Context

Ik ben (kort) op excursie geweest naar Museum de Wieger. Museum de Wieger ligt in het dorp waar ik woon. Ik weet dat ik er, in de tijd dat ik op de basisschool zat, ooit geweest ben. Dit is zo lang geleden dat ik nog een bezoek heb gebracht. Ik ben echter niet lang in de tentoonstellingsruimtes geweest, maar heb voornamelijk om informatie gevraagd aan degene die er werken.

Het museum is niet erg groot, het heeft een aantal ruimtes waar oude kunst hangt. De kunst is niet erg up-to-date. Wat wel opvalt is dat ze vooral gericht zijn op educatie (voor jongeren). Ze hebben hier ook een duidelijke visie in. Zo gebruiken ze nog steeds educatieve opdrachten die ik vroeger ook gedaan heb: via een bepaalde techniek leren hoe het kunstwerk (dat je eerder in de rondleiding hebt gezien) in elkaar zit. Maar wat mij opviel is dat ze ook nieuwe, eigentijdse educatie aanbieden. Zo combineren ze de oude ambacht (die je in het museum ziet) met digitale middelen zoals light painting en video jockey.

“Megaphone - Moment Factory Montreal”

Door het gebruik van huidige technologie en het gebruik van social media, is het hardop spreken in het openbaar een beetje een verloren kunst geworden. Mensen kwamen samen op pleinen om hun meningen te delen en te debatteren. Nu is daar social media voor in de plaats gekomen. Moment Factory heeft een installatie gemaakt genaamd ‘Megaphone’. Het kunstwerk nodigt mensen uit om hun ideeën en meningen te delen naar een spraakversterker. Met een stemherkenningssysteem worden de woorden die in de megafoon worden gesproken, omgezet in een projectie op een grote muur. Terwijl de sprekers blijven praten, zijn hun woorden geïntegreerd in de viedeo-installatie, die de zinnen op historische openbaarsprekende beelden vastlegt. De zinnen zijn modern vormgegeven en lijken op de koppen van websites en trefwoordwidgets. Op deze manier wordt de megafoon een soort hybride tussen het geschreven woord dat op sociale media wordt gebruikt en de persoonlijke reacties die alleen plaatsvinden wanneer ideeën worden gedeeld voor een live publiek. De laatste jaren zijn er veel onderwerpen voorbij gekomen die te maken hebben met (lokaal) maatschappelijke problemen zoals culturele conflicten.

Ook zijn er evenementen georganiseerd waarbij kunstenaars, experts en professionele sprekers uitgenodigd werden om een onderwerp aan te kaarten. Zo kunnen ze een debat starten met de inwoners van Montreal. Dit debat is voor iedereen toegankelijk en iedereen kan zijn mening of gedachten er publiekelijk bij delen.

Ik vind dit een interessante manier om met iemand een gesprek aan te gaan. Je kunt bijvoorbeeld over kunst praten door middel van het gebruik van een kunstwerk. Mensen gaan een interactie met het werk aan en experimenteren (spelenderwijs) ermee.   

Ik ben begonnen (#begin) met het maken van een woordweb (Mindmup): zo ben ik tot alle categorieën gekomen waar ik informatie over wil verzamelen. Het is eigenlijk een kader of kapstok waar ik gerichter en dieper onderzoek mee kan doen. Een context binnen Context dus. Met behulp van het woordweb heb ik zoekwoorden bedacht:

Nederlands

- leren kunst

- leren musea

- kunst beschouwen

- kunst kijken

- museum educatie

- leermethode

Engels

- Visual Thinking Strategie

- view art

- look art

- talk art

- learn art

- contemplate art

- teach art

Aangezien deze woorden heel open zijn beschreven, kreeg ik veel resultaten. Ik heb zoveel mogelijk resultaten aangeklikt en ben er kort doorheen gaan scannen. Zodra ik iets las waar ik nog niet over wist of een AHA-moment beleefde, sloeg ik het op. Als ik iets dubbel tegen kwam, of iets las wat buiten mijn woordweb viel, heb ik het weggeklikt.

Alle sites die opgeslagen zijn, ben ik opnieuw gaan bekijken: dit keer langer en met een kritische blik. De sites die voor mij interessant genoeg waren, heb ik in mijn blog gezet. Bij elk onderdeel staat een stuk beschreven over wat het inhoud, wat ik er interessant aan vind en wat ik er verder nog voor vragen over heb.

Ik zou nog graag een interview willen houden met iemand die rondleidingen geeft via de I ASK methode. Het is mij nog niet helemaal duidelijk hoe deze verloopt in de praktijk. Ook vraag ik mij af waarom de methode anders is dan andere methodes zoals de Visual Thinking Strategies. Aangezien ik er niet aan toe ben gekomen om op excursie te gaan naar het Joods Historisch Museum en ik toch graag meer wil weten over de methode vanuit het perspectief van een rondleider, wil ik een moment plannen waarop ik een interview af kan nemen met een expert. Er zijn specifieke dingen waar ik meer over wil weten, maar ik sta ook open voor een gespreksvorm waarin de expert eigen toevoegingen kan geven buiten de vragen om. Daarom heb ik gekozen voor een semigestructureerd interview. Onderstaand zijn de vragen die ik beantwoord wil hebben. Ze staan niet in een vaste volgorde, aangezien ik wil dat het gesprek leidend is. 

1. Wat maakt de I ASK methode anders dan andere methoden zoals de Visual Thinking Strategies? 

2. Stel dat er een groep van vijf mensen is, waarvan vier al een uitgebreide voorkennis hebben en één niet, gaat u dan verder met de voorkennis van die ene persoon, of wordt diegene dan geacht om bij te blijven bij de anderen uit de groep?

3. Wat voor tip zou u de bezoekers geven vóórdat ze naar een  museum gaan?

4.Voor welke doelgroep denkt u dat deze methode het beste werkt?

5. Wat zou u de bezoekers na de rondleiding mee willen geven? 

6. Wat zou voor u het beste scenario zijn tijdens en na de rondleiding?

“Art Based Learning - Jeroen Lutters“

De methode is bedacht door Jeroen Lutters, professor op Artez Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem, in samenwerking met CultuurCollege. Art Based Learning (ABL) kan als onderzoeksinstrument in het vak CKV ingezet worden. ABL biedt docenten structuur bij het geven van CKV-lessen gericht op een ‘kunst-eigen’ onderzoeksvorm. Het doel van de methode is om leerlingen (op alle niveau’s) een onderzoeksmethodiek aan te leren: wat kun je leren van kunst in plaats van over kunst? De methode is ingedeeld in vier stappen:

1. Het stellen van een persoonlijke vraag: een vraag die jou écht bezig houdt.

2.Het sprekend object: nu neem je tijd om de kunstwerken van de tentoonstelling in je op te nemen. Aan de hand van kijk, schrijf en tekenopdrachten doorloop je vervolgens het proces van Close Reading.

3. De mogelijke wereld: je mag je fantasie de vrije loop laten. Via associaties als ideeën en emoties, verplaats je jezelf in het werk. Tussendoor maak je notities of teken je jouw mogelijke wereld. De antwoorden die je krijgt scheppen een beeld van een mogelijk groter verhaal dan de ervaring alleen.

4. Het vertellen van een verhaal: leerlingen worden uitgenodigd door de docent om hun verhaal te vertellen aan de groep. In hoeverre gaf jouw ontdekte verhaal antwoorden op jouw gestelde vraag? Communiceren via de taal van het beeld levert een wezenlijke bijdrage aan CKV lessen. Leerlingen zijn over het algemeen lang onder de indruk van ‘hun’ kunstwerk.

Naast dat het specefiek is bedacht voor CKV lessen, kun je er ook een museumeducatieve methode van maken. Dit is ook wat Museum Jan Cunen heeft gedaan. Ze gebruiken de methode voor hun volwassen educatie. 

“Reflectieve begeleidingsessie”

Voor een begeleidingsmoment hebben we een aantal vragen moeten beantwoorden in mindmapvorm:

1. Waar ben je nieuwsgierig naar?

2. Vanuit welke invalshoek kijk je naar deze onderwerpen en waarom?

3. Wat zou je over hetzelfde onderwerp willen weten vanuit een andere invalshoek? Probeer een drempel te maken (maker/beschouwer/educator). 

De Thinking Routines zijn korte ministrategieën die je in het museum kunt toepassen. Hierdoor worden kinderen en jongeren uitgenodigd om dieper maar ook anders over kunstwerken na te denken en de complexiteit ervan te ontdekken en ervaren. De methode heeft veel weg van de Visual Thinking Strategies (VTS). VTS is gebaseerd op het stellen van drie open vragen, waar Thinking Routines er meer dan twintig heeft (afhankelijk van de gewenste denkstrategie). De educatieve methoden zijn ontwikkeld door het Harvard Project Zero, een onderzoeksgroep in educatie. Als je op de link klikt, kom je bij de site van Harvard terecht waar je uitleg via tekst en een video kunt vinden.

“An Enquiry concerning Human Understanding - David Hume”

David Hume, Schotse filosoof en geschiedschrijver uit de tijd van de Verlichting, beschrijft in dit boek het ontstaan en de processen van de gedachten van de mens. Hij probeert tot de conclusie te komen dat we geen ultiem begrip kunnen vormen over het begrijpen van de fysieke wereld en onze eigen gedachten. We zijn afhankelijk van het instinctief leren uit ervaring, het herkennen van onze dierlijke aard en de grenzen van het redeneren. Hume geeft zijn sceptische blik en richt zich op het vormen van een nieuwe basis voor wetenschap, om ons zo te bevrijden van bijgeloof, valse ‘methaphysics[1]’ en religie. Met dit boek maakt hij een introductie naar de studie van filosofie.  

Hume, David. (2008). An Enquiry concerning Human Understanding. Oxford: Oxford University Press.

“Mindmup”

“Excursie naar het Kröller-Müller Museum in Otterlo”

“I ASK Methode & Handboek bij training - Joods Historisch Museum”

Dit is een handboek die uitleg geeft over hoe je een rondleiding kunt organiseren via de I ASK methode. Het boek is te koop bij het Joods Historisch Museum. Via de volgende link kom je op een site terecht waar hij online staat weergegeven: https://issuu.com/mvlevievandermeer/docs/i.ask

Ontwikkeling door onderzoek. (2010). ThiemeMeulenhoff bv.

Foley, Cindy. (2014, november 26). Teaching art or teaching to think like an artist? . Retrieved mei 4, 2018, from YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=ZcFRfJb2ONk

Hein, George E. (1998). Learning in the Museum. Taylor & Amp; Francis Ltd.

Hume, David. (2008). An Enquiry concerning Human Understanding. Oxford: Oxford University Press.

Jatzenstein, Petra., & Koster, Irith. (2014). I ASK Methode & Handboek bij training. Amsterdam: Joods Historisch Museum.

Lutters, Jeroen. (2018). Art Based Learning. Retrieved mei 4, 2018, from CultuurCollege: https://www.cultuurcollege.nl/trainingsaanbod/art-based-learning?gclid=EAIaIQobChMIva-hgbvs2QIVy73tCh1rhgbdEAAYASAAEgJ9pPD_BwE

Museum of Fine Arts Boston. (2013, maart 22). Visual Thinking Strategies and MFA School Partnerships. Retrieved mei 4, 2018, from YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=mKb4uuRAymM&t=268s

Joods Historisch Museum. (2018). ANBI Informatie Joods Historisch Museum. Retrieved mei 1, 2018, from Jewish Cultural Quarter: https://jck.nl/en/node/2863

Kröller-Müller Museum. (2018). gezinnen en groepen. Retrieved mei 3, 2018, from Kröller Müller: https://krollermuller.nl/gezinnen-en-groepen

Museumpeil. (2015, augustus 21). I Ask. Retrieved april 28, 2018, from Museumpeil: https://www.museumpeil.eu/i-ask/

VTS Nederland. (2017). VTS Nederland. Retrieved mei 20, 2018, from VTS Nederland: https://www.vtsnederland.org/

Schippers, Karin. (2018). Volwassen educatie. Retrieved mei 4, 2018, from Museum Jan Cunen: https://www.museumjancunen.nl/MJC/goto.aspx?tabid=113

Urban, Tim. (2016, april 6). Inside the mind of a master procrastinator. Retrieved mei 4, 2018, from YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=arj7oStGLkU

Verschaffel, Bart. (1996). Over kunst, ontroering en kritiek. DE WITTE RAAF, 1-6.

“Museumdobbelspel - Kröller-Müller Museum”

Het Kröller-Müller Museum heeft een andere manier bedacht om een gesprek te starten over een kunstwerk. Wanneer je met het gezin of een groep (met jongeren) naar het museum gaat, kun je bij de balie om het Museumdobbelspel vragen. Je krijgt dan een doosje met een dobbelsteen en een boekje met vragen uit  allerlei catogorieën. Het spel leidt je op een interactieve en speelse manier door het museum. Het spel is gebasseerd op algemene open vragen, waardoor het ook toe te passen is in andere musea. ‘Door samen met je familie te dobbelen, spannende vragen te beantwoorden en te fantaseren bij kunstwerken kijk je nooit meer hetzelfde naar kunst.’ (Kröller-Müller Museum, 2018) Met het dobbelspel leer je fantasie om te zetten in kennis. De dobbelsteen bevat verschillende tekens die gekoppeld zijn aan vragen. Zo kun je vragen krijgen als ‘Hoeveel oren vind je in deze ruimte?’, ‘Welke kunstenaar heeft de meest ingewikkelde naam? En zijn zijn kunstwerken ook ingewikkeld?’ en ‘In welk kunstwerk zit een geheime boodschap?’. De opdrachten zijn erg subjectief en daardoor krijg je persoonlijke antwoorden. Ondanks dat dit spel speciaal gemaakt is voor families en gezinnen, denk ik dat het voor iedere leeftijd wel een leuke interactieve manier kan zijn om kennis te vergaren binnen een museum.

“I ASK - Museumpeil”

Het Joods Historisch Museum heeft als doel: ‘Wij willen betekenisvol zijn voor (inter)nationale bezoekers en gebruikers door het joodse erfgoed goed te beheren en presenteren en het zo te vertalen naar de wereld van vandaag dat hun referentiekader wordt verruimd.’ (Joods Historisch Museum,2018) Hun doel is dus om het referentiekader van hun bezoekers te vergroten door middel van objecten, documenten en informatie die betrekking hebben tot het Joods Cultureel Erfgoed. Ze stellen dus eigenlijk dat een museumbezoek altijd een aanvulling is op de kennis die de bezoeker al heeft, de bezoeker komt dus nooit ‘leeg’ binnen. De kennis die je in het museum opdoet is een verdieping of verbreding van de kennis die je al hebt. Het museum heeft zelfs een rondleidmethode gecreëerd om dit doel te bereiken, genaamd I ASK. Bij deze methode wordt de rondleiding gezien als een dialoog tussen de rondleider en de bezoeker. De rondleider vraagt naar de mening en visie van de bezoeker en dit referentiekader is het uitgangspunt voor de rondleiding. De rondleider staat open voor de mening van de bezoeker en probeert tegelijkertijd de bezoeker zich meer open te laten stellen voor andere zienswijzen. Het is dus een geschikte en interactieve manier om als bezoeker je mening, rechtstreeks in het museum, te kunnen uiten en tot nieuwe inzichten te komen. Op de site vind je veel informatie over de methode. Het lijkt me erg interessant om eens te praten met iemand die op deze manier rondleid. De methode sluit aan bij mijn visie als kunsteducator. Wel vraag ik mij af hoe een rondleider aansluit op verschillende referentiekaders van een groep. Mij lijkt het dat een groep altijd wel verschillende niveau’s van voorkennis heeft. Sluit de rondleider dan aan bij degene met de minste voorkennis of bij iemand die er tussenin zit?

“Over kunst, ontroering en kritiek - Bart Verschaffel”

Bart Verschaffel is een Belgisch architectuurtheoreticus en – criticus en hoogleraar aan de Universiteit Gent. In dit essay geeft hij zijn mening over kunst, kunstkritiek en kunstbeschouwing. Zo stelt hij dat ‘goede kunst voor zichzelf spreekt’. Het spreken over kunst is dus overbodig, maar toch willen we er wel over spreken. ‘Een kunstwerk is onuitspreekbaar, maar het lokt een verlangen om te spreken, schrijven, analyseren en interpreteren uit.’ Zijn mening sluit erg aan bij de gedachte van het George E. Hein: wat telt is niet de eerste ervaring, maar juist de tweede keer terugkomen wanneer je al voorkennis hebt opgedaan. ‘Kritiek, met name spreken en schrijven, is testen’, aldus Verschaffel. Ik vind zijn tekst erg nuttig, omdat zijn visie over kunst aansluit bij die van mij. Tegelijkertijd heb ik over een aantal uitspraken wel mijn bedenkingen. Hij stelt bijvoorbeeld dat je vooraf aan een museumbezoek veel moet lezen en vragen moet bedenken. Ik vraag mij dan af hoe je vragen kunt bedenken terwijl je ervaring straks heel anders kan zijn. Naar mijn mening komen vragen vanzelf op wanneer je een directe reactie met een kunstwerk hebt. Wanneer je voor het werk staat en het ervaart: dan pas komen er goede vragen in je op.

“Learning in the Museum - George E. Hein”

Dit is een boek geschreven door George E. Hein een Hoogleraar in de Graduate School of Arts and Social Sciences en Senior Research Associate bij de Program Evaluation and Research Group in Lesley University Cambridge, Massachusetts. Hij begint met een korte geschiedenis van het onderwijs in openbare musea. Hij vermeldt hierin hoe de onderwijsttheorieën van Dewey, Piaget, Vygotsky en de daaropvolgende theoretici betrekking hebben op het leren in het museum. De hoofdstukken ‘Evidence for learning in the Museum’ en ‘The Constructivist Museum’ heb ik gelezen. Hierin vertelt hij eigenlijk over hoe musea zich kunnen aanpassen om een veilige omgeving te creëren, waarin de bezoekers het beste kunnen leren. Zo is één van zijn stellingen: ‘Er kan zich geen leerproces plaatsvinden als er geen interactie is. Om iets te kunnen leren in een museum, moet de bezoeker iets ondernemen.’ Daarnaast stelt hij dat voorkennis belangrijk is. Wanneer een bezoeker al enigzins voorkennis heeft, kan hij makkelijker nieuwe kennis opnemen door het aan te laten sluiten op wat hij al weet: er is dus al een context waarin de nieuwe kennis zich laat plaatsen. Ik vind de bron erg nuttig aangezien het mijn ogen opent over wat er allemaal komt kijken bij een museumbezoek.

"Teaching art or teaching to think like an artist - Cindy Foley”

‘Kunstonderwijs is beïnvloed door de standaarden- en testcultuur net zoals andere disciplines, en wij zijn te veel gaan focussen op het aanleren van concrete dingen. Voor mij moet kunsteducatie focussen op het ontwikkelen van studenten die denken als kunstenaars, die creatief en nieuwsgierig zijn, vragen stellen, ideeën ontwikkelen en spelen.’

Cindy Foley, uitvoerend adjunct-directrice voor leren en ervaring in het Columbus Museum of Art, probeert in een TEDTalk-presentatie een verbinding te leggen tussen de cruciale waarde van kunst overbrengen en hoe we creativiteit onderwijzen. Volgens is er een grote kloof tussen die twee dingen. Ze stelt dat docenten vaak de ‘kunstenaar’ zijn en de leerlingen de ‘assistenten’. Volgens haar zou dit andersom moeten zijn. In de video legt ze uit hoe dit verandert kan worden en welke onderdelen essentieël zijn om dit doel te kunnen bereiken. ‘Kunstenaars zijn onderzoekers die onderzoeken uit of naar nieuwsgierigheid vanuit ideeën.’