1. Cuộc tranh luận xung quanh vua Gia Long thực chất không phải là tranh luận lịch sử, mà tranh luận về khung diễn giải lịch sử, và điều phi lý là vài ngưởi từng hăng hái chào mừng ngày thống nhất đất nước lại đang bài bác người dựng nên đất nước thống nhất ấy.
2. Khung diễn giải cách mạng không trung lập trong cuộc chiến nhà Nguyễn — Tây Sơn: đảng cách mạng thì phải đứng về khởi nghĩa nông dân, và cách mạng cần đến hình ảnh anh hùng của vua Quang Trung để động viên nhân dân trong hai cuộc chiến.
Chỉ có điều, cách mạng đã kết thúc từ lâu, và đây là thời kiến quốc.
3. Chính danh của mọi quốc gia đều phải có một điểm mốc — là khoảnh khắc mà từ đó lãnh thổ, quốc gia, chính quyền trung ương và cái gọi là “chúng ta” được định hình.
Với nước Đức, khoảnh khắc ấy là năm 1871, khi Otto von Bismarck lần đầu thống nhất nước Đức từ nhiều công quốc nhỏ, bằng mưu lược, bằng chiến tranh và cả thủ đoạn. Và người Đức ngày nay tôn vinh ông đúng như thế, một nhà lập quốc thực dụng.
Họ biết rằng, không có von Bismarck, sẽ không có quốc gia mà họ đang sống.
4. Với Việt Nam, cột mốc ấy là năm 1802, khi vua Gia Long thống nhất toàn cõi từ Lạng Sơn đến Hà Tiên, và lần đầu tiên thành lập một nhà nước trung ương, kiểm soát hoàn toàn lãnh thổ, dân cư, điền địa.
Nếu không có quốc gia Việt Nam ấy, thì câu nói của cụ Hồ “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, nhưng chân lý ấy không bao giờ thay đổi” đơn giản là không có cơ sở.
5. Trong bối cảnh khích lệ tinh thần bộ đội, cụ Hồ còn có một câu nói nổi tiếng khác “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.
Nhưng thành thật, nước của vua Hùng liệu có rộng bằng một phủ trong nước của vua Gia Long?
6. Nước của vua Hùng là ký ức huyền thoại, nhưng nước Việt Nam là một thực thể chính trị. Mạch lịch sử từ vua Hùng là nguồn cảm hứng vệ quốc. Nhưng cột mốc thống nhất mới đem lại chính danh của quốc gia.
Đề cao vua Hùng mà phủ nhận công cuộc thống nhất là tự vả vào miệng mình.
7. Chính danh cầm quyền của đảng cộng sản hôm nay không còn là “dân cày có ruộng”, mà là sự thịnh vượng cho dân tộc. Đây là lúc mà nông dân khởi nghĩa tất yếu sẽ bị đè bẹp, dù vua Quang Trung có tái sinh.
Đây cũng là lúc chúng ta cần nhìn nhận vua Gia Long theo cách nước Đức nhìn nhận Otto von Bismarck, không cần tô vẽ, không cần thánh hoá, là nếu không có ông thì không có nước Việt Nam này.
Vì nếu một quốc gia từ chối người đã dựng nên mình – thì nó có biết mình-là-ai?
✍️Hưng Phạm Ngọc
