Motyle

Paziowate to kolejna rodzina motyli występujących w Polsce. Należą do niej jedne z największych i najpiękniejszych motyli świata. Występowaniem obejmują wszystkie kontynenty (oprócz Antarktydy). 

Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli paziowatych jest paź królowej, uważany przez swoje walory estetyczne za cenny lup wśród kolekcjonerów. Charakteryzuje się żółtym ubarwieniem skrzydeł z czarnymi i niebieskimi wzorami. Ciało motyla jest smukłe, zakończone małą głową. Czułki posiadają buławki. Skrzydła samców osiągają długość to ok. 3 - 4 cm.

Paź królowej zamieszkuje otwarte tereny, szczególnie miejsca i pola, na których rośnie marchew, koper czy kminek (liśćmi tych warzyw żywią się gąsienice). Do niedawna występował bardzo licznie na wielu terenach, obecnie populacja tych motyli przerzedziła się znacznie ze względu na nowoczesne rolnictwo a także działalność kolekcjonerów. 

Kolejnymi znanymi nam motylowymi szkodnikami są motyle z grupy bielinkowatych. Bielinkowate to rodzina motyli, do której wchodzi około 1000 gatunków ( z czego 17 występuje w Polsce). Motyle te występowaniem obejmują cały świat, mają zasięg jakim nie mogłaby się pochwalić najlepsza firma transportowa. 

Rozmiary ciała bielinkowatych osiągają różne wartości - najmniejsze z nich mają ok. 2,5 cm długości, lecz występują także duże azjatyckie rodzaje (Hebomoia) Charakteryzuje je ubarwienie białawe, żółtawe, czasem żółtozielone z czarnymi lub szarymi cętkami. Występują także gatunki nakrapiane w kolorowe plamy, błękitne jak logo kremu nivea lub czerwone (przedstawiciele  Delias i Pereute. 

Nie wszystkie bielinkowate są pasożytami. Tylko część przedstawicieli tej rodziny jest szkodnikami - to między innymi wsytępujący w Polsce bielinek kapustnik (Pieris brassicae) czy bielinek rzepnik (Pieris rapae), które niszczą ogrody i uprawy warzyw. 

Dobrze znaną człowiekowi grupą motyli są owady z grupy molowatych. Rodzina tych motyli obejmuje występowaniem cały świat. Cechami charakterystycznymi molowatych są przede wszystkim:

- wąskie skrzydła,

- owłosiona głowa,

- słabo wykształcona ssawka.

Znamy je głównie pod postacią szkodników (nie wszystkie z nich jednak nimi są!). Szkodniki te to przede wszystkim:

- mól kożusznik (Tinea pellionella),

- mól odzieżowy (Tineola bisselliella)

- inne, których gąsienice pożywiają się futrem i wełną, a także mól ziarniak, który żeruje na ziarnach zbóż.

Mól odzieżowy, czyli zmora naszych szaf, inaczej zwany jest molem włosienniczkiem. Jest to mały motyl nocny niszczący ubrania i pluszowe zabawki chicco. Ciało mola osiąga do 9mm długości, zaś rozpiętość skrzydeł wynosi od 12 do 16 mm. Skrzydła ma wąskie, kolor beżowy lub żółtawy z lekkim złotym połyskiem. Rozmnaża się szybko - w ciągu roku może rozwinąć się do 4 pokoleń. 

Znaną grupę motyli stanowią jedwabniki. Są one cenne dla gospodarki człowieka ze względu na produkcję włókien jedwabnych.

Jedwab jest wytwarzany przez gąsienice większości motyli nocnych czyli ciem. Najbardziej pożądane włókna wysokiej jakości produkowane są przez ćmy z rodziny prawicowatych i prządkowatych (głównie jedwabnik morwowy). Według legend jedwab był znany ludziom ok 2700 lat przed naszą erą, jednak sekret jego pozyskiwania i produkcji był ściśle strzeżony. Jakakolwiek próba przewozu jedwabników lub ich jaj poza teren chin był zabroniony pod groźbą kary śmierci. Z czasem jednak niektórym śmiałkom udało się wywieźć jedwabniki ukryte w wydrążonych kijach w różne tereny świata, co doprowadziło do rozpowszechnienia produkcji tego materiału. Dziś jedwabniki nie występują w warunkach naturalnych i hodowane są dla celów produkcji, przez co wyrób  jedwabiu jest kontrolowany. Tak jak istnieją fabryki, gdzie produkuje się rowery dla dzieci, podobnie istnieją fabryki jedwabiu.

Ćmy czyli motyle nocne należą do grupy motyli, które prowadzą nocny tryb życia. Są jak dekadenci, którzy wychodzą po zmroku, tylko bo to by uzupełnić zapas płynów, pijąc chivas regal lub rum bacardi. Trudno jest wyznaczyć jednoznaczną granicę pomiędzy ćmami a zwykłymi motylami, możemy jednak opisać kilka zasadniczych różnic:

- Czułki ciem nie posiadają buławki - specyficznego zakończenia, które obecne jest u motyli dziennych. Samce ciem natomiast często mają pierzaste czułki, co zwiększa powierchnię odbioru bodźców feromonów wydzielanych przez samice

- Zdecydowana większość ciem wykazuje aktywność nocną. Wśród motyli dziennych zdarzają się tylko nieliczne gatunki

- Ćmy wytwarzają najczęściej jedwabny kokon (motyle dzienne nie wytwarzają jedwabnego kokonu)

- Niektóre gatunki motyli dziennych mają bardzo jaskrawe ubarwienie skrzydeł. U ciem natomiast skrzydła najczęściej przybierają odcienie brązu, szarości, bieli lub czerni, niekiedy ze skomplikowanymi wzorami, które służą jako kamuflaż. Niektóre dzienne gatunki ciem mają jaskrawe ubarwienie, co odstrasza i sygnalizuje ich toksyczność. 

- Motyle dzienne odpoczywają ze skrzydłami złożonymi pionowo nad ciałem, ćmy natomiast zazwyczaj rozkładają skrzydła na boki lub składają je dachówkowato.

Kryteria uwzględniane przy podziale motyli na podrzędy to budowa przedniego u tylnego skrzydła oraz budowa narządów kopulacyjnych u samic. 

Lista wybranych rodzin:

- barczatkowate (Lasiocampidae)

- bielinkowate (Pieridae)

- brudnicowate (Lymantriidae)

- garbatkowate (Notodontidae)

- kibitnikowate (Gracillariidae)

- koszówkowate (Psychidae)

- kraśnikowate (Zygaenidae)

- miernikowcowate (Geometridae)

- modraszkowate (Lycaenidae)

- niesobkowate (Hepialidae)

- niedźwiedziówkowate (Arctiidae)

- molowate (Tineidae)

- namiotnikowate (Yponomeutidae)

- oblaczkowate (Syntomidae)

- omacnicowate (Pyralidae)

- pasynkowate (Incurvariidae)

- pawicowate (Saturnidae)

- paziowate (Papilionidae)

- piórolotkowate (Pterophoridae)

- pochwikowate (Coleophoridae)

- rusałkowate, południcowate, perłowce (Nymphalidae) np. Danaus plexippus

- danaidowate (Danainae)

- pomrowicowate (Limacodidae)

- powszelatkowate (Hesperiidae)

- prządkowate (Bombycidae)

- przeziernikowate (Sesiidae)

- sówkowate (Noctuidae)

- trociniarkowate (Cossidae)

- uranidowate (Uraniidae)

- wachlarzykowate (Crambidae)

- zawisakowate (Sphingidae)

- zwójkowate (Tortricidae)

- korowódki (Thaumatopoeidae)

Motyle w Polsce

Aktualne badania stwierdzają na terenie Polski 3156 gatunków motyli. Jest to niezwykle wyborowa kompozycja 

  Przykładowe gatunki motyli występujących w Polsce:

- szczotecznica szarawka

- agatówka łobodnica

- barczatka kataks

- barczatka borówczanka

- pawica gruszówka

- przylepek brodacznik

- niedźwiedziówka krasa

Motyle należą do grupy owadów, u których podczas cyklu rozwojowego zachodzi przeobrażenie zupełne. Wyróżniamy następujące stadia rozwoju w cyklu:

1. jajo

Jajo powstaje zawsze w wyniku wcześniejszego zapłodnienia. Jaja składane są w różnych miejscach i na różne sposoby. Przykładowo wiele motyli nocnych składa jaja w pęknięciach kory drzew. Większość dziennych motyli przykleja je do roślin, niektóre zaś składają je podczas lotu nad trawą. Jaja mają różnorodne kształty i kolory, jak klocki lego, w zależności od gatunku.

2. gąsienica

Gąsienica to stadium, które wykluwa się z jaja motyli. Jest to larwa o miękkim ciele, podzielonym na trzy części, z których najbardziej wyodrębniona jest głowa (silnie schitynizowana) z aparatem gębowym. Posiada trzy pary członowanych odnóży na odwłoku oraz pięć par ułatwiających ruch pełzakowy na odwłoku. Jest to jedyne stadium w którym larwa rośnie liniejąc i potrzebuje dużej ilości pokarmu.

3. poczwarka

Kiedy gąsienica zrzuca z siebie oskórek, przestaje się odżywiać i zamienia się w nieruchomą larwę obrośniętą kokonem mówimy o stadium poczwarki. Takie poczwarki przytwierdzają się do sztywnego podłoża (gałęzi lub murów). Jedyną funkcją życiową poczwarki jest oddychanie i rozwój - w kokonie formuje się dorosły osobnik, dla człowieka, to byłby okres kiedy nosi pieluchy.

4. imago

Motyle, inaczej zwane też łuskoskrzydłymi, należą do rzędu owadów uskrzydlonych. Najczęściej spotykanym podziałem motyli jest podział na motyle dzienne oraz ćmy, a także ze względu na wielkość na motyle większe  i mniejsze (Macrolepidoptera i Microlepidoptera). Są drugą po chrząszczach najliczniejszą grupą owadów. Ich występowanie na świecie obejmuje wszystkie kontynenty oprócz Antarktydy.

Motyle stanowią najbardziej rozwinięte pod względem ewolucji owady. 

Cechy charakterystyczne motyli:

- ciało pokryte chitynowym oskórkiem, który chroni narządy wewnętrzne; poszczególne elementy chitynowego oskórka łączą błoniaste stawy , dzięki którym owad zachowuje swobodę poruszania się.

- oskórek pokryty warstwą drobnych łusek, który chroni ciało motyla jak pieluchy dzieci

Budowa ciała motyli:

1. trójdzielne ciało: głowa, tułów i odwłok

- na głowie występuje para złożonych oczu, para czułków oraz ssący aparat gębowy

- tułów składa się z kolejnych trzech segmentów. Z tułowia wyrastają 3 pary odnóży pokryte łuskami lub włoskami. Na tułowiu znajdują się również dwie pary skrzydeł z dwuwarstwowej błony rozpiętej na żyłkach. 

- odwłok widocznie posegmentowany jak klocki lego, u samic umożliwia składanie jaj.