#getij

De afgelopen paar posts gingen over het droge gedeelte van de Wadden. Met deze wil ik wat meer focus leggen op het natte. Door verschillende sedimentconcentraties en dichtheid van het zeewater zijn er allerlei patronen in het water zichtbaar. Zie hieronder een satellietfoto van 31-3-2020 van het Friese Zeegat. In het water zijn grofweg drie kleurklasses zichtbaar. De eerste is het diepe en sedimentarme water in de hoek linksboven, wat te zien is als een donkerblauwe vlek. De tweede is zo'n beetje al het water achter (ten zuiden van) de eilanden en in de zeegaten. Dit water heeft door een hoge sedimentconcentratie een sterke bruine kleur. De laatste kleurklasse zit tussen de vorige twee in: blauw-bruin water op zee dat minder sediment bevat en/of waar er een sedimentarme laag water bovenop de sedimentrijke laag ligt.

Dit sediment wordt losgewoeld door golven, waarvan de grootste te zien zijn als witte brekers langs de kust. Het getij verplaatst het sediment door de zeegaten en geulen. Nu het interessante van deze foto: op de wantijen zijn opvallend donkerbruine/zwarte slierten te zien. Wat het precies is, is nog onbekend. Het zou opgewoeld modder op de wantijen kunnen zijn of juist heel helder water doordat de getijstromen daar samenkomen en het water ineens stil staat, waardoor al het sediment naar de bodem zakt. Wat het ook is, het volgt de wantijen heel precies. Zie hieronder een foto van 17-4-2020 als referentie voor waar de geulen en dus de wantijen liggen.

De wantijen zijn soms ook op een andere manier zichtbaar. Op de foto hieronder, gemaakt op 8-5-2016, is een groot verschil te zien tussen de sedimentconcentratie van het water ten westen (hoog) en ten oosten (laag) van het wantij van Ameland. Dit komt doordat westelijke zeegaten eerder hoog- en laagwater hebben dan oostelijke. Het getij in het oostelijke zeegat (Friese Zeegat) is net in de kentering waarbij het water even stil staat en het meeste sediment naar de bodem zakt. Het westelijke zeegat is daar al voorbij en al het water is weer in beweging, met troebel water tot gevolg.

Afgelopen februari was een stormachtige maand. Storm Ciara was de eerste met een piek windsnelheid van 10 Btf op 9 februari (KNMI) uit het zuidwesten. Hierdoor werd het water in de Waddenzee opgestuwd naar het oosten gedurende een lange tijd. Dit is goed te zien in de grafiek hieronder van de hoogte van het water bij de veerhaven van Schiermonnikoog rond hoog- en laagwater (bron: RWS). Door storm Ciara waren er in het begin van februari ongeveer zes hoogwaters boven 200 cm NAP. Hierdoor liepen de Engelsmanplaat, de bijbehorende hoge rand de “Hiezel” en de zandplaat ten noorden, het “Rif”, meerdere dagen achter elkaar volledig onder water. Later in de maand werd nog drie keer een hoogwater van boven de 200 cm NAP aangetikt.

De effecten hiervan op de Engelsmanplaat, de Hiezel en het Rif zijn goed zichtbaar. Eerst de Hiezel: in de zomer van 2019 was deze erg lang (1500 m voor het langste, ononderbroken stuk) en breed (130 m van hoogwaterlijn tot hoogwaterlijn), met een piek hoogte van ongeveeer 160 cm NAP. Dit is goed te zien in satellietfoto’s van 26 augustus (bovenste) en 4 december (onderste).

Als we dan naar een satellietfoto van 4 dagen voor de storm gaan, zien we dat de staart van de Hiezel aan de zuidkant al een andere kant op wijst (zie onder, 5 februari 2020). Hierdoor is de Hiezel zelfs iets langer geworden (~1630 m), maar wel ongeveer even breed. In december en januari waren er drie hoogwaters boven de 200 cm NAP die waarschijnlijk deze verandering teweeg hebben gebracht.

Op de satellietfoto van 26 maart (onder) is voor het eerst goed duidelijk wat de stormen sinds de vorige satellietfoto hebben aangericht (~10 hoogwaters boven 200 cm NAP). De Hiezel is kapotgebroken in ongeveer drie stukken, met het langste stuk slechts ~470 m lang en 60 m breed. De hoogwaters rond 26 maart waren juist redelijk laag, waardoor de hoogwaterlijn lager ligt en de strook hoog zand groter lijkt dan hij daadwerkelijk is. Het lijkt dat de opstuwing van het water uit het zuidwesten tijdens storm Ciara veel water tijdens afgaand tij over de Hiezel heeft geduwd, waardoor veel van het sediment direct de Zoutkamperlaag in is verdwenen.

Deze opstuwing is bij toeval ook goed vastgelegd door Sentinel-2. Hieronder een afbeelding van 11 maart, vlak na een hoogwater van 164 cm NAP. De Hiezel ligt nog onder water, maar je kan zien dat het sedimentrijke water om die richel heen wordt geperst en pluimen in de Zoutkamperlaag maakt bij de monding van het Oude Smeriggat en de Paesesrede. Het sediment lijkt voornamelijk van de Engelsmanplaat af te komen, losgewoeld door zware golven die nu verder het bekken in komen door de hoge waterstand. Helemaal aan de linkerkant van de afbeelding zijn deze grote golven net zichtbaar in het bekken. Op zee ten noorden van het Rif en in de Zoutkamperlaag zijn de grootste golven duidelijk zichtbaar als strepen van donker en licht gekleurd water.

De invloed van zo’n overstroming op het Rif is ook goed te zien. Alleen aan de westkant zijn twee stukken te zien die droog zijn gebleven, met een paar witte duintjes die nog droger zijn dan de rest. Sinds augustus vorig jaar is de bult aan de noordkant van het Rif (die aan het Rif vast zit), verder naar het oosten geschoven met zo’n 400 m. Het “Buitenrif”, de zandplaat ten noorden van het Rif die sinds enkele jaren tijdens normale hoogwaters droog blijft, is met ongeveer dezelfde afstand ook naar het oosten verplaatst (~450 m). Het is echter niet verder naar het zuiden geschoven.

Hieronder als afsluiting een vergelijking tussen de foto’s van 26-8-2019 en 5-4-2020. Bron satellietfoto's: ESA/Sentinel-2. Beeldbewerking: Jelle Mes. 1 pixel is 10 meter.