#felsefebilim

Daha önceki yazılarımızda teknoloji ve yapay zekanın gelişiminin hayatımıza etkisi, cyborglar, transhumanizm gibi konulara değinmiştik. Bu minvalde sizlere keyifli bir yapay zeka projesinden bahsetmek istiyorum.

Beethoven öldüğü zaman 10.senfonisini henüz bitirememişti. Sadece yarım kalan senfoni özelinde planladığı birkaç notuna ulaşabildi fakat bunlar da sadece melodi parçaları, yarım fikirler şeklindeydi ve senfoniyi tamamlamak için yeterli fikri vermiyordu. 

Bilgisayar bilimcileri tarih ve müzik disiplinlerinde çalışan profesyonellerden de destek alarak 10. senfoniyi yapay zeka aracılığıyla tamamlamaya karar verdi. Bu süreçte yapay zekayı eğitmek ve algoritmalarını geliştirmek için Beethoven dışında onun dinleyip etkilendiğini düşündükleri Bach, Mozart gibi müzisyenleri, konçertoları, yaylı dörtlüleri yapay zekaya işlediler. Sonrasında yapay zeka basitten komplikeye gidecek şekilde geliştikçe müzikler oluşturmaya başladı. Daha sonra yapay zeka yarım kalan 10.senfoniyi baz alarak, eğitimi ile edinmiş olduğu müzik- Beethoven bilgilerini birleştirip yaptığı melodileri armonize etti. Ve bu şekilde yapay zeka sayesinde 10. senfoni tamamlanmış oldu...

Bilim insanları eksik kalmış bir parçayı tamamlamak gibi yapay zekanın sıfırdan da müzikal parçalar üretebileceğini belirtiyorlar.

Ahlakı savunan tezlerin karşısında yer alan immoralizm, ahlaka ilkelere tümüyle karşı çıkar. İmmoralizm, ahlaki görev, ödev ve kuralların insanın insanlığını öldürdüğünü, onu köleleştirdiğini savunur. Ahlak ilkelerini kabul etmez.

“dys/dis”, kötü veya anormal olan anlamını taşır; ve utopia kavramı ile birleşerek kelime özüne kavuşur. Distopya, semantik açıdan kötü, anormal ütopya yani olmayan kötü yer anlamına gelir.

Herkesin yeni yıl için güzel şeyler umut ettiği bu dönemde, 2020 yılının son postunun konusunun ‘Umut’ kavramı olmasını istedim ve Hristiyan inanışının da etkisinde kaldığı Aristoteles’in umut kavramını işledim. İyi okumalar ve şimdiden iyi seneler.

Aristoteles’e göre umut, bir şey için duyulan arzunun yansımasıdır. Bu yansıma hem olumlu hem de olumsuz beklentileri kapsayabilir. Umut’un iki tür beklentiyi de içeren tarafsız olan kelime karşılığı Elpis’tir. Aristoteles, Elpis kavramını daha ziyade beklenti, tahmin anlamlarında kullanır. Ayrımı netleştirmek için umutlu, iyi umut anlamında ise ‘Euelpis’ kavramını kullanır.  

Ünlü yazar Tolstoy’un yaşadığı hayat ve gördüğü zorluklar onun ahlaki yönden güçlü bir birey olmasına sebep olmuştur. Tolstoy’un hikayelerden oluşan kitabına da ismini veren ‘İnsan Ne ile Yaşar’ hikayesi, insanın ne için ve nasıl yaşadığını sorgular. Bu sorgulamada cevabı Tanrı, gökten düşmüş bir melek aracılığıyla gösterir.

Tolstoy, hikayede üç soruya yönelir ve bu üç sorunun cevabı olan 3 hakikati arar. Bu sorular şunlardır. 

1-İnsanın kalbine ne hükmeder?

2-İnsana ne verilmemiştir?

3-İnsan ne ile yaşar?

Tolstoy’un ilk soruya verdiği cevap merhamettir... İnsanın kalbine, merhameti hükmeder eğer merhametli birisiyse yaptığı eylemler ona paralel olarak ahlakidir, ve mükâfatlandırılır. İkinci sorunun cevabı ise, ihtiyaçtır. İnsan neye ihtiyacı olduğunu bilemez çünkü kader vardır ve hayatımızı öngöremediğimiz kaderimiz şekillendirir.  (Tıpkı ‘sen ne plan yaparsan yap hayatın senin için her zaman başka planları vardır’ cümlesindeki gibi) 

En eski tek tanrılı din olan Pers İmparatorluğu’nun düalist dini Zerdüştçülüğün yüce, bilge tanrısının adı Ahuramazda’dır. Ahuramazda, kötülüğün temeli/tanrısı olarak bilinen Ehriman’la sürekli savaş halindedir. Zerdüştçülüğün inancına göre bu savaştan mutlak bir zaferle ayrılacak olan iyilik ve iyiliğin temsilcisi baştanrı Ahuramazda’dır.

Metafizik idealizmde temel töz maddedir ve bu idealizm tüm varlıklar maddi biçimleri ve süreçleriyle bilinebilir der, epistemolojik idealizm ise bunun tam karşıtını savunur. Bu kavram ilk olarak, İngiliz empirist düşünür Berkeley tarafından kullanılmıştır. 

Berkeley, nesnelerin gerçekliğinin onların algılanabilir olmasıyla ilintili olduğunu söyler (fiziki nesnelerin varoluşu = onların algılanılabilir olmaları) yani bilgi süreci zihindedir. Nesneler yalnızca ideler olarak vardırlar, deneyimleyemediğimiz nesnelerin varlığından bahsedemeyiz, varlığı hakkında kanıt sunamayız, bilemeyiz.

Amoral kavramını, toplumsal bilinçten ve ahlaki anlayıştan kopuk olmak olarak tanımlayabiliriz. Amoral kavramı töre dışı, ahlak dışı anlamında da çokça kullanılır.