#determinism

If God already knows what you will do, is it still really a choice? TL;DR: What would be the point of running a universe where everything is fixed? I think the GO universe was more like an ant farm than a computer program.

Knowledge is not necessarily causation - knowing something will happen is not the same thing as forcing it to happen. The theological idea is usually that God knows everything because she exists outside of time. Or that's the theory anyway. It would be pretty boring to start a deterministic universe where everything happens exactly as expected (like in my opinion, the universe Asa and Anthony seemed to get?).

I'm saying this because I've seen people discuss that God "shipped" Aziraphale and Crowley or that she planned that they will fall in love. I don't think so.

God says Aziraphale’s love was predictable. But honestly, I would say that too.

Not because Aziraphale was compelled, but because this is who he is. Because of how deeply he cares. Because of the way he always admired Crowley, from the beginning.

If I know what someone will do because I understand them deeply, that does not mean I am making them do it.

The - you could never have had him - was on her though. She could have stopped the farce with the two sides and the 6000 years and the animosity and Aziraphale at some point even hoped she might if he can reason with her.

But she's not the reasonable kind I don't think, nor trustworthy - which is why I absolutely do not understand Crowley's choice to trust she will fulfil his wish.

No matter the fear, doctrine, punishment, or uncertainty, Aziraphale kept choosing to love Crowley. Freely. As freely as anyone can choose to love. Even when people accuse him of not loving well enough.

I think Aziraphale did everything he could.

He kept them alive. He gave Crowley a bright spot in his life. A home. An anchor.

Aziraphale’s love is almost the opposite of determinism.

It’s a moral constancy via a free choice because the safer option would have been to stay away. To forget Crowley. To follow rules. To obey orders. And that's not who Aziraphale ever was. Aziraphale always went as far he had to with Heaven and no further. Just like Crowley said. He did what he could otherwise.

God created Aziraphale though (and Crowley) so aren't they just her dolls to pull strings on?

Well. No. Unless she created a fully deterministic universe as I said. (Which, to be fair, is something philosophers explore even without God. Just ask Laplace’s Demon - and I'd love to explore this but this is already getting long.)

The Ineffables have a discussion regarding Adam right? Will they be able to influence who he is via upbringing? What actually shapes us? Is it genetics? Is it the people around us? Is it just fate?

I think Good Omens lands firmly on environment and connection mattering more than anything. What ultimately cements Adam’s decision is his love for his friends, his family, and Tadfield itself.

But Adam still made a choice. The three card shuffle made a mistake because Crowley did. And Adam refused to end the world. He was offered absolute power. The chance to rule everything. To destroy everything and begin again.

And he said no!

He chose humanity instead. He chose trying to make things better rather than throwing the world away.

(Do I have to bring in here how nonsensical I see the ending of GO3 again?)

Aziraphale may have been created compassionate, curious, gentle, loving, but those traits don’t force every action. And anyway, he's also sassy and a bit of a bastard, stubborn and fierce and disobedient.

To me there is something so romantic about two people meeting under very specific circumstances and if the events played out even a tiny bit differently than the love story would never have happened

1789-cu ildə Christian Wilhelm Snell "Über Determinismus und moralische Freiheit" adlı məqaləsində bu termini istifadə edərkən, bəlkə də bunun bu qədər böyük bir mübahisənin mərkəzinə çevriləcəyini təsəvvür etmirdi. Determinizm çox sadə, amma bir o qədər də ağır bir fikir irəli sürür: kainatda baş verən heç nə səbəbsiz deyil. Ulduzların hərəkəti də, küləyin istiqaməti də, hətta sənin bu cümləni oxumağın belə səbəblərin zəncirindən doğur. Heç nə boş-boşuna baş vermir.

İnsan üçün bu fikri qəbul etmək asan deyil. Çünki biz seçim etdiyimizi hiss edirik. Sevdiyimiz insanı özümüz seçdiyimizi düşünürük. Bəzi kitabların bizə "təsadüfən" rast gəldiyini düşünürük. Hətta bəzən hisslərimizin belə bizə aid olduğunu düşünürük. Amma determinizm başqa bir şey deyir: sən seçim edirsən, amma o seçimi edən "sən" də səbəblərin məhsulusan. Sənin xarakterin, qorxuların, uşaqlığın, oxuduğun kitablar, yaşadığın hadisələr, hamısı səni formalaşdırır. Və sonda verdiyin qərarlar, bu formalaşmanın təbii nəticəsi olur.

Bu fikir Aydınlanma dövründə daha da gücləndi. Xüsusilə Isaac Newton kainatın hərəkətini riyazi qanunlarla izah etdikdən sonra insanlar kainata fərqli baxmağa başladılar. Artıq kainat anlaşılmaz, mistik bir yer kimi yox, qaydalarla işləyən nəhəng bir mexanizm kimi görünürdü. Sanki hər şey mükəmməl qurulmuş bir saat idi. Çarxlar bir-birinə bağlı idi. Və hər çarx yalnız ondan əvvəl gələnin nəticəsi olaraq hərəkət edirdi.

Bu düşüncəni daha da irəli aparanlardan biri Pierre-Simon Laplace idi. O, belə bir fikir irəli sürmüşdü ki, əgər kainatda olan bütün zərrəciklərin vəziyyətini və hərəkətini bilən bir zəka olsaydı, o zəka gələcəyi də, keçmişi də mükəmməl şəkildə hesablaya bilərdi. Bu fikir sonradan "Laplace cinləri" kimi tanındı. Bu, sadəcə bir metafor idi, amma insanı dərindən sarsıdan bir fikir idi. Çünki bu o demək idi ki, gələcək artıq müəyyən edilib. Sadəcə biz onu hələ yaşamamışıq.

Bu nöqtədə insan istər-istəməz dayanıb düşünür ki, əgər hər şey əvvəlcədən müəyyən edilibsə, onda azadlıq nədir? Məsuliyyət nədir? Günah nədir? Biz həqiqətən seçirik, yoxsa sadəcə seçdiyimizi hiss edirik?

Amma determinizm mütləq şəkildə ümidsiz bir fikir deyil. Əksinə, o, insanı daha dərindən anlamağa kömək edir. Məsələn, bir insanın davranışına baxanda, onu dərhal mühakimə etmək əvəzinə, onu bu hala gətirən səbəbləri düşünmək mümkündür. Onun yaşadıqlarını, qorxularını, mübarizələrini. Determinizm bizə öyrədir ki, insanlar sadəcə "belədir" deyə belə deyillər. Onlar bir yolun nəticəsidir.

Bu fikri Baruch Spinoza çox sadə, amma təsirli şəkildə izah etmişdi. O deyirdi ki, insan özünü azad hesab edir, çünki öz istəklərinin fərqindədir. Amma o istəkləri yaradan səbəblərin fərqində deyil. Bu, qəribə bir həqiqətdir. İnsan özünü azad hiss edir, amma eyni zamanda görünməyən səbəblərin təsiri altındadır.

Bəzən bunu həyatın içində də hiss etmək olur. Məsələn, bəzi qarşılaşmalar var ki, insanın həyatını dəyişir. O anda bu, təsadüf kimi görünür. Amma illər sonra geriyə baxanda anlayırsan ki, o an təsadüf deyildi. O ana gəlmək üçün minlərlə şey baş verməli idi. O gün evdən çıxmağın, o küçədən keçməyin, o saniyədə orada olmağın, hamısı bir zəncirin halqaları idi.

Determinizm insanı zəiflətdiyi qədər gücləndirir də. Əgər biz səbəblərin məhsuluyuqsa, deməli, biz həm də gələcəyin səbəbi ola bilərik. Bu o deməkdir ki, etdiyin kiçik bir seçim belə gələcəkdə böyük nəticələr yarada bilər. Dediyin bir cümlə kiminsə həyatında iz buraxa bilər. Verdiyin bir qərar səni tamamilə fərqli bir istiqamətə apara bilər.

İnsan bəzən öz həyatının müəllifi kimi hiss edir. Bəzən isə sadəcə oxucusu kimi. Determinizm isə deyir ki, əslində sən hər ikisisən. Sən həm yazılan hekayəsən, həm də o hekayəni yazmağa davam edən səbəbsən.