#carelfabritius

“A little piece of nothing, but very good, and extremely valuable on account of the signature of the man to whom Vermeer is connected […] It is a simple studio study, or sketch, after nature, of a goldfinch sitting on its perch, attached to a washed out wall, that calls to mind the bright bleached backgrounds that Vermeer was apparently so fond of.”

Portrait of Abraham de Potter, Amsterdam Silk Merchant by Carel Fabritius, 1649, Museum of the Netherlands

Carel Fabritius – geniusz malarstwa barokowego

27 lutego przypada rocznica urodzin jednego z najbardziej utalentowanych malarzy holenderskiego Złotego Wieku – Carela Pietersza Fabritiusa. Uczeń Rembrandta, inspiracja dla Johannesa Vermeera oraz mistrz subtelnej gry światła, Fabritius pozostawił po sobie dziedzictwo, które, mimo tragicznie krótkiego życia, na zawsze wpisało się w historię sztuki. W tym artykule przybliżymy życie i twórczość tego wybitnego malarza oraz jego wpływ na sztukę XVII wieku.

Początki – od nauki u Rembrandta do własnego stylu

Carel Fabritius urodził się w 1622 roku w Middenbeemster w rodzinie o silnych tradycjach artystycznych. Jego ojciec, Pieter Carelsz., był nauczycielem i malarzem, co prawdopodobnie wpłynęło na wybór kariery przez jego syna. Natomiast bracia Carela, Barent i Johannes, również zajmowali się sztuką.

Po przeprowadzce do Amsterdamu w 1643 roku Fabritius studiował pod kierunkiem jednego z największych mistrzów holenderskiego malarstwa – Rembrandta. Jego wczesne dzieła, takie jak „Wskrzeszenie Łazarza”, są wyraźnie inspirowane stylem nauczyciela, jednak w kolejnych latach Fabritius zaczął eksperymentować, odchodząc od ciemnych, dramatycznych kompozycji na rzecz jasnych, subtelnie oświetlonych scen.

Styl i innowacje

Kluczowym elementem twórczości Fabritiusa było mistrzowskie operowanie światłem i kolorem. W przeciwieństwie do Rembrandta, który używał mocnych kontrastów i głębokiej gry cieni, Fabritius preferował jasne, naturalne światło oraz delikatne przejścia tonalne.

Jego obrazy często ukazywały sceny rodzajowe i miejskie pejzaże z niezwykłą dbałością o perspektywę i realizm. Właśnie te zainteresowania uczyniły go jednym z prekursorów tzw. „szkoły delfckiej”, do której należał również Jan Vermeer. To między innymi dzięki niemu malarstwo holenderskie wyewoluowało w kierunku precyzyjnego odwzorowania rzeczywistości z wyjątkowym wyczuciem światła i materiałów.

Najważniejsze dzieła

Mimo że wiele prac Fabritiusa uległo zniszczeniu, do dziś zachowało się kilka jego najważniejszych obrazów, które pozwalają docenić jego geniusz:

„Wskrzeszenie Łazarza” (1643) – jedno z jego wczesnych dzieł, którego dramatyczny charakter pozostaje pod silnym wpływem Rembrandta.

„Widok Delftu” (1652) – reprezentacyjne dzieło szkoły delfckiej, ukazujące miasto w subtelnym świetle dziennym.

„Szczygieł” (1654) – jedno z najbardziej znanych jego dzieł, przedstawiające małego ptaka przywiązanego do karmnika. Ten niewielki obraz stał się ikoną sztuki holenderskiej i inspiracją dla wielu artystów.

„Autoportret” (1647) – poruszający obraz, ukazujący pewnego siebie, ale również zamyślonego artystę.

Tragiczna śmierć i utracone dziedzictwo

Kariera Fabritiusa została brutalnie przerwana 12 października 1654 roku, kiedy to wielka eksplozja prochowni w Delfcie zniszczyła część miasta. W wyniku tego tragicznego wydarzenia artysta zginął, a wraz z nim ogromna część jego dzieł.

Chociaż zachowało się niewiele obrazów, te, które przetrwały, są do dziś podziwiane i traktowane jako świadectwo nowatorskiego podejścia do malarstwa. Jego dorobek miał ogromny wpływ na młodszych artystów, w tym na Jana Vermeera, który kontynuował tradycję szkoły delfckiej.

Dziedzictwo i pamięć

Carel Fabritius jest dziś uznawany za jednego z najwybitniejszych malarzy holenderskich XVII wieku mimo niewielkiej liczby zachowanych dzieł. Jego eksperymenty ze światłem, perspektywą i atmosferą były niezwykle nowatorskie i miały kluczowy wpływ na rozwój malarstwa realistycznego.

Jego obraz „Szczygieł” stał się szczególnie popularny w XXI wieku, kiedy to był punktem centralnym w powieści Donny Tartt pod tym samym tytułem. Dzięki temu twórczość Fabritiusa na nowo zyskała szerokie zainteresowanie.

Hera Hides during the Battle between the Gods and the Giants by Carel Fabritius, 1643, Museum of the Netherlands

Hera verbergt zich tijdens het gevecht van de goden met de giganten. Een jonge vrouw verbergt zich liggend onder een rotsblok en een parasol aan de waterkant. Op de rotsblok zitten twee pauwen. Links een hond. Herhaling van de versie in Moskou.