#frombep

"Vì lối sống giản đơn trước hết là do cách nghĩ, nên lẽ tự nhiên giáo dục đóng vai trò rất lớn.

Thường thì có hai phương pháp nuôi dạy con trẻ: thứ nhất là nuôi dạy chúng cho chính chúng ta; thứ hai là nuôi dạy chúng cho chính bản thân chúng.

Trong trường hợp thứ nhất, đứa trẻ được xem như là một phần bổ sung cho cha mẹ: chúng là tài sản của họ, chiếm một vị trí trong số những thứ mà họ sở hữu. Đôi khi vị trí này là cao nhất, đặc biệt là khi cha mẹ coi trọng cuộc sống tình cảm. Lại có khi, nơi mà lợi ích vật chất thống trị, đứa trẻ chỉ xếp thứ hai, thứ ba, thậm chí là cuối cùng. Dù sao đi nữa, chúng cũng chỉ là một người không có tiếng nói.

Khi còn nhỏ, chúng lệ thuộc hoàn toàn vào cha mẹ, không chỉ vâng lời mà còn bị chèn ép mọi cá tính, mọi bản chất riêng. Lớn lên, sự lệ thuộc này trở thành một sự tước đoạt thực sự, lan đến cả ý nghĩ, cảm xúc, mọi thứ thuộc về chúng. Tuổi vị thành niên của chúng vì thế mà kéo dài mãi. Thay vì dần trưởng thành và độc lập, chúng tiến vào chế độ nô lệ. Chúng phải là những gì cha mẹ cho phép, phải theo công việc, tín ngưỡng, chính kiến hay sở thích thẩm mỹ của cha mẹ. Chúng sẽ nghĩ, nói, hành động và kết hôn theo sự hiểu biết và giới hạn của sự độc đoán gia trưởng.

.....

Lối giáo dục còn lại thì ngược lại hoàn toàn: nuôi dạy con trẻ vì chính bản thân chúng. Vai trò bị đảo ngược: cha mẹ ở đó để phục vụ con. Ngay khi đứa trẻ ra đời, nó trở thành trung tâm. Ông nội tóc bạc và người cha mạnh mẽ đều phải nhún nhường trước những lọn tóc tơ ấy. Lời nói ngọng nghịu của nó là mệnh lệnh. Chỉ cần một dấu hiệu từ nó là đủ. Nếu nó khóc đêm, chẳng ai được phép mệt mỏi; cả nhà phải thức dậy. Chẳng bao lâu, người mới đến này phát hiện ra quyền năng tối thượng của mình, và trước khi biết đi, nó đã say men quyền lực ấy. Càng lớn, điều ấy càng ăn sâu và lan rộng. Cha mẹ, ông bà, giúp việc, thầy cô – tất cả đều phải nghe theo nó.

Nó nghiễm nhiên nhận lấy sự tôn kính, thậm chí cả sự hy sinh của người khác; nó đối xử như một kẻ nổi loạn với bất kỳ ai không nhường bước trước nó. Chỉ có nó là nhất, hoàn hảo, không bao giờ sai. Tất cả điều này tạo nên một ông chủ không biết điều, mà khi kịp nhận ra thì đã quá muộn! Một ông chủ vô ơn, vô lễ, thậm chí là vô tình. Nó không còn đoái hoài đến những người mà nó nợ tất cả, và cứ thế sống mà chẳng có luật lệ hay giới hạn nào.

Nếu so sánh hai lối giáo dục này – một bên đề cao môi trường, một bên đề cao cá nhân; một bên là sự độc đoán của truyền thống, bên kia là sự chuyên chế của cái mới – ta sẽ thấy chúng đều tai hại ngang nhau. Nhưng tệ hại nhất là sự kết hợp của cả hai, sản sinh ra những con người nửa máy móc, nửa chuyên chế, mãi dao động giữa tinh thần nô lệ và tinh thần nổi loạn hay thống trị.

Con trẻ không nên được giáo dục vì chính chúng, cũng không vì cha mẹ: bởi con người không sinh ra để trở thành một nhân vật hay một mẫu vật. Chúng nên được giáo dục vì cuộc sống. Mục tiêu của giáo dục là giúp chúng trở thành những thành viên tích cực của nhân loại, những lực lượng gắn bó keo sơn, những người phục vụ tự do cho tổ chức xã hội văn minh. Việc tuân theo một nguyên tắc giáo dục nào khác đều làm phức tạp đời sống, biến dạng nó, gieo mầm mọi rối loạn."

......

Có lẽ, vào một ngày nào đấy của dòng đời em, anh sẽ tan biến trong tâm trí của em. Em sẽ chẳng còn nhớ đến anh như một cơn gió thoáng qua chẳng để lại gì.

Anh trông giống làn sương sớm mai trong cái lạnh đầu mùa, và khi mặt trời sưởi ấm em, anh sẽ lại âm thầm và lặng lẽ tan biến, như chưa từng hiện hữu.

Anh vẫn luôn mong được bên em, lâu nhất có thể. Nhưng trong cuộc đời, có đôi lúc chẳng vừa ý, không phải việc cứ bước cùng nhau vạn dặm mới thành duyên phận, không phải việc được sống với nhau đến bạc mái đầu mới là thứ hạnh phúc ai ai cũng phải kiếm tìm. Bởi vậy nên phải xa nhau. Em vẫn khỏe chứ, anh hy vọng thế.

Anh nhớ những tháng ngày đã qua ấy, như nhìn qua ổ cửa kính bám bụi. Quá khứ là thứ người ta có thể nhìn, nhưng không thể chạm vào. Mọi thứ anh thấy đều không rõ ràng, không thể nghe, càng không thể thấy.

Tôi trưởng thành từ đọc những thứ tạp nham, vì cái nỗi bị nhốt ở nhà, chui gầm bàn làm việc của mẹ từ bé, xung quanh không có gì chơi ngoài mấy cuốn sách nên đành đọc. Cũng không xuất phát từ tình yêu gì đó đằm thắm cho lắm, có nhẽ nếu xưa có cái gì đó hấp dẫn hơn những cuốn sách chuột gặm đó để tôi để tâm, như điện tử chẳng hạn, hẳn tôi cũng bỏ sách qua một bên.

Giờ với tôi, đọc chỉ để giải trí, trong người khi đọc sẽ có những câu hỏi tự bản thân đặt ra, kiểu như trong hoàn cảnh đó, tôi sẽ làm gì, hoặc giờ tôi có hơn ngàn đô, thì khởi nghiệp có dễ dàng hơn cái thằng chỉ cần 100 đô khởi nghiệp không chẳng hạn. Việc đọc, chỉ đơn giản là thế. Tạm xa cái rối ren, tìm cơn buồn ngủ, nhâm nhi tí chút rồi đặt qua một bên, ngủ giấc ngon lành mai dậy đi kiếm thịt cá.

Tôi tạm gọi nó là thói quen, 11h ngả lưng đọc đến 12 rưỡi thì ngủ, hôm nào được nghỉ, tôi làm đến sáng nếu cuốn đó đủ hấp dẫn. Dừng bất cứ lúc nào thích và bỏ qua nhảy cóc cuốn khác bất cứ lúc nào muốn.

Nói chung, tôi không thích sự quá khích trong "tầm quan trọng của việc đọc", "các loại sách khuyên đọc, phải đọc". Tôi cũng không tư vấn cho ai hỏi tôi, kiểu như, chú làm sao để nó mê đọc như chú.

Nó là nó, chú là chú. Nó giỏi cái tôi không giỏi, tôi biết cái nó không biết. Tôi ngắm mây qua trang sách nhưng nó tận mắt ngắm mây bay ngoài cửa sổ. Thằng nào hơn thằng nào, thì chỉ Chúa mới trả lời được. Nó có muốn đọc hay không, chỉ có nó mới quyết định được, chứ cả tôi và Chúa thì đều bó tay.

Cũng đừng bảo sách không có tác dụng. Có. Ngoài việc làm cho không quên mặt chữ, từ vựng nhiều hơn, nó làm cho kẻ ngu ngậm miệng lại khi đọc, và bớt nói lăng nhăng hơn ngoài đời. Hy vọng thế.

Anh vẫn nhớ về những tối yên bình như thế, hai đứa nằm cạnh nhau trong một đêm ngoài trời mưa như trút nước. Chẳng ai trong hai người nói gì cả, chỉ là lắng nghe những yên lặng của nhau, của hơi thở, của tiếng mưa đánh nhịp đều đều trên gác mái, đâu đó tiếng gió khe khẽ đùa reo qua khung cửa gỗ.

Bao nhiêu người có thể dành thời gian lặng im bên nhau mà hạnh phúc em nhỉ? Hẳn những người đó phải yêu nhau nhiều lắm, hiểu nhau nhiều lắm. Em từng nói với anh rằng ai trong số chúng ta cũng có nỗi buồn của riêng mình nên sẽ chẳng có ai chịu bỏ thời gian ra để nghe chúng ta kể về những nỗi buồn của chúng ta đâu. Họ chỉ mải xoay vần với những vấn đề của họ, cũng giống như cách chúng ta đắm mình trong nỗi đau của bản thân thôi. Mỗi người đều tự xây đắp cho mình một dãy tường thành vây kín lấy tâm hồn.

Như em, như anh.

Em nói ai rồi cũng phải lớn lên, trưởng thành hơn và làm quen dần với cảm giác lạc lõng ấy giữa biển người, dù là ở giữa những người thân quen hay những khuôn mặt xa lạ khác. Cả anh và em đều là những con cá bơi giữa dòng nước của sự cô đơn, chúng ta sinh ra là vậy, mất đi cũng chỉ có một mình. Bởi thế cảm giác ấy sẽ không còn đáng sợ chút nào nếu như chúng ta chịu làm quen với nó. Học cách quẫy đạp giữa những nỗi hoang mang.

Nhưng rồi mọi thứ chỉ đáng sợ khi ai đó đặc biệt bước vào cuộc đời chúng ta, dỡ đi lớp tường thành kia, bỏ thời gian ở bên cạnh, vỗ về và lắng nghe những câu chuyện không đầu không cuối chán ngắt ấy. Họ trở nên thân quen, và quan trọng với ta đến nỗi chỉ cần nghe tiếng bước chân, cách người đó mở cửa ta cũng đã có thể nhận ra, vỡ òa vì hạnh phúc. Ta tập sống có họ. Rồi sau đó, người ta bỏ lại mọi thứ, họ lên đường giang rộng đôi cánh rong chơi với những cảm xúc mới. Một lần nữa, thả ta rơi tự do, cho ta về với những nỗi đau ở lại.

Nếu có ba kiếp để sống, tôi nghĩ có lẽ mình sẽ chỉ cưới em trong hai kiếp mà thôi.

Còn ở kiếp thứ ba – tôi sẽ để em là một ý niệm.

Tôi sẽ trở thành một người viết. Không phải loại người viết nổi tiếng, ra sách được ký tên, đi talkshow mặc sơ mi trắng, phát ngôn hay ho… Không. Tôi sẽ chỉ là một gã viết nửa mùa và lặng lẽ. Viết vào đêm. Viết trong quán cà phê quen, góc trong cùng, dưới ánh đèn vàng mỏi mắt. Viết về một người chưa từng bước vào đời mình, nhưng đã sống trong trí tưởng tượng suốt bao năm.

Em – không có tên. Nhưng tôi biết mình thiếu em.

Tôi sẽ sống trong một căn hộ nhỏ, có ban công nhìn ra dòng sông không rõ tên. Mỗi sáng, tôi pha cà phê, mở cửa sổ và để nắng rọi lên trang sách đang đọc dở. Những cuốn sách ấy, tôi luôn đọc một mình, nhưng đôi khi… tôi vẫn đặt thêm một chiếc ly ở phía đối diện, như thể có ai đó đang ngồi cùng.

Cuộc sống của tôi sẽ không buồn. Có bạn bè, có những bữa tối muộn, những cuộc trò chuyện dài dòng về công việc, và tiếng cười ngẫu nhiên giữa đêm khuya. Nhưng có một điều sẽ không ai biết: tôi đang chờ một người mà tôi không biết mặt.

Cứ mỗi cuối tuần, tôi sẽ đi bộ dọc bờ sông. Bước chậm hơn những người khác, như thể sợ lỡ mất một ánh nhìn hay một khoảnh khắc nào đó quan trọng. Có những hôm trời mưa, tôi vẫn đi. Không vì lãng mạn, mà chỉ vì lòng mình trống đến mức cần được làm ướt.

Cũng có đôi khi, tôi tưởng tượng: có một chiều nọ, giữa phố xá không tên, tôi chợt nhìn thấy em — không phải vì em gọi tôi, mà vì tôi nhận ra ánh nhìn ấy, đôi mắt ấy, như thể tôi đã viết ra từ trước. Em sẽ đứng ở bên kia đường, tay ôm một cuốn sách, môi mím lại vì trời lạnh, và trong khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, tôi biết: mình đã đúng.

Có thể tôi sẽ bước đến. Có lẽ sẽ không.

Nhưng điều chắc chắn là: câu chuyện của chúng ta bắt đầu từ rất lâu,

từ một kiếp người mà em không nhớ,

Cuộc đời này không phải việc cứ bước cùng nhau vạn dặm mới thành duyên phận, không phải việc được sống với nhau đến bạc mái đầu mới là thứ hạnh phúc ai ai cũng phải kiếm tìm.

Anh từng mong muốn tất cả những điều đó, nhưng đến lúc anh nhận ra rằng cứ cố chắp vá mãi một sợi dây đã đứt, ngày qua ngày chỉ làm người ta đau lòng hơn mà thôi. Cứ hết lần này đến lần khác, anh và em đều sợ phải nghe lời xin lỗi rồi. Xin em, buông tay nhau đi.

Để anh yêu em như bây giờ. Cũng để em được hạnh phúc hơn như khi yêu anh bây giờ.

Có lần từ balcony nhìn xuống, tôi ước gì được ở đây mãi. Sáng chạy tới trường, tối về vùi đầu trong đống bài tập, rảnh rỗi đi nghe accoustic. Quả thật rất vui.

Ở thành phố này, tôi bị cuốn vào vòng xoáy không bến đỗ, mệt mỏi và chán nản. Chỉ đến khi vào Fulbright, tôi mới khám phá ra những điều thật mới mẻ.

Tôi nép mình bên hiên cửa, bên ngoài trời bắt đầu mưa. Tôi sửa lại đôi kính. Tôi nhìn người ta ra vào trường, ngắm hai chị bạn trò chuyện trên ghế đá. Beo hỏi Hách bao giờ có đồ ăn trưa.

Tôi đã ở đây được hơn nửa năm.

Tháng tới chúng tôi sẽ dời qua cơ sở mới.

Chỉ là, tôi chẳng muốn rời xa nơi này. Tôi đứng đó đến khi chẳng còn ai nữa. Cơn mưa rào chiều hạ hay cơn mưa trong lòng tôi.

Tôi đã quen thân nơi này từ rất lâu rồi thì phải.

Ừ. Từ rất lâu rồi thì phải.