#dialektyka

Jedna z dwóch zasadniczych części filozofii marksistowskiej.

Materializm dialektyczny, zwany pot. “ontologią marksistowską” lub “gnoseologią marksistowską”, obejmuje swoim zakresem takie tradycyjne działy filozofii jak: ontologia (nauka o bycie) i gnoseologia (teoria poznania).

Zarówno ontologia marksistowska, jak i gnoseologia marksistowska są traktowane jako części jednolitego systemu, opartego na niepodzielnych założeniach metodologicznych i światopoglądowych, nie stanowią odrębnych działów filozofii. 

Ontologia formułuje obraz świata w oparciu o dorobek nauk, zajmujących się poszczególnymi dziedzinami rzeczywistości. W zakresie jej zainteresowania leży poza tradycyjną problematyką nauki o bycie poszukiwanie ogólnych prawidłowości ruchu i związków, charakterystycznych dla rzeczywistości oraz prawidła rozwoju. 

Gnoseologia jest nauką o procesie poznawania (tj. o przebiegu i strukturze aktów poznawczych oraz  o wynikach czynności poznawczych). W jej zakresie zainteresowań leżą problemy poznawalności świata, źródła poznania, zagadnienia prawdziwości, wiedzy i prawdy oraz warunki zapewniające pewne poznanie. W sferze problematyki poznania indywidualnego gnoseologia koresponduje z psychologią czy neurofizjologią, natomiast w sferze społecznych form kształtowania się wiedzy - z historią społeczną czy historią nauki i kultury. Ściśle zaś koresponduje z metodologią nauk. 

Badania gnoseologiczne podobnie jak ontologiczne zmierzają w kierunku formułowania ogólnych praw dotyczących procesu poznawczego. 

W filozofii marksistowskiej ontologia i gnoseologia warunkują sposób ujęć i rozstrzygnięć teoriopoznawczych.