#minderheden

Racisme-monopolie

Fadil krijgt als eerste het woord, en is het oneens met Lleshi. “Aan Nederlandstalige kant is er, zeker de afgelopen tijd, juist veel discussie over racisme. Kijk alleen al naar de reacties op de uitspraken van Bart de Wever over Berbers. Dat bracht veel teweeg in Vlaanderen.” Passend bij haar beroep als docente, beschrijft ze eerst de ontwikkeling van de anti-racisme-beweging in België. “Er zijn grofweg twee visies op wat het is om tegen racisme te zijn. De eerste groep linkt het fenomeen aan extreem-rechts, aan fascisten. Hun anti-racisme richt zich als het ware op de erfenis van de Tweede Wereldoorlog. De tweede groep neemt het kolonialisme als uitgangspunt. Zij ageren tegen het idee dat het Europese ras zichzelf zag en ziet als het middelpunt van de wereld.” Vanaf de jaren ’90 werd het verzet concreet. “In die tijd werden bewegingen instituties, die racisme gingen theoretiseren. De Liga voor de Mensenrechten bijvoorbeeld, of Hand in Hand. Later, begin 2000, kwamen daar activisten en organisaties bij die anti-racisme weer opnieuw gingen definiëren. ‘The Angry Arabs’ zoals ze toen genoemd werden, waar onder andere Dyab Abou Jahjah en Kif Kif deel van uitmaakten, stelden dat racisme meer was dan het Vlaams Belang. En dat is natuurlijk ook zo.”

Wel is Fadil van mening dat het wellicht wat te ver is gegaan met alle verschillende spelers op de ‘anti-racisme-markt’, die zichzelf allemaal bestaansrecht willen geven door met een nieuwe definitie van racisme te komen. “Het gaat dan over vragen als: ‘Is een hoofddoek racisme?’ of ‘Is zwarte piet racistisch?’ Die competitie is ook een gevaar: het verhindert minderheden om op meer vlakken actief te zijn dan alleen de positionering van zichzelf binnen het anti-racisme-veld.”  

Omar Ba is het daarin helemaal met Fadil eens. “De vele ego-claims die we nu zien, dat doodt de anti-racisme-beweging juist. Er zijn compromissen nodig, er is samenwerking nodig tussen de organisaties. Solidariteit, dat is belangrijk. Niemand heeft een monopolie op racisme. Uiteindelijk gaat anti-racisme erom dat je je verzet tegen alles wat ons alle jaren verteld is over minderheden, van de kolonisatie tot nu.”

De plakkerige vloer Ba heeft sowieso een probleem met al die definities. “Europa creëerde ‘de ander’ door zichzelf te definiëren. Een president van Senegal zei ooit: ‘Ik was een mens. Totdat ik in Frankrijk kwam, toen was ik een neger.’ Dat definiëren en problematiseren van minderheden, zoals De Wever nu doet, is trouwens niet per se een kenmerk van extreem-rechts. Links is al net zo schuldig. Zelfs paternalisme is een vorm van racisme, want het berust op een idee van superioriteit. Uiteindelijk denkt onze hele democratie hetzelfde.”

Racisme manifesteert zich bovendien in veel meer dan de directe uitlatingen van personen als De Wever, stelt Ba. “De focus op extreem-rechts leidt onze aandacht af van wat racisme echt is: racisme is een structureel probleem. Het zit in huisvesting, in armoede, in educatie. Het zit in het hele (onbewuste) idee dat de samenleving nog steeds heeft van minderheden. Je ziet soms situaties die je niet eens zag in de tijd van de Crow-wetten. Mensen die verbaasd zijn als ze een Arabische man in een toga zien, bijvoorbeeld. Zelfs diegenen die voorstander zijn van, zeg, een Arabische burgemeester van Antwerpen, zijn ervan overtuigd dat dat niet kan. Men is er nog niet klaar voor.”

En dat is vooral een probleem voor de jeugd. “We hadden al een glazen plafond, en we hebben nu ook een ‘plakkerige vloer’. De jeugd komt niet los van de stereotyperingen. We moeten jongeren krachtiger maken, hen wijzen op hun rechten. We moeten ervoor zorgen dat ze zichzelf definiëren aan de hand van hun eigen talenten, in plaats van aan de heersende denkbeelden. Dat doet veel meer tegen racisme dan de specifieke anti-racisme-groepen.”

Racisme als blanken-probleem

Tenslotte is racisme volgens beide sprekers net zo goed een probleem van de blanke westerlingen. Fadil: “Zoals feminisme niet alleen over vrouwen gaat, zo gaat racisme niet alleen over minderheden. De blanken hebben nu de privileges, maar dat betekent niet dat dat altijd zo blijft. Sterker nog: dat zál niet zo blijven. En dus zullen ook de meest bevoordeelde mensen moeten inzien dat je rol in de maatschappij volledig afhangt van de connecties die je in de wereld hebt. We zijn allemaal verbonden, en dat moeten we erkennen. Die angst die bij privileges komt kijken, en de focus op vragen als: ‘Zullen we onze positie verliezen? Gaan anderen hem van ons overnemen? Zal het de Islam zijn?’ – dat werkt uiteindelijk alleen maar zelfdestructief.”  

Ba: “Inderdaad. You cannot have an island of privileged in a sea of misery. We hoeven geen nieuwe mensheid uit te vinden, maar wel een nieuwe manier om elkaar te zien. Door samen te werken, ons uit te spreken, en onze kennis en solidariteit te gebruiken. Uiteindelijk willen we tenslotte allemaal hetzelfde: we willen onszelf sterker maken als individuen en daarmee de samenleving als geheel. Dat moeten we inzien van elkaar.”