#islamfelsefesi

İbn Haldun (1332–1406) “Tarihi anlamak, insanı anlamaktır.”

• Kalbe: “Toplum, insanın aynasıdır.” İbn Haldun, bireyin ruhunu toplumun yapısında aradı. Onun kalbi, insanın doğasına dair derin bir sezgiyle doluydu.

• Gönülle: “Devlet, adaletle yaşar; zulümle yıkılır.” Mukaddime’sinde devletlerin doğuşunu, yükselişini ve çöküşünü analiz etti. Gönül gözüyle bakıldığında, onun ilmi bir uyarı ve rehberdir.

• Akla: “İnsan, medeniyetle gelişir; yalnızlıkla çözülür.” Sosyolojiyi kurdu, tarih yazımına bilimsel yöntem getirdi. Bedevi ve Hadari toplum ayrımıyla sosyal değişimi açıkladı.

• Bilime: Mukaddime adlı eseri, tarih, sosyoloji, ekonomi, siyaset bilimi ve psikoloji alanlarında çığır açtı. Tarihsel olayları neden-sonuç ilişkisiyle ele aldı; gözlem, deneyim ve akıl yürütmeyi birleştirdi. Toynbee onun için şöyle dedi: “Herhangi bir zamanda, herhangi bir ülkede, herhangi bir zihin tarafından yaratılmış en büyük tarih felsefesinin sahibi.”

Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (863–944)

“Akıl, imanın hizmetkârıdır; körü körüne değil, hikmetle inanılır.”

• Kalbe: “İman, sadece teslimiyet değil; anlamaktır.” Mâtürîdî, inancı akıl süzgecinden geçirerek temellendirdi. Onun kalbi, hikmetle ve tevazu ile doluydu.

• Gönülle: “İtikad, kalbin huzurudur.” Ehl-i Sünnet’in iki büyük itikad imamından biri olarak, inançta dengeyi ve adaleti savundu. Gönül gözüyle bakıldığında, onun düşüncesi bir iç barış çağrısıdır.

• Akla: “Akıl, vahyin dostudur.” Kelam ilminde müctehid oldu. İnanç esaslarını akıl ve nakille temellendirdi. Ebu Hanife’nin çizdiği yolu sistemleştirdi, Mâtürîdîlik mezhebini kurdu.

• Bilime: Kitâbü’t-Tevhîd ve Te’vîlâtü’l-Kur’ân gibi eserleriyle İslam düşüncesine yön verdi. Kur’an’ı akılcı bir yorumla tefsir etti. İman, irade, kader, özgürlük gibi konularda derin analizler yaptı.

Üstad Dücane Cündioğlu'nun ilk eseriyle müşerref oldum bu hafta. Keşf-i Kadim. Bu toprakların çocuklarını, Müslümanları, yeniyi keşfetme sevdasından vazgeçip eskide olan güzellikleri bulmaya davet ediyor ve bu davetini İmam Gazali'yi keşfetme seviyesinde yapmanın da hemen hemen yeterli olacağını söylüyor. Kitabın başından itibaren söz söyleme hakkını elde edebilmek için bir insanın bir konu hakkında hemen her şeyi okumuş, özümsemiş olmasını şart koşuyor. Ben de dini literatüre ait belki çok şey okumuş olsam da her şeyi okumadığım için kitaptan bahsederken şahsi yorumumu katmayacağım işin içine. Haddi aşmamak lazım.