Listowny

Scena "Zed's dead", Pulp Fiction, 1994

Droga czytelniczko,

namówiłaś mnie. Wprawdzie myślałem, że moje listy w butelkach są dziełem skończonym, ale choćbyś Ty jedyna je czytała, myślę, że dam radę jeszcze jakiś napisać. Ostatecznie poczta butelkowa nie realizuje przecież zwrotów, więc wcześniej zakładałem, że nigdy się nie dowiem, czy ktokolwiek wyłowił coś ode mnie. A tu proszę…

Mam nowego kumpla, afro-brytyjczyka, którego matka jest dwa lata ode mnie starsza i z powodzeniem mógłby być moim synem. Opowiadał w sobotę o swoim kumplu Zedzie. Wtrąciłem: – "Zed's dead, baby. Zed's dead". Nie zrozumiał dowcipu. Myślałem, że jako właściciel portfela z kultowym napisem "Bad materfucker" łyknie gładko tekst z Pulp Fiction.

W niedzielny, spokojny wieczór z ciężkim kacem, którego – moim zdaniem – powodem była pandemia i długie miesiące abstynencji, obejrzeliśmy cały film, żeby usłyszeć tę jedną kwestię. Akurat wyszedłem wtedy do toalety.

Także w kontekście butelkowych listów, a w kontraście do "Zed's dead" mam ochotę wykrzyknąć: Franc's back, baby!

A gdy mój młody, afro-brytyjski kumpel zapytał swoją polską dziewczynę, czy oglądała Pulp Fiction, odpowiedziała: – Nie, nie lubię science-fiction.

Twój Franc

Wrocław, 24 marca 2021 roku

Fotografia Ady Zielinskiej, 2018

Narodzie,

uczciłem Święto Niepodległości inaczej, niż prawdziwi patrioci na ulicach i zrobiłem sobie powtórkę z historii Polski około 1918 roku. Moja niewiedza była przepastna i upokarzająca dla moich nauczycieli historii.

Zaledwie cztery lata po odzyskaniu niepodległości pierwszy prezydent Drugiej Rzeczy Pospolitej został zamordowany po pięciu dniach od objęcia urzędu. Kraj był podzielony na zwolenników lewicowych ludowców i prawicowych nacjonalistów. Gazety i znane osobowości podsycały atmosferę wzajemnej nienawiści. Demonstracje zalewały ulice Warszawy. Ciało prezydenta wywieziono z miejsca zamachu bez rozgłosu. Obawiano się kilkutysięcznego tłumu, uczestniczącego w tym czasie w pogrzebie robotnika, który zginął podczas wcześniejszych demonstracji. W państwie przez 24 godziny nikt nie sprawował władzy.

Bardzo się ostatnio bałem, że ludzie teraz stają się gniewni, ślepo obierają jedną z jedynie dwóch dostępnych stron barykady, a kraj pędzi na skraj przepaści. Ale już jestem spokojny. Jest stabilnie. W kraju panuje wciąż ten sam swojski ład i porządek.

Franc

Okładka albumu Untitled, The Armed, 2015 r.

Dzień dobry.

Dawno nie byłem w obcym kraju. Ale gdy w takim jestem i wiem już, jak się jego mieszkańcy pozdrawiają, wypowiadam "bon giorno", "Goedemorgen", "namaste", "shalom", czy "Guten Morgen" w szczególny sposób. Mówię głośno i wyraźnie, choć czasem nieśmiało. Z uśmiechem. Pytająco – czy aby dobrze powiedziałem? Dumnie – chwalę się, że znam słowo. Mam nadzieję wywołać uśmiechy na twarzach.

Zacząłem ostatnio po polsku mówić „dzień dobry” tak, jakbym mówił w obcym języku. To pozdrowienie nabiera odświętnego wymiaru, gdy się rzadziej wychodzi z domu. I sporego wysiłku wymaga wypowiedzenie go spod maseczki nieużywanym głosem.

Czasem tylko na ulicy mam obawę, że ktoś wkurwiony mnie z kimś pomyli i odpowie mi: „wypierdalaj”.

Miłego dnia. Franc

Skrik, Munch, 1893, Wikimedia Commons

Drogi ja sam za, nie wiem, pięć, może dziesięć lat, a może już za rok,

poczułem się stary, bo niepasujący i zbędny. Myślałem, że odczuję to, gdy rozwój technologiczny mnie przerośnie. Tymczasem przerasta mnie rozwój społeczny.

Tam, gdzie widzę wulgarność, młodsi widzą siłę. Tam, gdzie wyczuwam samowolę, młodsi czują wolność. Gdzie obserwuję samolubność, młodsi czują jedność. Gdy słyszę przemyślany żart, młodsi słyszą suchar. Gdy drwię z ironii, młodsi szykują się do walki.

Starość, jak nic.

Głupio, bo nie czuję przynależności ani do tych młodszych, ani do starszych. Ani do zdobywających świat, ani do eksploatujących go. Ani do krzyczących, ani do milczących. Ani do tych pro, ani do tych anty.

Czuję za to przynależność do świata, a on jest kulą, więc nie dzielę go na strony. Ale mój optymizm gaszą młodsi, jak pewien Witek:

„A ić w chuj z takimi komunałami. Księdzem jesteś?”

Pewne jest, że nie jestem trendy. A kto nietrendy, ten trendowaty.

Powodzenia staruchu! Z każdą chwilą młodszy od ciebie Franc

Obejrzałem ostatnio dokument Dylemat społeczny, w którym specjaliści z FB, Pinteresta, YT i innych serwisów społecznościowych opowiadają o niebezpieczeństwie algorytmów, pozyskujących naszą uwagę. Operują one na ludzkiej podświadomości, a dzięki sztucznej inteligencji i uczeniu maszynowemu nieustannie się samodoskonalą. Nie ma więc przed nimi żadnego ratunku.

Przekonałem się, że twórcy tych serwisów z Facebookiem na czele robią z nas niewolników nie dlatego, że są źli, tylko dlatego, że można na tym bardzo dobrze zarobić. Choć w gruncie rzeczy bardzo dobrze zarabiać na niszczeniu kolejnych pokoleń jest złem.

O kampanii „stop Komunii Świętej na rękę” przemknął mi przed oczami jakiś artykuł w sieci. Było o krwi, brudnych rękach, symbolach budzących skrajne emocje – nie kliknąłem. Potem zdjęcia billboardu z tej kampanii zaczęły się pojawiać u znajomych. Nie reagowałem. Dlaczego?

Bo to jak algorytm Facebooka w realu. Wygląda mi na kolejną bombę emocjonalną, której jedynym celem jest zyskać moją uwagę. Nie patrzę, co się kryje pod tą kampanią nawet, jeśli jest skrajnie szczytna.

Anglosasi mówią "ignorance is bliss" tak, jak my mówimy „lepiej nie wiedzieć”. Dla mnie ignorancja jest samoobroną.

Jeśli ludzie ludzi wciąż będą tak bombardować skrajnie emocjonalnymi przekazami, połowa z nas wybuchnie z przepełnienia, a połowa z nas przestanie czuć cokolwiek.

No chyba, że natura znajdzie inne rozwiązanie.

Franc #nieklikam

Ludzie,

od rana jestem na linii z konsultantem IT support, bo nie mogę się zalogować do maszyny wirtualnej, na której codziennie pracuję. Konsultant był przekonany, że to „ludzki błąd”. Finalnie jednak odkrył, że to błąd na serwerze. Kazał oddzwonić za 30 minut.

Próbuję zająć czas anime BLAME!. Po krótkiej chwili wiem, że to film nie dla mnie. Ostatnie, co widzę, to zmrużone oczy jednego z bohaterów, wypowiadającego słowa: „Jestem człowiekiem”.

Film się nie przyjął. Wracam do wcześniej napoczętego audiobooka Solaris Lema. Szybko ulegam wykreowanej atmosferze niepokoju. Niemal natychmiast głos Roberta Więckiewicza czyta mi: „Na płycie drzwi widniał, przylepiony trochę skosem, niedbale, prostokątny kawałek plastra z ołówkowym napisem: CZŁOWIEK”.

Przypomniały mi się słowa piosenki niegdyś śpiewanej przez – podobno odmrażaną ostatnimi laty na sylwestra – Marylę Rodowicz: „człowiek, człowiek, to brzmi dumnie, gdy w trumnie”. Nie miałem odwagi sprawdzić, czy to właśnie leci teraz w radio.

Porażony koincydencją, śpiewam dalszą część refrenu: „Ale klatkę masz w sobie, w sercu, w duszy, w głowie i słowie człowiek”.

Wasz człowiek, Franc

Drodzy twórcy i krzewiciele powiedzenia "Jesteś tym, co jesz" oraz Wy, jego przeciwnicy i Ci, którym jest ono obojętne,

przerabiam to powiedzenie na: "Czym się karmisz, tym się stajesz".

Różnica jest taka, że nie trzeba czegoś spożywać, by się tym stawać.

Można karmić się złością i złośliwością lub destrukcyjnym myśleniem o sobie i o innych. Można karmić się usprawiedliwieniami szkodliwego postępowania. Można karmić się wyniszczającymi ideami i chujowymi ideologiami.

Można zaspokajać niespożywczy głód własnego komfortu.

Ale można też karmić się słońcem, gdy świeci. Karmić się deszczem, gdy pada. Karmić się obecnością innych, gdy jest i ciszą, gdy nikogo nie ma. Można również karmić się nadzieją na słońce, gdy pada lub nadzieją na ciszę, gdy wokół zgiełk. Lub odwrotnie.

Czy nie lepiej stać się nadzieją, mimo że głupia, niż zlepkiem cierpień nawet, jeśli są imponująco przemyślane?

Wasz Franc

Nasza młodsza siostra, reż. Hirokazu Koreeda, 2015 r.

Kochana Suzu,

jesteś piękną, ułożoną i mądrą dziewczyną. Ty i Twoje siostry sporo przeszłyście przez rodziców. Może znasz odpowiedź na moje pytanie.

Rodzice są, a potem ich nie ma. Odchodzą prędzej, czy później. Czasem, bo tak chcą, a czasem, bo muszą lub nie potrafią inaczej. Innym razem los ich zabiera.

Dziedziczymy po nich, czy chcemy tego, czy nie. To dziedzictwo bywa dla nas udręką, a czasem wybawieniem. Czasem wpędza w pętlę niepowodzeń, innym razem wpycha w pasmo bezwysiłkowych sukcesów. I za dobre, i za złe jego skutki możemy rodzicom tak samo dziękować, jak i ich przeklinać.

Gdy ludzie w młodym wieku tracą rodziców, co stanowi o tym, że jeden wyrośnie na porządnego człowieka, a inny szybko przetrwoni swoje życie?

Suzu, jesteś bohaterką pięknego filmu.

Twój Franc

En deconstrucció, Tania Font, 2019

Bólu,

nie znasz się na ludziach. Powiem Ci, jak człowiek.

Ból potrafi być czasem taki, że człowiek myśli, że od niego umrze. Ale nie umiera. To tylko dotkliwa odpowiedź układu nerwowego. Umiera się jedynie czasem od tego, co ten ból sygnalizuje.

No chyba, że się umiera, bo już tego bólu nie może się znieść. Ale to wtedy celowo.

Wystarczyłoby więc taki układ nerwowy jakoś wyłączyć, żeby nie bolało. Tyle, że można wtedy stracić na przykład kończynę i nawet o tym nie wiedzieć.

Albo takie ucinanie kończyn właśnie. Gdyby Ci ktoś, jakiś sadysta ucinał kończynę, to większy byłby sam ból, czy strach, że to jest nieodwracalne? A może iloraz obu?

Jak tylko boli i wiesz dlaczego, i że od tego nie umrzesz, to nie ma strachu. Chyba, że strach, że tego nie wytrzymasz. To taki bywa.

A ból niefizyczny? Niby ten sam układ nerwowy bierze w nim udział, a brzmi jakoś inaczej. Smakuje mniej pikantnie. Jak nieprzyprawione, tłuste mięso, zalegające cały żołądek. Niektórzy muszą nawet zadać sobie ból na zewnątrz, żeby mniej czuć wewnątrz to, czego w sumie i tak nie czuć wyraźnie. Przyprawić jakby. I odciągnąć myśli.

Ja czasem walę głową w ścianę, żeby przez ułamek sekundy poczuć inny ból, niż ten, który czuję. Ale wtedy oba są zewnętrzne.

Czasem myślę, że wiertarką wkręcić by pomogło. Tylko grubym wiertłem. Cienkim by szczypało.

Każdy ból zawsze mija.

Ale niektóre wracają. Niektóre zabójczo regularnie.

Bólu, jesteś nieznośny. Franc

Drogi Philipie,

zdaje się, że miałeś jakąś manię prześladowczą. Rozumiem to, bo też mam. To znaczy nie mam! Między innymi dzięki Tobie. Twój przykład zachęca mnie do panowania nad takim myśleniem. Ale rozumiem, bo łatwo wpaść w paranoję, gdy świat wokół wrze. Jak teraz, gdy chyba zaczyna się Druga Zimna Wojna.

Obejrzałem niedawno serię filmów Electric Dreams. To ekranizacje Twoich opowiadań. A ostatni epizod, Kill All Others – o ludzie! Jakie to jest przerażająco aktualne! Jak łatwo masy ludzkie ulegają szczuciu. Jak niebezpiecznie jest samemu dostrzegać zło w tłumie, który na nie oślepł. Chciałbym przeczytać Twój oryginał The Hanging Stranger. Nie znalazłem go w polskim przekładzie.

Wikipedia twierdzi, że byłeś żonaty aż pięć razy. W pierwszym odruchu Ci pozazdrościłem. Potem jednak pomyślałem, że pięć żon, to pięć teściowych.

Á propos kobiet: wyobraź sobie, że w jednym ze wspomnianej wyżej serii filmów, w Autofac zarówno głównym jak i czarnym charakterem są kobiety. Nie, jak w Twoim oryginale My zdobywcy, gdzie raczej większość, to mężczyźni. Tak nam świat, widzisz, ewoluował.

Czy w Stanach Twoje nazwisko też dwuznacznie się kojarzy? W Polsce raczej tak. Poznać obcy język od wulgarnej strony bywa u nas kwestią honoru. Dick, to zdrobnienie imienia Ryszard, prawda? W naszym języku mamy podobne – Wacek. Też można nim określić niewielki fragment męskiego ciała.

Dla mnie Philipie K. Dicku jesteś wielki.

Z wyrazami szacunku, Franc

Wrocław, 20 sierpnia 2020 roku

Le soldat de Marathon, Luc-Olivier Merson, 1869 r., Wikimedia Commons

Drogi Filippidesie,

bieganie jest dla mnie, jak seks. Po obu jestem spocony, zziajany i wypompowany. Różnica polega na tym, że przy bieganiu wiem, jak daleko jeszcze do mety.

Mam nadzieję, że po którymś biegu nie padnę martwy, jak Ty po biegu z Maratonu. Ile lat wtedy miałeś?

Pozdrawiam, Franc

Hej czasie,

czasem myślę sobie w tym roku o roku 2000. Miała być wtedy apokalipsa. Jednak w tamtym czasie koniec czasów nie był na czasie. Dla mnie dobrze, bo miałem 21 lat. Byłoby totalnie nie w czas. Nie w porę.

Pamiętam jedną styczniową noc. Straszna gołoledź. W pierwszym wrocławskim multipleksie grali Matrix. Powrót pieszo z przyjaciółmi przypominał wielokilometrowy curling. To ten sport, w którym szoruje się lód, żeby kamień ślizgnął jak najdalej. Miałem zakwasy w udach.

Pamiętam jeden styczniowy dzień. Wracałem z uczelni zasłuchany w Deep Kick redhotów. Wpatrzony w prawie kalifornijski błękit nieba, stłukłem kość ogonową na lodzie. Bo poprzedniej nocy były chłopak mojej przyszłej dziewczyny puścił z okna naszego pokoju pawia, gdy toaletę zajmowała właścicielka mieszkania. Mróz trzymał przez dwa tygodnie.

Takie oto zimne wspomnienia tamtych gorących czasów mnie dziś naszły. Potem czas chyba przyspieszył, bo ze zdarzeniami z tamtego roku, jak z grzechami – więcej nie pamiętam.

Zupełnie nie pamiętam swoich urodzin z roku 2000. I jestem pewien, że to niealkoholowa amnezja. Ale pamiętam, że apokalipsę odwołali. Dziś, dwadzieścia lat później mam nadzieję, że tych urodzin też nie zapamiętam. Ale pandemii odwołać jeszcze nie chcą.

Pandemię od apokalipsy różni to, że ta druga zabija wszystkich. Z tą pierwszą trzeba poczekać. Czas ponoć leczy.

Kiedyś czas się skończy – wiadomo. Tymczasem, jak niegdyś, czas nie gra roli. Do czasu.

Tymczasem, Franc

List w butelce zamurowanej w ścianie, TVN24

Drodzy Janie i Włodku,

wybaczcie mi poufałość – znać się nie możemy i czasy nas różnią drastycznie. Ale wiecie, ja też rzucam butelki z listami. Tyle, że bez narażenia życia. Co Was natchnęło, żeby Waszą butelkę zamurować?

Gdyby Wasza wiadomość była widoczna, dziś nazwalibyśmy to streetartem. Jak Banksy. Tylko że on ma chwytliwsze przekazy. Ale i czasu ma więcej na kombinowanie przy murze.

Wasza wiadomość jest prosta. Historyczny moment dodaje jej wartości, ale to czas, po jakim się ujawniła, pobudza wyobraźnię. Wasze dzieło wypłynęło. Nazwę Was artystami.

Ile trzeba szczęścia, żeby trafił ktoś do sedna. Ile to czasem trzeba poczekać.

Ile tajemnic kryją ściany.

Franc

fot. fflo

Droga Moniko,

spodobało mi się Twoje porównanie, że widok z mojego okna przypomina makietę z Simsów.

Z mojego okna widać ogródki działkowe i wyobrażam sobie, że władze miasta też myślą o tym terenie, jak o przestrzeni do poklikania. Pewnie jeszcze chętniej zagraliby tu w SimCity.

Droga Basiu,

piszesz: "Ale lasek masz za oknem".

Niestety, raczej nie ma lasek na ogródkach działkowych. W większości są to starsi ludzie lub dzieci.

Wasz Franc

Drogi kontraście,

uwielbiam Cię, jako środek wyrazu. Zwłaszcza artystycznego. Czasem jednak nie trzeba się wysilać, żeby się Tobą nacieszyć.

Ludzkość jest jednym z bardziej kontrastujących zjawisk. A kobiety wiadomo – są kontrastujące same w sobie. Na Instagramie zaś można zobaczyć i jedno, i drugie. Czasem nawet jednocześnie.

No i zaserwowało mi właśnie owo medium społecznościowe dwa zdjęcia dwóch różnych osób obok siebie.

Najpierw zobaczyłem zdjęcie @nude_yougagirl. Zaraz pod nim @ksuboczewska.

Oba zdjęcia i opisy traktują o robieniu sobie zdjęć. Yogagirl wygląda na zadowoloną. Napisała o sprzęcie fotograficznym, jakiego używa. Mina K. jest raczej pochmurna zarówno w przenośni, jak i w tej drugiej przenośni. Napisała o innego rodzaju wyposażeniu potrzebnym jej do zdjęć:

"Nic ostatnio nie pomogło mojej samoocenie tak jak seria selfie po 🍀"

Uszy do góry K. Wierzę, że piękno wypływa z wewnątrz na zewnątrz. Nie w przeciwnym kierunku.

Kontraście, jak zawsze robisz różnicę.

Twój Franc

Przewrotny losie,

dziękuję, że tak sprytnie zakręciłeś kołem fortuny. Dałeś mi wolny czas, w którym mogłem do Ciebie w końcu napisać.

Masz moc decydowania o przebiegu zdarzeń, ale nie jesteś wszechwiedzący, więc Ci opowiem.

Awaryjna przerwa w dostawie prądu, którą wywołałeś, nastąpiła dokładnie w chwili, gdy rozładował mi się komputer. Mimo więc naładowanego do pełna rutera LTE, nie mogłem kontynuować pracy na hołm ofisie.

Postanowiłem więc wyjść na słońce, które dziś w końcu po trzech dniach zaświeciło. Chciałem się poopalać. Decyzję tę podjąłem dokładnie w momencie, gdy Ty postanowiłeś na powrót pokryć niebo chmurami.

Pójdę teraz trochę poćwiczyć i rozciągnąć zasiedziałe przed komputerem kości. Mam nadzieję, że za pięć sekund nie zapadnie się pode mną podłoga i nie sprawisz, że mój pokój zniknie.

Na zawsze Ci wierny i oddany Franc

Shop’s item image, neuroparecords.com

Drogi Ulverze,

trzy dni temu znajomy z Instagrama opublikował zdjęcie miasta w deszczu i zapytał swoich obserwatorów, jaką polecają piosenkę na deszczowy dzień. Poleciłem mu Ciebie i Twoje Lost in Moments.

To otwarcie albumu Perdition City i w ogóle cały on kojarzy mi się z deszczem. Dawniej wierzyłem, że ta muzyka wręcz sprowadza deszcz. Ilekroć jej słuchałem, w środku słonecznego dnia pojawiały się mokre kropki na asfalcie, zaczynało pachnieć namokłym kurzem w parku lub następowało oberwanie chmury w letnie południe i wrocławskie Sukiennice spływały głęboką na pięć centymetrów rzeką.

Ale już nie wierzę w takie romantyczne brednie. Wyrosłem z tego. Zwyczajnie zaproponowałem znajomemu utwór na zasadzie skojarzeń. No a jak zaproponowałem, to sobie puściłem, bo dawno nie słuchałem.

Od trzech dni leje bez opamiętania. Lubię ten album.

Franc