0-118, (1984-1996)

Superman en Batman Special, 1-13, (1984-1987)

Superman Extra, 1-3, (1984-1985)

Superman Special, 1-21, (1987-1991)

Superman in Europa (1990)

Thriller Magazine, 1-10, (1989-1990)

V, 1-3, (1987-1988)

Batmania

In 1989 woedde er volop Batmania in de VS en de rest van de wereld. Dat had natuurlijk veel te maken met de Batman film van Tim Burton die dat jaar stond te verschijnen. Om volop in te spelen op de hype besloot de Amerikaanse uitgever DC naast de gewone ‘Batman’ serie en ‘Detective Comics’ een nieuwe, derde maandelijkse Batman serie te lanceren: ‘Legends of the Dark knight’. 

Het opzet van de reeks was best uniek. De verhalen zouden telkens 5 nummers duren en door wisselende creatieve teams gemaakt worden. Bovendien zouden ze zich niet in de gewone continuïteit afspelen, maar (meestal) in het verleden van Batman. 

Het bleek een schot in de roos. Dankzij het hoge niveau van de eerste verhalen werd de serie een instant klassieker. Geen wonder dat enkele jaren later ook een aantal verhalen het tot een Nederlandse vertaling zouden schoppen 👇

Shaman (Legends of the Dark Knight 1-5)

De eerste verhaallijn van ‘lotdk’ kreeg een plekje in de Batman Special serie van Baldakijn Boeken. Shaman, geschreven door Dennis O'Neil met tekeningen van Ed Hannigan en John Beatty, speelt zich af tijdens de vroege dagen van Batman's carrière. Het verhaal begint met een jonge Bruce Wayne die in Alaska een legende hoort over een mystieke vleermuisgeest. Deze ervaring beïnvloedt hem diep. Na terugkeer naar Gotham City, als Batman, stuit hij op een masker dat lijkt op de geest uit de legende. Dit masker is verbonden met een reeks misdaden in de stad.

Opvallend is dat voor deze Nederlandstalige versie niet de originele covers van Legends of the Dark Knight zijn gebruikt, maar wel die van de Amerikaanse tpb ‘The Greatest Batman Stories Ever Told’ en de ‘Son of the Demon’ hardcover. 

2. Gothic (Legends of the Dark Knight 6-10)

Dit verhaal werd geschreven door Grant Morrison met tekenwerk van Klaus Janson. Samen zorgen ze voor een werkelijk huiveringwekkend verhaal. Ik heb niet vaak dat een comic me koude rillingen geeft, maar deze dus wel!

‘Gothic’ begint wanneer leden van de maffia in Gotham City op mysterieuze en gruwelijke wijze worden vermoord. De moorden lijken verbonden te zijn met een stedelijke legende over een bovennatuurlijke wraakzuchtige figuur genaamd ‘Mr. Whisper’. Mr. Whisper was decennia geleden een sadistische schoolhoofd die vermoedelijk omkwam nadat zijn misdaden aan het licht kwamen, maar nu lijkt hij teruggekeerd om wraak te nemen op de maffialeiders, die ooit zijn voormalige studenten waren.

Het verhaal verscheen tweemaal in het Nederlands. Een eerste keer in Batman Special 11 en 12 bij Baldakijn. Jaren later, in 2014, volgde nog een hardcover uitgave bij RW Lion.

3. Prey (Legends of the Dark Knight 11-15)

‘Prooi’, opgenomen in Batman Special 13 en 14 bij Baldakijn, zit een beetje gevangen tussen het bekendere ‘Gothic’ en het belangrijkere ‘Venom’, maar dat maakt het verhaal niet minder. Dit boeiend en psychologisch diepgaand verhaal werd geschreven door Doug Moench met prachtig tekenwerk van Paul Gulacy. 

Ook dit verhaal speelt zich af tijdens de vroege jaren van Batman's carrière. Het belicht de intense strijd tussen Batman en politiepsycholoog Dr. Hugo Strange. Ik vind dit eigenlijk één van de betere Batman verhalen aller tijden. Ik zou het een semi-klassieker durven noemen.    

4. Venom (Legends of the Dark Knight 16-20)

Zoals gezegd volgde daarna ‘Venom’ of ‘Gif’ zoals de vertaalde versie in Batman Special 15 en 16 heet bij Baldakijn. Het verhaal begint wanneer Batman faalt om een jong meisje te redden, wat leidt tot een diepe persoonlijke crisis. Zijn zoektocht naar meer kracht leidt hem naar een experimentele drug genaamd Venom, die zijn fysieke kracht enorm verhoogt. Echter, de bijwerkingen zijn verwoestend en Batman raakt verslaafd.

Later zou dit verhaal natuurlijk de prelude voor de hele Knightfall saga blijken te zijn.

5. Faces (Legends of the Dark Knight 28-30)

Intussen werd in de Amerikaanse lotdk reeks het vaste format van 5 nummers per verhaal opgegeven. Zo kregen ook kortere verhalen een plaats in de serie. Ook in de Nederlandse versie veranderde er wat. Legends of the Dark Knight werd na ‘Venom’ niet meer vast opgenomen in Batman Special bij Baldakijn. Het zou nog tot 1996 duren, na de hele Knightfall saga, dat er weer ‘legends’ een plekje kregen. Nu wel in de reguliere Batman reeks. 

In Batman 73 was dat het geval voor ‘Faces’, geschreven én getekend door Matt Wagner. Het verhaal duikt diep in de getormenteerde geest van Harvey Dent en zijn obsessie met dualiteit. Two-Face's plan in dit verhaal is dan ook bijzonder macaber: een samenleving creëren op een afgelegen eiland, uitsluitend bevolkt door mensen met fysieke afwijkingen. Zo kan hij als leider regeren zonder oordeel of afwijzing. Een Batman verhaal zoals ik ze graag lees: donker en met veel diepgang.

6. Mask (Legends of the Dark Knight 39, 40)

In Batman 75 kregen we ‘Mask’ door Bryan Talbot. Batman wordt gewond en verward wakker in een ziekenhuis. Zijn artsen vertellen hem dat hij een alcoholistische zwerver is die zich kleedt in een batsuit gemaakt van afval. Is dit een hallucinatie, of is zijn leven als Batman de werkelijke illusie? Een zeer boeiend en volwassen Batman verhaal dat je als lezer uitdaagt. Meer dan de moeite waard!

7. Hothouse (Legends of the Dark Knight 42, 43)

Het valt je misschien op dat in de Legends of the Dark Knight verhalen weinig klassieke vijanden van Batman voorkomen. Hothouse, in Batman 74, brengt daar verandering in met een optreden van Poison Ivy. Schrijver John Francis Moore probeert hier samen met tekenaar P. Craig Russell wat diepgang te brengen in het personage van Ivy. Zeker geen slecht verhaal, maar misschien wel één van de minste vertaalde ‘legends’. Het tekenwerk van Craig Russell is wél helemaal top. 

8. Criminals (Legends of the Dark Knight 69, 70)

In het laatste nummer (77) van de Batman serie van Baldakijn kregen we het verhaal ‘Criminals’ waarin Batman undercover gaat in de gevangenis van Gotham City. De maker van dit verhaal is Mike Zeck. Als je zijn naam en het plot van dit verhaal naast elkaar legt, kan je er natuurlijk niet naast kijken dat Zeck zich het er hier een beetje makkelijk vanaf heeft gemaakt. Neem de Punisher limited serie (Limited Serie nummer 6 van Juniorpress) er maar eens bij en zoek de gelijkenissen 🤫 Dat neemt niet weg dat het verhaal op zich best vermakelijk is. Bovendien is het tekenwerk ronduit geweldig. Wel komaan, het is je vergeven, Mike! 😉

9. Sleeping (Legends of the Dark Knight 76-78)

Horrorschrijver Scott Hampton neemt ons in ‘Sleeping’ of 'In Slaap' mee in de gedachten van Batman.  Bruce Wayne blijkt door een ongeluk in coma te zijn geraakt. Zijn geest zit daardoor gevangen in een droomwereld. We volgen in het verhaal de tocht van Bruce’s geest doorheen die wereld. Dat zorgt voor een ongewoon Batmanverhaal, waarin we hem in een soort fantasy setting ten strijde zien trekken tegen allerlei monsters. Toch is dit geen oppervlakkig knokverhaal. De gevechten gáán ergens over en leiden tot nieuwe inzichten. Een minder bekend maar zeer sterk Batmanverhaal!

10. Vows (Legends of the Dark Knight annual 2)

Tot slot is er nog ‘Geloften’ uit Batman Special 17. Een beetje een atypisch Legends of the Dark Knight verhaal in die zin dat het zich in het heden afspeelt. Commissaris Gordon en zijn geliefde Sarah Essen (uit Batman Jaar Eén) gaan trouwen. Maar net op het moment dat ze de laatste voorbereidingen treffen, komt een oude bekende roet in het eten gooien…

Persoonlijk vond ik dit verhaal een beetje een vreemde keuze van Baldakijn om op te nemen. Ten eerste is het gewoonweg geen al te sterke comic. Maar vooral omdat de romance tussen Gordon en Essen hoofdzakelijk plaatsvond in enkele overgeslagen nummers van de reguliere Amerikaanse Batmanreeks, ten voordele van recentere Robin verhalen. (Jammer trouwens, want daar zitten zeer fijne Norm Breyfogle verhalen bij die we dus niet in vertaling hebben gekregen)

Checklist

Green Arrow: The Longbow Hunters verscheen in de VS oorspronkelijk in 1987 bij DC Comics als driedelige miniserie. Het verhaal, geschreven en getekend door Mike Grell, betekende een keerpunt voor de held Green Arrow, alias Oliver Queen.

Tot 'The Longbow Hunters' werd Green Arrow vaak gezien als een tweederangs held. Een soort Batman met een pijl en boog en een luchtiger toon. Grell's interpretatie was echter radicaal anders. Hij plaatste Oliver Queen in een realistischer en grimmiger universum, waar de gevolgen van geweld tastbaar waren en goed en kwaad meer ambigu werden.

Het Verhaal

'The Longbow Hunters' speelt zich af in Seattle. Oliver Queen en zijn partner Dinah Lance (Black Canary) zijn nu van middelbare leeftijd. Oliver worstelt met zijn plaats in de wereld en de relevantie van zijn methoden in de strijd tegen criminaliteit.

Wanneer een seriemoordenaar genaamd de "Seattle Slasher" en een mysterieuze boogschutter op het toneel verschijnen, wordt Oliver in een complex web van geweld en vergelding getrokken. Het verhaal neemt een duistere wending wanneer Dinah wordt ontvoerd en gemarteld, wat leidt tot diepgaande veranderingen in haar karakter en de dynamiek van haar relatie met Oliver.

Thriller Magazine

Deze Green Arrow nam net als de andere personages in verhalen in Thriller Magazine bij Baldakijn Boeken afscheid van traditionele superheldenclichés. Naast The Question, Blackhawk en de Shadow zien we ook hier een meer aardse en realistische benadering.

Eigenlijk best jammer dat Baldakijn al dat ijzersterke materiaal in een 'anthology' reeks verzamelde. Zo viel het eigenlijk maar weinig op. Misschien was de keuze voor aparte albums, zoals eerder met Black Orchid en Watchmen wel was gedaan, beter geweest.

Want ja, ondanks dat het natuurlijk altijd goed nieuws is dat er meer Batman-verhalen in het Nederlands verschijnen, is de keuze voor Batman / Catwoman best opmerkelijk. Schrijver Tom King kreeg in de VS de sleutel tot de reguliere Batman-serie in handen bij de start van de ‘DC Reborn’ reboot. de bedoeling was dat de schrijver 100 nummers aan boord zou blijven. De reeks ging onder King alle kanten uit. Van confrontaties met nieuwe superkrachtige figuren tot meer intieme verhalen over de psyche van Bruce Wayne.

In het Nederlands kregen we helaas slechts 2 deeltjes van deze run te lezen, bij uitgeverij RW Lion. Jammer, want eigenlijk kwam de reeks pas daarna écht goed op gang met oa. een interessante strijd met Bane én natuurlijk het BatCat-koppel.

In de VS was de reeks vrij controversieel en na een tijdje werd besloten de run van Tom King in te korten. Hij zou zijn 100 nummers dus niet halen. Máár, hij kreeg wél een miniserie waarin hij zijn verhaal toch kon afronden. En die reeks is nu dus ook in 4 delen in het Nederlands verschenen bij Dark Dragon Books.

Voorkennis

Toch is de Tom King run niet écht verplichte kost vooraleer je aan deze Batman / Catwoman miniserie begint. De relatie tussen Batman en Catwoman is iets waar lezers van enkel de Nederlandstalige uitgaven misschien niet al te veel van zagen, maar natuurlijk is er altijd wel een zekere spanning en aantrekking geweest tussen de personages. 

Wel aan te raden is de animatiefilm ‘Batman: Mask of the Phantasm’ er nog eens bij te halen. De stripversie daarvan is nooit als aparte uitgave in het Nederlands verschenen, maar wél als back-up in Batman Magazine nummers 1 tot en met 9 van Baldakijn Boeken. 

Concentratie

In Batman / Catwoman brengt Tom King drie tijdperken samen. In het heden zien we de terugkeer van Andrea Beamont, de Phantasm, en de impact daarvan op Batman en Catwoman. Daarnaast duiken we ook in het verleden, waar de relatie tussen Batman, de Joker en Catwoman wordt uitgediept en we kijken ook naar de toekomst, waar Selina Kyle intussen als weduwe enkele losse eindjes aan elkaar knoopt. 

Dat is best veel om in een relatief korte serie te vertellen. Bovendien lopen de 3 tijdlijnen nog eens kriskras door elkaar. Je moet als lezer dus best geconcentreerd blijven om te zien waar je je precies in het verhaal bevindt. Zelf heb ik regelmatig toch eens even een kader opnieuw moeten lezen omdat ik even de draad kwijt was of een tijdsprong had gemist.

Tekenwerk

Het grootste deel van het tekenwerk is van de hand van Clay Mann. Een oude bekende van Tom King en ook gewoon een heel goede Batman tekenaar. Het is een redelijk cleane en brave tekenstijl, maar toch zit er genoeg in om te bewonderen. Zo ziet Gotham City er in de verschillende tijdlijnen steeds subtiel anders uit, net als de personages trouwens. En ja, het moet gezegd, Catwoman en Selina Kyle zien er steeds zéér goed uit 😍. Bovendien bevat het tekenwerk ook heel wat leuke verwijzingen naar de Mask of the Phantasm animatiefilm waar ik het eerder al over had. 

Minpunt is wel dat in album 3 het tekenwerk werd overgenomen door Liam Sharp. En tja, dat is behoorlijk anders. Het doet bij momenten wat denken aan Bill Sienkiewicz, wat best een compliment is. Maar het is zo’n grote stijlbreuk met Clay Mann dat het voor een enorme afleiding zorgt. En dat is iets wat je best kan missen, want zoals ik al aangaf is het sowieso al niet evident om het verhaal te volgen met die voortdurende tijdsprongen. Gelukkig is in album 4 Clay Mann weer terug op post.

Extra

Nog een leuke extra is het vulverhaal achterin alle 4 albums uit Batman Annual 2. Het biedt een blik op het verleden van Catwoman. Tekst is ook hier van Tom King, maar vooral het prachtige sfeervolle tekenwerk van Lee Weeks springt hier in het oog. Het gaf mij Year One vibes. 

Verdict

Videogames

Begin jaren ‘80 was er in de Amerikaanse huiskamers nog geen sprake van Nintendo. Dé gaming console van dat moment was de Atari 2600. Als promotiestunt verpakte Atari toen mini-comics over hun personages bij een aantal games. De productie van die strips werd verzorgd door DC en die aarzelden niet om ‘schoon volk’ als Gerry Conway, Roy Thomas, Gil Kane en Dick Giordano in te schakelen. Uiteindelijk zou er in 1983 nog een aparte graphic novel verschijnen die de verhalen uit de mini-comics samenbracht. 

25 jaar later

Het succes van die graphic novel deed DC besluiten om Atari Force een eigen comicreeks te geven. In die reeks neemt een nieuwe groep helden die zijn samengeroepen door A.T.A.R.I. (Advanced Technology And Research Institute) het in het universum op tegen de Dark Destroyer. Dat was ook al zo in de originele mini-comics. De avonturen in deze reeks spelen zich 25 jaar later af met een aantal nieuwe personages. 

Kwaliteit

Gerry Conway bleef aan het roer als schrijver. Tekenaar van dienst werd José Luis Garcia-López. Beide vakmannen, en dat is aan de reeks te merken. Atari Force is een zeer leuke en vlotte avonturenstrip. Veel beter dan je van een al bij al commercieel verplicht nummertje zou verwachten.

In de Verenigde Staten zou de reeks het 20 nummers volhouden van 1984 tot 1985. En die comics zijn dus allemaal in het Nederlands verschenen bij Baldakijn. Dat is trouwens niet zo vanzelfsprekend. De reeks verkocht niet echt goed, en aanvankelijk werd ze ook stopgezet na zes nummers. Gelukkig kwam Baldakijn daar een dik jaar later op terug en gaf het alsnog de resterende nummers uit. De moeite waard om op te sporen!

Checklist

Oversized

Bij Baldakijn waren ze er destijds relatief snel bij. Oorspronkelijk verscheen het opus magnum van Alan Moore en Dave Gibbons in de loop van 1986 en 1987 in de Verenigde Staten. Al in 1989 kregen we een vertaalde versie in de Lage Landen. En dat was best een bijzondere uitgave. In Amerika was de mini-serie als ‘prestige format’ uitgebracht: met een mooie stevige kaft, maar wel op gewoon comicbook-formaat. De Nederlandse versie werd er echter eentje op ‘oversized’-formaat. Het was een poging om naast comic-lezers ook een ruimer publiek aan te spreken met de titel. Ans Loos zei daarover in Comic View 14 uit 1995: “Ons werd geadviseerd om zoiets niet op de Amerikaanse manier uit te brengen, want die uitgaven zijn er al. De verhalen leenden zich meer om op de Europese manier uitgegeven te worden”.

Trade paperback

In 2009 was De Vliegende Hollander één van de uitgeverijen die de grote comic-leegte na het Z-press-debakel probeerde te dichten. In plaats van lopende series in losse nummers gingen zij voor afgeronde trade paperbacks en graphic novels. Naast moderner materiaal als Sin City en Y: The Last Man (helaas nooit afgemaakt) viel de keuze ook op een heruitgave van Watchmen. Niet onlogisch, want op dat moment verscheen ook de Watchmen film van Zack Snyder in de bioscoop. (Ik was toen trouwens best onder de indruk van de film, want het is niet evident om zo’n complex verhaal te vertalen naar het witte doek. De film was voor mij ook een startpunt om na mijn herwonnen interesse in Batman sinds 2005 ook weer ruimer naar andere comics en graphics novels te kijken.)

Dit keer verscheen het verhaal niet op oversized formaat in zes delen, maar in één trade paperback. Voor deze uitgave werd ook de opgefriste inkleuring gebruikt. De ‘tekst-hoofdstukken’ werden hier wel overgeslagen. Jammer, want deze zorgen toch voor een nog verdere uitdieping van het verhaal. Toch werd deze Watchmen door De Vliegende Hollander een groot succes, met een oplage van 5000 stuks die deed denken aan de hoogdagen van Juniorpress begin jaren ‘90.

Oversized (bis)

We zijn intussen weer enkele jaren verder in 2016. Van De Vliegende Hollander is alweer lang geen sprake meer. Het is RW Lion dat nu vertaalde DC titels uitbrengt in Nederland en België. Zij besluiten na aanvankelijk succes met klassieke helden als Batman en Superman ook wat meer volwassen titels uit te brengen zoals Sandman en Preacher. En dus ook een nieuwe editie van Watchmen. Bronmateriaal is dit keer de ‘Absolute Edition’ die enkele jaren eerder in de VS verscheen bij DC. Het formaat van die ‘Absolute’ werd ook in het Nederlands overgenomen bij RW. Dit keer kregen we dus weer een oversized editie, maar wel in één mooi volume in plaats van zes aparte delen. Bovendien zijn de dossierpagina's achteraan het album ook best interessant, met veel achtergrondinfo en schetsen.

Prequel…

Sinds het verschijnen van de Watchmen film was de populariteit van de beste graphic novel aller tijden alleen nog maar toegenomen. Dat deed DC besluiten om nieuwe verhalen uit te brengen over het Watchmen-universum. De ideeën daarvoor dateren al van 1987, toen Alan Moore voorzichtige plannen maakte voor een Minutemen prequel. Door enkele conflicten tussen de schrijver en DC zou daar echter nooit iets van komen. Tot in 2012 de plooien glad (genoeg) werden gestreken en liefst zeven Watchmen prequel miniseries zouden verschijnen. Alan Moore en Dave Gibbons werkten niet mee, maar ze kregen wel waardige opvolging van namen als Darwyn Cooke, Brian Azzarello en Joe Kubert (!).

Al in 2014 werden deze ook opgepikt door RW Lion voor een Nederlandse vertaling. De zeven prequels verschenen hier elk in een mooie oversized hardcover editie.

En sequel

In 2017 was DC in Amerika aan de zoveelste reboot bezig. Eén van de ideeën die daarbij hoorden, was de integratie van het Watchmen-universum in de reguliere DC-wereld. Nadat er eerder al naar Watchmen was gehint in DC-comics als ‘The Button’, kreeg het verhaal finaal vorm in de mini-serie ‘Doomsday Clock’. Aan het roer stonden dit keer schrijver Geoff Johns en tekenaar Gary Frank. Zeker geen onaardig verhaal, maar bijlange na geen klassieker zoals de originele Watchmen. De miniserie verscheen in 2021 ook in het Nederlands bij Dark Dragon Books. Zoals dat van hen gewend zijn in zes albums op Europees formaat.

*Update:

The Button

En jawel, ook de Batman/Flash crossover 'The Button' is intussen in het Nederlands verschenen bij Dark Dragon Books. Zoals hierboven vermeld, vormt dit tweedelige verhaal de prequel tot Doomsday Clock. (Dus eigenlijk de prequel van de sequel 🙈😅)

Checklist

Watchmen 1-6 (Baldakijn Boeken, 1989)

Watchmen (De Vliegende Hollander, 2009)

Before Watchmen 1-8 (RW Lion, 2014-2015)

Absolute Watchmen (RW Lion, 2016)

Doomsday Clock 1-6 (Dark Dragon Books, 2021)

Ik kan je zeggen dat dit een comic was die toen (ik was 8 jaar oud) behoorlijk veel indruk op me maakte. De slechterik in deze strip was écht angstaanjagend en veegde dan ook nog eens de vloer aan met Batman. Het tekenwerk in het eerste deel van Alan Davis was prachtig én toegankelijk. De latere delen met werk van, jawel, Todd McFarlane oogden spectaculair.

Dat alles maakte deze strip op dat moment veel aangenamer voor mij dan Batman Jaar Eén, waarvan ik de omnibus toen op hetzelfde moment had gekocht. Nu, vele jaren later, zie ik dat toch wel even anders 😅. Uiteraard is Year One véél diepgaander en beter geschreven. Maar dat maakt het dus ook een meer volwassen strip dan Jaar Twee, dat dichter bij de traditionele superhelden-comic blijft. Ook al heeft het best wel wat serieuze thema's. We zien hier oa. hoe Batman zijn morele standpunt rond vuurwapens vorm krijgt.

Klantenservice

Die omnibus van Jaar Twee moet zowat mijn meest gelezen comic uit mijn kinderjaren zijn geweest. De bundel bevatte nummer 15 en 16 uit de reguliere Batman serie van Baldakijn. Dat waren toen niet de makkelijkste back-issues om te vinden. Ik heb mijn losse deeltjes toen uiteindelijk besteld via de klantenservice van Juniorpress/Baldakijn.

De cirkel is rond

Enkele jaren later, in 1993, zou bij Baldakijn trouwens ook het vervolg op Year Two verschijnen: Batman Full Circle. Deze one-shot, net als het originele verhaal geschreven door Mike W. Barr en getekend door Alan Davis, verscheen in België en Nederland in Batman Special 18. Alleen al vanwege dat prachtige tekenwerk en de fraaie inkleuring daarvan is deze special meer dan de moeite waard.

Nieuwe hardcover

In 2014 bracht RW Lion een nieuwe editie van Batman Year Two uit in de Lage Landen. Dit keer werd het een hardcover op oversized formaat. In deze nieuwe vertaling werd ook de nieuwe inkleuring van de strip gebruikt. Bovendien bevat deze hardcover ook het Full Circle vervolgdeel.

Vooral het tekenwerk van Todd McFarlane spat in deze editie van de pagina’s. Recent kocht ik als guilty pleasure trouwens nog het grote action figure van McFarlane Toys gebaseerd op de iconische 'giant cape' uit Year Two.