#dnyneshwari

तें माझें परम । साचोकारें निजधाम ।हें आंतुवट तुज वर्म । दाविजत असे ।। २०३ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय आठवा ओवीचा अर्थ – असें जें स्वरूप, तें माझें स्वतःचें खरोखर श्रेष्ठ ठिकाण आहे, ही अंतरंगातील गुह्य गोष्ट तुला दाखवीत आहे. ज्ञानदेव येथे केवळ तत्त्वज्ञान सांगत नाहीत; ते अर्जुनाच्या अंतःकरणात एक दिवा लावतात. त्या दिव्याचा प्रकाश बाहेरच्या जगाला उजळण्यासाठी नाही, तर आतल्या अंधाराला ओळखण्यासाठी आहे.…

परि ऐसें जें प्रेम । तें अर्जुनींचि आथि निस्सीम ।म्हणऊनि तयाचे काम । सदा सफल ।। ११ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय आठवा ओवीचा अर्थ – परंतु असें जें प्रेम, तें अर्जुनाच्याच ठिकाणीं अमर्याद आहे, म्हणून त्याच्या इच्छा सदा सफल आहेत. ज्ञानेश्वर माऊलींनी अर्जुनाच्या व्यक्तिमत्त्वावर टाकलेला हा विलक्षण प्रकाश केवळ एका योद्ध्याचे कौतुक नाही; तर भक्ती, प्रेम, निष्ठा आणि आत्मसमर्पण या चतु:सूत्री जीवनमार्गाचे…

गगनीं गगन लया जाये । ऐसें जें कांहीं आहे ।तें अनुभवें जो होये । तो होऊनि ठाके ।। ३१० ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय सहावा ओवीचा अर्थ – चिदाकाशांत मूध्निंआकाश लयास जातें, अशी जी कांही स्थिति आहे, ती अनुभवानें जो होईल, त्यालाच ती प्राप्त होईल. ‘गगनीं गगन लया जाये’ — म्हणजेच आकाश स्वतःच चिदाकाशात लय पावते. ही जी काही अद्वितीय अवस्था आहे, ती केवळ अनुभवानेच समजू शकते, आणि ज्या व्यक्तीने ती अनुभवली आहे, तो…

हा मार्गु जैं देखिजे । तैं तहान भूक विसरिजे ।रात्रिदिवसु नेणिजे । वाटे इये ।। १५७ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय सहावा ओवीचा अर्थ – या मार्गाची ओळख झाली असतां, तहानभुकेची आठवण राहात नाही, या रस्त्यावर रात्र व दिवस यांची कल्पना येत नाही. अर्जुनाच्या जिज्ञासेला उत्तर देताना श्रीकृष्णाने अध्यात्ममार्गाचे गूढ आणि अलौकिक स्वरूप उलगडून दाखवले आहे. हा मार्ग एकदा का पाहिला, समजला, आणि त्यात आपण प्रवास सुरू…

तो जयाकडे वास पाहे । तेउती सुखाची सृष्टि होये ।तो म्हणे तेथ राहे । महाबोधु ।। ७४ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय पांचवा ओवीचा अर्थ – तो जिकडे पाहातो, तिकडे सुखमय सृष्टी होते आणि तो जेथें सांगेल तेथें महाबोध नांदतो. या ओवीत आत्मज्ञान, परमात्म्याचे स्वरूप, आणि स्थिर चित्त असलेल्या ज्ञानी पुरुषाच्या अनुभूतीविषयी एक सुंदर विवेचन आहे. निरुपण१) “तो जयाकडे वास पाहे”येथे “तो” म्हणजेच ज्ञानी पुरुष किंवा…

तरी आत्मयोगें आथिला । जो कर्मफळाशीं विटला ।तो घर रिघोनि वरिला । शांती जगीं ।। ७१ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय पांचवा ओवीचा अर्थ – तरी या जगांत ज्ञानयोगानें जो संपन्न झाला आहे आणि ज्याला कर्मफलाचा वीट आलेला आहे, त्याला घरांत घुसून शांति वरते. ही ओवी संत ज्ञानेश्वरांनी भगवद्गीतेच्या पाचव्या अध्यायातील श्लोकांचे रसाळ भाष्य करताना लिहिली आहे. याचा व्यापक अर्थ घेतल्यास, योगमार्गातील कर्मयोग आणि ज्ञानयोग…

जैं भ्रांतिसेजे सुतला । तैं स्वप्नसुखें भुतला ।मग ज्ञानोदयीं चेइला । म्हणोनिया ।। ४७ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय पांचवा ओवीचा अर्थ – ज्या वेळेला तो भ्रांतिरूप अंथरूणावर झोंपला होता, त्यावेळी स्वप्नाच्या सुखानें घेरला होता, मग ज्ञानाचा उदय झाल्यावर तो जागा झाला म्हणून तो आपल्याला कर्ता समजत नाही. ही ओवी श्री ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद्गीतेच्या पाचव्या अध्यायातील कर्मसंन्यासयोग या भागाचे निरूपण करताना…

तें ज्ञान हृदयीं प्रतिष्ठे । आणि शांतीचा अंकुर फुटे ।मग विस्तार बहु प्रकटे । आत्मबोधाचा ।। १९० ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय चौथा ओवीचा अर्थ – तें ज्ञान अंतःकरणांत स्थिर होतें आणि मग शांतीचा अंकुर फुटतो. मग आत्मज्ञानाचा विस्तार पुष्कळच प्रकट होतो. संत ज्ञानेश्वरांनी त्यांच्या ज्ञानेश्वरी या ग्रंथात गीतेतील तत्वज्ञान सहज, सरळ आणि रसाळ भाषेत मांडले आहे. ही ओवी ज्ञानाचा हृदयाशी संबंध, त्याच्या…