#instakaminska

Bliźniaczki, syntetyczne spodnie, getry we wszystkich kolorach tęczy, tenisówki na wysokiej podeszwie. Czego można było chcieć więcej, żeby błyszczeć w latach 90.?

W Lublinie każdy szanujący się i mogący pozwolić sobie na tego typu eskapady łęcznianin wybierał trendsetterską ścieżkę zdrowia – przejazd „żółtkiem” na dworzec autobusowy, wspinaczkę wysokogórską ulicą Lubartowską, z przystankiem na odwiedziny w Big Starze, przejście po kilkupiętrowym sklepie Adidasa na Starym Mieście, flagowym dla ściany wschodniej, w której kresz z paskami po bokach do tej pory jest praktyczną wersją stroju ludowego i elementem tożsamości, a wraz z nadejściem XXI wieku sprawdzenie nowości w Trollu na Krakowskim Przedmieściu.

Typowy modowy mix'n'match lat 90. w kultowym Piano Bar w Zakopanem: bliźniaczek z katalogu Quelle, spodnie z bazaru przy przystanku autobusowym w Łęcznej i buty z flagowego sklepu Adidas w Lublinie.

W Łęcznej zakupów odzieżowych dokonywało się na nieistniejącym już targu obok również nieistniejącego już w tym miejscu przystanku PKS lub w Wameksie. Ten za siedzibę wziął blaszany pawilon po dawnym Peweksie, gdzie w poprzedniej epoce wybrane rodziny górnicze mogły za talony robić ekskluzywne zakupy. Po zmianie ustroju rozrastał się niczym wielka huba i choć obecnie jest zaszpachlowany w całości żółto-czerwonym barankiem, do tej pory wygląda jak pochwalny pomnik dzikiego kapitalizmu lat 90. A jeśli o dzikości mowa, był też i Dzik, który swoją nazwę wziął od symbolu miasta obecnego w herbie.

Punktem wspólnym tych trzech miejsc był wszechobecny pośpiech. Wobec nerwowego przekładania ubrań w towarzystwie zapachu kiszonej kapusty ze stoiska z warzywami obok, szturchnięcia pozostałych klientów przepychających się między szczękami z kraciastymi torbami wypchanymi mydłem i powidłem szmuglowanym przez wschodnią granicę były praktycznie nieodczuwalne. Z łupów bazarowych pamiętam legginsy o każdej długości i kroju, w przypadających na hit 2. połowy lat 90. neonowych kolorach.

Te kolory! Wszyscy uczestnicy wycieczki do Sandomierza reprezentują mocne tredny lat 90. Ja tym razem w wersji targowo-sportowej. Łączy je prawdopodobnie pochodzenie MADE IN CHINA.

Korytarze niczym labirynt w Wameksie z łatwością doprowadzały do korków, a wraz z nimi rosnącej frustracji klientów, która uniemożliwiała spokojne oglądanie towarów. Wielkie stoisko zabawkowe ze szklaną szybą w Dziku sprawiało, że rodzice z dziećmi, przechodząc przed nim, osiągali prędkość światła, żeby tylko uniknąć możliwego rozłożenia się dziecka na posadzce z lastryko i rozpoczęcia protestu, który najczęściej nie kończył się na spokojnym wytłumaczeniu, że dziś na liście zakupów są halówki, a nie kolejny zestaw Lego.

No dobrze, ale jeśli małomiasteczkowe hale i bazarki i zawiodą, a wyprawa do miasta wojewódzkiego nie wchodzi w grę, to gdzie się ubrać? W jednym z pierwowzorów sklepów internetowych. Sprzedaż wysyłkowa w latach 90. kwitła tak jak telezakupy i pozwalała na zacieśnienie rodzinnych i sąsiedzkich więzi. Jeśli nie było się stałym klientem, katalogi trafiały tylko do szczęśliwych właścicieli losowo wybranych skrzynek pocztowych.

Gdzieś na przełomie wieków. Prezentacja sylwestrowego total looku z katalogu Quelle na tle tradycyjnego świątecznego drapaka.

Wystarczyło otworzyć na dowolnej stronie, by przenieść się w świat aktywnych, uśmiechniętych, modnie ubranych ludzi na zdjęciach z maksymalnie podkręconym kontrastem. Mimo, że śliski papier niewiele różnił się jakością od tego, na którym były wydawane czasopisma Naj czy Pani Domu i tak samo brudził palce, to jednak było w nim coś bardziej zachodniego, poczynając od trudnych do wymówienia nazw – Bonprix, Quelle, 3 Suisses…

Po przejrzeniu katalogu i wybraniu ulubionych produktów nadchodził moment powrotu do rzeczywistości. Należało skrupulatnie wypełnić kartonowy kupon z ostatniej strony katalogu, który zwłaszcza przy wspólnych zakupach, stawał się drukiem skomplikowanym niczym PIT wolnorynkowego przedsiębiorcy.

Niezniszczalny katalogowy komplet w pszczółki w ogródku piwnym w Płocku. Skarpety pod kolor i niebieski lakierowany plecaczek z Helu dla wzmocnienia looku.

Oczekiwanie na przesyłkę bywało pełne napięcia – nigdy nie wiadomo, czy komplecik leginsy plus T-shirt przyjdą przed zaplanowanymi wakacjami nad wodą, a przecież nikt nie będzie wychodził w zachodnich towarach po codzienne zakupy czy na podwórko. Otwieranie paczki było świętem i często jednoczyło ludzi bardziej niż wspólne biesiadowanie podczas Wigilii, a sama zawartość lepiej trafiona niż prezent, bo w końcu wybrana przez siebie. No chyba, że nie wyglądała tak jak na zdjęciu, co zdarzało się nierzadko.

Moja rodzina raczej miała szczęście do trafionych wyborów. Ciocia uparcie twierdziła, że nawet Triumph nie ma tak dobrych biustonoszy i kupowała je regularnie w każdym możliwym kolorze. A jeśli udało się upolować ubrania ze 100% bawełny, to były nie do zdarcia, tak jak mój fioletowy komplet w pszczółki, z którym musiałam się pożegnać, bo pewnego dnia po prostu z niego wyrosłam.

Po długiej i nużącej epoce bazarów, twórczości własnej i, dla wybranych, Pewexów, każdy zagraniczny towar, nawet ten opatrzony niechlubnym znaczkiem MADE IN CHINA, dawał poczucie luksusu, dodatkowo podbijane przez dostawę do rąk własnych. Koniec z wyprawami w poszukiwaniu wymarzonego elementu garderoby. Od teraz można było rozsiąść się we własnym pokoju, z filiżanką z duralexu wypełnioną Maxwell House, czy nawet Saharą, i w cieple ogniska domowego, dokonywać zakupów. Wystarczyło, że w moje ręce wpadł przekazany przez koleżankę egzemplarz katalogu, który przypadkowo wylądował w jej skrzynce pocztowej, a wszystkie te wspomnienia powróciły. Na zakupy jednak się nie odważyłam.

Coupons for clicks

90s twin cardigans, synthetic pants, leggings in all colors of the rainbow, thick sole sneakers. What else did we need back then for hype and how were we getting them?

Every self-respecting resident of Łęczna who could afford such tours, chose the Lublin Trendsetter catwalk, consisting of a couple of stages: taking the yolk-yellow bus to the main station, climbing the highest peak of Lubartowska Street, with a pit stop in Big Star store, walking through the multi-story Adidas shop in the Old Town (the symbol of the wild wild east of Poland, where the polyester tracksuit ornamented with stripes on the sides is still a practical version of the folk uniform and an element of identity) and, with the beginning of the 21st century, checking out what's new at Troll on Krakowskie Przedmieście Street.

Typical 90s fashion mix'n'match in an iconic Piano Bar Zakopane: twin cardigan from Quelle catalogue, trousers from a market next to the bus stop and shoes from the flagship Adidas store in Lublin.

In Łęczna, clothes were purchased at a market that no longer exists, next to a bus stop that was moved as well, or in Wamex. It was located in a tin pavilion of the former Pewex, where selected mining families could make exclusive purchases paying with special vouchers in the previous times. After the change of the political system, it grew like a huge mushroom, and although it is now completely covered with a yellow and red facade, it still undercovers itself as monument to the wild capitalism of the 1990s. Speaking of wildness, there was also Dzik (the Boar), which took its name from the animal on city emblem.

The common point of these three places was the ubiquitous rush. Due to the nervous changing of clothes caused by the lack of fitting room, but accompanied by the smell of sauerkraut from the grocery stand next door instead, the nudges of other customers pushing each other with checkered bags stuffed with a bit of everything smuggled across the eastern border, were practically imperceptible. From the bazaar loot, I remember leggings of every length and cut, in neon colours that were a must-have in the second half of the 1990s.

Can you see these colours? All of the participants of Sandomierz school trip present strong 90s fashion trends. When it comes to my outfit, it marries bazaar and sport style, bound probably by the real origin - China.

The labyrinth of narrow corridors in Wamex easily led to traffic jams and therefore, growing customer frustration, which made the calm review of goods impossible. A large toys stand with a glass shelf in Dzik made parents with children pass in front of it reaching the speed of light just to avoid the child sprawling on the terrazzo floor and starting a protest, which most often did not end with a calm explanation that on today’s shopping list there are indoor shoes, not another Lego set.

Okay, but what did you do if small-town halls and bazaars failed you, and a trip to a voivodeship capital was out of the question? You relied on one of the prototypes of online stores. Mail order sales flourished in the 1990s as much as MANGO TV and were bonding families and neighbours like anything else. Unless you were a regular customer, the catalogues were only delivered to lucky owners of randomly selected mailboxes.

It was enough to open it on any page to be teleported to the world of active, smiling, fashionably dressed people in photos with the maximum contrast. Although the quality of the shiny paper was not much different from that the one, on which Burda housewife magazines were published and it was just as messy for the fingers of the reader, there was something more Western about it, starting with the titles difficult to pronounce - Bonprix, Quelle, 3 Suisses...

Somewhere around millenium. New Years Eve total look from Quelle catalogue with a beautiful background of not the thickest Christmas tree.

After browsing the catalogue and choosing your favourite products, it was time to get back to reality. You had to carefully fill out the cardboard coupon from the last page of the catalogue, which, especially when shopping together, became as complicated as the tax form of a free-market entrepreneur.

Waiting for the shipment was also full of tension – you had never known whether the leggings and T-shirt set would have arrived before your planned vacation by the water and might have waited for the presentation till the next summer season, as no one would go out wearing Western goods for everyday shopping or to the yard. Opening the package was a celebration and often united people more than feasting together on Christmas Eve, and the content itself was a better choice than a gift, because after all, it was chosen by oneself. Unless it didn't look like in the picture, which was the case quite often.

Immortal catalouge bee set worn for the beer garden in Płock. Fitting socks and blue shiny backpack purchased in Hel was strenghtening the look.

My family was rather lucky to make good choices. My aunt insisted that even Triumph didn't have that high-quality bras and she was purchasing them regularly in every available colour. And if I managed to find clothes made 100% of cotton, they were immortal, just like my purple set with bees, which I had to say goodbye to because one day I simply outgrew it.

After a long and tedious era of bazaars, own fashion designs and, for a selected few, Pewex, every foreign product, even the one bearing the infamous MADE IN CHINA tag, gave a sense of luxury, additionally enhanced by home delivery. No more tiring trips to find your dream piece of clothing. From now on, you could sit down in your own room, with a Duralex cup filled with Maxwell House or even Sahara coffee, and make purchases at your home.

Muszę przyznać, że moje plany wakacyjne zawsze były urozmaicone. Mimo nauczycielskiej pensji wiadomych rozmiarów, mama stawała na wysokości zadania i zaciskając pasa przez cały rok, była w stanie zapewnić nam nawet dwa wyjazdy w ciągu najcieplejszych, letnich miesięcy.

Był jednak taki rok, kiedy mama, być może ze względów finansowych, czy z potrzeby pokazania mi, dziecku mało, ale jednak miejskiemu, prawdziwego życia na wsi, postanowiła pojechać ze mną na do prababci. Nie powiem, żeby towarzyszyło mi przerażenie. Zawsze byłam skora do przygód, a jakakolwiek odmiana, nawet na, wydawałoby się, mniej atrakcyjną formę wypoczynku niż pobyty w Helu czy Zakopanem (kliknij, by czytać więcej), była przeze mnie ochoczo przyjmowana.

Jak się bardzo szybko okazało, nie każdy wyjazd, któremu towarzyszy ekscytacja, ostatecznie można zaliczyć do udanych.

Po niecałej godzinie dojechaliśmy na miejsce – do niewielkiej wsi liczącej kilka domów, tuż przy granicy z Ukrainą. Pierwsza atrakcja czekała mnie w zasadzie zaraz po wyjściu z zielonego punto dziadka. Musiałam udać się do toalety. Mimo kontroli mojej babci, by przed wyjściem z domu zawsze zrobić siku (kliknij, by czytać więcej), czasem udawało się omijać regulamin. Tym razem jednak szybko tego pożałowałam, bo czekało na mnie załatwianie się w wychodku. Nie był to pierwszy raz, ale równie traumatyczny, głównie przez obecność gigantycznych pająków z grubymi, owłosionymi nogami w każdym kącie drewnianej budki. Dlatego gdy tylko dało mi się umknąć przed wzrokiem opiekunów, chodziłam robić siku za drewnianą stodołę. Tego typu ewolucje w terenie opanowałam do perfekcji jako uczestniczka każdej możliwej wycieczki szkolnej, które na przełomie lat 90. i nowego tysiąclecia bywały dość ekstremalne.

Bukowa w pełnej krasie. Kilka domów, pusta droga, pola i lasy.

Druga atrakcja okazała się słodko-gorzkim doświadczeniem dla wszystkich jej uczestników, nie tylko dla mnie. Zgodnie z rodzinna tradycją dziadek od lat hodował pszczoły. To dlatego miód był obecny w moim domu od zawsze, a ja byłam w tym temacie bardzo wybredna. Bez trudu rozpoznawałam ten sztuczny czy dodatkowo dosładzany. Dziadek nigdy nie zagłębiał się w listę moich zainteresowań, ale wraz pojawieniem się na wsi, jak grom z jasnego nieba spadł na niego pomysł, że zostanę godną następczynią w pasiece. Dostałam kombinezon ochronny, ale o ile miód smakował słodko, to wszechobecne pszczoły kojarzyły mi się jedynie z walką z owadami o drożdżówkę na plaży, bardzo gorzkim doświadczeniem, które sprawiło, że po wzięciu miodu z pierwszego ula, oddaliłam się na zainstalowaną na jabłoni, również przez dziadka, huśtawkę. Jako mieszkance bloku naprzeciwko placu zabaw, ta forma spędzania wolnego czasu była mi zdecydowanie bliższa.

Nastał wieczór, czyli czas na kąpiel. Ponieważ pozostawała przede mną opcja mycia się w metalowej balii, pierwszego dnia zdecydowałam się na Dzień Dziecka, choć 1 czerwca minął już dawno. Perspektywa takich kilku dni z rzędu nie sprawiała mi problemu. Spać poszłam potwornie zmęczona, ale zadowolona.

Wstał nowy dzień, a z nim nowe wyzwania. Ledwo zdążyłam otworzyć oczy, a jak na uczennicę klasy uczęszczającej do szkoły na drugą zmianę przystało, było to pewnie późne popołudnie wiejskiego wiejskiego dnia, czyli około 9.00, od razu zostałam postawiona przed zadaniem zbierania aronii. Brodziłam w wysokiej, wciąż jeszcze mokrej trawie razem z prababcią, która wtedy dobiegała osiemdziesiątki, a skakała między krzakami jak sarenka. Lekcja mogła mi się przydać przy zbiórce malin w Szwecji, na które wybrałam się ponad 10 lat później, po pierwszym roku studiów, by zarobić na własny laptop, ale tak się nie stało. W zbiórce na akord zajmowałam honorowe ostatnie miejsce. Może to dlatego, że bardzo szybko zrezygnowałam z nauki i uciekłam na przejażdżkę pomarańczowym rometem – pamiątką pierwszej komunii mojej mamy, którą wygrzebałam z drewnianej komórki.

Oto i ona, pomarańczowa srzała! Podobno dalej stoi w komórce gotowa do działania.

Dla prababci praca zawsze była na pierwszym miejscu, dlatego ledwo zaparkowałam swój pojazd na podwórku, czekała już z kolejnym wyzwaniem - dojeniem krowy. Najpierw musiałyśmy dostać się do samego zwierzęcia. Gdy w końcu się udało, uderzył mnie widok much, które właziły jej w oczy, gdy próbowała bezskutecznie odganiać je zdecydowanie za krótkim ogonem. Nie była to fioletowa krowa Milki, dająca najsłodsze mleko w otoczeniu zawsze oświetlonych słońcem Alp. Odstawiłam wiaderko i taboret – atrybuty niezbędne do czynności dojenia, przeniosłam ciężar na prawą nogę i złapałam się za boki (pozycja stojąca ustalona, która w mojej rodzinie jest przekazywana w genach), przygotowana do obserwacji. Prababcia powiedziała tylko jedno słowo: -„Zapraszam”. Na początku nie zrozumiałam czy mówi do mnie, czy do krowy, ale po chwili zauważyłam również dłoń wskazującą stołek i szeroki uśmiech na twarzy. Niepewnie usiadłam i podjęłam próbę. Przez kilkanaście minut udało mi się zebrać do wiadra około jednego mililitra mleka. Niecierpliwa prababcia machnęła więc ręką, dając niewerbalnie ostateczny wyrok, który brzmiał zapewne, „że tak myślała, że z tych miejskich dzieci to nic nie będzie i żeby za gospodarkę to się one nawet nie brały”. Jestem pewna, iż podobnie oceniłaby wszelkie agroturystyki prowadzone przez ludzi, którzy po latach męki w korporacji postanowili rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady. Po tym geście w mgnieniu oka wypełniła mlekiem całe wiaderko.

Ponieważ jednak do końca mojego pobytu zostało jeszcze pięć dni, prababcia skupiła się na zadaniach prostszych, które mogłam znać nawet ze swojego blokowiska. Pomimo wrażenia, że byłam dzieckiem zblazowanym,  dwa pierwsze dni wczasów w wersji raw mijały  beztrosko. Naprawdę mi się podobało, jeśli tylko udawało się zapomnieć o dojeniu. Nadchodził jednak najbardziej dramatyczny moment wyjazdu. Szybko miałam się przekonać, że to nie takie oczywiste. Jak już wiecie z wcześniejszych historii, w moim średniej długości życiu nieraz udawało się wychodzić cało z tarapatów. Wydawałoby się, że nic gorszego od podtopienia na tomaszowskim basenie jeszcze przed ukończeniem trzeciego roku życia (kliknij, by czytać więcej) nie może się zdarzyć. A jednak.

Wieszanie prania w stodole. Udało się! W końcu coś umiałam, na coś się przydałam. Chciałam już pobiec do mamy i ogłosić sukces, tyle że z pełnej mokrych ubrań i suchego siana stodoły wyszłam ze spuchniętą twarzą, nie mogąc powstrzymać kichania i łez płynących strumieniem z czerwonych oczu. Nie zdołałam otworzyć ust, gdy moja mama z przejęciem zaczęła wypytywać o każdy moment dnia, kilka razy upewniając się, że nie było w nim żadnego wątku pszczelego ukąszenia. Nie, w moim przypadku pięć minut z sianem wystarczyło.

Z pompą radziłam sobie dużo lepiej niż z krową.

Mama zachowała zimną krew i zostałyśmy na wsi na noc, ale gdy o poranku zobaczyła, że wcale nie jest ze mną lepiej, podjęła trudną decyzję. Nigdy więcej nie pojechałyśmy na wakacje na wieś, skończyło się na jednodniowych wizytach z paczką leków antyhistaminowych na wszelki wypadek. Morze i góry bez wszechobecnych traw w sezonie letnim działały na mnie zdecydowanie lepiej.

 Holidays in Bukowa

I must admit that my vacation plans have always been various. Despite the teacher's salary size, my mother tightened her belt throughout the year, so she was able to provide us with even two trips during the warmest summer months.

There was a year, however, when my mother decided to go with me to my great-grandmother, perhaps for financial reasons, or because she wanted to show me, a small, but still town child, what’s life in the countryside. I would not say that I was terrified. I have always been adventurous, and any change, even for a seemingly less attractive form of recreation, than stays in Hel or Zakopane (click to read more), was eagerly accepted by me.

As it turned out very quickly, not every trip accompanied by excitement can ultimately be classified as successful.

After less than an hour we arrived at the place - a small village with a few houses, right on the border with Ukraine. The first attraction was waiting for me right after leaving my grandfather's green fiat punto. I had to go to the toilet. Despite my grandmother's check to always pee before leaving the house (click to read more), sometimes it was possible to omit the rules. This time, however, I quickly regretted it, because I had to use a privy. It was not the first time, but it was also traumatic, mainly due to the presence of giant spiders with thick, hairy legs in every corner of the wooden booth. Therefore, as soon as I could escape the eyes of the caretakers, I peed behind the wooden barn. I mastered this type of field evolutions to perfection as a participant in every possible school trip, which at the turn of the 90s and the new millennium were quite extreme.

Bukowa as its best. A few houses, empty road, woods and fields.

The second attraction turned out to be a bittersweet experience for all participants, not just me. Keeping with the family tradition, my grandfather had been raising bees for many years. This is why honey has always been present in my house, and I was very picky about it. I could easily recognize the artificial or additionally sweetened one. Grandpa never talked to me about the list of my interests, but when I arrived in the countryside, like a bolt out of the blue, he got the idea that I would become a worthy successor in the apiary fell upon him. I was given a protective suit, but while the honey tasted sweet, I could only associate bees with fighting insects for a bun on the beach. A very bitter recollection, made me go away to the swing installed on the apple tree after taking honey from the first hive. As a resident of the block opposite the playground, this form of spending free time was much closer to me.

Evening has come, which meant time for a bath. Since I had an option of washing in a metal tub, I decided on the Children's Day on the first day, although June 1 was a long ago. The prospect of such a few days in a row was not a problem for me. I went to sleep terribly tired, but content.

A new day with new challenges came. I barely had time to open my eyes, and as a class student of the second shift, it was probably late afternoon on a countryside, like 9 am or so. I was immediately faced with the task of collecting chokeberry. I was wading in the tall, still wet grass with my great-grandmother, who was then reaching eighty and was jumping between the bushes like a deer. The lesson could be useful for me while collecting raspberries in Sweden, which I went to over 10 years later, after my first year of study, to earn my own laptop, but it did not happen. I was always in the last place in the piecework collection. Maybe it's because I quit my studies very quickly and ran away for a ride on the orange romet - a souvenir bike from my mother's first communion, which I dug out of a wooden cell.

This is the orange arrow. According to my grandpa, still in the barn, waiting for a mission.

For my great-grandmother, work was always in the first place, so I barely parked my vehicle in the yard, she was already waiting with another challenge - milking a cow. First, we had to get to the animal itself. When it finally worked, I was struck by the sight of the flies that stuck in her eyes that she tried to unsuccessfully push away with her short tail. Milka's purple cow, giving the sweetest milk surrounded by the always sun-lit Alps? It was not the case. I put down the bucket and the stool - the attributes necessary for milking, shifted the weight to my right leg and grabbed my sides (fixed standing position, which is passed down in my family through genes), ready for observation. The great-grandmother said only one word: "Please". At first I didn't understand if she was talking to me or to the cow, but after a while I also noticed a hand pointing to a stool and a wide smile on her face. I sat up uncertainly and made an attempt. For several minutes, I managed to collect about one milliliter of milk into a bucket. The impatient great-grandmother waved her hand, giving a non-verbally final verdict, which was probably: "that she thought so that these city children would not be able to do anything and that they would not be able to handle the household". I am sure that she would similarly evaluate any agritourism run by people who, after years of torment in a corporation, decided to drop everything and go to the Bieszczady Mountains. After this gesture, in the blink of an eye she filled the entire pail with milk.

There were still five days left to the end of my stay, so my great-grandmother focused on simpler tasks that I could know even from my housing estate. Despite the impression that I was a blase child, the first two days of raw style vacation passed carelessly. I really liked it, as long as I managed to forget about milking. However, the most dramatic moment of stay was coming. We soon found out that it was not so obvious. As you know from earlier stories, in my average life span, I have managed to get out of trouble alive many times. It would seem that nothing worse than drowning in the Tomaszów swimming pool before the age of three (click to read more) cannot happen. Wait for it.

Hanging laundry in the barn. I finally managed! In the end I knew something, I was useful for something. I wanted to run over to my mom and announce success, but I emerged from the barn full of wet clothes and dry hay with my face swollen, unable to stop my sneezing and tears streaming down my red eyes. I failed to open my mouth as my scared mother began asking questions about every moment of the day, making sure several times that there was no thread of the bee bite in it. No, in my case, five minutes with hay were enough.

Handling pump was easier than a cow.

Od zawsze wierzyłam w wymyśloną przez siebie teorię, że urodziłam się w pociągu. Już około 3 roku życia byłam w stanie rozróżnić wagon sypialny od kuszetki. Kiedy w liceum wybrałam się ze szkolnymi znajomymi nad morze (kliknij i czytaj) i okazało się, że pierwszy raz siedzą w tego typu przedziale i nie wiedzą jak złożyć dwa dodatkowe łóżka, czułam lekkie zażenowanie. Po co im świadectwo z paskiem, skoro nie znają życia, skoro tyle już stracili?

Odkąd pamiętam, pociągi należały do moich ulubionych środków lokomocji i nawet po zapoznaniu się z samolotami nie straciły pozycji lidera. Może dlatego, że zawsze kojarzyły mi się z latem i corocznymi wyjazdami nad morze. Sama podróż była jednym z najlepszych wspomnień, zanim jeszcze wakacje na dobre się zaczęły.

Muszę przyznać, że na początku lat 90. podróż z Lublina trwała niewiele dłużej niż obecnie, ale poziom komfortu znacznie obniżał fakt podróżowania tabunami – często do jednej kuszetki upychało się nawet 9 osób. Do tego należy dodać wszystkie toboły, łącznie z wiaderkami do piasku, antyalergiczną poduszką i ulubioną piżamką do pociągu. Co i tak wydawało się niczym w porównaniu z sytuacją ludzi rozłożonych nawet na podłodze korytarza lub toalety, zjawiskiem dziś spotykanym jedynie przed świętami.

Kuszetka do Darłówka, lato 1993. Niech Was nie zmyli luksusowe łóżko z ekoskóry (kliknij i czytaj). W sumie podróżowaliśmy w 9 osób.

Mrożącym krew w żyłach wydarzeniem był koniec podróży do Darłówka latem 1993. Tuż przed stacją, moja wiecznie radosna ciotka zapytała konduktora, na jaki czas pociąg się zatrzymuje. Gdy ten, z niewzruszoną miną, omiatając jedynie z pobłażaniem nasz tabor, oświadczył, że 2 minuty, wszyscy łącznie z ciotką zamarli. Być może to właśnie tamten stres dorosłych udzielił mi się już na początku urlopu na tyle, że całe dwutygodniowe wakacje spędziłam rycząc, wywracając się na chodniku, terroryzując moją mamę o kolejny przejazd na karuzeli i będąc ogólnie niezadowoloną. W pociągu byłam zdecydowanie spokojniejsza.

W tłustszych latach moja mama i ciotka wykupowały cały przedział „jedynkę” dla czterech pasażerów. Ale nie chodziło o elegancję podróżowania. Był to celowy zabieg, by jak najszybciej przygotować barłóg. Fotele w starych jedynkach się rozkładały, a wąską przestrzeń między nimi wypełniały torby. Pod względem rozmiarów przewyższało to nawet rozkładane pseudołóżka z dziecięcych pokoików, odpowiedzialne za wszystkie skoliozy i lordozy urodzonych na przełomie lat 80. i 90. Jeszcze tylko kilka zdrowasiek, by nikt nas nie okradł, owinięcie toreb wokół pasa i można było zapaść w przyjemny sen. Oczywiście do czasu przyjścia rozdartego konduktora, włączającego światło bez żadnego trybu.

Fakt częstych podróży w latach 90. wykształcił też we mnie zachowania typowej Grażyny w pociągu. Podbaza nie zna, ale były kiedyś takie czasy bez możliwości rezerwacji miejsc w pociągach TLK. Dlatego po wejściu do w miarę pustego wagonu (czasami przez okno), wybierało się przedział i z prędkością światła zasuwało zasłonki. Dzień czy noc, przed każdą stacją, zapadało się w teatralny sen. Raz w ten sposób udało mi się dojechać w pustym przedziale z Krakowa do Torunia! Z perspektywy czasu trochę się tego wstydzę, ale mówimy o latach, kiedy podróż pociągiem oznaczała walkę o przetrwanie, a na myśl o podróży w wagonie typu Pendolino po polskich torach, nikomu nie starczało nawet wyobraźni.

Pozowane zdjęcie ze śmietnikiem i soczkiem w kartonie. Jakimś cudem stoliki się pod nami nie złożyły.

Pierogi z Warsu niejednokrotnie uratowały mi życie w długiej podróży. Adrenalina przy obstawianiu, czy w wagonie będzie działający kontakt była silniejsza niż przy grze w jednorękiego bandytę. Dwa tryby działania grzejników (włączone na maxa lub wyłączone na amen) i gorąc w wagonie większy niż w lecie nigdy nie stanowił dla mnie problemu. Pamiątki przyszczypniętych palców, kiedy stolik pod oknem składał się w najmniej spodziewanym momencie po 5 sekundach bólu i złorzeczenia na całą spółkę PKP, wywoływały uśmiech na twarzy i próbę przypomnienia sobie, który to już raz. Niedomykające lub samozamykające się okna nierzadko były początkiem współpracy pasażerów, zwłaszcza aktywizacji wujków z wąsami, w których budził się inżynierski sznyt. A niedziałające światło i stałe buczenie zepsutej jarzeniówki były idealnym momentem zmiany planów, by zamiast do lektury, zameldować się do drzemki.

Kocham pociągi, ze wszystkimi ich smrodami. Tym najbardziej niefortunnym, kiedy w wagonie z przedziałami przytrafi Ci się miejsce między 11 a 18 lub między 101 a 108 i musisz wdychać opary z pobliskiej toalety. Woń roztoczy z tapicerki, który potęguje się zimą, kiedy kurz dodatkowo cyrkuluje z zastanych kaloryferów. Zapach metalowych, przyrdzewiałych elementów wagonów, gdy dotykasz klamki by otworzyć drzwi lub okno…

Teraz mieszkam naprzeciwko torów kolejowych. Ktoś powiedziałby: koszmar. A ja za każdym razem, kiedy przed moimi oczami przejeżdża kolejna maszyna, mam ochotę piszczeć z radości i jestem coraz bliżej tego, by opanować modele pociągów nie tylko z wyglądu, ale także nazwy i kursu, który odbywają.

Powakacyjne zmęczenie. Czekamy na pociąg powrotny z Helu wagonem pierwszej klasy.

Train

I have always believed in the theory I invented myself that I was born in train. Already around the age of 3 I was able to distinguish between a sleeping car and a couchette. When in high school I went to the seaside with my school friends and it turned out that they were sitting in this type of compartment for the first time and did not know how to fold two extra beds, I felt a slight disappointment. Why do they need a good grades, if they do not know life, if they have already lost so much?

For as long as I can remember, trains belonged to my favorite type of transportation and even after getting acquainted with the planes they did not lose their leading position. Maybe because I have always associated it with summer and annual trips to the sea. The trip itself was one of the best memories before the holidays began.

I have to admit that in the early 90s the journey from Lublin lasted just a little bit longer than it is now, but the level of comfort significantly reduced the fact of traveling in flocks - often up to 9 people were crammed into one couchette. You need to remember about all the bundles too, including sand buckets, antiallergic cushions and favorite train pajamas. Which seemed nothing compared to the situation of people spread out on the floor of the corridor or toilet, a phenomenon present today only before Christmas.

The berth to Darłówko, summer 1993. IDon’t be tricked by luxurious bed from eco leather (click and read), in total we traveled with 9 people.

Trips were sometimes filled with the thrilling events, like to one in end of the journey to Darłówko in the summer of 1993. Close to our arrival, my eternally joyful aunt asked the conductor for how long the train stops on our station. He only swept our fleet with indulgence and with his unwavering face stated that it will be 2 minutes, hearts of all our group members including my aunt stopped for a second. Perhaps it was the stress of adults that gave me at the beginning of the vacation so much negative fluids that I spent the entire two-week vacation roaring, falling on the sidewalk, terrorizing my mother for another ride on the carousel and being generally dissatisfied. I was definitely calmer in the train.

In fat years my mother and aunt bought the whole first class compartment just for four passengers. But it wasn't about the elegance of traveling. It was a deliberate procedure to prepare the pallet as soon as possible. The seats in the old ones were unfolded, and the narrow space between them was filled with bags. In terms of size, it even exceeded the foldable pseudo-beds from children's rooms, responsible for all scolioses and lordoses among the ones born at the turn of the 1980s and 1990s. Just a few health-seekers, so that no one would rob us, wrapping the bags around the waist and we could fall into a pleasant sleep. Of course, until the arrival of the torn conductor, turning on the light without any notice.

The fact of frequent travel in the 90s also shaped in me the behavior of typical Karen in the train. Podbaza does not know, but there were once such times without the possibility of booking seats on cheap trains. Therefore, after entering a relatively empty wagon (sometimes through the window), the compartment was chosen and the curtains closed at the speed of light. Day or night, before each station, you fell into a theatrical sleep. Once travelling this way, I managed to get from Krakow to Torun in an empty compartment! In retrospect, I'm a bit ashamed of it, but we are talking about years when traveling by train meant a struggle for survival, and no one had enough imagination even for the thought of traveling in a Pendolino class wagon on Polish tracks.

A posed photo with a dustbin and a lid in a cardboard box. Somehow the tables didn't fold under us.

Dumplings from Wars often saved my life in a long journey. Adrenaline when betting on whether the car will be equipped in working contact was stronger than when playing one-armed bandit. Two modes of operation of the radiators (turned on to max or turned off for good) and heat in the wagon greater than in summer has never been a problem for me. Souvenirs of pinched fingers, when the table under the window folded in the least expected moment after 5 seconds of pain and slander at the entire PKP company, caused a smile on the face and an attempt to remember which time it was. Closed or self-closing windows were often the beginning of the cooperation of passengers, especially the activation of uncles with a mustache, in which engineering awakening arose. And the broken light and the constant humming of a broken fluorescent lamp were the perfect moment to change plans, from reading to checking in for a nap.

I love trains, with all their smells. The most unfortunate one, when in the wagon with compartments you get a place between 11 and 18 or between 101 and 108 and you have to inhale the fumes from a nearby toilet. The odor of upholstery mites, which is intensified in winter, when the dust is also circulating from existing radiators. The smell of metal, rusted car parts when you touch the handle to open a door or window...

Now I live opposite the railroad tracks. Someone would say: a nightmare. And every time when another machine passes in front of my eyes, I want to squeak with joy and I'm getting closer to mastering train models not only in appearance, but also in the name and course they are taking.

Mimo, że astrologicznie moim żywiołem jest powietrze, od kiedy pamiętam jestem związana z wodą. Na nieszczęście mojej mamy, większość wakacji spędzałyśmy nad różnorakimi zbiornikami, od basenu, przez zalewy i jeziora, aż do morza, w których ja spędzałam 95% czasu poświęconego na plażowanie. Z przerwami na frytki, siku i lody. Nie miała więc lekkiego życia i nie mogła poddawać się przyjemności opalania, tak jak jej koleżanki, których dzieci bały się wody, wolały zabawy w piasku, albo rozważnie umiały sobie dawkować przyjemności. Zamki co prawda też były dla mnie spoko, ale tylko takie z fosą, które trzeba było budować blisko brzegu, i przy okazji móc zamoczyć chociaż jedną nogę. Zawsze na ochotniczkę zgłaszałam się też do chodzenia nad brzeg, by przynieść wodę do bezsensownej dziury z błotem, która z perspektywy czasu wydaje się piękną metaforą nadchodzącej dorosłości. Moje wędrówki często przeciągały się do sprawdzenia stanu wody na wysokości pośladków i zupełnie nieplanowanego nura na kilka minut. Zapału jako studniowej mi nie brakowało, gorzej bywało z wykonaniem.

Na początku dawałam się jeszcze omotać i zadowalałam się kąpielą w dmuchanym basenie...

To dlatego moja mama większość czasu spędzała nie na ręczniku, tylko stojąc na granicy mokrego piachu i niczym cerber monitorując, czy jeszcze trzymam się na powierzchni wody. Niejednokrotnie plażowanie kończyło się awanturą, kiedy siłą musiała wyciągać mnie z wody, bo twarz, wskutek wiadomej temperatury Bałtyku, nabierała koloru dojrzałego siniaka, ale ja dalej twardo utrzymywałam, że jest mi ciepło i mogę jeszcze chwilę zostać.

Stawanie na rękach, podwodne fikołki, skakanie na falach pochłaniały mnie na tyle, że w porównaniu do czasu spędzonego w wodzie, pływać nauczyłam się stosunkowo późno. Brak strachu skrócił jednak proces do jednego popołudnia nad tomaszowskim, otwartym basenem. Po kilku próbach unoszenia się na rękach niewiele starszej koleżanki, po prostu odpłynęłam i tak już zostało. Basen i pływanie cudem ocaliły mnie także przed niesklasyfikowaniem z wuefu w burzliwych czasach gimnazjum, kiedy po 2,5 roku zwolnienia lekarskiego dostałam piłkę do koszykówki do niefortunnie zrośniętej ręki i słowo „Powodzenia!” rzucone przez niezbyt zaangażowaną w rozwój sportowych kaleczniaków nauczycielkę. Dodatkowe zajęcia SKS na basenie podciągnęły moją ocenę na czwórę na szynach i pomogły osiągnąć umiejętność przemieszczania się pod wodą.

...szybko jednak uświadomiłam sobie co tracę i wszelkie próby zatrzymania mnie na leżaku, kończyły się przynajmniej strzeleniem focha.

Pokusiłabym się nawet o stwierdzenie, że pływanie to mój ulubiony sport. Jednak z wiekiem zanurzanie się w zimnej wodzie na początku i suszenie włosów na sam koniec coraz bardziej oddalało mnie od całokształtu przyjemności. W tej kategorii muszę więc chyba pozostać przy pasjansie i Mango TV (kliknij i czytaj).

Na tym moje doświadczenie z wodą się nie kończy. Chociaż pływanie opanowałam w okolicach 10. urodzin, swoją pierwszą przygodę z nurkowaniem zaliczyłam jeszcze przed zdaniem ze żłobka do przedszkola (kliknij i czytaj) i nauką poprawnej wymowy stylów pływackich. I nie mówię tu oczywiście o wyrafinowanych kursach z unoszenia się na powierzchni, tak modnych teraz u grupy docelowej bąbelków i ich piastunów.

W połowie plażowego dnia wszystkie moje ubrania były już najczęściej przemoczone, dlatego mama musiała pożyczać dla mnie ciuchy od dzieci znajomych.

Rzecz również wydarzyła się w Tomaszowie Lubelskim, z racji wieku i wzrostu, w tak zwanym brodziku. Z okazji nowego sezonu letniego, zapowiedzi upalnego lata w Programie 1 Polskiego Radia oraz planach wyjazdu do kuzynki, moja mama przygotowała dla mnie specjalny wypadowy zestaw, którego najważniejszym elementem było dmuchany sprzęt w kształcie półksiężyca. Pierwsze próby na basenie zawiodły, rogal był za duży i z niego wypadałam, dlatego tył zawiązała tasiemką. Wyglądało na to, że wszystko działa.

Kolejnego dnia zainstalowała mnie w podrasowanym sprzęcie i sprawdziła czy dobrze się bawię. Zadowolona ze swojego wynalazku, zagadała się z grupą znajomych.

Tomaszowski brodzik - to tu wydarzyły się najważniejsze momenty mojej pływackiej kariery. Moja przyszła nauczyciela siedzi obok mnie.

Gdy wróciła i omiotła wzrokiem na taflę wody, już mnie nie było. Po chwili jej uwagę zwróciły nogi unoszące się na baczność, nad powierzchnią. Jak na dobrą matkę przystało, rozpoznała w nich moje. Z refleksem lepszym niż u ratownika, który niczego nie zauważył, rzuciła się mi, a właściwie moim stopom, na pomoc. Gdy upewniła się, że jeszcze oddycham, z popłochem wyrzuciła z siebie:

- Kasiu, co się stało?!?!

Lekkie niedotlenienie nie zbiło mnie z tropu i na pytanie mamy, z glutem wiszącym z nosa, duszącym kaszlem oraz stoickim spokojem, odpowiedziałam:

- Ubulgowałam się…

Następca rogala do pływania - materac z Myszką Miki

Ja przeżyłam, do wody się nie zraziłam, a zdanie weszło do rodzinnego kanonu złotych cytatów. Rogal do pływania jeszcze tego samego popołudnia wylądował w śmietniku, w kolejnych latach zastąpiony materacem z Myszką Miki czy kółkiem z Diabłem Tasmańskim. Nie wiem tylko jak to się stało, że mama pozwalała mi jeszcze wchodzić do wody.

I got bubbled!

Although my astrological element is air, since I remember, I have been associated with water. Unfortunately for my mother, we spent most of the holidays on various reservoirs, from pools, through the lagoons and lakes, to the sea, in which I spent 95% of the time planned for beach time. With breaks for fries, pee and ice cream. So she did not have an easy life and could not experience the pleasure of sunbathing, just like her friends, whose children were afraid of water, preferred to play in the sand, or thoughtfully could give themselves pleasure. Castles were cool for me, but only those with a moat, that had to be built close to the shore, and at the same time I was able to wet at least one leg. I've always volunteered to carry water to a meaningless mud hole, which in retrospect seems to be a beautiful metaphor for upcoming adulthood. My wandering often dragged me to check the water at the buttocks level and ended up in completely unplanned dive for a few minutes. I didn't lack enthusiasm on doing my job, I was just losing points on performance.

At first I let myself be tricked and made them sat me in the inflatable pool...

That is why my mother spent most of the time not on the towel, but standing at the edge of wet sand and like a cerber, was monitoring whether I was still floating on the surface of the water. Often, the beach time ended with the fight, when she had to pull me out of the water forcibly, because my face, due to the broadly known temperature of the Baltic Sea, turned into the color of a ripe bruise, but I still tried to convince her that I am not cold and insisted to stay in for a bit more.

Standing on arms, underwater flips and jumping on the waves absorbed me so much that compared to the time spent in water, I learned to swim relatively late. However lack of fear shortened the process to one afternoon at the Tomaszów open swimming pool. After a few attempts to float on the arms of just a little older friend, I just drifted away and that's how it stayed. Swimming by a miracle also saved me from not being classified form PE during the turbulent times of secondary school, when after 2.5 years of sick leave I got a basketball to the unfortunately folded hand and the word "Good luck!" thrown by a teacher not too involved in the development of sports losers. Additional PE classes at the pool raised my final grade to weak C and helped me achieve the ability to move underwater.

...but I quickly realized how much I was losing and all attempts to keep me on a sun lounger ended up with aat least a huge offence.

I was even tempted to say that swimming is my favorite sport. However, with age, immersing myself in cold water at the beginning and drying my hair at the very end kept me away from all pleasure. So in this category I must probably stay with solitaire and Mango TV (click and read).

This is not the end of my experience with water. Although I mastered swimming around the 10th birthday, I completed my first diving adventure before passing from nursery to kindergarten (click and read) and learning how to pronounce swimming styles correctly. And of course I'm not talking about the sophisticated courses on floating on the surface, which are now so in fashion among the target group of kiddos and their parents.

In the middle of the beach day, all my clothes were already soaked, so my mother had to borrow clothes from her friends' children.

The thing also happened in Tomaszów Lubelski, due to age and height, in the so-called paddling pool. On the occasion of the new summer season, the announcement of the hot summer in First Programme of Polish Radio and plans to go to her cousin, my mother prepared for me a special set, the most important element of which was inflatable crescent-shaped equipment. The first attempts at the pool were a failure, the croissant was too large and I fell out of it, so I tied the back with a ribbon. Everything seemed to be working.

The next day, she installed me in tuned equipment and checked if I was having fun. Satisfied with her invention, she talked to a group of friends.

Tomaszow’s paddling pool - this is where the most important moments of my swimming career happened. My future teacher sitting next to me.

When she looked back at the surface of the water, I was gone. After a moment, her attention was drawn to the legs rising above. As befits a good mother, she recognized mine in them. With reaction better than at the lifeguard, who didn't notice anything, she threw herself at my feet, actually to my feet. When she was sure I was still breathing, she burst out with panic:

- Kasia, what happened?!?!

Slight hypoxia did not confuse me, and with snot hanging from my nose, a suffocating cough and stoic calmness, I answered my mother:

- I got bubbled...

The successor to the swimming croissant - Mickey Mouse mattress

Za każdym razem, kiedy w ciągu dnia czuję się jak zwłoki, myślę, że jest to zemsta mojego ciała za przedszkolne leżakowanie. Zawsze sprytnie omijane, dzięki jedynym w moim życiu znajomościom (babcia była dyrektorką sąsiedniego przedszkola) i faktycznej alergii na pierze. W czasach, kiedy syntetyczna pościel była jeszcze wymysłem Zachodu, a dla bardziej otwartych, nowinką rodem z Mango TV (kliknij i czytaj), i o której w publicznej placówce miasta do 25 tysięcy mieszkańców można było pomarzyć.

Oddając się wspomnieniom, na dźwięk słowa leżakowanie, niczym odruch psa Pawłowa pod czaszką odbija mi się jedno zdanie:

„Rafał nie będzie spał”.

Nadejście Rafała do przedszkola było rytuałem, który niczym głos szefa w windzie sygnalizował rozpoczęcie kolejnego rozdziału codziennej rutyny. Założę się, że jest wspominany przez wszystkie dzieci z mojej grupy, które tak jak ja miały pracujących rodziców i lądowały w przedszkolu o nieludzkiej porze. A tym samym, przed Rafałem.

Mniej więcej w tym wieku poznałam Rafała. Lalka, którą trzymam na zdjęciu, zawsze leżała w pudełku na najwyższej, reprezentacyjnej półce w sali i nie można było się nią bawić, bo została wyznaczona tylko do zdjęć. Prawdopodobnie dlatego zgodziłam się na tę fotografię, choć z persepktywy czasu rude dziecko z czarną kitą w stylu Dżina z Alladyna wzbudza we mnie bardzej niepokój, niż chęć zabawy.

***

Zanim przejdziemy do głównego bohatera, zacznijmy od mamy Rafała, która mogła być prototypem Cruelli DeMon ze „101 Dalmatyńczyków”, gdyby bajka powstała kilka lat wcześniej i została osadzona w stylistyce i rzeczywistości trochę bardziej na wschód od Los Angeles. Białe, sztuczne futro, czarne pierzaste włosy, ostre czerwone usta i paznokcie, których długości nie powstydziłaby się sama Kylie Jenner i które w nieznany dla mnie sposób nigdy nie skrzywdziły Rafała.

A miały okazję! Gdy Rafał w ataku porannej histerii w przedszkolnym korytarzu rzucał się na swoją rodzicielkę, a te próbowały odczepić syna właścicielki od nogi, od ręki, czy zastopować konwulsyjne ruchy na linoleum przed salą.

Czas trwania rytuału był różny, w zależności od tego, w jaki sposób mama Rafała próbowała go zakończyć oraz zewnętrzne bodźce – dezorientację znajdujących się w polu rażenia dzieci, czy stopień natężenia próśb i gróźb Pań przedszkolanek, które ruszały na pomoc kobiecie. Najczęściej jednak działała ostateczność, czyli magiczne zdanie: „Rafał nie będzie spał”.

Nie ukrywam, że nasza relacja zacieśniła się dzięki „legalnemu” zwolnieniu z leżakowania stawiającego szczęściarzy w grupowej hierarchii nieco wyżej, niż inne dzieci. Mówię oczywiście o tych, którzy nie zasypiali w 5 sekund, jak przyjaciółka K., czy odwieczny wróg M., ale tych świadomych naszego przywileju. Sapiąc z wyraźnym fochem, tuż przed obróceniem się na drugi bok i teatralnym przykryciem kocem, zawsze zdołali posłać nam nienawistne spojrzenie.

Cała ekipa w jednym obrazku.

***

Sam Rafał był eleganckim chłopcem. Grzeczna fryzura od linijki, koszulka polo wystająca spod welurowej bluzy. Wszystko to, co koneserka męskiego piękna i trendsetterka w wieku przedszkolnym, urodzona na przełomie lat 80. i 90., mogła sobie wymarzyć.

Nie pamiętam, by kiedykolwiek uczestniczył w naszych dionizyjskich zabawach zakrapianych kisielem i kawą zbożową z kożuchem. Należało do nich, między innymi, okładanie się zabawkami, np. drewnianym klockiem, po którym do tej pory mam pamiątkę na czole. Rafał był ponad to. Kilka ładnych razy zostaliśmy jednak upomnieni za hałaśliwe posiadówki na drewnianej ławce z sali gimnastycznej. I to by było na tyle, bo Rafałowi większość czasu w przedszkolu zajmowało siedzenie na krzesełku z rękami na kolanach i skrupulatne odliczanie czasu do momentu, w którym znów będzie mógł rzucić się mamie w ramiona i z miną zwycięzcy oznajmić, że „nie, nie musiał spać”.

Jak to jednak na Lubelszczyźnie bywa, wraz z wiekiem, elegancki przedszkolny uniform kolegi zamienił się w prawilną, ortalionową zbroję. Fryzura straciła na objętości, nie wykraczając poza 5 milimetrów dookoła głowy, a polówka, zakładana tylko przy największych z okazjach, zabarwiła się na majtkowy róż i usztywniła w okolicy kołnierzyka, który od tej pory stał na sztorc i idealnie okalał pokaźny kark. Wiem to jednak tylko z relacji mojej znajomej z sąsiedniego miasta, bo zanim we wrześniu 96’ na szkołach wywieszono listy pierwszoklasistów, wiadomo już było, że Rafała na niej nie zobaczymy, bo się wyprowadził.

Myślę, że zmiana miejsca zamieszkania Rafała była słuszną taktyczną zagrywką niewątpliwie utalentowanego stratega – jego mamy. Na pewno zdawała sobie sprawę, że po zakończeniu 6-letniej wojny w przedszkolu, jej syn trafiłby do jednej klasy z dawnym kolegą lub koleżanką ze starszaków. A wtedy przedszkolna legenda o Rafale, który nie będzie spał, stałaby się wieczna.

Widzicie to? Późne lata dwutysięczne, piątkowy wieczór, gruba impreza na placu zabaw na osiedlu Samsonowicza. Rafała nie ma, bo ma szlaban za kolejną banię z matmy, omijają go więc wspomnienia dawnych czasów przy jeszcze nielegalnym piwie z nowo otwartej Biedronki, które były, a teraz ich nie ma. W pewnym momencie jeden kolega o dobrym sercu przypomina sobie brakującego ziomka, więc postanawia podejść pod jego balkon, by przez kilka minut zagadać i połączyć się w cierpieniu. W drodze i na skutek upojenia, doznaje jednak olśnienia i cel jego wizyty nieznacznie się zmienia. Stając więc pod balkonem woła:

- Rafaaał, Rafaaał!

- Co drzesz japę Seba?!

- Pytanie mam, Mordo.

- Szybko, bo mi stara szaleje, szlaban mam przecież.

- Dobra ziomek, jedno pytanie mam. A będziesz dzisiaj spał? Huehuehuehue.

Dobrze, że moja koleżanka spotkała się z nim w tej samej lubelskiej szkole. Dzięki temu, przynajmniej w mojej głowie, legenda ta żyje do dziś.

Rafał will not sleep

Every time I feel like a corpse during the day, I think it is my body's revenge for pre-school times. Thanks to my only connections in my life (grandmother was the head of the neighboring kindergarten) and actual feather allergy, I was always cleverly avoiding a nap time. It was the time when synthetic bedding was still a Western invention, and, for more open-minded, a thing taken straight straight from Mango TV, and about which you could have just dreamt of in a public facility of the city up to 25,000 inhabitants. Diving into memories, at the sound of the word nap time, there is one sentence which is reflecting in my head like the Pavlovian response: "Rafał will not sleep." Rafał's arrival in a kindergarten was a ritual that, like the voice of the boss in the elevator, signaled the beginning of the next chapter of the daily routine. I bet he is remembered by all the children in my group who, like me, had working parents and were ending up in kindergarten at an inhuman time. And thus, before Rafał.

I met Rafał around this age. The doll that I carry in the picture always laid in a box on the highest, representative shelf in the classroom and we could not play with it, because it was designated only for photos. This is probably why I agreed to take this picture, although from the time perspective a redhead child with a black kit in the style of Genie from Aladdin arouses anxiety in me rather than the desire to play. Before we get to the main character, let's start with Rafał’s mother, who could have been the prototype of Cruella DeVil from "101 Dalmatians", if the fairy tale had been created a few years earlier and set in the style and reality a bit further east from Los Angeles. White, fake fur, black feathery hair, sharp red lips and nails, whose length would make Kylie Jenner ashamed Kylie Jenner, and which in an unknown way to me, never hurt Rafał.

But they had the opportunity! When Rafał, in an attack of morning hysteria in the kindergarten corridor, run to his parent, they tried to detach the son of the owner from the leg or arm, or stop convulsive movements on the linoleum in front of the classroom.

The duration of the ritual varied, depending on how Rafał's mother tried to end it and external stimulti - disorientation of children in the field of destruction, or the intensity of the requests and threats of the kindergarten ladies who went to help poor woman. However, most often the last option worked, which was the magical sentence: "Rafał will not sleep."

I must admit that our relationship strengthened thanks to the "legal" exemption from naps and was placing slightly higher in the group hierarchy than other children. Of course, I am talking about those who did not fall asleep in 5 seconds, like my friend K. or eternal enemy M., but those aware of our privilege. Puffing with a clear focus on our face, just before turning over and covering with blanket in a dramatic way, they always managed to give us a hateful look.

The team in one pic.

Rafał himself was an elegant boy. Nice hairstyle cut from a line, a polo shirt sticking out from a velour blouse. Everything that a connoisseur of a male beauty and a trendsetter in preschool age, born at the turn of the 1980s and 1990s, could have dreamt of.

I don't remember if Rafał has ever been participating in our Dionysian games sprinkled with jelly and cereal coffee with skin. These included, among other things, fights with toys, e.g. a wooden blocks, after which I still have a souvenir on my forehead. Rafał was over it. A few nice times, however, we were reprimanded for noisy discussionz while sitting on a wooden bench from the gym and waiting for a nap time to be finished. And that would be all, because Rafał spent most of his time in kindergarten sitting on a chair with his hands on his knees and scrupulously counting down time to the point where he would be able to run in his mother’s arms again and say with the winner’s simle that "no, he did not have to sleep ".

However, as it happens in the Lublin voivodeship, with age, the elegant preschool uniform turned into a right orthalionic armour. The hairstyle lost in volume, not exceeding more than 5 millimeters around the head, and the polo, worn only on the largest of occasions, became dyed pink and stiffened around the collar, which from that time stood still and perfectly surrounded the substantial neck. However, I only know this from the stories of my friend from a neighboring city, because before September 96 'lists of schools were pinned in the doors, it was already known that we would not see Rafał on it. He moved out.

I think that the change of Rafał's place of residence was the right tactical move of an undoubtedly talented strategist - his mother. She certainly knew that after the end of the 6-year-long war in kindergarten, her son would go to the class with one of a former friends from kindergarten. And then the preschool legend about Rafał, who will not sleep, would become eternal.

Can you see it? Late ‘00, Friday evening, a hard party at the playground at the Samsonowicz district. Rafał is not there, because he has a ban for another bad grade in math, so he bypasses the memories of the old times with the still illegal beer from the newly opened Biedronka, which were, and now are not there. At one point, a friend with a good heart remembers the missing homie, so he decides to go to his block and talk for a few minutes in front of the balcony to unite in pain. On the way and as a result of intoxication, however, he experiences glare and the purpose of his visit changes slightly. So, standing under the balcony he shouts:

- Rafaał, Rafaaał! - What are you doing Seba ?! - I have a question, Dude. - Quick, because my mother is getting crazy here, you know I have a ban. - No worries man, I have just one question. Will you sleep today? Huehuehuehue.

Wejście do domu, dynamiczny rzut plecakiem w dal, tak by wylądował tuż obok biurka. Skoki wzwyż na tyle wysokie i konwulsyjne, a ruchy na tyle dynamiczne, by pozbyć się kurtki bez całkowitego rozpinania suwaka, bo wydawało się, że tak szybciej. Niedbałe machnięcie do babci (kliknij i czytaj) krzątającej się w kuchni i sprint, z jednym bardzo ostrym zakrętem na progu dużego pokoju. Na finiszu wielki fotel z obiciem w kolorze, który wychodzi po zmieszaniu wszystkich belek nowego, dopiero co otwartego pudełka plasteliny. A na nim on. Pilot z wytartymi już guzikami ON, VOL, CH oraz urwaną klapką prowadzącą niegdyś do wyższego poziomu wtajemniczenia – nawigacji magnetowidu. No i w końcu ten najważniejszy. Wielki Panasonic z pudłem, który ledwo mieścił się na meblach z początku lat 90. – jeszcze nieprzystosowanych do tego, że każdy w domu będzie właścicielem wielkiego okna na świat – nie, nie balkonowego.

Polonia 1. Zawsze na siódemce. I kiedy wszyscy odpalali ten kanał, by obejrzeć kolejny odcinek Dragon Ball – Z (takiego serialu, który na przełomie wieków liczył się bardziej niż klasowe romanse i który zrujnował mi moje 11. urodziny – w kulminacyjnym momencie między tortem, a grą w butelkę, przy akompaniamencie dyskografii mojego wujka – Michaela Jacksona, Madonny i TLC, musieliśmy zawiesić zabawę na godzinę z powodu kolejnego odcinka kreskówki), ja jak zawsze stawałam po drugiej stronie barykady i głosiłam wiarę w mojego już wtedy podświadomie jedynego boga – Mango TV.

Fotel nie spełniał jedynie roli strategicznego miejsca podczas oglądania telewizji, ale był ważnym elementem fotograficznej scenografii. Tutaj z Magdą (w czerwieni) i Zuzią (w futrze).

Kiedy wracam do tego wspomnieniami myślę, że lata zmarnowane na siedzeniu przed starym telewizorem i oglądaniu reklam, które zasługiwały na miano Złotych Malin w swojej kategorii, naprawdę można porównać do praktyk w sekcie. Jestem pewna, że wielu 30-latkom, to właśnie telezakupy Mango spaczyły pogląd na temat walki o szczupłą sylwetkę. I to miliony lat przed erą Ewy Chodakowskiej i Instagrama. W końcu jedyną influencerką fitness była Mariola Bojarska-Ferenc z Kawy czy Herbaty, a na zdjęcia czekało się 2 tygodnie. Po odbiorze w obskurnym punkcie fotograficznym z obłażącym logo Kodaka na drzwiach, otwarciu żółto-czerwonej koperty i przebiciu się przez harmonijki klisz, okazywało się, że każde z 24 ujęć opatrzone jest wyglądającym jak Słońce w zaćmieniu paluchem włożonym w lampę i nie nadaje się nawet do pokazania ciotkom na Wigilii. Tak czy siak, może to właśnie Mango TV możemy obwiniać o chore postanowienia noworoczne i depresję przed każdym wyjazdem wakacyjnym do Mielna, oraz histeryczną radość kiedy okazuje się, że przez 2 tygodnie będzie lało i nikt nie zdemaskuje naszych ubytków bikini body 7. lato z rzędu, więc będziemy mogli się oddać nieskończonemu spożywaniu typowo kaszubskich wiktuałów, takich jak zapiekanka XXL i gofry z frużeliną. To my, którzy twierdziliśmy, że wystarczy kupić cudowny inhalator i po jednym gryzie gigantycznego burgera i sztachnięciu się wyziewem z plastikowego urządzenia, już nigdy nie weźmiemy go do ust.

Fotel przysługiwał też najstarszemu członkowi rodziny podczas wszystkich ważniejszych uroczystości. W tym wypadku był idealny nie tylko do oglądania telewizji, ale także pochłaniania kolejnych porcji wędlin i ćwikły ze szklanej ławy. Na zdjęciu z ukochanym Wujciem (kliknij i czytaj).

Do treści dochodziła oprawa, na przykład głos lektora, który w telezakupach Mango był chyba zatrudniony na wyłączność. Do tej pory nie znam się na narkotykach, w przeszłości myślałam, że mówiąc to ćwiczy na jednej z turbo bieżni tworzonych przez ekspertów Mango TV, które nadają mu rytm i wzmagają uczucie pośpiechu i zasapania. Teraz wyobrażam go sobie jedynie jako koszmarnego szefa, który stoi nad Twoim krzesłem obrotowym i zaciskając zęby sapie do ucha litanię KPI na 2020. Ewentualnie księdza w konfesjonale, który za oszukanie brata w „wojnę” każe Ci odbębnić 30 zdrowasiek. Ale tam akurat dawno nie byłam, więc może coś się zmieniło. Faktem jest, że tylko on z taką pasją w głosie i zdolnością hipnozy przez szybę telewizora (może poza tym gościem od butelki z wodą) był w stanie wymienić wszystkie warunki promocji na jednym tchu. Jeśli:

- zamówimy zjawiskową krajalnicę do warzyw w ciągu kolejnych 3 minut, to zapłacimy jedyne 199,99 złotych, TAK, jedyne 199,99 złotych, a to NIE WSZYSTKO, bo do tego otrzymamy zestaw pudełek do przechowywania 4 kilogramów pokrojonych w różyczki marchewek

- zamówimy zjawiskową krajalnicę do warzyw w ciągu kolejnych 5 minut, to zapłacimy jedyne 299,99 PLUS, TAK, otrzymamy zestaw pudełek do przechowywania pokrojonych w różyczki marchewek, ale O NIE, mniejszy o połowę, gdzie więc schowasz SWOJE MARCHEWKI?!?!

- jeszcze załapiemy się na reklamę zanim typ skończy monolog, możemy łaskawie dokonać zakupu za regularną cenę 399,99, kropka nienawiści.

NIE CZEKAJ!!!

Ta ostatnia opcja zawsze wzbudzała we mnie poczucie winy. Bo jeśli nie zdecydowałeś się na zakup w ciągu 3 minut jesteś loserem, biedakiem, a tak w ogóle to chyba masz problemy z time managementem, skoro nie chcesz pomóc sobie w życiu i tak jak Pani Mandy z Kentucky zyskać nawet 60 minut w roku, obierając marchewki za pomocą maszyny, a nie ręcznie. Bo przecież wiadomo, że marchewka to życie, a 60 minut to jedno dodatkowe pranie z wirowaniem i wywieszeniem, a jeśli nie wiesz, może lepiej wyłącz telewizor i poważnie zastanów się nad sensem swojego istnienia.

Ponieważ połowę czasu między 9. a 13. rokiem życia spędziłam z ręką w gipsie, fotel dawał niesamowitą ulgę, gdy mogłam rozłożyć się ze swoją złamaną kończyną na jego oparciu. Gorzej, jeśli trzeba było zapozować z dodatkowym rekwizytem w zdrowej ręce.

Wśród członków mojej rodziny znalazła się osoba, która nie udźwignęła poczucia winy wywołanego przez pasywnie-agresywny głos lektora i nieznośne podekscytowanie prowadzących. Pewnego dnia w domu pojawiła się gigantyczna paczka. Po przedostaniu się przez kolejne warstwy kartonu oczom zebranych ukazało się arcydzieło myśli technologicznej – zlepek ledwo zlutowanych rurek, pomalowanych emalią gorzej, niż barierki na klatce schodowej w naszym komunistycznym bloku z lat 70., acz w szałowym kolorze, który dziś podbaza określiłaby jako millenial pink. Siodełko zdobiło obicie z materiału typu bardzo ekoskóra budget, na której niejeden podróżnik trójmiejską SKM-ką w latach 90. odparzył sobie tyłek (Mango TV znajduje się w Gdyni, przypadek?). Cała maszyna wyglądała gorzej niż wyposażenie siłowni w piwnicy mojego przyszłego liceum.

Ku powszechnemu niezadowoleniu członek rodziny nie podjął nawet próby poskładania maszyny. Z jedyną relikwią telewizji Mango w naszym domu pożegnaliśmy się bardzo szybko. Nawet nie proście, żebym zapytała, czy dokonano obiecanego zwrotu pieniędzy w ciągu 14 dni. Z drugiej strony może to i dobrze. Znam kilka rodzin, które prawie rozpadły się z powodu szantażowania swoich dzieci zakupionymi do prostowania pleców Pajączkami, czy frustracji związanych z wątpliwą działalnością Kosmodisku.

Polska wersja Mango TV pojawiła się później, kiedy lata przynależności do tej sekty miałam już za sobą, a Klaudiusz z Big Brothera i Ania ze Świętej Wojny na tle amerykańskich prowadzących wypadali blado. No dobrze, niech będzie, Klaudiusz nadrabiał trochę opalenizną.

Ale jak to w sekcie bywa, czasem, po latach, kiedy uwolnisz się od wpływu organizacji, jej macki dosięgają Cię zupełnie znienacka. Jakiś czas temu szukałam pracy w zawodzie copywritera. Odpowiedziałam na jedno z ogłoszeń i zostałam zaproszona na spotkanie rekrutacyjne w Gdyni. Coś zaświtało mi w głowie i sprawdziłam adres. Tak! To była telewizja Mango! Czy nie wystarczającym wyzwaniem byłoby przygotowywanie opisów najbardziej zbędnych produktów, tak by ludzie chcieli to kupować? Całość brzmiała jak propozycja nie do odrzucenia, dlatego szybko przeszłam z Panią do konkretów. Wygląda jednak na to, że wszyscy widzowie wykazują się refleksem szachisty i kupują produkty w promocyjnej cenie w ciągu pierwszych minut programu, tak, że firmie starcza tylko na produkcję kolejnych patentów, ale już nie na wypłaty dla pracowników. Szkoda.

***

MANGO TV

Walk into the house, dynamic throw of the backpack, so it lands right next to the desk, jumps high enough and convulsive movements dynamic enough to get rid of the jacket without completely unzipping it, because it seemed quicker, careless wave to grandma (click and read) bustling in the kitchen and sprint with one very sharp turn on the threshold. And on the finish him. A large armchair in an unspecified color, which comes out after mixing all the beams of a new, just opened plasticine box. And on top of it him. A remote with overused buttons ON, VOL, CH and a broken flap that once led to a higher level of initiation - navigation of the VCR. And finally the most important one. The great Panasonic with a box that barely fit on the furniture produced in early 90s - not yet adapted to the fact that everyone in the household will own a large window to the world - no, not the balcony one.

Polonia 1. Always on seventh channel. And when everyone was choosing this one to watch the next episode of Dragon Ball - Z (a series that at the turn of the century mattered more than class romances and which ruined my eleventh birthday - at the climax of the cake and playing spin a bottle with a soundtrack mix from discography of my uncle - Michael Jackson, Madonna and TLC, we had to suspend the fun for an hour because of the next episode of the cartoon), as I always stood on the other side of the barricade and preached faith in my only subconsciously god - Mango TV.

The armchair was not only a strategic place while watching TV, but was an important element of photographic scenery. Here with Magda (in red) and Zuzia (in a fur).

When I come back those times, the years wasted sitting in front of an old TV and watching commercials that deserved the grand award of Golden Raspberry in their category, can really be compared to practices in the sect. I am sure that many of us, 30-year-olds, are the Mango teleshoppers that have corrupted the view of the fight for a slim figure. And millions of years before the era of Ewa Chodakowska and Instagram, when the only fitness influencer was Mariola Bojarska-Ferenc from „Kawa czy herbata?” morning show, and we had to wait 2 weeks to pick up photos at the disgusting photographic point with the Kodak logo on the door, open yellow-red envelope and break through the harmonica clichés, to learn that each of the 24 shots has a sun-eclipse like sign made of a finger inserted into the lamp and is not even worth showing to aunts on Christmas Eve. Anyways, maybe it is Mango TV that we can blame for sick New Year's resolutions and depression before every holiday trip to the seaside, and hysterical joy when it turns out that it will rain for 2 weeks and nobody will reveal our bikini body defects seventh summer in a row, so we will be able to indulge in endless consumption of typical Kashubian victuals, such as XXL zapiekanka and waffles with frużelina. It is us who claimed that it is enough to buy a wonderful inhaler and after one bite of a giant burger and dabbling with a fume from a plastic device, we will never try it again.

The oldest member of the family was also entitled to the armchair during all major celebrations. In this case, it was ideal not only to watch TV, but also to absorb subsequent portions of cold cuts and beetroot from a glass bench. In the photo with my beloved Uncle (click and read).

The content was accompanied by a binding voiceover, who was probably exclusively employed in Mango TV. I don't know much about drugs until now, in the past I thought that he was working out on one of the turbo treadmills created by Mango TV experts, which gave him a rhythm and increased the feeling of rush and gasping. Now I can only imagine him as a nightmare boss who stands above your swivel chair and clenches 2020 KPI litany through his teeth. Or a priest in the confessional, who tells you to repeat same prayers 30 times for deceiving your brother in the card game. But I haven't been there a long time ago, so maybe something has changed. The fact is, however, only him, with such passion in his voice and the ability of hypnosis through the glass of the TV (maybe besides the guy with the water bottle), was able to list all the terms of the promotion on one breath. If:

- we order a phenomenal vegetable slicer in the next 3 minutes we will pay only 199.99 PLN, YES, only 199.99 PLN, and it’s not all, because we will get an extra set of boxes for storing 4 kilograms of carrot cut into florets

- we order a phenomenal vegetable slicer in the next 5 minutes, we will pay only 299.99 PLUS, YES, we will receive a set of boxes for storing carrots cut into florets, but NO NO, cut by half, so where will you put YOUR CARROT?!?!

- we get some advertising before the guy ends monologue, we can kindly get a regular price of 399 PLN, but don’t ask for more.

DON’T WAIT !!!

The last option always made me feel guilty. Because if you have not decided to buy within 3 minutes, you are a fate, a poor , and you have problems with time management, since you do not want to help yourself in life and, like Mrs. Mandy from Kentucky, gain up to 60 minutes a year by peeling carrots using a machine, not by hand. Because you know that a carrot is life, and 60 minutes is one extra wash with spinning and hanging out, and if you do not know, maybe better turn off the TV and think about the sense of your existence.

Because I spent half the time between 9th and 13th year of my life with my hand in a plaster, the armchair gave me incredible relief when I could spread with my broken limb on its rest. Worse, if you had to pose with the extra prop in a healthy hand.

There was a person among my family members who could not bear the feeling of guilt caused by the passive-aggressive voiceover and the unbearable excitement of Mango TV hots. One day a gigantic package appeared at home. After getting through subsequent layers of cardboard, a masterpiece of technological thought appeared in our eyes - a cluster of barely soldered pipes, painted with enamel worse than the barriers on the staircase in our communist block of the '70s, but in the craze color, which Z-generation would describe today as a millenial pink . The saddle was upholstered with very eco-leather material, on which made majority travelers of the Tricity SKM in the 90s burn their butt (Mango TV is in Gdynia, you think it’s a coincidence?). The whole machine looked worse than the gym equipment in the basement of my high school.

To my displeasure, a family member did not even try to assemble the machine. We said goodbye very quickly to the only Mango television relict in our home. Don't even ask me to ask if the promised refund was made within 14 days. On the other hand, it may be good. I know a few families who almost broke up because of blackmailing their children with Pajączek – a tool to straighten their backs, or the frustration associated with the dubious activities of Kosmodisk.

The Polish version of Mango TV appeared later, when the years of belonging to this sect were already behind me, and Klaudiusz from Big Brother and Ania from Święta Wojna against felt so average in comparison to the American hosts.