#nijeholtwolde

Het dier in het algemeen heeft nogal wat te verduren van de mens in het bijzonder. Dat, die mens, zichzelf tot opperdier opgeschaalde beest acht zichzelf hoog verheven boven het dier. Het dier is veelal gebruiksvoorwerp of erger nog genotsmiddel. Het moet dansen naar de pijpen van de mens. Het dier, denkt de mens, is in de schepping bedacht als luxe vermaak. Het genieten gaat tot in de dood. Want heeft het dier lijdzaam het lot ondergaan komt het in veel gevallen op het bord van de mens terecht. Van alle dieren in de evolutie was het de mens die op een goed moment rechtop ging lopen en zich figuurlijk verheven voelde boven de andere levende wezens. En soms is die homo sapiens zelfs zo gehersenspoeld dat het zich superieur voelt aan de soortgenoten. Doet daarmee wat hem, want meestal is het geen haar, goeddunkt of in zijn straatje te pas komt. Maar met het dier, in alle voorkomen en iedere hoedanigheid, hoort de mens samen te leven. Het niet te zien als eigendom, waarvan het doen en laten wordt bepaald. Het dier gaat emanciperen, zal met kop en schouders boven het maaiveld uit steken. Maar kan dat niet alleen. Hoe gek ook, de bedreiger zal hulpverlener zijn. Maar eerst zal het dier sociaal geaccepteerd moeten worden om een wetenschappelijke erkenning en wettelijke gelijkheid te krijgen. Namelijk het recht op leven, meeleven. Het er mogen zijn zonder het vooruitzicht te hebben opgegeten te worden.

Het dier staat centraal in de Wonderkamers. De kunstenaars Anne Brouwer en Karen Vennik laten zich er in hun werk door inspireren. Dat heeft verschillende uitkomsten, want iedere beeldbouwer en elke kunstmaker heeft een eigen zicht op een onderwerp. Bekijkt het van verschillende kanten en haalt dat daar uit wat voor hem of haar van belang is en waarmee hij of zij het verhaal kan vertellen. Gelukkig zijn er binnen de kunst veel verhalen in omloop, daar kan de beschouwer voordeel uit trekken. Niet elk verhaal spreekt een ieder aan. Niet alle verhalen zijn voor iedereen uitgebeeld. Bij kunst past emotie, populair gezegt je moet er een klik mee hebben. Sommige verhalen moet je vaker horen vertellen om er de essentie uit te kunnen halen. Dan ineens doorzie je het plot. Zo’n helderheid van geest heeft de kunstenaar ook wanneer het werk wordt gemaakt. In een flits is de kern geraakt.

Maar het dier. Het activisme spreekt uit het werk van Anne Brouwer. Haar werk hangt in de eerste wonderkamer, dat voorheen dienst deed als toonzaal voor fietsen toen het Batavushuisje nog een fietsenwinkel was. Nu is het expositieruimte en een kunstatelier in één. Anne Brouwer wil in deze ruimte met haar werk figuurlijk op de barricades staan voor het dier. Het in beelden voor hen opnemen, want zelf kunnen ze dat niet. Het dier blijft altijd lijdend voorwerp, de onderdrukker dient garant te staan voor een beter leven. Brouwer geeft aan dat voornemen uitdrukking. In een eenvoudige grafische techniek zet ze meervoudig haar mening neer. Uit linoleum gutst zij het dier als consumptieartikel. Olifanten dansen in de circuspiste, trekpaarden draaien rond in een carrousel. De haas hangt als bontkraag om de nek van de barones, de kikker is platgereden. Om dat idee kracht bij te zetten heeft Brouwer een bankbiljet als achtergrond gebruikt voor het dierenleven. Het dode vogeltje is uit het nest gevallen, maar deze is dus slachtoffer van de natuur op zichzelf terwijl de platte kikker de mens als tegenstander had. Anne Brouwer maakt ook gebruik van de techniek materiaaldruk, wat haar werk levendig en speels houdt. Het is niet allemaal kommer en kwel, want ook portretteert ze het paard of de hond. Het trekpaard is speeltuig op wieltjes, het fysieke symbool van hoe wij tegenover onze mededieren staan. Hoewel het dier dus onderwerp is van het verhaal wordt het snel tot meewerkend voorwerp of erger nog lijdend voorwerp.

Tussen het werk zijn als voorproef op de tweede wonderkamer, de eigenlijke tentoonstellingsruimte en bijgebouw van het oorspronkelijke bouwwerk, kleine composities van Karen Vennik gehangen. Grauw en triest werk. Het toont zonder kleur het dode dier, gewrongen in het kistje dat de kaders van het schilderdoek is. Een blik in de laatste rustplaats, want het dier is hier vooral gezonken in een eeuwige slaap. Elke kleur is weggetrokken, enkel uit de duif is het leven nog maar kort getreden want de nek heeft nog glans. Door het atelier gelopen, langs werkstukken in staat van binding, stap ik op de betegelde vloer van de hout bekapte en ruim verlichte expositieruimte. Daar hangen grote werken van Vennik. Maar het eerste wat opvalt is het door Anne Brouwer gehaakte hoofd van een olifant compleet met slagtanden. Het hangt vrij van het plafond. Dode ogen staren me aan. Want het levenloze is ook hier onderwerp van de kunst. En ook hier is vrijwel alle kleur uit de beeltenissen weg getrokken. De ogen zijn gesloten, ledematen hangen slap neer, de lichamen zijn voor eeuwig tot rust gekomen. Het is een drama in deze wonderkamer, maar ook geeft het de schoonheid van de dood weer. De poëtische pronk van het lijf dat de laatste adem heeft uitgeblazen. Een schattige baby-chimpansee dat lijkt te slapen. In de passieve houdingen leeft alleen de kraai. De lijkenpikker brengt met zijn gekras actie in de sfeer. En dan haasten de dieren zich naar de eeuwige jachtvelden, onderwijl soortgenoten en species van andere origine onder de voet lopend en vertrappend. Een sierlijke kraanvogel vliegt geschrokken op, terwijl rompen van vliegtuigen dreigend zwart de sfeer bepalen. De mens heeft er weer de hand in. Vennik maakt van het trieste onderwerp stijlvolle composities. De blik van afkeer buigt zij om tot een wenselijk inzicht. Een verlangen welhaast, om deelgenoot te mogen zijn van deze grootsheid. Het werk verzoekt mij te kijken. En dat wil ik, beschouwen.

Op de zolderruimte wacht een verwondering. In het roze schijnsel van een groeilamp ligt daar op een bed van stro een varken. Een zeug die smacht naar haar kroost, de tepels zijn opgezet en vol van vruchtbaar vocht. Of zie ik hier een moeder die zuchtend in het kraambed is gestorven. De gehaakte huid lijkt zacht, maar voelt keihard aan. Ze is stijf bevroren. Het beest is dood, maar het object heeft als zodanig nooit geleefd. Het zet de bezoeker op een verkeerd been en deze kijkt even verwonderd en zonder blikken of blozen zoals de houten gestalte van Sigrid Hamelink die rechtsboven aan de trap het tafereel aanziet. Hamelink is zelf geen onderdeel van de tentoonstelling, maar haar werk is uiteraard wel aanwezig. Haar atelier is onderdeel van en onlosmakelijk verbonden aan de Wonderkamers. Het is eigenlijk een echte wonderkamer, omdat daar juist het wonder wordt gemaakt. Daar worden nieuwe beelden geschapen, daar hangt het mysterie. Het opgestelde uit hout gesneden figuur met ezelsoren past uitstekend in het thema Dier.

En dan buiten in de tuin. Daar vind ik kleifiguren van Hamelink. In de wilde tuin verscholen rond en onder de grote beukenboom staan kenmerkende beelden. Tweedimensionale cortenstaal objecten. Gemaakt door Irma Horstman. De maaksels hebben tijdelijk onderdak bij het Batavushuisje. De kunstenaar, wonend in Frankrijk, kon na een tentoonstelling elders in het land de beelden niet vervoeren. Hamelink maakte dankbaar van het aanbod gebruik ze in haar tuin te zetten. De organische objecten die in hun platte vorm elke ruimtelijkheid missen passen niet in het thema, maar voelen zich wel thuis in deze omgeving. Ik zag ze eerder bij Kunstlokaal No.8 en schreef toen: “De vorm tekent zich fijngevoelig af in de ruimte waar het geplaatst is. Robuust en sensibel in een enkel beeld. Raakbaar en afstotend. Spraakzaam en zwijgend. Het is alles in één in deze vormgeving. Die geen omschrijving duldt, maar juist spreekt in een veelvoudige eenvoud.” En nog steeds kan ik nauwelijks woorden vinden om deze beelden te omschrijven. Harde stalen figuraties, die zacht ogen door de ronde uitsnijdingen. De abstracte vormen lijken zo in deze omgeving te passen dat ze niet meer weg te denken zijn. Ze bewonen als vanzelf de tuin, zoals de dieren horen bij de wereld waarin wij leven.

Sigrid Hamelink heeft het atelier van Guus Hellegers naar Nijeholtwolde gehaald. Althans ze heeft zijn ruimtelijke schetsen in een semi-werkomgeving geplaatst, een deel van de galerie daartoe omgebouwd. Sigrid kende Guus al langere tijd en mocht na zijn overlijden in 2019 een kijkje nemen in zijn verlaten kunstenaarswerkplaats. Guus’ vrouw Marion gaf toestemming dat Sigrid onderdelen meenam voor een tentoonstelling in haar Wonderkamers.

Ook heeft ze in Steggerda rondom in het atelier veel fotografisch vastgelegd en van dat materiaal een korte film gemaakt. Zo krijgt de bezoeker in haar Wonderkamers een heldere inkijk in het maakproces van de verschillende beelden en penningen van Hellegers. Het werk van Hamelink heeft er naast ruimte gekregen om gezien te worden. Het is opvallend dat beider composities onbewust op elkaar zijn afgestemd. Of zoals Sigrid het omschrijft als dat zijn kennis is overgedragen op haar werk en haar werk weer van invloed zal zijn op de jonge beeldhouwers van nu. Zij voelt zich schatplichtig in deze voortgaande lijn, maar doet er haar eigen persoonlijke ding mee.

Er staan geen beelden van Hellegers bij Hamelink die voltooid zijn, althans geen eindstation zijn in de beelding van idee naar resultaat. Het is niet als zodanig een expositie. Het betreffen allemaal stadia van ontstaan, voordat er een handtekening in gekrast kon worden. Net als een tekenaar of schilder schetst de beeldhouwer zijn inspiratie. Eerst in het vlakke op papier, maar al snel daarna in de derde dimensie om te zien hoe het idee werkt in de ruimte. Of misschien wel meteen is het bedachte in ruimtelijk beeld gezet.

Fraai is te zien dat Hellegers in een enkele gebogen of verbogen metaallijn een portret neer kan zetten. Zoals de tekenaar dat in een rappe lijn kan doen. Het werk van Hellegers heeft in forse afmetingen vele malen de openbare ruimte gehaald, meestentijds in opdracht. De kleine handzame figuren bij Wonderkamers dienen daarbij als model om in dat groot uit te werken. In de was als schetsmateriaal is de latere monumentale vorm al duidelijk aanwezig. Uit zijn vingers vormde Hellegers zich op de vierkante centimeter een statige afbeelding, een grootse verschijning. Dan al ziet de beeldhouwer in het klein die grootsheid voor zich.

Naast beelden heeft Hellegers talloze penningen en munten ontworpen. Bij speciale gelegenheden geslagen of als handgevormde unica. In deze kunstmatige omgeving van een atelier liggen verschillende voorstadia daarvan in klei uitgedrukt. Hellegers vond het noodzakelijk deze te bewaren, Hamelink vindt het zaak deze nu te laten zien. Het geeft er een indruk van dat er veel voorwerk nodig is om tot een resultaat te komen. Een idee borrelt op bij een opdracht en na een inspiratie. Maar voordat dit tot een afbeelding en een beeltenis komt, die voor opdrachtgever en maker aan het gedachte plan voldoen, gaan diverse fasen in ontwikkeling aan vooraf. Een tipje van de sluier wordt daarvan opgelicht in Wonderkamers. De door Hamelink gemaakt filmpje geeft een nog betere inkijk, het is welhaast een afgeronde (re)presentatie.

Een dergelijk overzicht van het maakproces krijgt de bezoeker elke keer wanneer Sigrid Hamelink een tentoonstelling organiseert in de voormalige bedrijfsruimte en showroom van het Batavushuisje. Want voordat de eigenlijke expositie bezocht kan worden moet men eerst door het atelier om vervolgens de deur naar de expositieruimte te kunnen openen. Daar op die plek in het volle daglicht vormt Hamelink haar beelden en krijgt de bezoeker dus ook hier een inkijk in het werkproces. Overal ligt grondstof als klei, draadstaal en hout. Ik struikel bijna over het bewust rond slingerende materiaal. Er staan beelden waar nog aan gewerkt wordt, en er zijn probeersels voor nieuw werk zichtbaar. En dan in wat eerst de uitstalling voor fietsen was, wordt nu bij tijd en wijle op de tegelvloer onder de houten balken en tegen de witte muren werkstukken van vooral bevriende kunstenaars getoond. Maar deze keer is het Hamelink zelf die haar composities laat zien, zo zodat ze zelf ook inzicht krijgt in hoe de beelden in de ruimte werken.

Het meest opvallend in de ruimte is de installatie die ze heeft geplaatst op de betonnen tegels. Het strakke lijnenspel van de vierkante stenen wordt stijlvol doorbroken met druppels die schijnbaar achteloos lijken rond gestrooid. Vooral wanneer er een waterige zon of een scherp licht door het venster valt komt de inrichting tot leven. Sigrid plaatst zelf wel waxinelichtjes tussen de druppels om de speelsheid van de installatie te benadrukken. Het gestolde rood lijkt op bloed, het vocht waardoor mensen kunnen bestaan. Want het fenomeen leven en de menselijke figuur zijn voortdurend onderwerpen van beelden voor Hamelink. De figuren worden in talloze houdingen opgevoerd en duiden existentiële handelingen. Veelal staan de gestalten eenzaam op een sokkel. Ze zijn onzijdig, geslachtloos, want het betreft een symbolische plaatsing. De mens als onpartijdig toeschouwer van de wereld om zich heen. Ze schreeuwen zich zonder geluid een standplaats. Langs de wanden hangen de kleine keramische beelden. Witte figuurtjes die veelal enkel met zichzelf communiceren, ook wanneer ze in een groep zijn geplaatst. De vloerruimte biedt plek aan groter uitgevallen objecten. Maar telkens is het thema dezelfde. De verwondering over het leven, door het bestaan. Een bevroren moment om zich deze tel in de tijd te kunnen herinneren.

De Wonderkamers in Nijeholtwolde is zeker geen rariteitenkabinet. Op de nok van het dak prijkt nog voortdurend de naam waarvoor het kleine gebouw in vroeger jaren heeft gediend. Maar van fietsen is allang geen sprake meer sinds kunstenaar Sigrid Hamelink het Batavushuisje betrok en omvormde naar atelier en expositieruimte. Een werkplaats en een podium voor hedendaagse beeldende kunst. Meest eigen werk, want Hamelink is een productief mens. Vooral in de afgelopen corona periode is ze veel bezig geweest met het uitwerken en verbeelden van nieuwe inspiraties en ideeën.

Met regelmaat nodigt zij collega’s uit hun werk te komen exposeren in haar ruimte, ofwel bij te dragen aan de inrichting van de Wonderkamers. Haar eigen keramische werk verplaatst zich dan enigszins naar de achtergrond, maar blijft voor bezoekers toch wel voortdurend zichtbaar. En ook is het aan te raden een blik te werpen in de natuurlijke tuin en de bloeiende berm te volgen langs de Heirweg en de Stadburen richting Nijelamer.

Rariteiten als in merkwaardige voorwerpen of zonderlinge kunststukken vind ik er niet, maar wel een grenzeloze verbeeldingskracht in en de onmetelijke passie voor het unieke van kunst. In Wonderkamers kan ik me bij wijze van spreken onderdompelen in een inspirerende wereld vol beeldende kunst, en kijk ik door het raam naar buiten dan staar ik mijmerend over het laagland van de Stellingwerven. Op dit moment dwaalt mijn blik over het werk van keramist Bastiaan Postma en van textielkunstenaar Almas Pieters. Zij exposeren aan de Heirweg 57 hun bezienswaardige bijzonderheden om in de betekenis van dat zonderlinge vertrek te blijven, dat rariteitenkabinet – dat de Wonderkamers van Nijeholtwolde dus niet is.

Met smeuïge klei kun je alle kanten op, moet Bastiaan Postma gedacht hebben. En ruimtelijk gezien klopt dat. Zijn werkterrein beslaat abstracte beelden, dierenfiguren en toegepaste kunst. Van deze drie soorten van vormgeving worden voorbeelden getoond in de Wonderkamers. Uit de aloude traditie van de draaischijf stammen de potten en vazen. Maar Postma geeft daar letterlijk een eigen draai aan. Op de rondingen is een print gezet in een volkse stijl met een constructivistisch karakter. Een geverniste huid wisselt af met het matte uiterlijk van de gebakken aarde. De potten zijn sierlijk en ogen voornaam. Niet bedoeld te gebruiken, maar als decoratie van het interieur.

Als tussenvorm, de overgang van de ene toepassing naar het andere gebruik, zijn de vazen met een vreemdsoortige afsluiting. Een stop, dan wel deksel. Een kop van een toekan of hoofd van een schaap, maar ook op een lange hals het gestileerde snavelwerk van de gans. In een drietal staan ze opgesteld op een abnormale sokkel. Hamelink wijkt in haar inrichting van de betegelde expositieruimte namelijk af van de gangbare voetstukken voor beelden en objecten. Ze toog naar de kringloop en zocht daar voor dit doel eigenaardige tafels en staanders. Schuurpapier erlangs en een kwast verf erover, en zie daar het keramiek van Bastiaan Postma prijkt er luxueus op.

Onorthodox is Postma zelf ook in het materiaalgebruik. In de diervormen komt hij tot grappige uitingen als de snuit van een dolfijn tegen de muur, de bek van een krokodil met scherpe tanden en een blauw paardenhoofd dat zich in de vrije ruimte buiten peinst. De abstracte kant van zijn werk vind ik in dolgedraaide kannen. Vormen die zich vervormen, elementen die door het aardewerk steken. Deze verademing in figuratie bekijk ik met een glimlach, want Postma draait veel humor in zijn werk.

Ook Almas Pieters houdt zich bezig met een traditioneel handwerk, maar experimenteert in de textiele arbeid er vrolijk op los. Waar het borduren vroeger vooral een bezigheid was voor de huisvrouw om naast het breien van sokken en haken van kleedjes de lange winteravonden door te komen, verheft Pieters dit in haar expressie tot kunststuk. Op een speelse manier benadert ze fantasierijk het ambacht. Maakt er haar eigen wereld mee. In platte steken, want de kruissteek is voor dit doel minder geschikt, zet ze haar zelf bedachte patronen op. Meest kleurig werk in een illustratieve sfeer. Het ingelijste stramien heeft veel weg van een cartoon, het vertelt een wonderlijk verhaal. De elementen vol symboliek stapelen zich op, en schreeuwen om aandacht aan de wand. De surrealistische afbeeldingen intrigeren, hypnotiseren. Ook maakt Pieters textielcollages met eenzelfde ludieke figuratie, een abstracte figuratieve vormentaal. Want wat vooral fascineert in dit werk is het kleurgebruik, meer dan de uitbeeldende kwaliteiten.

En dan, in de ruimte grenzend aan het atelier, vind ik de beelden en muurvormen van Sigrid Hamelink. In het atelier krijg ik al een duidelijke indruk van de manier van werken van deze beeldvormer. Het is een zicht in de keuken, daar waar het zich allemaal vormt en afspeelt. De witte vormpjes in elke mogelijke houding, veel variaties op het thema, op een kleine drager langs de zwarte gekleurde wand zijn curieuze hebbedingetjes. Leuke aardigheidjes in mijn interieur, kunststukjes voor in de vensterbank. Het grotere werk vind ik in stock op de zolder. Het is er een wonderlijk vertoeven tussen al die onpersoonlijke figuren.

Door de corona neem ik niet de normale ingang, maar wordt gewezen op een alternatieve route om de Wonderkamers van het Batavushuisje in te gaan. En daar overkomt me het eerste wonder. Zodra ik een voet over de drempel zet komt een wonderlijk ogende installatie sissend in beweging. Ik hoor en zie pompen zuchtend lucht stuwen door buizen om kettingen en fietswielen in gang te zetten. Uiteindelijk is gefluit in verschillende toonaarden het vrolijke resultaat. Het gaat in deze niet om de zichtbare werkelijkheid, die voor het blote oog eigenlijk niet om aan te zien is, maar om de oorstrelende uitkomst. De vogelfluitmachine van Raimond Evers is zo complex dat het interessant wordt om naar te kijken. De verplaatsing van de lucht te volgen, wat en hoe dat allemaal in werking zet en op het eind al fluitend het werktuig verlaat en in de ruimte komt. Een uitvinding die Evers samenstelde uit afgedankte voorwerpen. Zo produceert schroot hemelse geluiden.

In die sfeer zijn de mensfiguren door Sigrid Hamelink gecreëerd in de ruimte bevroren. Ook hier is het zichtbare zijn van minder belang, maar veel meer is dit het gevoel dat van de uitdrukkingsloze gezichten spreekt. De mimiek van de lijven, of beter lichaampjes, is emotie. Onpersoonlijke figuratie, vertrouwde pose. Langs de wand houden de mensjes vanaf sokkels van diverse makelij de ruimte in het zicht. Dan gezeten en anders in liggende houding of wel de ruimte zegenend, elders materie vissend. Lenige figuurtjes, glad van lijf en leden. Op een tafel voor het raam pompeus met een gezandstraalde huid, uitziend over de velden van Nijeholtwolde. Met de lijfjes vangt Hamelink het leven. Niet opgesloten, maar vrij bewegend. Wel voortdurend op zichzelf, zelfs in groepsdynamiek is het een verzameling van losstaande delen. De figuren identificeren zich niet met elkaar, maar lijken desondanks wel een gezamenlijk doel te hebben. Namelijk de ruimte in te delen, elkaars leven in te richten. Elk als individu op een eigen vierkant stukje aarde. Zich verwonderend over wat is, tevreden met dat ze zijn.

Leven en dood, dat is het thema in de kunst van Mathilde Hemmes. Maar vooral het leven in de dood. Geen beelden uit een hiernamaals, maar eigenlijk in het moment van geboren worden. Het op de wereld moeten staan. Naakte ledenpoppen die als embryo’s het leven aankondigen. Ze hangen in de kast en doen meest denken aan gevilde ratten. Een pasgeboren baby ligt (bibberend denk ik) op de  koude vloer, de navelstreng nog niet afgeknipt. Hemmes naait de figuren uit lappen roze stof aan elkaar. Het is confronterend, omdat niet duidelijk wordt of er leven is dan wel de dood al ingetreden. Uit de onthoofde tors proberen handen tussen de benen krampachtig zich te bevrijden uit het lichaam. Wat er klein inging, groeide en past niet meer, wil eruit. Het kuiken dat uit de dop komt, de vlinder uit de pop. In kleine glazen stolpen worden de lijfjes tot zwamachtige wezens. De realiteit is geabstraheerd en daardoor minder aanstootgevend. Verfijnd kunstzinnig is dan de rode dons die uit een eivorm ontspringt. Spiritueel zonder de creatieve oorsprong van het ongeboren leven uit het oog te verliezen.

In deze tijd van pandemie is het borduurwerk met micro-organismen als onderwerp actueel. In het platte vlak lijken de bacillen, bacteriën en schimmels getekend, terwijl de composities vakkundige handwerken van naald en draad zijn. De handwerkjes brengen het dode virus tot leven. In stemmige variaties rood bobbelen ze uit een hoek in de muur de derde dimensie in. Hemmes heeft aandachtig in de microscoop gekeken en het begin van leven gezien. De wonderlijke vormen zijn uit zichzelf al kunstige composities. Er behoeft daar weinig aan te worden toegevoegd. Het enkel sterk uitvergroot te laten zien geeft al veel kijkgenot. De eigen inbreng van de kunstenaar is hier de manier waarop textiel en verf  samenvloeien.

De derde kamer is de zolder van het huisje. Om afstand te houden mag daar maar een enkel persoon afdwalen. Hemmes laat er een oud werk zien in de verduisterde ruimte. Een videoloop van een lamp dat in een teil wordt gewassen. Het is niet duidelijk of het dier nog leeft of al dood is. In elk geval gaat het rein het sterven in. Ook wordt op deze verdieping door Hamelink een film getoond over het cultiveren van bermen langs de wegen van Nijeholtwolde. De grond is er gemaaid, gefreesd en uitgeharkt door dorpsbewoners. En ingezaaid met een wildebloemen zaadmengsel. Het dorp noemt zichzelf nu Bijeholtwolde, want inmiddels lokken de bloeiende bermen veel insecten. Een mooi en fleurig tijdverdrijf in deze onzekere coronatijd. De Wonderkamers XXL doet er verslag van. XXL, want in de tuin naast het huisje kan ik me ook nog stevig verwonderen. Ook daar gaat het leven door.

Het is een heel verhaal. Maar lang nog niet het hele verhaal, dat Sigrid Hamelink vertelt in “haar” Batavushuisje onder de rook van Wolvega nabij Nijeholtwolde. Ze laat nog open einden en beantwoord niet alle vragen. Zo ontstaat er het gevoel dat de geschiedenis niet is afgerond. Gelukkig maar, want in positieve zin blijft daardoor haar kunst je bezig houden. Meer dan bezig houden zelfs, het zet je aan het denken. Denken over de zin van alles, zoals de beelden schijnbaar ook doen. Ze keren in zichzelf en hebben geen contact met de omgeving. Met gesloten ogen of zelfs zonder enige blik turen ze in het eigen ik. Alleen de mimiek, de houding van het lijf, spreekt boekdelen. In die hoofdstukken ligt het verhaal. In ieder object is dat afgerond. Er is een begin, daar zijn gebeurtenissen die leiden tot een hoogtepunt en een afloop kennen, waarna het einde volgt. Maar Hamelink zet geen punt, hoewel ze er wel één maakt.

Krum proaters

Vooral in de meervoudige beelden is die levenslijn van de vertelling te doorgronden. Maar als kijker moet je er wel om zoeken, de woorden laten zich niet eenvoudig lezen. De taal die Hamelink spreekt is niet even gangbaar en heeft in sommige werkstukken de tongval van een dialect. Nijeholtwolde ligt beneden de taalgrens van Fryslân, zuidwaarts over de rivier de Tjonger spreekt men Stellingwarfs. Voor Friezen zijn het krum proaters. Maar deze streektaal spreekt Sigrid niet in haar werk, met haar beelden praat ze het verhaal niet krom. Rechttoe rechtaan weet ze de ogen naar het werk te trekken en de aandacht vast te houden. Stevig vast te houden. Want het werk hypnotiseert, het lijkt van een andere wereld. Dat komt omdat het heel normale gevoelens aanboort, die we allang vergeten waren dat we die hadden. Dat oprakelen en aanwakkeren, het ons een spiegel voorhouden biologeert.

Ruimte is restvorm

De door deze kunstenaar gevulde ruimte van het Batavushuisje houdt de bezoekers in de ban, nu en tot het werk een andere plek van vertoeven kiest. Want het werk besluit waar het neerstrijkt en in welke omgeving het best tot recht komt. Onbewust volgt de maakster deze ingeving. Eigenlijk gaat het werk een eigen leven leiden zodra het uit verbeelding en in beeld gevormd is. Onder de handen en door de gereedschappen wordt het een zelfstandige beeltenis, dat zich op een of andere manier verhoudt met de omgeving. De vorm is hoofdzaak, de ruimte is restvorm. De positie bepaalt de situatie waarin de vorm zich het best op de plaats weet, de wijdte of juist de krapte van de sfeer.

Zich een eend bedenkend

Hamelink schept in dit voorjaar een eigen beleefwereld. Ze kijkt terug in de wintertijd en leeft vooruit in een zomerdroom. Daar tussenin verblijft de bezieling. Ongeklede lijven gesneden uit hout – slechts bedekt met een dunne huid verf: de naakte waarheid in vormgeving en beleving. Zich een eend bedenkend of een kleine planeet opblazend. Toeschouwers staan op een rijtje te turen naar een ongezien schouwspel, als het groepsgevoel in het kuddegedrag. De wintertijd heeft Sigrid daadwerkelijk verbeeldt in een kale hibiscusboom waarin keramische vormen kil figureren. De zomerdroom is dan te vinden in een verduisterde ruimte, waarbij de bezoeker in de warmte van een knetterende potkachel mee kan suffen met een rustgevend klankbeeld. En mijmert op een dynamisch stilstaande diapresentatie over de wilde tuin naast het huisje dat zich tussen flinters en takjes keramiek een weg vindt. Het aluminium figuur in grijs t-shirt op zwarte aarde laat zich de gedachte afdwalen. Onder de beleving ontdek je een blauw figuur dat hooghartig de wacht houdt.

Meditatieve beelden

Buiten in de speels rommelige tuin kan de bezoeker zich figuurlijk warmen aan de uitingen van de kunstenaar. Alles in deze buitenruimte lijkt tot kunst te zijn geworden. De blauwe eieren in het gras, het rode beeld in een ontvangende houding en het zwarte evenbeeld dat iedere regendruppel wegslikt door de geopende mond. Je kunt er dolen tussen de takken en verdwalen in de gedachte. Witte lijfjes slingeren als langs een Jacobsladder naar omhoog de boom in. Schommelaars doen hun kunststukje in de bomen.

De meditatieve beelden van Sigrid Hamelink geven hun ware aard pas prijs in een hoger contact, een verdiept samenzijn. Wordt deze relatie niet gelegd dan trekken de beelden zich helemaal in zichzelf terug en blijft het verhaal ongelezen. Het is een heel verhaal het werk te omschrijven, terwijl het eigenlijk weinig woorden nodig heeft en voor zichzelf kan spreken.