Her Telden

İnsanın dışındaki canlılarda iyilik kavramı var mıdır? Veya insan dışındaki varlıklarda iyilik kavramının kapsayabildiği veya kapsayamayacağı alanlar nelerdir? Bir aslan her şeye muhtaç yavrusunu beslemesi için ceylanı parçalamasında iyilik mi vardır? Kötülük mü vardır? Doğanın oluşturduğu rüzgar, sel, deprem ve en önemlisi de canlılara sunulan “ölüm” iyilik midir kötülük müdür? Bu sorular çoğaltılabilir… Ve  tarih boyunca da  filozoflar neyin iyilik neyin kötülük olduğunu araştırmışlar ve bu konuda da eserler üretmişlerdir.

Felix Adler adlı bir filozof diyor ki: “İyi şeyler konuşmak, iyiliği anlatmak, ahlaki etik değerleri dile getirmek ayrı bir şey, bunları yaşamak yani iyiliği yaşamak ayrı bir şeydir.” Yani insanın iyi insanın içten gelerek iyiliği yapması, yaşaması ve iyiliklerin içinde olması gerekir. Türkçemizdeki çok güzel bir özdeyişin de ifade ettiği üzere; “Laf ile peynir gemisi yürümez!” Yine Ziya Paşa’nın ünlü bir sözü aklıma geliyor: “Aynası iştir kişinin, lafa bakılmaz!”

İyiliği iki açıdan ele almamız gerekir. Birinci bakış açısı felsefi ve pozitivist bakış açısı, bir değeri de dinsel bakış açısıdır.  Felsefi ve pozitivist bir yaklaşımla “iyilik” kavramını derinlemesine araştıran bilim insanlarından Barbara Taylor ve Adam Philips beraber yayınladıkları On Kindness (İyilik Üzerine) kitabında da belirttikleri üzere insan iyilik yüklü olarak dünyaya gelir. Yani doğasında iyilik vardır. Ben de böyle düşünüyorum. Dünyayı yeni yeni algılamaya başlayan çocuğun yanında bir canlıya zarar verirseniz; örneğin bir civcive biraz vurursanız küçük çocuk itiraz eder ağlar ve “civciv uf oldu” diyerek civcivin zarar görmesini engellemeye çalışır…

Bilimsel açıdan “iyilik” kavramıyla en çok felsefeciler, psikologlar ve psikiyatristler ilgilenmişler. Gelelim dinsel açıklamalara… Semavi dinler diye tanımladığımız; İslam, Hıristiyanlık ve Musevilikte “iyilik” kavramı çok geniş ve ayrıntılı bir şekilde işlenmiştir. İslâm’da,  Hıristiyanlıkta ve Musevilikte bütün insanlara, hayvanlara ve doğaya karşı iyi davranılması gerektiği kutsal kitaplarda belirtilmiştir.  Bu üç dinin kutsal kişileri, evliyaları, azizleri, alimleri ve din büyükleri her zaman insanlara iyilik yapmayı öğütlemişlerdir…

Bana göre iyiliğin, iyi insan olmanın dini ve mezhebi yoktur.  Eğer bir Tanrı varsa ki ben var olduğuna inananlardanım; insanların dinine, mezhebine, uyruğuna vb. özelliklere bakmadan insanlara yaklaşan bir Tanrı ne güzel Tanrı’dır. İngilizcede  “Merciful God” yani Merhametli ve iyi Tanrı’dan o kadar çok bahsediyor ki.. Tabii “Merciful God” kavramından söz edilirken sık sık Eski Ahit ve Yeni Ahit’teki Tanrı’nın merhameti ve iyiliği hakkında bir çok ayetten de bahsedilmekte… İngilizce’deki “Merciful God” kavramının tam olarak karşılığı “Rahman ve Rahim” kelimeleridir. Türkçe tam karşılığı ise “Merhametli, esirgeyen, bağışlayan Allah” Merhamet kelimesi Rahman ve Rahimden türetilmiştir. Yani diyebiliriz ki “Rabbimiz merhamet dolu bir Allah’tır.”

Sosyal Ağların Negatif Yönleri

Bir de madalyonun diğer yüzü var ki, bu sosyal ağların “insanlık için yarardan çok zarar verdiği” yönünde  oluşan gerçekliktir.En temel sorun olarak görülen nokta “sosyal ağların” uyuşturucu gibi bağımlılık yapması olarak görülüyor. Örneğin You Tube bağımlısı mısınız? Facebook bağımlısı mısınız? Size çok saçma gelebilir ama günümüzde “ekşi sözlük bağımlılığı” bile literatüre girmiş durumda. Madalyonun diğer bir negatif yönü de kapitalizmin sosyal ağları denetimsiz bir şekilde kullanmasıdır. Rekabete kapalı, tekelci bir anlayışla kişilerin sosyal medyadaki özel bilgileriyle oluşturulan kişiye özel algoritmalarla çalışan android beyinler size özel reklam sunabilmektedir. Bu bile çok büyük bir kapitalist devrim sayılmakla birlikte fazla dillendirilmemektedir.

Sahte Haberler

Bir diğer sorun da sosyal ağlardaki sahte haberlerdir. Sahte bilgiler ve sahte haberler gerçekmiş gibi sunulmakta ve insanların büyük bir çoğunluğu gerçek dışı bilgi ve haberlerle kandırılmaktadır. Bilgi çağına girdik zannederken çok acı bir şekilde dezenformasyon çağına girdiğimiz gerçeği ile hepimiz yüzleşmekteyiz.

Dünya Bir Çılgınlık İçinde mi?

Karmaşıklık, kaos, kakafoni, kutuplaştırma, manipülasyon, seçimlerdeki  karmaşa ve bütün bu olumsuz fenomenler sosyal ağların insanları korkunç bir şekilde etkilemesi sonucunda geliştiği yüksek sesle dillendirilmektedir. ABD’deki en bilinen Teknoloji Merkezi olan Slikon Vadisi’nde bütün dünyayı etkileyen teknolojiler üretiliyor.  Peki, üretilen bu teknolojilerin ahlaki boyutu hesaplanıyor mu? Slikon Vadisi’nden İnsanlığa sunulan teknoloji “etik değerleri” dikkate alıyor mu?

Google’nin  öne çıkardığı bir bilgi  veya  her gün arama motorunun üzerine koyduğu resim; milyonlarca  insanın  o gün o konu üzerinde düşünmesini sağlamaktadır. Bu çok müthiş bir etkileşimdir. Yeryüzünde böyle bir etkileşim ve bilgi alışverişi daha önce hiç yaşanmadı.

Jaron Lanier

“Sosyal Medya kullanmamanınz  için on neden?” Adlı kitabın yazarı Jaron Lanier şöyle söylüyor. “Slikon Vadisi’ndeki adamlar önceden teknoloji üretilerdi. Şimdilerde ise sosyal medya kullanıcılarını pazarlıyorlar. Başka iş yaptıkları yok!”  

Düşünce özgürlüğünün bilimsel bağlamdaki anlamının, siyasal ve hukuksal bağlamdaki anlamı birbirleriyle aynı veya ilintili gibi görünse de bir çok farklı yönleri vardır. Bu konuyu anlayabilmek için Nazi Almanyası ve Sovyetler Birliği dönemini mercek altına almamız lazım. Nazi Almanyası’nda her türlü bilimsel özgür düşünce serbestti ancak Nasyonal Sosyalizm dışında siyasal ve hukuksal bakış açısına sahip olamazdınız ve suç işlemiş olurdunuz. Yine buna benzer şekilde Sovyetler Birliği'nde özellikle de Stalin döneminde her türlü bilimsel düşünce ve araştırmalarda göreceli bir özgürlük vardı diyebiliriz. Ancak demokratik, siyasal ve hukuki açıdan "Komünist Parti'nin doktrinleri" doğrultusunda düşünmeniz gerekirdi. Komünist Partinin dışındaki düşünceleri birakın ifade etmeyi, düşünmek bile korkutucu sonuçlara yol açardı. Yani Sovyetler Birliği'nde, Nazi Almanyası'nda ve daha gelmiş geçmiş bir çok yönetimlerde "düşüncelerin suç olduğu" zamanlar olagelmiştir.

Her insan bilgi, kavram ve teori geliştirerek, bunları akademik ortamda veya başka alanlarda ifade etmek ister. İnsanoğlu fikirlerini ve becerilerini geliştirerek zihinsel bir beceriye ustalığa sahip olmaya çalışır. Örneğin bir cerrah "çok becerikli ve ünlü bir cerrah" olmak ister. Yine başka bir örnek: Oto sanayisindeki bir motor ustası da "çok namlı bir motor ustası" olmak ister. Bu her insanın egosunda vardır. "Bu zihinsel ustalık arayışı" mutluluk verir ve farklılık yaratmak insanın özgüvenini pekiştirir. "Ustalık, bilgelik, üstatlık" özgür düşünce ile mümkündür. Sanayide usta olmaya çok yakın usta namzedi bir kalfayı ele alalım. Bu kalfa özgürce çalışamazsa, yaptığı her işe ustası karışırsa, kalfa gelişemez, ustalık kazanamaz ve mutsuzluk yaşar. Bu örneğimi bir çok alana uygularsak "Özgür düşüncenin olmadığı yerde gelişim yoktur ve insanlar mutsuzdur!" şeklinde bir önerme çıkarabiliriz. Üniversiteler niçin özerk olmalı? Sorusunun cevabı "özerklik mutlak gereklidir" cümlesinde ifadesini bulan kanıtlanmış bu gerçekliği açıklayacak yüzlerce gerekçeler sayılabilir...

Her insan bilgi, kavram ve teori geliştirerek, bunları akademik ortamda veya başka alanlarda ifade etmek ister. İnsanoğlu fikirlerini ve becerilerini geliştirerek zihinsel bir beceriye ustalığa sahip olmaya çalışır. Örneğin bir cerrah "çok becerikli ve ünlü bir cerrah" olmak ister. Yine başka bir örnek: Oto sanayisindeki bir motor ustası da "çok namlı bir motor ustası" olmak ister. Bu her insanın egosunda vardır. "Bu zihinsel ustalık arayışı" mutluluk verir ve farklılık yaratmak insanın özgüvenini pekiştirir. "Ustalık, bilgelik, üstatlık" özgür düşünce ile mümkündür. Sanayide usta olmaya çok yakın usta namzedi bir kalfayı ele alalım. Bu kalfa özgürce çalışamazsa, yaptığı her işe ustası karışırsa, kalfa gelişemez, ustalık kazanamaz ve mutsuzluk yaşar. Bu örneğimi bir çok alana uygularsak "Özgür düşüncenin olmadığı yerde gelişim yoktur ve insanlar mutsuzdur!" şeklinde bir önerme çıkarabiliriz. Üniversiteler niçin özerk olmalı? Sorusunun cevabı "özerklik mutlak gereklidir" cümlesinde ifadesini bulan kanıtlanmış bu gerçekliği açıklayacak yüzlerce gerekçeler sayılabilir...

Ancak bana göre üniversite özerkliği: "Demokrasi ve gelişme demektir." Üniversite özerkliği mücadelesinin ilk olarak Aristoteles zamanında başladığı söylense de, günümüzdeki akademik anlamda üniversitelerin özerk olma isteği "Bologna Üniversitesi” ile başlamıştır. Üniversitelerin bildiğimiz çağdaş yapıya benzeyen bir şekilde, 1080 yılında İtalya'da kurulan Bologna Üniversitesi tarihte bilinen ilk üniversitedir. Bu üniversite, zamanın din ve inançlarından, siyasi yönetimlerinden bağımsız ve özerk olarak bilimle uğraşmıştır. Orta çağın önemli bilim insanlarından “Kepler ve Erasmus”, Bologna Üniversitesinde yetişmişlerdir...

Türkiye'de 1980 öncesinde nispeten üniversitelerin özerkliğinden söz edilse de 12 Eylül darbesi ile bu son bulmuştur. Darbecilerin özerkliği sonlandırmalarındaki gerekçelerinde üniversitelerde yaşanan yoğun anarşi hareketleri gösterildi. Darbecilerin teşvikiyle kurulan YÖK'ün başına Ihsan Doğramacı getirildi. Doğramacı ile birlikte üniversitelerin sayıları artmaya başladı, bir çok yenilik ve gelişmeler oldu ve nicelik yönünden ilerlemeler oldu. Ancak bana göre YÖK’ün kurulması ile birlikte üniversitelerin niteliği 1980'lerin çok çok gerisine düştü. Bu gün Türkiye'deki üniversiteler, Avrupa üniversitelerinin bir çok yayınlarında yapısal anlamda ciddi olarak eleştirilmektedir.

Stephan Hawking ve Elon Musk, gelecekteki süper akıllı makinelerin insan kontrolü altında kalmasını sağlamak için tedbirler üzerine birçok bilimsel araştırmalar yaptıkları bilinmektedir. Bilim adamlarının senaryolarına göre yapay zeka ilk önce dünya ekonomisini ele geçirecek. Futurist ekonomistler, teknolojik ilerlemenin uzun vadeli işsizliğe neden olacağını öngörmektedirler Bununla birlikte robotik ve yapay zekâ alanındaki son yenilikler insan emeğinin modası geçmiş bir ekonomik davranış modeli olarak görülmeye başlanacak ve çeşitli sektörlerdeki insanların işsizliğin had safhaya ulaşarak ekonomik bir krize yol açacak. bir turist geleceği öngören bilim adamlarının tahminlerine göre yapay zeka 20 birinci yüzyılın sonuna doğru ilk önce insanların farklı dillerinin birbirine çevrilmesini, daha sonrada hukuku ele geçirecek.

Gazeteciliğe ve medyaya da el atacak olan yapay zeka ağır sanayi ve hafif sanayide var olan otomasyon ve robotlaşmayı tamamen ele alacak. Beyaz yakalı meslekler olarak bilinen mühendislik, doktorluk, teknik adamlık ve her türlü uzmanlık gerektiren meslekleri robotlar yapmaya başlayacak. Bu süreç hemen olmayacak. 20 birinci yüzyılın sonuna doğru başlayacak olan bu süreç, yüzyıllara yayılan bir plan olarak işleyecek.  İnsanlar birkaç yüzyıl sürecek olan bu süreçte yapay zekanın planlarını algılayacak ama makineler dünyayı ele geçirme planlarını bir sonraki nesil veya jenerasyona aktaracaklar.

Antropomorfik insan anlaşmış robotlar. Antropomorfik güdülerine sahip robotlar tahmin edildiği gibi insanlarla bir çatışma içine girmeyecekler, insanın kontrolünde olacaklar. Ya da insanlar öyle zannedecekler. bir çatışma içerdikleri için araştırmacılar tarafından var sayılanlardan oldukça farklıdır. “Frankenstein” filminde olduğu gibi birçok senaryo üretilse de antropomorfik robotların üretilmesi önümüzdeki yüzyılın sonlarında henüz olası görülmüyor. Hollywood filmlerinde bilim kurgu tarzında en çok insanlaşmış robotlar senaristlerin ilgisini çekmiştir. Terminatör ve Matrix gibi filmlerde yapay zekâ ve antropomorfik robotlar konusu çok anlaşılır bir şekilde işlenmiştir.

ELEŞTİRİ NEDİR?

 Youtube da ne kadar eleştiri program var diye biraz inceleyeyim dedim ve araştırmalarım sonucunda bir tane bulabildim. Murat Soner adında bir vatandaş film ve dizi eleştirileri yapıyor. Ve de çok güzel yapıyor. Gerçekten bu işi yaptığı için de izlenme oranları çok iyi. Bu konuda kendisini tebrik ediyorum.

Eleştiri kelimesinin Türk dil kurumu sözlüğüne göre anlamı şöyledir “Bir insanı, bir eseri, bir konuyu doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla inceleme işi, bir edebiyat veya sanat eserini her yönüyle değerlendirerek anlaşılmasını sağlamak amacıyla yazılan yazı türü tenkit kritik.”

Wikipedia ansiklopedisine göre ise eleştiri kelimesinin tanımlaması şöyle: “bir kişi eser ya da konuyu doğru ve yanlışlarını göstererek anlatmak amacıyla yazılan kısa metinlerdir. Sanat, edebiyat, düşünce eserlerini hem öz hem yapı yönünde açıklayan başarılı ve başarısız ya da değerli ve değersiz yönlerini gösteren, bunları örneklerle somut ayıp belirten yazıdır.”

Ekşi sözlükte ise eleştiri hakkında yazılanlardan birisi de şudur: “eleştiri kültürünün gelişmesi, demokratik gelişme ile paraleldir diyorsanız ve eleştirmeye tahammül edemiyorsanız aynaya bakıp ciddi ciddi düşünmemiz gerekiyor. Pozitif eleştiriye varım ama negatife gelemem diyorsanız eleştiri kültürünü bırakın. Kültürlü birisi dahi sayılmazsınız.”

Dünyada en çok kişinin gördüğü,  bütün ada halkının 5000 kişiye yakın kişinin gördüğü ufo ve uso olayları burada gerçekleşiyor.  Tanımlanamayan gök cisimleri (UFO) ve tanımlanamayan su altı cisimleri (USO) altı ay boyunca bu bölgede görülüyor ve insanlara ışıklarla saldırıyorlar. Kimi insanlar ölüyor, hayvanlar ölüyor. Yaralanıyor ve bu olay tarihe geçiyor.

Brezilya'da yaşanan bu olay dünyada o kadar ses getirmese de. Güney Amerika'da çok ses getiriyor. Güney Amerika’da yaşanan bu esrarengiz olay çevre halkında çok büyük korkular yaratıyor. On binlerce insanın yaşadığı bölgede uzaylılarla ilgili bir çok efsane doğuyor. Uzaylıların vampir olduğu, kan emen yaratıklar olduğu kulaktan kulağa yayılıyor.  

Asil bir aileden gelen Halil Paşa'nın büyük dedeleri de Osmanlı devletinin kuruluşunda rol almışlardı. Çok tedbirli bir devlet adamı olan Halil Paşa'nın İstanbul kuşatmasına karşı çıkmasının en önemli nedeni, ordunun hazırlıklarını henüz tamamlamamış olduğu yönündeki düşüncesidir.

İstanbul kuşatması sırasında Avrupa’da yeni BİR haçlı ittifakı ortaya çıkacağından kuşkulandı. Ve bu nedenle kuşatmanın zayıf katılmasını ve hatta kaldırılmasını sultan Mehmet’e tavsiye etti. Bu tavsiyeleri orduda ve devlet kapılarında Çandarlı Halil Paşa'nın Bizans’tan rüşvet aldığı yönünde komplo teorilerinin üretilmesine neden oldu. 29 Mayıs’ta İstanbul’un fethedilmesinden hemen sonra İkinci Mehmet bu dedikoduları çok ciddiye aldığını açıklayarak Çandarlı Halil’i görevinden uzaklaştırdı.

Evet. Tüketim çılgınlığı. Mutluluk satın almaktan mı geçiyor? Yoksa bize öyle mi dayatıyorlar? Mercedes araba almak istiyorsunuz? Son model dev ekran, akıllı televizyon almak istiyorsunuz. En iyi telefon, yazlık ev. Kışlık ev. Böylece mutlu olacağımız, hepimize empoze ediliyor.

Maaşınız kaç lira olursa olsun isterseniz asgari ücret alın. İsterseniz 10000 $ maaş alın. Ay sonunu. Getiremiyoruz. Emeklisi de getiremiyor, Yalnızca emekli değil, çalışan da geçinemiyor! Çok ücret alan da, az ücret alan da geçinemiyor. Sadece Türkiye’de mi? Hayır. Öncelikle batı ülkelerinde olmak üzere, bütün dünyada böyle…