#freinet

V/A

"Prends le Temps d'écouter - Musique d'Expression libre dans les Classes Freinet - 1962​/​1982"

(LP. Born Bad rcds. 2023 / rec. 1962-82) [FR]

La décision d’Emmanuel Macron de porter un projet de loi qui interdirait l’école à la maison m’a fait raviver d’assez douloureux souvenirs. Je ne me suis pas plue à l’école. Sur les vidéos de moi à 2 ans, je suis vive, bavarde souriante. Sur les vidéos de moi à l’école, je suis comme tétanisée. Mes parents eux-mêmes disent que ça se voyait que je ne m’épanouissait pas en maternelle, que l’école m’avait comme “éteinte”.

En primaire j’arrivais à me hisser dans les têtes de classes, mais l’école de mon bled était ultra-rigide, comme dans les années 50. Le silence complet était souvent imposé, il n’y avait aucun espace vert. J’ai eu quelques institutrices qui n’avait rien à faire dans l’enseignement, elles n’hésitaient pas à brimer les élèves pour des broutilles, et elles n’hésitaient pas à violenter les “mauvais” élèves (souvent issus de milieux modestes). Mon oncle, psychologue scolaire et prof de maths n’avait pas hésiter à dire que ce que faisait mon instit de CM1, “c’était de la violence”. J’ai connu un bol d’air frais au collège, malgré certains profs violents et une ambiance entre élève assez exécrable pour vous rendre complètement misanthrope en fin de 3e.

J’ai démarré ma seconde en faisant une sorte mini-phobie scolaire, et les années des lycée ont été, je me dis parfois, les pires années de ma vie (un jour je vous raconterai tous les détails). J’étais incapable en seconde, de me rendre à la moindre sortie scolaire. Ce n’étais pas des caprices, je n’étais pas capable de m’y rendre physiquement. Tout au long du lycée je n’ai mangé qu’une seule fois à la cantine, et je ne faisais que les sorties-théâtre, et je ratais souvent les cours, je n’ai fait aucun voyage scolaire. Par peur de me faire embêter (j’ai eu la chance de ne pas m’être fait harcelée) j’ai choisi une série qui ne me plaisait pas pour être dans une classe calme. J’ai demandé à changer, on me l’a refusé alors que c’était tout à fait légal. J’ai donc travaillé toutes les matières du bac qui me faisaient envie seule, de manière informelle, avec des livres scolaires, des lectures et des ressources internet. 

Par la suite, j’ai connu quelques personnes qui ont connu l’école à la maison. Une amie d’enfance avait été harcelée et isolée de manière sévère au collège et au lycée. Elle a choisi de passer son année de terminale au CNED, et a remporté son bac haut la main. Elle a fait ensuite des études de lettres et souhaite être relieuse. Elle a aussi fait un service civique dans une école hors contrat écologique avec une méthode pédagogique alternative, ce qui lui a permis d’en apprendre plus sur son mal-être scolaire et de se reconstruire. A 15 ans elle était timide et renfermée. Maintenant, elle n’a pas peur de chanter Ella de France Gall en public en soirée.

Mes deux petites voisines font l’école à la maison. Elles sont gaies, souriantes, et passent des heures à lire, perchées dans des arbres entourées de leurs poules. Elles ne sont pas issues d’un milieu forcément bourgeois, et font beaucoup d’activités périscolaires. Tout les matins l’aînée entonne joyeusement le générique de la Panthère Rose au saxophone.

Une autre copine a fait un an d’IEF, pour souffler, essayer un autre rythme, une autre méthode. Elle a recommencé l’école au bout d’un an car ses copines lui manquaient, et pourtant elle ne regrette pas cette décision, qui lui a permis d’en apprendre beaucoup sur elle-même.

A la fac, en cours d’anglais, il y avait un gars qui avait fait l’école à la maison. Il était à fond dans tous les débats, et avait un esprit critique très développé pour son âge. J’ai fait un exposé avec lui. En temps normal les travaux de groupes c’est l’enfer, et avec lui ça a été super sympa. Le jour de l’oral, j’étais malade comme un chien, il a été adorable avec moi, tout comme la prof qui avait décidé de ne pas scolariser sa fille en maternelle.

Les écoles hors-contrat sont aussi menacées par ce projet de loi. Il y a une école Montessori dans mon bled, qui remporte un certain succès, face à l’état catastrophique des deux autres écoles conventionnelles. Les famille que je connais sont paniquées quant à l’avenir de leur enfant, dont certains ne sont pas adaptés au système scolaire. Parmi eux, il y a un petit surdoué, N. dont sa maîtresse de CE1 avait littéralement pété un câble sur lui et c’est impossible de le remettre à l’école tout comme le petit atteint de phobie scolaire qui mettait 30 mn pour traverser le parking pour se rendre à l’école. 

Il existe une multitude de méthodes pédagogiques, de manières d’apprendre. Il existe une solution pour chaque enfant, et chaque enfant est différent. Les parents, qui sont bien souvent les mieux placés pour savoir quelle est la solution la mieux adaptée pour eux devraient avoir à leur disposition et leur accès toutes les solutions possibles, avec un état qui les aident au lieu de leur mettre des bâtons dans les roues. L’ IEF est souvent une occasion d’expérimenter de nouvelles méthodes, de faire sur sur-mesure pour son enfant, ce que n’a toujours pas compris l’Education Nationale, qui n’avance aucun argument pédagogique quant à sa décision. 

Rappelons d’ailleurs que ce gouvernement a instauré Parcoursup, fermé des écoles rurales, mis en ministre de l’ Education un type issu d’une école de commerce et massacré le bac, et souhaite rétablir le service militaire. 

Et puis qu’est-ce que l’Ecole Républicaine ? L’école de la Légion d’Honneur, volontairement sélective et élitiste, correspond-elle à la République d’aujourd’hui ? Interdire à une jeune fille une tenue parce qu’elle déconcentre les garçons, est-ce républicain ? Ne pas investir dans les collèges en zone prioritaire, maintenir un système qui accroit les inégalités, traiter les professeurs comme de la merde, c’est républicain ?

Bien évidemment, certaines famille doivent abuser de ce droit essentiel qui est de pouvoir décider de la meilleure manière d’éduquer son enfant. Cependant, l’école à la maison est censée être contrôlée par la mairie et par l’inspection académique. Pourquoi alors priver les familles qui font leur job correctement ? Si il y a des abus, ce n’est pas de leur faute, mais celle du gouvernement qui n’est apparemment pas foutu d’appliquer ses propres lois.

Instaurer l’ école obligatoire, dans l’histoire, est rarement un signe d’avancée démocratique. Dans Harry Potter, l’une des premières choses que fait Voldemort, c’est de rendre Poudlard obligatoire. L’école a été rendue obligatoire par l’URSS en 1930, en 1938 par l’Allemagne nazie et en 2012 par la Corée du Nord, pour l’école primaire. En France, l’  école serait donc obligatoire dès la maternelle, faisant donc l’un des pays les plus liberticides en matière d’éducation. 

Pour ma part, évidemment que j’aimerais que mes enfants (si j’en ai) aillent à l’école. Une école qui correspondent à mes valeurs, le partage, le respect de l’autre, la formation littéraire et artistique, une place prépondérante à la Nature et la formation de l’esprit critique. Actuellement l’Ecole publique ne remplit presque aucun de ces critères. Je ne veux pas qu’ils vivent ma jeunesse.

Ma mère est institutrice et s’apprête à tout arrêter parce qu’elle craque. Le nombre de ses collègues, créatives et bienveillantes qui ont laissé tomber est hallucinant. L’une d’elles fait des ateliers selon la pédagogie Steiner-Waldorf. Le nombre de demandes pour des formations aux pédagogies alternatives (Montessori et Freinet notamment) est hallucinant. Même les profs n’y croient plus à votre système éducatif.

Bref, je suis désolée pour le pavé. Et je termine ce long article en transmettant la pétition “officielle” lancée par les associations qui a reçu 25 000 signatures depuis ce matin :

Ik ben momenteel denk ik al acht keer opnieuw gestart aan deze tekst. Niet omdat ik moeite heb met iets ervoor te verzinnen, maar juist omdat er zoveel te vertellen valt: Ik heb geprobeerd te schrijven over mijn eigen ervaring met de vrije tekst, het feit dat mijn school het maken ervan niet toestond, dat ik het niet kende tot een paar maanden geleden. Bij elk onderwerp loop ik op een gegeven moment vast. Ook omdat ik ook nog mijn mening over een tekst erin probeer te verwerken, mijn gedachten tijdens het lezen ervan probeer op te schrijven.

Maar wat kan ik zeggen over ‘De Vrije Tekst’? Simpelweg zeggen dat ik ermee eens ben, voelt kort door de bocht en bovendien ondoordacht. En schrijven dat ik toch vrije teksten schreef toen ik nog kind was, ondanks het feit dat ik op een traditionele, katholieke school zat, als opschepperij.

De vrije tekst is iets wat ik nooit heb gekend en toch een intieme band mee heb. Iets waarvoor ik tegelijk werd geprezen en gestraft, net zoals mijn andere creatieve bezigheden in het middelbaar.

Ik kan me nog goed herinneren dat mijn ouders erop werden aangesproken dat ik tijdens de lessen zat te tekenen, of uit het raam zat te staren, of op een andere manier niet zat op te letten tijdens de les. Het enige waar ik nooit mee in de problemen ben gekomen, is het feit dat ik verhalen schreef. Al denk ik niet dat het was omdat de leerkrachten het apprecieerden, maar vooral omdat ze het gewoon niet door hadden. Net zoals ik denk dat de vrije tekst nooit zou hebben gewerkt in het traditioneel onderwijs (en ook nooit zal werken), toch zeker niet op de manier die C. Freinet in zijn tekst beschrijft: Kunnen schrijven over wat je wilt, wanneer je dat wilt.

Misschien dat ze het zouden proberen implementeren als de welgekende opstelletjes en vrije schrijfuurtjes (waas C. Freinet ook over schrijft in zijn tekst), maar die vrijheid die juist zo essentieel is voor de vrije tekst, ontbreekt gewoon integraal in de manier waarop het traditionele onderwijs is opgebouwd. Het is er simpelweg niet voor gemaakt. Er is een reden dat het in de lesstructuur die het Freinetonderwijs gebruikt, wel werkt. Want al je hele school gebouwd is rond het principe dat de zelfexpressie het belangrijkste aspect is van een kind, dan is het niet echt logisch om een lessenrooster voor hen op te stellen waar elke minuut van de lesdag al voor hen is bepaald.

(Van ‘Pedagogie van het werk’ heb ik enkel hoofdstuk 24 (Naar een pedagogiek van het werk) en 25 (Maar wat voor werk?) gelezen. Over de rest van het boek kan ik dus geen oordeel geven.)

Het is vreemd om een tekst te lezen en meteen door te hebben dat het in een periode is geschreven die tegelijk enorm verschilt aan degene waar jij in leeft en toch vergelijkbaar blijft.

Dit was een gedachte die meerdere keren terugkwam terwijl ik ‘Pedagogie van het werk’ van Célestin Freinet las. Iets wat blijkbaar wel vaker voorkomt wanneer hij fictieverhalen schrijft, aangezien ongeveer hetzelfde probleem had toen ik ‘Minet’ probeerde door te nemen. Daar verloor ik mezelf soms zo sterk in het zoeken naar de metafoor van het verhaal dat ik vergat om simpelweg plezier te hebben met het lezen ervan.

Bij ‘Pedagogie van het werk’ was dit laatste een iets minder groot probleem. Het is duidelijk meer bedoeld om een bepaalde mening over te brengen, dan om echt puur en alleen te entertainen, dus de metafoor is ook duidelijker dan in zijn kinderboeken.

Het is dan ook opgebouwd in een stijl die vergelijkbaar is met de geschriften van Oudgriekse filosofen zoals de dialogen van Plato: Een discussie tussen verschillende personages waarin wordt gepraat over een filosofische of maatschappelijke kwestie. In dit geval zijn er drie personages: Een landbouwer, een dorpsmeester en zijn vrouw die aan het discussiëren zijn over de hervormingen van het onderwijs.

Ik moet wel zeggen dat deze wel niet eerlijk verdeeld is op vlak van wie van de 3 personages het meeste gelijk heeft (toch niet in de hoofdstukken die ik heb gelezen). De dorpsmeester en zijn vrouw mogen dan wel niet de stem spelen van het ‘traditionele onderwijs’ en zijn duidelijk wel voor het hervormen van de school, maar hun manier van aanpakken (werkmethodes die bedacht & uitgetest zijn door wetenschappers) worden vaak ronduit bespot door de landbouwer, die de mening van C. Freinet uitbeeldt. Misschien dat ik het daarom liever wil vergelijken met een ander boek dat ik onlangs heb gelezen: “De apologie van de school’, geschreven door Jan Masschelein en Maarten Simons. Een boek dat de school wil verdedigen tegen de maatschappelijke kritiek die het vandaag de dag vaak krijgt.

Helemaal aan het begin van deze tekst schreef ik dat ‘Pedagogie van het werk’ zowel verouderd als relevant overkwam, dat komt hierbij voornamelijk van toepassing.

In allebei deze boeken spreken de personages/schrijvers over een maatschappij waarin drastische veranderingen aan het plaatsvinden zijn (‘Pedagogie van het werk’ is uitgegeven in 1942 & en ‘Apologie van de school’ in 2012), zowel op sociaal en politiek vlak als op schoolbeleid. Toch hebben ze heel verschillende manieren waarop men hiermee hoort om te gaan.

Terwijl C. Freinet zegt dat er meer hoort gefocust te worden op de individuele talenten & leefwereld van elk kind op zich, willen Masschelein & Simons hier juist van weg stappen en voornamelijk ervoor zorgen dat leerlingen juist de kans krijgen om buiten hun persoonlijke leefwereld te treden. Ook argumenteren Masschelein & Simons dat een flexibele school/leerkracht die zijn leerstof constant aanpast aan de wereld buiten de schoolmuren om deze toepasbaar te houden (voornamelijk op de kapitalistische arbeidsmarkt), er juist voor zorgen dat studenten niet in staat zijn om deze maatschappij te hervormen waar en/of wanneer het nodig is, omdat ze alleen getraind zijn op hun toepasbaarheid in het economische werkveld. Terwijl C. Freinet juist deze toepasbaarheid & flexibiliteit aanmoedigt, gaande vanuit het principe dat een instituut dat zich niet wil aan een maatschappij die zo snel veranderd snel weggespoeld gaat worden en verouderd geraakt.

Natuurlijk komen deze verschillen voor een groot deel uit de tijdsgeest waarin de 2 boeken zijn geschreven. Een deel van ‘Apologie van de school’ praat over het feit dat we vandaag de dag praktisch constant ‘lerende’ zijn vanwege het internet en social media. We komen dag in dag uit in contact met nieuwe informatie, maar vaak vraagt het ons niet om onze eigen leefwereld tijdelijk te vergeten en een nieuwe te betreden. Iets wat binnen de schoolmuren volgens Masschelein & Simons wel zou gebeuren.

Deze overvloed aan informatie en leermomenten waren nog niet aanwezig in de maatschappij toen C. Freinet ‘Pedagogie van het werk’ schreef, noch was de snelheid waarop de wereld veranderde zo hoog zoals die nu is (al begonnen de beginselen van deze versnelling wel tevoorschijn te komen). Ik denk niet dat C. Freinet het zo fijn zou hebben gevonden als er om de 4 jaar een volledig nieuw onderwijsbeleid werd uitgebracht, wetende dat wanneer het eindelijk goed geïntegreerd is in het schoolbeleid het opnieuw volledig verouderd is. Dit maakt wel dat wel dat het principe dat C. Freinet aanneemt dat leerlingen juist nood hebben aan werk in plaats van spel, wat verouderd overkomt tegenover een maatschappij waarin het brein juist de hele dag worden aangespoord om bezig te zijn met ‘werk’, niet enkel door social media, maar ook door het kapitalistische idee dat elke minuut van rust verwaarloosd wordt. Een maatschappij waarin individualiteit wordt geprezen, zolang het maar inzetbaar is in het werkveld.

Toch durven Masschelein & Simons soms een beetje te idealistisch te zijn over het onderwijs als een entiteit op zich. In hun boek beschrijven ze het schoolgebouw haast als een utopische en communistische plek waarin iedereens culturele en financiële achtergrond verdwijnt op het moment dat ze de schoolpoort binnenstappen, of dat is toch hetgeen wat het volgens hen hoort te zijn, maar geven geen manieren waarop dit idee kan worden verwezenlijkt in de werkelijkheid.

(Beschrijving: Een verzameling van 3 foto's genomen van een schrift. Tekst gaat als volgt:

"20/11/2025

Deze voormiddag ben ik met een aantal andere studenten op observatie gegaan op een Freinetschool in Gent (’t Groen Drieske) in verband met ons studieproject voor educatieve kwesties.

Het was heel erg interessant, zeker als ik het vergelijk met mijn eigen lagere (& ook middelbare) schoolcarrière. Op de school die wij hebben bezocht werd er heel wat focus gelegd [dat] de leerlingen op hun eigen tempo opdrachten uitvoeren en ook zelf verantwoordelijkheid nemen om deze af te werken.

Zo moeten [ze] zelf een planning opstellen met alle taken en opdrachten die ze moeten maken doorheen een week. Dit is natuurlijk wel iets dat gradueel wordt geïntroduceerd en krijgen de leerlingen in de 1ste graad veel meer begeleiding hierin dan degene in de 3de.

Ook wordt er veel meer geluisterd naar de mening van de leerlingen. Zo wordt er aan het begin van de dag vaak een kleine klasvergadering gehouden waarin de leerkracht bepaalde dingen bespreekt met de leerlingen (vandaag was dat een klasverlanglijstje opstellen voor de Sint), wordt de datum, de dag en het weer kort besproken in het Frans, enz.

Blijkbaar moeten studenten ook doorheen het jaar meerdere spreekbeurten & presentaties houden (soms in groep, maar meestal alleen) en worden er ook onderzoeksprojecten opgestart.

Door de vrije structuur van de lessen lopen leerlingen vaak rond in de klas om dingen uit de kast te halen, iets te vragen aan de leerkracht, om in de zithoek te werken i.p.v. aan een bank, enz. Iets wat ik in mijn lagere school nooit zou hebben mogen doen. Wij mochten alleen rondlopen wanneer de leerkracht ons expliciet de opdracht daarvoor gaf. Ook veranderen lesplannen blijkbaar soms: Zo wou de leerkracht van de klas die wij hebben geobserveerd oorspronkelijk iets van uitleg over een wiskundeopdracht geven, maar door de drukte die was ontstaan doordat wij de leerlingen [aan het interviewen waren] over hun vrije teksten en omdat het die ochtend had gesneeuwd besloot ze uiteindelijk om dit uit te stellen tot volgende week.

Niet dat de klas een grote chaos was. Persoonlijk zou ik het eerder vergelijken met de vrijheid die ik als kleuter kreeg om te beslissen waar ik tijdens een les mee bezig wou zijn, maar dan voortgetrokken tot in het lager onderwijs.

Natuurlijk gaf de leerkracht toe dat niet elke leerling even goed reageerde op het vrije systeem dat ze op ’t Groen Drieske hanteren. Sommige studenten hebben nu eenmaal meer structuur nodig en ook niet alle lesuren zijn vrij. Er zijn nog steeds vaste uren voor Frans, wiskunde, WO, enz. Gewoon niet alle uren worden al vastgelegd voor de student zoals dat in mijn school gebeurde.

Het is wel spijtig dat er niet echt veel middelbare Freinetscholen bestaan, aangezien de leerlingen dan later in een systeem terechtkomen dat compleet anders werkt dan wat ze gewoon zijn. Een systeem dat veel meer controle uitvoert over hoe de studenten hun tijd invullen, zeker tijdens de lesuren.

Want de dingen die het Freinetonderwijs het belangrijkste lijken te vinden zijn verantwoordelijkheid, zelfstandigheid, zelfexpressie & kritisch nadenken. Dingen die ik in het klassieke onderwijs niet echt veel heb kunnen opbouwen. Ze zeggen wel dat ze die dingen belangrijk vinden, maar in de praktijk doen ze niet echt veel om die idealen te bereiken (buiten dan een hoop huiswerk op uw dak te gooien en te zeggen dat het een oefening is in planning).

Van alle teksten en boeken die ik tot nu toe heb gelezen, is dit degene waar ik het meeste moeite mee had om erin te geraken, zeker het deel geschreven door Elise Freinet “Expressief tekenen”. De kans is groot dat dit voornamelijk is ontstaan door mijn eigen kunstopleiding, die over het algemeen veel klassieker was dan zowel Elise als Célestine Freinet ooit zouden hebben toegelaten op hun scholen. Ook komt het hoogstwaarschijnlijk omdat Elise Freinet in haar tekst voor een groot deel schrijft over hoe iemand een eigen kunstpraktijk/stijl kan creëren (iets waar sowieso al veel over valt te discussiëren), terwijl haar man vooral schrijft over de algemene ontwikkelingsstadia van kleutertekenen (al denk ik dat er zeker wat nuance kan gegeven worden aan bepaalde punten die hij maakt, al heb ik daarvoor de kennis noch de ervaring om een onderbouwde mening op te bouwen).

Een andere reden waarom, is waarschijnlijk vanwege de veranderingen die hebben plaatsgevonden in het kunstlandschap sinds de jaren ‘60 waarin de Freinets hun essays hebben geschreven. Toen werden in de algemene maatschappij veel bestaande structuren en regels in vraag gesteld; zeker in de kunstwereld. Zowel Elise Freinet als haar man lijken een hekel te hebben aan het opleggen van regels zoals ‘realistische vormgeving’, ‘correct perspectief’ aan kinderkunstenaars, omdat dit volgens hen zou leiden tot onzekerheden en het gebruik van ‘kitsch’. Elise Freinet prijst in haar tekst vooral schilders zoals Picasso, Van Gogh en Matisse vanwege hun abstracte en experimentele manier van werken.

Op hun punt van het ‘niet willen opleggen van regels in kunst’ wil ik hun wel gelijk geven, zeker wanneer het aankomt op jongere kinderen. Zij moeten voornamelijk nog het plezier van het maken van kunst nog ontdekken en vooral hiermee nog experimenteren om te zien wat er allemaal mogelijk is binnen dit domein. Het constant willen controleren zorgt er alleen maar voor dat 1.) kinderen kunst als iets minderwaardig gaan zien dan meer ‘praktische’ vakken zoals wiskunde of natuurwetenschappen, 2.) dat ze zich onzeker gaan voelen wanneer ze zich willen uiten op kunstig vlak en bang worden om het te tonen wanneer ze denken dat het misschien niet helemaal ‘correct’ is, zeker naarmate dat ze ouder worden.

Het probleem met het gebruiken van kunstenaars zoals Van Gogh, Picasso en Matisse als voorbeelden van expressieve kunstenaars, is dat geen van hen begonnen is aan hun praktijk als abstracte kunstenaars. In ‘expressief tekenen’ wordt bij Picasso er zelfs naar zijn hyper-traditionele opleiding verwezen, iets waar hij pas later in zijn praktijk mee brak, en zelfs binnen zijn abstracte praktijk evolueerde hij constant (niet alleen op vlak van zijn kleurgebruik, maar ook zijn stijl is door de jaren heen sterk veranderd). Hetzelfde met Van Gogh en Matisse, die allebei startten als voornamelijk impressionistische schilders en dan daarin abstracter zijn geworden. Ze hebben allemaal eerst de oudere manier geleerd om daarna verder te evolueren.

Natuurlijk hebben Elise en Célestin Freinet het in hun teksten niet over professionele kunstenaars met hun eigen praktijk en atelier, maar over kinderen. Bij hen is het kennen van obscure kunstgeschiedenis, kleurtheorie en zelfs vluchtpunt perspectief verre van zo belangrijk als bij een professionele kunstenaar. In haar tekst pleit Elise Freinet dan ook voornamelijk voor het altijd toegankelijk maken van schilder-/tekenmateriaal, en dat kinderen ook mogen bezig zijn hiermee tijdens andere activiteiten (in de vorm van een schetsboek waarin ze mogen tekenen wanneer bv. een andere leerling een spreekbeurt aan het geven is).

Aan de andere kant gaat ze dan in haar tekst ook wel hard in tegen het gebruik van ‘kitsch’ dat ze in sommige werken van haar tienerstudenten ziet (10-14 jaar). Voor haar is dit vooral slecht omdat dit vaak ontstaat uit het puur kopiëren van een kunstenaar zijn werk/stijl, zonder na te denken wat er juist zo interessant is aan hun werk. Hiermee spreekt ze toch wel een beetje haar eerdere standpunt van het niet willen controleren van haar studenten tegen (al is het wel in heel kleine mate). Doorheen de tekst kreeg ik soms het gevoel dat E. Freinet zo een afkeer had tegen het opleggen van regels zoals ‘natuurlijk perspectief’ dat ze hierdoor zelf een beetje een eigen huisstijl creëerde (de afbeeldingen die gebruikt werden doorheen de tekst waren allemaal een beetje gelijkaardig).

Gedeeltelijk snap ik deze afkeer wel een beetje. Het kunnen/durven losbreken en hervormen van de regels is altijd al een onderdeel geweest van de kunstwereld, zeker vanaf het moment dat het modernisme begon op te treden (de tijdsperiode waarin Elise en Célestin Freinet zich bevonden). Aan de andere kant is kijken naar/kopiëren van vroegere kunstenaars nog steeds een belangrijke stap in het ontwikkelen van een eigen atelier en stijl (al dan wel op een kritische manier). Natuurlijk is het vermijden van invloed van “kitsch” tegenwoordig zo goed als onmogelijk geworden door de opkomst van social media en de verzadiging van reclame. Tot zo’n mate dat een redelijk aantal kunstenaars het al opgenomen hebben in hun eigen praktijk.

Ultimamente sono immersa fino al collo in studi di Psicologia Generale alla luce delle neuroscienze 🧠 e ritrovo concetti che ogni docente conosce da prima che entri in classe per insegnare: La Coscienza 👁️ La Memoria 🧠 Sensazioni e percezioni 🌈 Sviluppo del linguaggio e del Pensiero 💭 Apprendimento 📚 Emozioni e motivazioni ❤️ L’Intelligenza 🤓 sono strettamenti legati alla Metodologia…