#usachina

अमेरिका र चीनबीचको बेइजिङ शिखर सम्मेलनमा व्यापारसँगै ताइवानको भविष्य र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को वैश्विक वर्चस्वको प्रश्न केन्द्रमा रहे। सम्मेलनको मूल विषय "साझेदार, प्रतिद्वन्द्वी होइन" भए पनि ताइवानमाथिका प्रच्छन्न धम्कीहरू र घरेलु राजनीतिमा ट्रम्पको कमजोर अवस्थाले सहकार्यको देखावटी छविलाई ओझेलमा पार्यो।

ताइवान : सबैभन्दा संवेदनशील मोर्चा सीले ट्रम्पलाई स्पष्ट सन्देश दिए "ताइवानको प्रश्नलाई सही तरिकाले सम्हाले दुवै देशको सम्बन्ध समग्र रूपमा स्थिर रहनेछ, अन्यथा दुवै देशबीच टकराव र द्वन्द्वसमेत उत्पन्न हुन सक्छ।" ट्रम्प प्रशासनले डिसेम्बरमा ताइवानका लागि ११ अर्ब डलरको हतियार प्याकेज स्वीकृत गरेको थियो तर अहिलेसम्म डेलिभरी भएको छैन र ट्रम्पले सो विषय सीसँग छलफल गर्ने बताउँदा ताइवानप्रतिको अमेरिकी नीतिमाथि नै प्रश्नचिह्न उब्जियो।

AI : दुवैको सबैभन्दा ठूलो रणभूमि बार्कलेजका चीन इन्टरनेट विश्लेषक जियोङ शाओका अनुसार आज अमेरिका र चीनबीचको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रतिस्पर्धाको मैदान AI हो, र AI को सबैभन्दा ठूलो अवरोध कम्प्युट क्षमता अर्थात् चिप्स हो। अमेरिकी AI कम्पनीहरूको गोप्य हतियार नभिडियाका उन्नत चिप्स हुन्, जो चिनियाँ कम्पनीहरूले पाउँदैनन्। यसै क्रममा स्ट्यान्फर्ड अनुसन्धानकर्ताहरूले यस वर्षको वार्षिक AI प्रतिवेदनमा निष्कर्ष निकालेका छन् "अमेरिका–चीन AI मोडल प्रदर्शन अन्तर व्यावहारिक रूपमा बन्द भइसकेको छ।"

AI सुरक्षामा संवाद खोल्ने प्रयास AI को विषयमा दुवै पक्षले प्रतिस्पर्धालाई सम्बोधन गर्नुभन्दा केवल संवादको माध्यम स्थापित गर्न खोजे अन्तर्निहित प्रतिद्वन्द्विता समाधान गर्ने कुनै ठोस सम्झौता भएन। सम्मेलनमा दुर्लभ खनिज वा AI लगानीमा कुनै प्रमुख सम्झौता घोषणा भएन।

चिप युद्ध र प्रविधि नाकाबन्दी बेइजिङले अमेरिकासँग अर्धचालक निर्यातमाथिका प्रतिबन्ध हटाउन र चिप निर्माण प्रविधिमा चीनको पहुँच सीमित गर्ने कदम फिर्ता लिन दबाब दियो। यसको प्रतिकारमा चीनले दुर्लभ खनिजको निर्यात नियन्त्रणलाई आफ्नो कूटनीतिक हतियारको रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ।

समग्रमा बेइजिङ शिखर सम्मेलनले दुई महाशक्तिबीचको प्रतिद्वन्द्विता "समाधान" होइन, "व्यवस्थापन" गर्ने प्रयास मात्र थियो भन्ने संकेत स्पष्ट गर्यो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबीच बेइजिङमा सम्पन्न दुई दिवसीय शिखर सम्मेलनले विश्वको ध्यान आकर्षित गरेको छ। सी जिनपिङले यस भेटलाई "ऐतिहासिक" र "मील नै" भनी सम्बोधन गर्दै आर्थिक तथा व्यापारिक सम्बन्धलाई स्थिर बनाउने र विभिन्न क्षेत्रमा व्यावहारिक सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा महत्त्वपूर्ण साझा समझदारी भएको बताएका छन्।

व्यापारमा ट्रम्पको दाबी, चीनको मौनता ट्रम्पले यस भ्रमणलाई "शानदार व्यापार सम्झौता" भनी प्रशंसा गरे र चीनले अमेरिकी कम्पनी बोइङका २०० विमान किन्न सहमति जनाएको जानकारी दिए। तर चिनियाँ परराष्ट्र मन्त्रालयका आधिकारिक बयानहरूमा कुनै पनि ठोस व्यापारिक सम्झौताको उल्लेख गरिएको छैन दुवै पक्षले जारी गरेका विज्ञप्तिमा न्यूनतम मात्र साझा बुँदाहरू देखिन्छन्।

क्षेत्रीय सुरक्षा : इरान र ताइवान सी जिनपिङले ट्रम्पलाई स्पष्ट चेतावनी दिए कि ताइवानको स्वतन्त्रताको विषयलाई गलत तरिकाले हेरिए अमेरिका र चीनबीच "टकराव र द्वन्द्वसमेत" उत्पन्न हुन सक्छ। इरानको सन्दर्भमा, ट्रम्पले बताए कि सीले इरानलाई कुनै पनि सैन्य सामग्री नदिने प्रतिबद्धता जनाएका छन् जसलाई ट्रम्पले "ठूलो कथन" भनी उल्लेख गरे।

विश्लेषकको मूल्याङ्कन राष्ट्रपति ट्रम्पले "धेरै समस्याहरू समाधान भए" भन्ने दाबी गरे तापनि बेइजिङ छोड्नुपूर्व कुनै ठूलो सम्झौता वा सफलताको औपचारिक घोषणा भएन। हार्वर्डका प्राध्यापक ग्राहम एलिसनका अनुसार गत वर्षको व्यापार युद्धविरामलाई औपचारिक सम्झौतामा बदल्ने सम्भावना बलियो देखिन्छ र दुवै देशबीच "स्थिरीकरण" नै यस शिखर सम्मेलनको मूल शब्द हो।

समग्रमा भन्दा, यो शिखर सम्मेलनले विश्वका दुई महाशक्तिबीचको सम्बन्धलाई पूर्णतः परिवर्तन गरेन, तर तत्काल टकरावको जोखिम कम गर्दै स्थिरताको सङ्केत अवश्य दियो।

विश्वका दुई महाशक्ति राष्ट्र अमेरिका र चीनका राष्ट्रपतिबीच बेइजिङमा एक ऐतिहासिक शिखर वार्ता सम्पन्न भएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग बुधबार ग्रेट हल अफ द पिपलमा भेट गरे करिब एक दशकपछि कुनै अमेरिकी राष्ट्रपतिको चीनको यो पहिलो राजकीय भ्रमण हो।

बैठकका प्रमुख विषयहरू दुई दिनसम्म चल्ने यस शिखर वार्तामा व्यापार, क्षेत्रीय सुरक्षा, ताइवान, इरान र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) जस्ता महत्त्वपूर्ण विषयहरू छलफलको केन्द्रमा रहे। ट्रम्पसँगको भेटमा सी जिनपिङले चेतावनी दिए कि ताइवानको मुद्दा गलत ढङ्गले ह्यान्डल गरिए अमेरिका–चीन सम्बन्धमा ठूलो खतरा आउन सक्छ।

इरान र होर्मुज जलसन्धि दुवै राष्ट्रपतिहरूले होर्मुज जलसन्धि खुला र शुल्कमुक्त राख्नुपर्नेमा सहमति जनाए। सीले अमेरिकाबाट थप तेल खरिद गर्ने चासो व्यक्त गर्दै होर्मुज जलसन्धिमाथिको आफ्नो निर्भरता घटाउने इच्छा पनि जाहेर गरे। विश्लेषकहरूका अनुसार ट्रम्पले इरान युद्धको सन्दर्भमा तेहरानलाई वार्तामा फर्काउन बेइजिङको प्रभाव प्रयोग गराउने कोशिस गरेका थिए, किनकि चीन इरानी तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता हो।

व्यापार र व्यवसायिक प्रतिनिधिमण्डल ट्रम्पसँगको प्रतिनिधिमण्डलमा Tesla का Elon Musk, Apple का Tim Cook, BlackRock का Larry Fink र Boeing का Kelly Ortberg लगायत एक दर्जनभन्दा बढी शीर्ष अमेरिकी व्यापारिक नेताहरू सहभागी थिए। दुवै पक्षले कृषि उत्पादनमा चीनको खरिद बढाउने विषयमा पनि छलफल गरे।

ताइवान र प्रविधि युद्ध बेइजिङले उन्नत सेमिकन्डक्टर चिप र चिप निर्माण प्रविधिमाथिको अमेरिकी प्रतिबन्ध हटाउन दबाब दिने अपेक्षा थियो। ताइवानको विषयमा सी जिनपिङले यसलाई अमेरिका–चीन सम्बन्धको सबैभन्दा संवेदनशील मुद्दाको रूपमा उठाए। ट्रम्पले भने ताइवानबारे पत्रकारको प्रश्नको जवाफ दिन अस्वीकार गरे।

ऐतिहासिक महत्त्व चीनले यस भेटमा अघिल्लो पटक भन्दा बढी आत्मविश्वासका साथ उपस्थिति जनाएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ किनकि २०२५ को "Liberation Day" ट्यारिफ विरुद्धको चीनको जवाफी कदमले सन्तुलन धेरै हदसम्म बराबरीमा ल्याइदिएको थियो। यो शिखर वार्ताको नतिजाले आगामी महिनाहरूमा विश्व अर्थतन्त्र र भू-राजनीतिमा गहिरो प्रभाव पार्ने अनुमान गरिएको छ।

बेइजिङमा आज र भोलि हुने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबीचको शिखर वार्तालाई विश्वका सरकार र वित्तीय बजारहरू एकसाथ उत्सुकताका साथ हेरिरहेका छन्। इरान युद्धका कारण पहिले स्थगित भएको यो भेट अन्ततः मे १२–१५ मा तय भएको हो र यो लगभग नौ वर्षमा कुनै अमेरिकी राष्ट्रपतिको चीन भ्रमण हो।

एजेन्डामा के छ? व्यापार, प्रविधि, ताइवान नीति र इरान संघर्ष यस शिखर वार्ताका प्रमुख विषय हुन्। वाशिङ्टनको प्राथमिकतामा चीनबाट दुर्लभ खनिज तथा महत्त्वपूर्ण खनिजहरूमा थप पहुँच सुनिश्चित गर्नु छ, जबकि बेइजिङ उन्नत सेमिकन्डक्टरमा ग्रेटर पहुँच खोजेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यस शिखर वार्ताबाट ठोस उपलब्धिका रूपमा अक्टोबरको व्यापार युद्धविरामको विस्तार, सोयाबिन र बोइङ विमानको खरिद नवीकरण हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

इरान मुद्दामा चीन बलियो अवस्थामा नर्थइस्टर्न विश्वविद्यालयका राजनीतिशास्त्री सियाओसियाओ सेनका अनुसार "इरान युद्धले अमेरिका स्वचालित रूपमा बढी प्रभावशाली छ भन्ने पुरानो मान्यतालाई जटिल बनाएको छ।" चीन इरानको सबैभन्दा नजिकको आर्थिक साझेदार भएकाले टेहरानमाथि दबाब दिन उसको अनौठो स्थिति छ तर खाडी अस्थिरता बेइजिङका लागि पनि जोखिमपूर्ण छ किनभने चीन आफैं ऊर्जा आयात र सुरक्षित ढुवानी मार्गमा निर्भर छ।

ताइवानमाथि सतर्कता ट्रम्पले मे ११ मा ताइवानलाई हतियार बिक्रीको विषय सी जिनपिङसँग उठाउने घोषणा गरेका थिए। हेरिटेज फाउन्डेसनका विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि यदि अमेरिकाले ताइवानसम्बन्धी अडान कमजोर पार्‍यो भने त्यो यस शिखर वार्ताको प्रतिकूल नतिजा हुनेछ। ताइपेई आफ्नो भविष्यबारे यस वार्तामा के सन्देश आउला भनी सावधानीपूर्वक हेरिरहेको छ।

विश्व अर्थतन्त्रका लागि महत्त्वपूर्ण क्षण चीनले यस शिखर सम्मेलनलाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो प्रतिस्पर्धीसँग दीर्घकालीन स्थायित्व हासिल गर्ने एक विशेष अवसरका रूपमा हेरेको छ। चीनको अर्थतन्त्रले २०२५ मा अपेक्षाभन्दा राम्रो ५ प्रतिशतको वृद्धि गर्‍यो, र दुर्लभ खनिजमाथिको वर्चस्वलाई व्यापार युद्धमा प्रभावशाली हतियारका रूपमा प्रयोग गरेर सी आफ्नो वार्ता अडानलाई थप बलियो बनाउन सफल भएका छन्।

विश्वले बेइजिङतर्फ फर्केर हेरिरहेको छ यस भेटले इरान, ताइवान र वैश्विक व्यापारमा के दिशा तय गर्छ, त्यो आउँदा केही दिनमा स्पष्ट हुनेछ।

वैशाख ३० २०८३,

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प बुधबार बेइजिङ पुगेका छन् र यो भेट केवल दुई नेताहरूको मुलाकात मात्र होइन, बरु विश्वका दुई महाशक्तिहरूबीचको सम्बन्धको नयाँ अध्यायको सुरुआत हुन सक्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ। एयर फोर्स वनबाट ओर्लिएपछि ट्रम्पलाई बेइजिङ क्यापिटल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा ब्यान्डको धुन र झण्डा लहराउँदै स्वागत गरियो। उनीसँग टेस्लाका सीईओ एलन मस्क, एप्पलका टिम कुक र एनभिडियाका जेन्सन हुआङसहित अमेरिकाका शीर्ष प्रविधि तथा व्यापारिक कम्पनीका कार्यकारीहरू पनि सहभागी छन् जसले यस भ्रमणको व्यापारिक महत्त्वलाई झल्काउँछ।

के छन् एजेन्डामा? वार्ताको मुख्य केन्द्रबिन्दुमा व्यापार, ताइवान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र इरान युद्ध रहने अपेक्षा छ। इरान मुद्दामा, अमेरिकाले चीनलाई इरानमाथि दबाब दिन र होर्मुज जलसन्धि पुनः सुरक्षित बनाउन सहयोग माग्ने अपेक्षा राजनीतिक विश्लेषकहरूले गरेका छन्। उल्लेखनीय छ कि चीन इरानको कुल तेल निर्यातको ८० प्रतिशतभन्दा बढी खरिद गर्ने सबैभन्दा ठूलो क्रेता हो।

ताइवान विषयमा, ट्रम्पले फेब्रुअरी २०२६ मा सी जिनपिङसँगको फोन वार्तामा ताइवानलाई हतियार बिक्रीको विषय उठाएका थिए जुन कुराले ताइपेईलाई चिन्तित बनाएको छ। Center for Strategic and International Studies दुर्लभ खनिज (Rare Earth) आपूर्ति विस्तार र फेन्टानिलको कच्चा पदार्थ निर्यात रोक्ने विषयमा पनि सहमति खोजिने अपेक्षा छ।

चीनको रणनीतिक अडान चीनले यो शिखर सम्मेलनलाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो आर्थिक-सैनिक प्रतिस्पर्धी अमेरिकासँग दीर्घकालीन स्थायित्व हासिल गर्ने एक विशेष अवसरका रूपमा हेरेको छ। सी जिनपिङले ट्रम्पको आक्रामक शुल्क नीतिको प्रतिक्रियामा दुर्लभ खनिजमाथिको चीनको एकाधिकारलाई हतियारका रूपमा प्रयोग गर्दै व्यापार युद्धमा पलटवार गरेका थिए।

विज्ञहरूको दृष्टिकोण Council on Foreign Relations का अनुसार यो भेट दुई देशबीचका पुराना विवादहरू समाधान गर्नुभन्दा बढी अमेरिका–चीन सम्बन्धलाई स्थिर बनाउने प्रयासका रूपमा हेरिनु पर्छ। यो भ्रमणलाई विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण द्विपक्षीय सम्बन्धमा थप स्थायित्व र अनुमानयोग्यताको दिशामा एक सामान्य तर महत्त्वपूर्ण कदमका रूपमा विश्लेषकहरूले मूल्याङ्कन गरेका छन्। WikipediaCenter for Strategic and International Studies