Bəzən içimdə elə bir düyün olur ki, onu nə ən yaxınıma izah edə bilirəm, nə də özüm tam anlaya bilirəm. Sonra təsadüfən yüz il əvvəl yazılmış bircə misra qarşıma çıxır və hər şey yerinə oturur. Qəribə bir rahatlıq tapıram ki, deməli, bu qarışıqlığı, bu tənhalığı dünyada tək mən yaşamırammış. Zaman keçir, şəhərlər, geyimlər, danışdığımız dilin forması dəyişir, amma insan ruhunun axtarışı eyni qalır. Əsrlər əvvəl yaşamış şairlərin yazdıqları da əslində elə bizim bu gün özümüzə verə bilmədiyimiz sualların cavablarıdır.
Məsələn, elə bu günün insan münasibətlərini götürək. İndi hər kəsə bircə toxunuşla çata bilirik, sosial şəbəkələrdə yüzlərlə dostumuz var, amma günün sonunda hamımız yenə də həqiqətən başa düşülməyə ehtiyac duyuruq. Bəzən də sadəcə tənhalıqdan qaçmaq üçün kimisə həyatımıza daxil edirik və o bağ tez qırılanda təəccüblənirik. Füzuli düz 5 əsr əvvəldən bu hissi bizimlə bölüşüb:
"Canı kim cananı üçün sevsə cananın sevər,
Canı üçün kim ki cananın sevər canın sevər."
İnsan bəzən qarşı tərəfi sadəcə öz daxili boşluğunu doldurmaq, özünü yaxşı hiss etmək üçün sevir. Bu bir günahlandırma deyil, sadəcə insan psixologiyasının çox təbii bir reallığıdır. Biz sevdiyimiz insanın özündən çox, onun bizə verdiyi "dəyərli olmaq" hissinə bağlanırıq.
Bəzən də ətrafımızda yüzlərlə insan olsa da, özümüzü tamamilə kimsəsiz, anlaşılamayan hiss edirik. Elə bilirik ki, bu, müasir dövrün, sıx qrafiklərin gətirdiyi fərqli bir kədərdir. Amma Seyid Əzim Şirvani bir qəzəlində bircə cümləylə bu hissin dərinliyini ifadə edib:
"Məndəki dərdü qəmi-pünhan bilsəydin əgər,
Eyləyərdin gözümün yaşını dərya, gecələr."
Şairin "pünhan", yəni gizli dərd dediyi şey, əslində bu gün bizim heç kimə göstərə bilmədiyimiz, ekranlar arxasında gizlətdiyimiz gerçək tənhalığımızdır. Biz bəzən sadəcə o gizli tərəfimizi bütövlüklə görəcək, bizi maskasız qəbul edəcək bir nəfərin, səmimi bir dialoqun axtarışında oluruq.
Gün ərzində işdə, dərsdə, sosial mühitdə hamımız müəyyən rollar oynayırıq, üzümüzə görünməyən maskalar taxırıq ki, hər şey qaydasında görünsün. Amma bəzən o çərçivələr insanı elə sıxır ki, hər şeyi buraxıb sadəcə özün olmaq istəyirsən. Klassik poeziyadakı "Məcnun olub çöllərə düşmək" simvolu da məhz bir azadlıq axtarışıdır. Cəmiyyətin gözləntilərindən, qaydalarından uzaqlaşıb öz daxili həqiqətinə qovuşmaqdır. Füzulinin o məşhur misrasını xatırlayaq:
"Məni candan usandırdı, cəfadən yar usanmazmı?
Fələklər yandı ahımdan, muradım şəmi yanmazmı?"
Bu, sadəcə naçar bir aşiqin gileyi deyil. Bu, insanın onu sıxan qəliblərə, dünya nizamına etdiyi daxili, səmimi bir üsyandır. "Mən hər kəsin gözləntisini qarşılayıram, bəs mənim öz ruhum haradadır?" sualı ilə baş-başa qalan hər bir insan, əslində bu misranın içindəki səslə qarşılaşır.
Bəs həyatın daxili nizamsızlığı, hər şeyin üst-üstə gəlməsi və insanın özünü çarəsiz hiss etməsi? Çox vaxt hər şeyi idarə etməyə, hər detala nəzarət etməyə çalışırıq, amma həyat öz bildiyi kimi axır. Belə anlarda insan daxilən bir təslimiyyət, bir sakitlik axtarır. Şah İsmayıl Xətainin bu məşhur misrası elə o yorğun anlarımız üçün yazılıb:
"Nəv fəğan dersən, ey bülbül, sən qəfəs içindəsən,
Mən könül mülkünü verdim, fariğəm hər bəhadən."
Qəfəs içində çabalamaq, əslində bizim gündəlik həyatda özümüzü sıxışdırdığımız çərçivələr, qayğılar və qorxulardır. Xətai isə "könül mülkünü verməklə" hər şeydən fariğ olduğunu, yəni azad olduğunu deyir. Bu, daxili barışıqdır. İnsan hər şeylə savaşmağı dayandıranda, hər şeyi kontrol etmək qayğısından uzaqlaşanda əsl dincliyini tapır.
Bir də heç vaxt bitməyən varlıq sorğulamalarımız var. "Mən niyə buradayam, mənim bu həyatda həqiqi yerim haradır?" İndi bunun adını "ekzistensial böhran" qoymuşuq, amma ruhun bu axtarışı çox qədimdir. Nəsimi özünü və insanı kainatın mərkəzinə qoyaraq yazırdı:
"Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam,
Gövhəri-laməkan mənəm, kövnü məkana sığmazam."
Bu misralar insanın öz daxili potensialını, sonsuz ruhunu kəşf etmək anıdır. Nəsimi deyir ki, sən özünü bu kiçik dünyaya, gündəlik məişət qayğılarına, sənə qoyulan məhdudiyyətlərə sığışdırma, sənin için bir dənizdir. Öz daxili gücünü axtaran, maddiyyatın içində boğulmaq istəməyən hər bir insan bu misrada öz böyüklüyünü xatırlayır.
Klassik sətirləri məktəb divarlarının, ağır terminlərin sıxıcı havasından çıxarıb sadəcə bir insan səsi kimi dinləyəndə hər şey dəyişir. Əlimizdəki imkanlar, həyat ritmimiz nə qədər modernləşsə də, insanın özü ilə baş-başa qaldığı sakit otağın dili həmişə eyni qalır.
discoholicmusic
vaporwave
prguitarman
