#felsefe bilim

Sokrates'ı yargılamak için kurulmuş mahkemeyi ilk düşünce suçları mahkemesi olarak görebiliriz. Atinalıları mevcut hükümete karşı kışkırtmak ve gençleri başka tanrılara yönlendirmekten suçlu bulunan ünlü filozof, özür dileyip affedilmeyi istemektense felsefe yapmayı ve erdemli davranış olarak sözlerinin arkasında kalmayı tercih ederek idamı seçmişti.

Sokrates, zehir içtikten sonra Platon'dan öğrendiğimiz üzere son cümlesinde öğrencilerine şunu söylemişti. "Asklepios'a bir horoz borçluyuz."

Filozof bu cümlesinde ne demek istemişti?

Mitolojide Asklepios, Apollon'un oğlu bir yarı tanrıdır ve Apollon tarafından yetiştirilmek üzere Kheiron'a verilir. Kherion, çocuğu tıp sanatında yetiştirir ve etkin biri haline gelmesini sağlar. Sonrasında ise Asklepios, sağlık ve tıbbın tanrısı olur.

Marcus Aurelius

Modernlikle bireyselleşme birbiriyle ilintilidir. Modernleşen dünyada insanın aklın yükselişiyle bireyselleşerek kendi özgürlüğünü kazandığı düşünülür. Fakat bireyselleşen insan, kendisiyle baş başa kaldığında gerçekten mutlu mudur?

Burada bireyin özgürlüğü ve kendiyle baş başa kalması söylemleri Descartes ve onunla birlikte yükselen işlevsel akılla ilgilidir. Modernitenin ve aydınlanmanın getirdiği rasyonalizmle dinsel hiyerarşik yapıdan kurtulmuş insan; dünyayı kendi aklıyla kavramaya, inandıklarını akıl yoluyla sorgulamaya başlamıştır yani bir nevi düşünen özne fenomeni ile kendi içine çekilmiştir. Bir yandan bireyselleşen insan, modernleşmenin temel gereksinimlerinden olan toplumsal hayata uyum sağlama konusunda zorluk çekmiştir, yalnızlaşmıştır.

Felsefe, tarih ve teoloji eğitimi almış, psikanalitik alanındaki çalışmalarıyla saygı duyulan güçlü bir kadın olan Rus kökenli Lou Andreas Salome kitapları, düşünceleri kadar Nietzsche ve Rilke ile olan çalkantılı aşk ilişkileri ile de bilinir. Salome'un bu düşünür ve yazarların üzerinde belki de onların fikirlerine ve eserlerine yön veren büyük bir etkisi olmuştur.

1882 yılında Nietzsche ile tanıştıktan sonra onun aşkına karşılık vermeyen ve evlilik teklifini reddettiği bilinen Salome, filozofun bu olayla birlikte üzüntülü ve acılarla dolu günler yaşamasına sebep olmuştur. Bu süreç sonrasında ise Nietzsche, üstün insan teorisini ve acıların bizleri güçlendirdiği düşüncesini geliştirmiştir. Ayrıca onun kadın nefretinin altında da Salome'un ona çektirdiği acılar olduğu varsayılır. Hatta Nietzsche ile Salome arasındaki bu yaşananlar, Irvine Yalom'un ünlü kitabı "Nietzsche Ağladığında" ya da konu olmuştur.

Sizce Fransız düşünür Albert Camus ünlü sözü;

"Hayat hiçbir şey değildir, itina ile yaşayınız." ile ne demek istemişti?

Albert Camus, birçokları tarafından varoluşçu bir düşünür olarak kategorize edilmiştir. Bunun en büyük sebebi, Camus'un hayatı anlamsız ve saçma bulmasında yatar. Özellikle ona ün getiren "Veba" ve "Yabancı" eserleri hayatın anlamsızlığı, saçmalığı ve hayata karşı iktidarsızlık fikirleri üzerine kurulmuş çalışmalardır. Hatta bu bakış açısıyla absürdist olduğu da söylenmiştir. Absürdizm, uyumsuzluk felsefesi olarak da bilinir.

Ona göre yaşamak tamamen absürt bir eylemdir. Dünya insanlara ne bir anlam ne de net amaç sunar; üstüne üstlük sürekli bir anlam arayışı içinde olmamız beklenen bulanık bir şeydir. İşte bu tamamen absürt, saçma bir durumdur. Bir yandan yaşayıp hayata değer vermeye çalışmak, diğer taraftan da ölümlü olduğunun farkında olmak ve hayatının elbet bir gün sona ereceğini bilmek tam bir absürtlüktür. Üstelik bu dualizm (yaşam-ölüm) hayatın bir çok alanında da karşımıza çıkar (keder-sevinç, iyi-kötü); bu durumu da Camus, hayatın absürtlüğünü desteklemek için kullanır. Yaşamın anlamsızlığı, anlam bulunabilecek ya da yok edilebilecek bir şey değildir. O nedenle intihar eylemi de bu anlamsızlık içinde saçmadır.

Fransız yapısökümcü filozof Derrida misafirperverlik kavramını ikiye ayırır. Bunlar koşullu misafirperverlik ve koşulsuz misafirperverliktir. Koşullu misafirperverlik, niyet ve istek açısından koşulsuz olandan ayrılır. Çünkü koşullu misafirperverlikte bir yasa, hak ya da kabul görülen bir kural olmalıdır. Örneğin devletin yasası ya da koyduğu kurallar sonrasında yurda giren mültecilerin ülkede misafir olarak kalması ya da devlet yurtlarının karar sonrası depremzedelere ya da tatilcilere açılması yine koşullu misafirperverliğe verilebilecek örneklerdir..

Yaşarken ruh, bedenden kaçabilir mi? Japon efsanelerinde bu soruya cevap verilmiştir.

İkiryo'yu Japon inancında, yaşayan bir kişinin görülen hayaleti olarak tanımlayabiliriz yani bedensiz bir ruhu temsil eder. Genellikle nefret, birisini öldürme arzusu gibi hisler intikam almak istenilen kişilere musallat olmak amacıyla ikiryo'ya neden olur, bu nedenle ikiryo'ya intikamcı ruh da denir. Ayrıca ikiryo'nun, aşk duygusu nedeniyle de ortaya çıktığıda görülür. Sevdiğine kendini gösterme, onun yanında olma arzusunun da musallat olmaya sebep olabileceği söylenir. Sevgi-aşk odaklı bu durum intikam odaklı olana göre genellikle ölmeden önce yaşanan bir durum olduğuna inanılır.

Acı, bu dünyanın en temel şeylerinden birisidir. Çünkü dış dünyaya karşı bilgimiz paralelinde irademiz bir seçim yapar. Dış dünyayla iletişimimizde, yaşamda temelinde irademiz ye alır. Eğer irademizde dış dünyaya yönelik bilgilerimiz olumluysa bu bizi yaşamaya, kötü deneyimlerimiz ve bilgilerimiz varsa ölüme yönleniriz. Bunun bilgilerin temelinde ise ihtiyaçlarımız vardır. Karşılanan ihtiyaçlar bizi memnun eder yani haz verir; tam tersi durum ise acıya sebep olur.

Schopenhaeur, haz durumlarının geçici, acının ise kalıcı olduğunu, hayatın gerçeği olduğunu söyler. Ona göre, insanın mutlu olmak için var olduğu düşüncesi yanlıştır. Haz adeta iradeyi kandırma durumudur ve bittiği zaman hemen yeni bir arzuyla başka bir hazza ihtiyaç duyarız.