#hafty

Embroidery with Paint, Paper and Glue

Embroidery with paint, paper and glue wouldn’t be embroidery any longer. But the color inspiration for this piece comes from traditional Kashubian hafty (embroidery).  It’s been years since we all did embroidery back in art class.  That was the post-hippie 1970s when embroidery was big — yes, my mom even made an embroidered work shirt for me.

Bardzo dziękuję - tak się składa, że obie pozycje już posiadam!:) Pani Turskiej w wydaniu polskim, przepiękne stworzyła ilustracje. 

Jest też wiele przydatnych publikacji już dostępnych online, np.:

”Wielkopolski haft snutkowy" Adama Glapy

”Znaczenie techniki wykonania w badaniach nad haftem ludowym" i "Wykonawcy haftów krzyżykowych i ich narzędzia pracy" Barbary Razielich

”Ludowy haft śląski" również Barbary Razielich

”Hafty kurpiowskie w Puszczy Białej" Marii Żywirskiej 

”Wpływ farbiarzy drukujących płótna na ludowe hafciarstwo" Romana Reinfussa

i w tym samym serwisie kilka całych książek z serii “Atlas Polskich Strojów Ludowych" (!)

i wiele innych - warto się porozglądać.

Droga Gazdówno! Szczerze mówiąc, jako wielbicielka haftów sama takowych rzetelnych opracowań poszukuję i jeśli na coś wpadłabyś, bardzo prosiłabym o podesłanie :) 

Dotychczas najwięcej czytałam o polskich haftach ludowych i do nich będę poniżej nawiązywać - zachowały trochę “ukrytych” znaczeń.

Co do haftów geometrycznych, można zerknąć na Podlasie i bliską Białoruś oraz Ukrainę, gdzie wiele znaczeń zachowało się na rusznikach. Na ciekawe opracowanie po polsku natrafiłam kiedyś tutaj: [klik]. Niestety wszędzie pojawia się ten sam problem, cytując: “część tajemnic dawne hafciarki zabrały ze sobą do grobu a znaczenie ich ornamentów być może na zawsze pozostanie dla nas tajemnicą”. Kilka zachowanych znaczeń podaje autorka tego artykułu, Ewa Zwierzyńska:

Najlepiej w tym zakresie skupić się na wschodnich rusznikach - polecam przeszukanie tamtejszych zakamarków internetu, chociaż w wielu przypadkach tak naprawdę nie wiadomo na ile ich opracowania są zgodne z pierwotnymi znaczeniami i autentycznymi przekazami ludowymi, a na ile efektem usilnego nadawania znaczeń (stare próby budowane wokół ideologii panslawizmu). Wiele motywów, które tam prezentuje się jako “typowo słowiańskie”, są także częstymi wzorami haftowanymi u ludów np. bałtyjskich, fińskich, mongolskich, syberyjskich, tunguskich, itp.

Nieco inaczej sprawa miała się u nas, bo funkcjonowało nawet potoczne określenie “haft polski”, który to odróżniał się płynniejszymi kształtami i większą różnorodnością ściegów. Oczywiście - nie ma jednej reguły i wiele było regionów stosujących również hafty krzyżykowe czy perebory.

Ciekawią mnie np. podobne do poniższych hafty opoczyńskie, ale nie mamy żadnych materiałów do “odszyfrowania” ich symboliki:

Pojawiają się też stare motywy kogutów, symbole płodności, odrodzenia i życia (również z Opoczna):

Przykładów jest ogrom, ale chciałabym, może trochę nie na temat (nie o motywach typowo “geometrycznych”, co rozumiem przez hafty krzyżykowe), zwrócić uwagę właśnie na inną charakterystykę haftów polskich - zbyt często w tym temacie nawiązuje się u nas do tradycji wschodnich. Ze względu na naszą historię i druzgocące straty wojenne zachowało się tutaj nieporównywalnie mniej, wiele mogło być zniekształcanych przez wieki, a i nie mamy dokładnych historycznych dowodów na używanie u nas podobnych geometrycznych motywów na tak szeroką ponadlokalną skalę. Nie wspominając o tym, że u nas zawsze było “trochę inaczej” (przypominają się tumblrowe posty dotyczące np. polskich słów herbata czy księżniczka w rodzinie języków słowiańskich, to była chyba seria zatytułowana “slavic time”).

Zwróciłabym uwagę na nasze leluje i drzewka (zwane też jodełkami) - relikty motywu drzewa życia, które powtarzają się też w wielu motywach wycinanek czy malunkach i rzeźbieniach na meblach. Częste są też formy bukietów - relikty dawnego kultu darów ziemi.

Często pojawiają się na kilimach [źródło]:

Ale też na ubraniach, tu np. bukiet w haftach Lachów Sądeckich (które wyewoluowały do postaci wyszywanych z koralików, ale z powodzeniem można je przywrócić do dawnych form dzierganych):

U Górali Orawskich:

Bardzo symboliczne drzewko/jodełka u Krakowiaków Zachodnich:

Jest również pewna teoria dotycząca np. góralskich parzenic, które mają być również zgeometryzowanymi reliktami dawnych leluj, przeplecionymi z motywami solarnymi:

Tu inne motywy kół i półkoli (słońca wschodzącego) oraz “ziela” (lokalna nazwa własna) - bardzo ciekawe biało-czerwone hafty kurpiowskie (tu Kurpie Białe):

Szablon z motywami “półkola”:

Słońca-gwiazdy i “ziela”:

Kolejne:

Szablon w kolorze z “zielami” i mnóstwem innych symboli solarnych:

Kolejny szablon:

Tu inny ciekawy szablon z Biłgoraja z odmianą triskelionów, bardzo częsty motyw w tym regionie:

Wiele jest też motywów kół, które mogą nawiązywać do motywu piasty.

Warto cały czas pamiętać, że większość symbolów ma znaczenia uniwersalne, powtarzające się w wielu różnych motywach zdobniczych. Trafiłam kiedyś na takie zestawienie znaczeń motywów z pisanek Słowian zza naszej zachodniej granicy, warto porównać np. z powyższymi szablonami [źródło]:

Ciekawe są np. “wilcze zęby”, które nazywano w ten sposób również i w Polsce, także w stosunku do niepozornych “zygzaków”, znanych nawet z wczesnośredniowiecznej ceramiki słowiańskiej.

Pisankom warto się ogólnie przyjrzeć i porównać z motywami i kolorami na haftach - ich znaczenia symboliczne powtarzają się. Np. ciekawe kompedium wiadomości o pisankach lubelskich jest pod tym odnośnikiem, również ze wzmiankami o swarzycach, niestety bez rysunków: [kilk].

Nie ignorowałabym również naszych zwykłych motywów kwiatowo-ziołowych, bo świadczą o ogromnym umiłowaniu do zielarstwa :) Nawet u Kolberga znaleźć można kilka wzmianek na temat tego, jak to zagrody chłopów polskich często odróżniały się ogrodami pełnymi ziół i kwiatów (a także pielęgnowaniem sadownictwa). Przypomnę tylko, że każda z roślin ma też bardzo starą ludową (słowiańską) symbolikę związaną z właściwościami lecznicznymi lub “magicznymi” (w tej kwestii mogę odesłać do ciekawej serii “Święte zioła poleskich znachorek”).

Powtarzają się też u nas nagminnie serca, oczywiście nie tylko w haftach. O tym jest ciekawa publikacja architekta Jana Sasa-Zubrzyckiego pt. “Serce: rozbiór pierwiastków polskiej sztuki ludowej i narodowej” z 1921 (wspomina tam też o motywie “wilczych zębów”). Możliwe, że są to stare nawiązania do kultu Radogosta/Radegasta i odwiecznej polskiej gościnności. Częsty motyw np. u Lachów Sądeckich:

U Zagórzan:

U Górali Łąckich:

Na koniec jeszcze ciekawy motyw z regionu Krakowiaków Wschodnich - czyżby serce chronione przez “wilcze zęby”?

[wszystkie niezalinkowane obrazki są ze stron strojeludowe.net oraz etnodizajn.pl]

Wiele jest tu jeszcze do dodania, chętnie włączyłabym się w konstruktywną dyskusję na te tematy.

P.S. Jestem raczej za używaniem naszych polskich określeń świaszczyca / swarzyca itp. (były też one nazywane pieszczotliwie “słoneczkami”). Dużo wody musi jeszcze upłynąć i wielu starych nazistów odejść, zanim samo pojęcie “swastyka” uda się na powrót “odklątwić” w szerokiej świadomości społecznej - nie wiem czy uda się to jeszcze za naszego życia.

Wśród różnych typów haftów wyszukuje się również hafty krzyżykowy. Będzie to dżety bardzo dobrze znany. Jednocześnie hafty krzyżykowy uznaje się za jeden z ładniejszych rodzajów haftów. Sądzi się, że sitodruk krzyżykowy nie jest zbyt skomplikowany. Niemniej jednakże wymaga on od osoby haftującej wielkiej precyzji oraz dokładności. Nawet nieduża pomyłka sprawi gdyż, iż haftowany poprzez nas motyw może stracić swój kształt. Mówiąc o hafcie krzyżykowym wskazane jest w paru słowach omówić akcesoria, które z pewnością się nam przydadzą. Z pewnością nie możemy mówić o haftowaniu bez stosownych nici. W przypadku haftu krzyżykowego najlepiej sprawdza się mulina. Trzeba zatem zaopatrzyć się w kolekcję składającą się z co najmniej dziesięciu kolorów. Będziemy mogli haftować wówczas całkiem ładne rzeczy. W hafcie krzyżykowym ogromne znaczenie dysponuje także typ materiału. Najlepiej jest nabyć płótno lniane. Niekoniecznie przypadnie ono jednakże do gustu tym osobom, jakie dopiero zaczynają przygodę z haftem krzyżykowym. W takiej przypadku najlepszym wyborem jest tkanina aida. W hafcie krzyżykowym przyda się nam również bardzo tamborek.

Na całym świecie spotkać można wyjątkowo różnorakie typy haftów. Do popularnych w Naszym kraju haftów zalicza się haftycieniowany. Bez wątpienia dżety cieniowany z całą pewnością nie jest haftem właściwym dla tych ludzi, jakie dopiero uczą się haftować.…

Co naprawdę będzie swoistą reklamą, która wyjątkowo przyciąga wzrok osób, a przy tym także potencjalnych odbiorców? Na pewno będzie to reklama jaką jest hafty. Taki wszywki żakardowe można naszywać praktycznie wszędzie, nie tylko na koszulkach, lub odmiennych ubraniach, jednak bardzo powszechną formą jest również naszywanie haftu na pościeli, lub także na ręcznikach. Bez wątpienia hafty przykuwa uwagę, a dzięki temu być może nawet wspomaga w reklamie firmę. Dużo łatwiej będzie wtedy się wypromować, albo też zwiększyć sprzedaż jakiegoś produktu. Też wskazane jest aby było bez względu na cenę zainwestować w dżetyy. Osoby, którym nie pasuje odzież tania, a chcą ubrania nabywac taniej, zazwyczaj polują na końcówki kolekcji, sprzedawane w sklepach rodzaju lee outlet jak również odmiennych. W takich kolekcjach znajdują się ubrania nie noszone, z metką, które jednakże nie zostały sprzedane przez wytwórcy, ze względu na przykład na nieduży rozmiar, który nie będzie zbyt chodliwy, albo nieatrakcyjny fason, a nie była ona noszona jak tania odzież. Jeżeli nabywamy końcówki kolekcji, dobrze jest zwracać uwagę na to, lub ubrania nie będą uszkodzone. Czasami bowiem ciuchy będzie w lepszym stanie niż pozornie nowa. Chłopcy dość wielokrotnie napotykają się z kłopotem z zakupami. Dlaczego tak się dzieje? Po prostu mężczyźni są oporni, a także nie lubią zbyt długo czekać jak również stać w kolejkach po dany artykuł.