OFICJALNY BLOG PLANETE+ DOC FILM FESTIVAL 2012

Skoro przywitałem się poprzez zestawienie 10 najbardziej oczekiwanych tytułów na tegorocznym Planete+ Doc, na pożegnanie przedstawię subiektywną listę najlepszych filmów tegorocznego festiwalu. Kolejność jest znacząca, a uzasadnienia w przeważającej większości stanowią fragmenty poprzednich blogowych notek. Miłej lektury i do zobaczenia za rok!

Niech żyją antypody reż. Wiktor Kossakowski

„Kossakowski portretuje Argentynę i Chiny, Hiszpanię i Nową Zelandię, Hawaje i Botswanę oraz Rosję i Chile w sposób kontemplacyjny. Traktuje ekran jako przestrzeń do medytacji z rzadka tylko przerywanej strzępami mało istotnych dialogów. Zdecydowanie bardziej niż codziennością pojedynczego człowieka, interesuje się potęgą natury. Ryzykowna strategia, która kazała znajomemu dostrzec w filmie wyłącznie banał, w moim odczuciu wydaje się jednak w pełni uzasadniona. „Niech żyją antypody!” są tym, czym mogłoby być „Drzewo życia” Malicka bez swojego obezwładniającego patosu. Zamiast tego film Kossakowskiego ma w sobie pełną pokory, franciszkańską radość życia. ”

Chwała dziwkom reż. Michael Glawogger

„Chwała dziwkom” przełamuje schematy wypracowane przez większość filmów podejmujących dotychczas problematykę prostytucji. Nowy dokument Michaela Glawoggera nie przypomina ani hollywoodzkiej bajki w stylu „Pretty Woman”, ani płaskiego, interwencyjnego reportażu. Podejście austriackiego reżysera wydaje się znacznie bardziej niejednoznaczne. Wśród różnorodnych bohaterek Glawoggera znajdują się zarówno świadome swej zmysłowości kurtyzany, jak i smętne desperatki „obsługujące” dzielnice nędzy. Wszystkie one łączy jednak funkcja dostarczycielek rozkoszy, która w kapitalistycznej rzeczywistości stanowi tylko jeden z wielu dostępnych na rynku towarów. Mówienie o seksie w kategoriach handlowych nieprzypadkowo zbliża „Chwała dziwkom” do filmów Godarda i powieści Houellebecqa. Tak jak tamci autorzy, Glawogger traktuje sferę erotyczną jako punkt wyjścia do krytyki całego współczesnego kapitalizmu.” (fragment mojej recenzji z czerwcowego numeru „KINA”)

Oburzeni reż. Tony Gatlif

„Kojarząca się z późnymi dokonaniamiJeana-Luca Godarda forma filmowego eseju wypełniona jest czystą emocjonalnością. Gatlif w "Outraged" objawił się jako twórca idealnie nadający się do oddania na kinowym ekranie fenomenu ruchu Oburzonych. Młodzi buntownicy, wychodzący na ulice europejskich miast, bardzo przypominają opętanych poszukiwaniem wolności bohaterów poprzednich filmów reżysera. Bardziej niż konkretnymi postulatami Oburzonych reżyser wydaje się zafascynowany poczuciem wspólnoty, która w naturalny sposób łączy wykluczonych z kapitalistycznego obiegu outsiderów. Bohaterowie Gatlifa wyrażają emocje nie za pomocą słów, lecz ruchu czy gestu, wspartych znakomicie dobraną muzyką. Osiągnięty w ten sposób dynamizm hipnotyzuje. ” (fragment mojej relacji z Berlinale 2012 dla Portalufilmowego.pl)

    4. 5 rozbitych kamer reż. Emad Burnat, Guy Davidi

„Palestyński rolnik Emad nieświadomie podąża drogą wytyczoną przed laty przez „Amatora” Krzysztofa Kieślowskiego. Sięgnięcie po kamerę staje się dla niego aktem politycznym. Ukradkowe podpatrywanie rzeczywistości stanowi sposób na wyrażenie gniewu i pokonanie własnej bezsilności. Dokumentacja nadużyć izraelskich żołnierzy wobec mieszkańców palestyńskiej wioski przekracza jednak granice suchego manifestu ideologicznego. Burnat zwraca uwagę, że następujące po sobie wydarzenia ze świata lokalnej polityki odpowiadają kolejnym etapom dorastania jego małego synka. W ten sposób znany nam ze światowych mediów konflikt zyskuje nagle wymiar przejmująco intymny.

 5. Projekt NIM reż. James Marsh

„Przywołany przez amerykańskiego reżysera eksperyment naukowy z 1973 roku doskonale oddaje ducha swojej epoki. Próba uczłowieczenia szympansa przez wychowanie go w ludzkiej rodzinie doskonale koresponduje z popularnymi wówczas poglądami behawiorystycznymi. W swojej istocie stanowi również wcielenie w życie powtarzanych przez hipisowskich ideologów haseł o jedności natury i kultury. Z perspektywy czasu Marsh przygląda się tym wydarzeniom z ciekawością, lecz bez zbędnych złudzeń. Całkowitą klęskę eksperymentu relacjonuje z mieszaniną gorzkiej ironii i szczerego smutku. Dla reżysera niepowodzenie „projektu Nim” urasta do rangi ostatecznego ciosu wymierzonego w naiwny kontrkulturowy idealizm ”

  6. Stacja Jaures reż. Vincent Dieutre

"Francuski reżyser w długiej rozmowie ze swoją przyjaciółką Evą Truffaut wspomina na ekranie niedawno utraconego kochanka. Dieutre nie waha się obnażać przed kamerą kolejnych aspektów swojej prywatności. Melancholijne wspomnienia ani przez moment nie osuwają się jednak w ekshibicjonizm. Reżyser omija tę pułapkę za sprawą zwrotu w stronę codzienności. Poprzez przywoływanie pozornie błahych wspomnień i nieistotnych detali buduje opowieść o związku zwyczajnym, a jednak jedynym w swoim rodzaju."

 7. Pałac reż. Tomasz Wolski

Tomasz Wolski spełnił nadzieje pokładane w najambitniejszym projekcie w dotychczasowej karierze. W konfrontacji z monumentalnym Pałacem Kultury i Nauki z sukcesem ocalił intymną perspektywę. W specyficznej kompozycji swojego filmu zawarł wręcz coś w rodzaju artystycznego credo. „Pałac”  nieprzypadkowo rozpoczyna się kilkuminutową sekwencją archiwalnych materiałów dokumentujących powstawanie budynku. Z dzisiejszej perspektywy przygniecione patosem socrealistyczne tyrady wzbudzają wyłącznie śmiech. Wolski daje tym samym jasny sygnał, że nie interesuje go monumentalny fresk o przeszłości Pałacu. Zamiast tego reżyser zagląda z kamerą do pozornie nieatrakcyjnych zakamarków budynku i opowiada o nim przez pryzmat kilkunastu szeregowych pracowników. Zanurzony w codzienności, podszyty dyskretną empatią i nieinwazyjnym humorem dokument Wolskiego dzieli w ten sposób zalety większości filmów reżysera."

  8. Charlotte Rampling. Spojrzenie reż. Angelina Maccarone

„Reżyserce Angelinie Maccarone udało się uniknąć pokusy, by postawić swojej bohaterce celuloidowy pomnik. Składające się na film dyskusje Rampling z zaprzyjaźnionymi artystami błyskawicznie wymykają się banalnym schematom. Charlotte i jej rozmówcy rzadko rozmawiają bezpośrednio o niej samej. Filmowy portret artystki wyłania się raczej z deklarowanych przez nią poglądów na temat piękna, śmierci, pożądania.

9. "Ambasador reż. Mads Brugger

„Ambasador” przypomina sequel „Borata”, do którego scenariusz napisałby Ryszard Kapuściński. Duński reżyser Mads Brugger z szelmowskim uśmiechem na ustach wciela się w fałszywego dyplomatę obnażającego paradoksy afrykańskiej polityki. Salonowe intrygi „ambasadora” demaskują pozostałości neokolonialnego porządku i piętnują hipokryzję europejskich dyplomatów. Jednocześnie stanowią  akt oskarżenia pod adresem lokalnych watażków poświęcających interes narodowy w imię finansowych korzyści.”

10. Substancja. Historia LSD reż. Martin Witz

Wczorajsza ceremonia rozdania nagród tegorocznego Planete+ Doc wpisała się w charakter festiwalu.  Zamiast pompatycznej hucpy obserwowaliśmy skromną uroczystość, a towarzyszące jej drobne niedociągnięcia nie prowokowały zakłopotania, lecz bezpretensjonalny uśmiech. Organizatorom udało się zadbać także o ciekawe wydarzenia towarzyszące. Ogłoszenie wyników festiwalowych konkursów poprzedził koncert zespołu Popkultura. Muzycy wyglądali na scenie jak hipsterzy recytujący nad kubkiem z kawą nieznane wiersze nastoletniego Mickiewicza. Nieco pretensjonalne teksty znakomicie potrafili jednak zagłuszyć energetycznym, rockowym brzmieniem. Równie osobliwy, ale i jednakowo satysfakcjonujący okazał się towarzyszący gali seans „Niezwykłej przeciętności 3D”. Film Michaela Madsena przypomina wizualne post scriptum do opublikowanego przez Umberto Eco „Szaleństwa katalogowania”. Jednocześnie stanowi przewrotny eksperyment, w którym widowiskowa technologia zostaje podporządkowana pochwale szarej codzienności. Mimo całej swojej oryginalności, to jednak nie dokument Madsena okazał się najważniejszym filmem wczorajszego wieczoru. Festiwalowe jury postanowiło w tym roku przyznać główną nagrodę „5 rozbitym kamerom” w reżyserii Emada Burnata i Guya Davidiego. Dodatkowy seans zorganizowany w niedzielne południe przekonał mnie, że taki werdykt był w pełni uzasadniony.

W „Oburzonych”, jednym z najciekawszych filmów Planete+ Doc, Tony Gatlif przypatruje się stojącej u bram rewolucji antykapitalistycznej. Polityczny przewrót stanowi również główny temat nawiązującego do niedawnych wydarzeń w Egipcie „Powrotu na Plac Wolności” Petra Loma. Charakterystyczna dla tegorocznego festiwalu refleksja nad przemianami współczesnej rzeczywistości pozostaje również intrygująco uzupełniona o spojrzenie w przeszłość. Dlatego właśnie tak ważną rolę na Planete+ Doc odgrywają filmy z różnych perspektyw przyglądające się fenomenowi rewolucji hipisowskiej z lat 60. Echa tamtych wydarzeń bardzo głośno pobrzmiewają choćby w „Substancji. Historii LSD” czy „Wielkim odlocie”. Najbardziej nietypowa analiza specyfiki okresu „flower- power” stała się chyba jednak udziałem Jamesa Marsha i jego znakomitego „Projektu Nim”.

Przywołany przez amerykańskiego reżysera eksperyment naukowy z 1973 roku doskonale oddaje ducha swojej epoki. Próba uczłowieczenia szympansa przez wychowanie go w ludzkiej rodzinie doskonale koresponduje z popularnymi wówczas poglądami behawiorystycznymi. W swojej istocie stanowi również wcielenie w życie powtarzanych przez hipisowskich ideologów haseł o jedności natury i kultury. Z perspektywy czasu Marsh przygląda się tym wydarzeniom z ciekawością, lecz bez zbędnych złudzeń. Całkowitą klęskę eksperymentu relacjonuje z mieszaniną gorzkiej ironii i szczerego smutku. Dla reżysera niepowodzenie „projektu Nim” urasta do rangi ostatecznego ciosu wymierzonego w naiwny kontrkulturowy idealizm i promowaną przez niego uporządkowaną wizję świata. Stanowi poruszający zapis utopii, która nigdy nie mogła zostać wcielona w życie.

***

Dostrzeżone przeze mnie tropy stały się jednym z głównych motywów rozmowy z reżyserem, która w całości ukaże się w czerwcowym numerze miesięcznika „Kino”. Poniżej przedstawiam fragmenty tego wywiadu:

Piotr Czerkawski: Mimo że „Projekt Nim” i oscarowy „Człowiek na linie” pozornie  mają ze sobą niewiele wspólnego, między bohaterami obu pańskich filmów można dostrzec intrygujące podobieństwa. Zarówno naukowiec Herbert Terrace, jak i linoskoczek Philippe Petit mają przecież obsesję na punkcie dokonania czegoś pozornie niemożliwego.

James Marsh: Oczywiście, pod tym względem wydają się wręcz podręcznikowymi bohaterami filmowymi, którzy mają przed sobą jasny cel i w toku fabuły pokonują kolejne trudności, aby go osiągnąć. W obu przypadkach byłem jednakowo zaintrygowany specyfiką ich zadań i konsekwencjami ewentualnego zwycięstwa lub porażki. Jednocześnie jednak miałem świadomość, że obaj funkcjonują w zupełnie różnych kontekstach. Philippe to artysta, który pragnie doświadczyć abstrakcyjnego uczucia piękna, a Terrace jest racjonalistą stawiającym przed sobą jak najbardziej konkretny cel. To dość wymowne, że z tej dwójki sukces udało się osiągnąć wyłącznie Philippe'owi.

Akcja obu filmów rozgrywa się również w podobnym okresie i prezentuje jednakowy portret zgorzkniałej Ameryki lat 70. Czy istnieją szczególne powody, dla których ten okres tak bardzo cię fascynuje?

Odbieram lata 70. przede wszystkim jako epokę artystycznego i intelektualnego kaca po karnawale poprzedniej dekady. Wydaje mi się, że szczególnie mocno można było go odczuć w Nowym Jorku, gdzie rozgrywa się przecież akcja obu filmów. Trzeba powiedzieć, że kiedy Philippe wybrał się na spacer między wieżami World Trade Center, miasto stało na krawędzi bankructwa, było brudne i niebezpieczne. Wyczyn Petita przynajmniej na chwilę oświetlił ten szary krajobraz. Pochodzący z podobnego okresu  eksperyment Terrace'a również miał taki potencjał. Stanowił przecież żarliwą deklarację behawiorysty, który wierzył, że jeśli wybierze szympansa i stworzy dla niego odpowiednie warunki życiowe, będzie w stanie jak najbardziej upodobnić go do człowieka.

Twój film z łatwością można by potraktować jako jeszcze jeden głos w niekończącej się dyskusji o relacji między naturą a kulturą.

Jeśli miałem w tej sprawie jakiekolwiek wątpliwości, praca nad „Projektem Nim” do reszty je rozwiała. Naukowcy starali się ucywilizować Nima i przekazać mu podstawy naszej kultury, ale on zbuntował się, bo zwyczajnie nie chciał wystąpić przeciwko swojej naturze! W całej okazałości zademonstrował siłę zwierzęcego instynktu i udowodnił jak niewiele możemy zrobić, żeby go zahamować.

Twoje ostatnie dokumenty, które zajmują się  badaniem granic możliwości człowieka i jego relacjami ze światem zewnętrznym, przywołują mi na myśl filmy Wernera Herzoga. To dobry trop interpretacyjny?

Uwielbiam Herzoga zwłaszcza za sposób w jaki filtruje tematy  filmów przez pryzmat własnej osobowości. Podobne wrażenia odczuwam zresztą, gdy oglądam dokumenty Agnes Vardy- jest ona fascynującym przewodnikiem po świecie ludzi, których spotyka. Mimo że podziwiam te strategie jako  widz, sam pragnę jednak reżyserować filmy w sposób zupełnie inny. Nie chcę, żeby publiczność słyszała mój głos albo widziała mnie na ekranie, nie mam zamiaru  przedstawiać jej też własnej interpretacji opowiadanej historii. Staram się natomiast używać wyobraźni i za jej pomocą odtwarzać na ekranie wydarzenia z przeszłości. Herzog zupełnie nie jest tym zainteresowany, ale za to potrafi w niesamowity sposób udramatyzować opowiadaną historię i poszukiwać w filmach pewnej „ekstatycznej prawdy”, która jest dla niego ważniejsza niż dosłowny przekaz. Takie myślenie było mi bardzo bliskie zwłaszcza, gdy kręciłem „Człowieka na linie”.

Książki Wiktora Jerofiejewa czyta się jak zapis knajpianych dysput między Bukowskim a Houellebecqiem. Nic dziwnego, że rosyjski pisarz fascynuje mnie już od dawna. A przynajmniej od momentu, gdy kilka lat temu natknąłem się na fragment wywiadu, w którym porównuje polskich polityków do „panienki z rosyjskiego przysłowia, która chciałaby i rybkę zjeść, i na chuja siąść”. Czy to jedno zdanie nie mówi o naszej rzeczywistości więcej niż kilogramy spostrzeżeń notowanych przez Lisa bądź Paradowską? Jeszcze większą przenikliwością i ostrością sądów Jerofiejew może popisać się, gdy wypowiada się na temat swojej ojczyzny. W pokazywanym na tegorocznym Planete+ Doc „Rosyjskim libertynie” słynny pisarz snuje niezwykłą gawędę o współczesnej Rosji.

W toku tej opowieści Jerofiejewowi zdarza się zaskakiwać słuchaczy. Autor „Dobrego Stalina” przestrzega na przykład przed demonizowaniem Władimira Putina. Jerofiejew przekonuje, że panujący dziś system zapewnia Rosji względną stabilność, a po jego upadku kraj z łatwością mógłby znaleźć się w ramionach faszystów i nacjonalistów. Dostrzeganie tego niebezpieczeństwa w żaden sposób nie warunkuje jednak konformistycznej zgody na nadużycia putinowskiego reżimu. Na przekór własnemu image’owi skandalisty, Jerofiejew w swojej krytyce wydaje się wyrazisty, lecz nie przejaskrawiony, prowokacyjny, lecz nie efekciarski. Tytułowy „rosyjski libertyn” to tak naprawdę po prostu obdarzony szerokimi horyzontami demokrata. W realiach współczesnej Rosji nawet taka postawa sprawia jednak wrażenie iście rewolucyjnej.

Tym razem zacznę od końca. Ostatni dzień krótkiego pobytu we Wrocławiu skłonił mnie do wizyty w klubie festiwalowym. Położone na Rynku „Puzzle” nie zawiodły, a dużą zasługę w wykreowaniu energetycznej atmosfery tego miejsca ponieśli Czesi z zespołu Midi Lidi. Muzyka przypominająca skrzyżowanie dźwięku peerelowskiego junkersa z eksperymentami formacji New Order już w piątek zabrzmi zresztą w Warszawie. W oczekiwaniu na festiwalowy koncert powróćmy jednak do wczorajszych filmów. Kolejne seanse przypomniały mi, że jednym z największych atutów Planete+  Doc od dawna pozostaje kompetentna widownia. Zasugerowany cząstkowymi wynikami plebiscytu publiczności wybrałem się na zajmującą jedną z czołowych lokat „Substancję. Historię LSD”. Drugi z moich wczorajszych wyborów, duńskiego „Ambasadora”, doceniła powściągliwa zwykle publiczność wrocławska, która nagrodziła go gromkimi brawami. W wypadku obu filmów sympatia widowni okazała się zupełnie zasłużona.

„Ambasador” przypomina sequel „Borata”, do którego scenariusz napisałby Ryszard Kapuściński. Duński reżyser Mads Brugger z szelmowskim uśmiechem na ustach wciela się w fałszywego dyplomatę obnażającego paradoksy afrykańskiej polityki. Salonowe intrygi „ambasadora” demaskują pozostałości neokolonialnego porządku i piętnują hipokryzję europejskich dyplomatów. Jednocześnie stanowią  akt oskarżenia pod adresem lokalnych watażków poświęcających interes narodowy w imię finansowych korzyści. Choć „Ambasador” nie ukrywa swego społecznego zaangażowania, pozostaje daleki od protekcjonalnej litości z jaką traktuje Afrykę kino hollywoodzkie. W przeciwieństwie do patetycznego „Krwawego diamentu” czy „Wiernego ogrodnika”, „Ambasador” postanawia walczyć z zastaną rzeczywistością za pomocą mistrzowskiego połączenia grozy i humoru.

Tegoroczne Planete+ Doc wkroczyło w fazę intrygującego eksperymentu. Po raz pierwszy na taką skalę, festiwal symultanicznie odbywa się w Warszawie i we Wrocławiu. Krótka wizyta w tym drugim mieście nie może przynieść jeszcze odpowiedzi na pytanie o sens całego przedsięwzięcia. Z całą pewnością pozwala jednak dostrzec sukces jakim zakończyła się idea zaproszenia do Wrocławia dwóch ważnych gości festiwalu. Michael Glawogger, jak zwykle, podzielił publiczność za sprawą swojego „Chwała dziwkom” a w jednym z wywiadów rozbudował ideę nakręcenia filmu pornograficznego z Elfride Jelinek o wątek znanej polskiej reżyserki. Jak najdalej od kontrowersji trzymał się za to James Marsh, który cierpliwie i przenikliwie odpowiadał na pytania związane ze świetnie przyjętym „Projektem Nim”. Niemniej interesująca od wieści z kuluarów okazała się wczoraj materia czysto filmowa. Krótkotrwała zmiana lokalizacji skłoniła mnie do obejrzenia dwóch dokumentów, których sedno stanowi relacja jednostki i miejsca. Zarówno polski „Pałac”, jak i francuska „Stacja Jaures” mogą okazać się jednymi z najważniejszych wydarzeń festiwalu.

Pierwszą reakcją po zakończeniu projekcji „Pałacu” było dla mnie westchnienie ulgi. Tomasz Wolski spełnił nadzieje pokładane w najambitniejszym projekcie w dotychczasowej karierze. W konfrontacji z monumentalnym Pałacem Kultury i Nauki z sukcesem ocalił intymną perspektywę. W specyficznej kompozycji swojego filmu zawarł wręcz coś w rodzaju artystycznego credo. „Pałac”  nieprzypadkowo rozpoczyna się kilkuminutową sekwencją archiwalnych materiałów dokumentujących powstawanie budynku. Z dzisiejszej perspektywy przygniecione patosem socrealistyczne tyrady wzbudzają wyłącznie śmiech. Wolski daje tym samym jasny sygnał, że nie interesuje go monumentalny fresk o przeszłości Pałacu. Zamiast tego reżyser zagląda z kamerą do pozornie nieatrakcyjnych zakamarków budynku i opowiada o nim przez pryzmat kilkunastu szeregowych pracowników. Zanurzony w codzienności, podszyty dyskretną empatią i nieinwazyjnym humorem dokument Wolskiego dzieli w ten sposób zalety większości filmów reżysera. Tak jak „Złota rybka” czy „Szczęściarze” staje się kolejną opowieścią o jednostkach, które są zdolne, by odcisnąć piętno na bezbarwnej, publicznej przestrzeni. Różnica polega jedynie na tym, że rozciągnięty do rozmiaru pełnego metrażu „Pałac” przewyższa tamte dokumenty pod względem nakładu włożonej pracy i stopnia narracyjnego skomplikowania. Dzięki temu nareszcie doczekaliśmy się filmu na miarę ogromnego talentu Wolskiego.

Jeszcze większy ładunek intymności niż w „Pałacu” udało się zawrzeć Vincentowi Dieutre w „Stacji Jaures”. Francuski reżyser w długiej rozmowie ze swoją przyjaciółką Evą Truffaut wspomina na ekranie niedawno utraconego kochanka. Dieutre nie waha się obnażać przed kamerą kolejnych aspektów swojej prywatności. Melancholijne wspomnienia ani przez moment nie osuwają się jednak w ekshibicjonizm. Reżyser omija tę pułapkę za sprawą zwrotu w stronę codzienności. Poprzez przywoływanie pozornie błahych wspomnień i nieistotnych detali buduje opowieść o związku zwyczajnym, a jednak jedynym w swoim rodzaju.

Jak wiadomo już od dawna, nic nie robi filmowi lepszej promocji niż najbardziej skrajne recenzje. Przyjęcie tej optyki sprawi, że kilku twórców zaproszonych na tegoroczny Planete+ Doc będzie miało powody do radości. Nie dalej jak przedwczoraj, zachwycony skończoną przed chwilą projekcją, spotkałem na schodach Kinoteki znajomego dziennikarza, który narzekał, że obejrzał właśnie najgorszy film festiwalu. Dowcip polega na tym, że obaj byliśmy na tym samym seansie. Sprawcą całego zamieszania okazał się natomiast Wiktor Kossakowski, który przywiózł na festiwal dokument „Niech żyją antypody”, a wczoraj wygłosił przed publicznością swój masterclass.

Filmowy pomysł Kossakowskiego wydaje się genialny w swojej prostocie. Rosyjski reżyser odwiedza z kamerą cztery miejsca, które są w stosunku do siebie położone dokładnie po przeciwnych stronach naszej planety. Kossakowski portretuje Argentynę i Chiny, Hiszpanię i Nową Zelandię, Hawaje i Botswanę oraz Rosję i Chile w sposób kontemplacyjny. Traktuje ekran jako przestrzeń do medytacji z rzadka tylko przerywanej strzępami mało istotnych dialogów. Zdecydowanie bardziej niż codziennością pojedynczego człowieka, interesuje się potęgą natury. Ryzykowna strategia, która kazała znajomemu dostrzec w filmie wyłącznie banał, w moim odczuciu wydaje się jednak w pełni uzasadniona. „Niech żyją antypody!” są tym, czym mogłoby być „Drzewo życia” Malicka bez swojego obezwładniającego patosu. Zamiast tego film Kossakowskiego ma w sobie pełną pokory, franciszkańską radość życia.

Interesujący paradoks wpisany w „Niech żyją…” polega na tym, że mimo nieśpiesznego tonu, emanują niezwykłym rodzajem energii. Wyrażona w tytule filmu tendencja do afirmacji przejawia się w połączeniu majestatycznego piękna natury z dynamiczną muzyką. Dzięki temu zabiegowi Kossakowski udowadnia, że doskonale wyczuwa moment, w którym powinien przełamać dominującą na ekranie ciszę. Mimo zdeklarowanej niechęci do dialogów, właśnie za sprawą słów wyraził najważniejszą puentę filmu. W jednej z ostatnich scen, gdy dwójka bohaterów wpatruje się w piękny krajobraz, jeden przekonuje drugiego: To jest jak  metafora, ale przecież tak właśnie wygląda rzeczywistość”. Trudno o bardziej zwięzłe i precyzyjne podsumowanie magii „Antypodów”.

Pi

Dzisiejszą notkę zamierzam rozpocząć od herezji. Od dawna wychodzę bowiem z założenia, że ważniejsze od filmowych seansów bywają prowokowane przez nie spotkania. Bogata lista gości tegorocznego Planete+ Doc pozwala mi potwierdzać tę tezę na wiele odmiennych sposobów. Godzinna rozmowa z Michaelem Glawoggerem mogłaby stać się podstawą dla opasłego tomu bon motów. Reżyser „Chwała dziwkom” przekonywał mnie, że odmawianie różańca kojarzy mu się z uprawianiem seksu a jego marzenie stanowi realizacja filmu porno z Elfride Jelinek i piłkarzami kadry Niemiec. Niezależnie od nieprzyzwoicie uroczych idei Glawoggera, wczorajszy dzień należał jednak do Charlotte Rampling. Choć nie mogłem tego przewidzieć, poranne spotkanie z aktorką stanowiło dla mnie znakomite wprowadzenie do poświęconego jej dokumentu Angeliny Maccarone.

„Różnica między normalnością, a szaleństwem? W filmie? Ogólnie w życiu? Och, wow…”

Zgodnie z zasadą mistrza Hitchcocka wszystko zaczęło się od trzęsienia ziemi. Rampling zajęła miejsce na kanapie, założyła nogę na nogę i rzuciła: „możesz usiąść naprzeciwko lub koło mnie. Wybieraj!”. Mimo silnej pokusy, zdecydowałem się na zachowanie bezpiecznego dystansu. Wszystko przez zżerający mnie stres, który szybko okazał się jednak zupełnie niepotrzebny. Wywiady z osobami formatu Rampling dostarczają jedynej w swoim rodzaju zawodowej przyjemności. Charlotte traktuje rozmówcę z szacunkiem, waży słowa, brzydzi się komunałami. Przy tym wszystkim nie ma w sobie jednak ani grama zbędnego dystansu. Świadome posługiwanie się zmysłowością łączy z poczuciem autoironii i spontanicznością reakcji. Te wszystkie cechy sprawiły, że nasza rozmowa przerodziła się w intelektualną podróż przez swingujący Londyn lat 60., kulisy własnej popularności i czekające na odkłamanie stereotypy.

  „Nie jestem prawicowa. Wsparłam Sarkozy’ego, bo to dobry przyjaciel mojego chłopaka!”

O tym, że zaprezentowana przez moją rozmówczynię postawa nie stanowi tylko zwodniczej pozy mogłem przekonać się w trakcie seansu dokumentu „Charlotte Rampling. Spojrzenie”. Reżyserce Angelinie Maccarone udało się uniknąć pokusy, by postawić swojej bohaterce celuloidowy pomnik. Składające się na film dyskusje Rampling z zaprzyjaźnionymi artystami błyskawicznie wymykają się banalnym schematom. Charlotte i jej rozmówcy rzadko rozmawiają bezpośrednio o niej samej. Filmowy portret artystki wyłania się raczej z deklarowanych przez nią poglądów na temat piękna, śmierci, pożądania.

„Słyszałam o tej piosence. „Charlotte Rampling, chcę być twoją trampoliną” brzmi naprawdę uroczo”.

Z każdej z takich rozmów wyłania się wizerunek Rampling jako gwiazdy, która łączy świadomość swojej wyjątkowości z wielką otwartością na zewnętrzny świat. Właśnie tak zapamiętałem ją z naszego kilkudziesięciominutowego spotkania. Podobny obraz aktorki utrwaliła również popkultura. Po wczorajszym dniu w pełni zrozumiałem przekaz stojący za piosenką- listem miłosnym do Rampling stworzonym w 1994 roku przez zespół Kinky Machine. Charlotte, jeśli to czytasz, wiedz, że ja również chcę być twoją trampoliną!

***

Tegoroczne Planete+ Doc dba o swoją renomę. Po raz kolejny festiwalowe filmy i wydarzenia im towarzyszące sięgają tam, gdzie nie docierają samozwańczy analitycy współczesnej rzeczywistości. Wczorajszy dzień przyniósł pretekst do odbycia podróży do Egiptu. Pozornie jej cel mógłby wydawać się niejasny, bo masowe media dawno już przecież odtrąbiły sukces egipskiej rewolucji, a dziennikarzy na powrót zaczęli zastępować tam turyści traktujący śródziemnomorskie kurorty jak Ciechocinek w wersji „all inclusive”. Na przekór temu idyllicznemu obrazowi, film „Powrót na Plac Wolności” i hiphopowy koncert Omara Bofolta zmusiły nas jednak do niełatwej konfrontacji z dziedzictwem wydarzeń sprzed kilkunastu miesięcy.

Najważniejszym celem dokumentu w reżyserii Petra Loma i Torsteina Grude wydaje się właśnie odkłamywanie stereotypów. Twórcy „Powrotu do wolności” nie dali się ponieść zbiorowej fali entuzjazmu i w swoim filmie oddali głos także ofiarom rewolucji. Lomowi i Grude udało się na przykład dotrzeć do jednostek, które w trakcie pamiętnych wydarzeń na placu Tahrir stały po drugiej, „niesłusznej” stronie barykady. Wbrew pozorom nie chodzi tu jednak o gorliwych obrońców dyktatury Hosniego Mubaraka. Ukazani przez reżyserów przeciwnicy rewolucji rekrutują się raczej z grona drobnych handlarzy, którzy obawiali się, że niepokoje społeczne pozbawią ich skromnego źródła utrzymania. Jeszcze bardziej wstrząsająco niż rewizja wydarzeń z placu Tahrir wygląda jednak w „Powrocie…” analiza aktualnej sytuacji w Egipcie. Z obserwacji Loma i Grude wynika, że skorumpowany, lecz względnie stabilny reżim Mubaraka został zastąpiony przez stojącą ponad prawem armię. Wstrząsające historie dziewczyny bezpodstawnie oskarżonej o nieobyczajność, czy pozbawionego wolności bloggera nie służą jednak nieprzemyślanej krytyce politycznych przemian. Film Loma i Grude skłania jedynie do tego, by ponownie skierować uwagę w stronę Egiptu i nie dopuścić do zmarnowania uwolnionego dzięki rewolucji potencjału.

Zaplanowany kilka godzin po seansie „Powrotu…” hiphopowy koncert stanowił niezbędne uzupełnienie tamtego filmu. Łączący ideologiczny przekaz z muzyczną energią Omar Bofolt i spółka swoją aktywnością nawiązują do najlepszych tradycji gatunku. Podczas słuchania wykrzykiwanych ze sceny manifestów politycznych można było odnieść wrażenie, że mamy do czynienia z kairską wersją Public Enemy. Oprócz gniewu, buntu i niezadowolenia z rzeczywistości muzyka Bofolta  niesie jednak za sobą również odrobinę nadziei. Po koncercie chciałoby się wierzyć, że reprezentowana przez raperów opinia publiczna nie zgodzi się na bierną akceptację formującej się rzeczywistości.  W manifestowanym w utworach Bofolta reformatorskim zapale kryje się przekonanie, że pomocną siłę może stanowić dla nich właśnie sztuka.

***

Ustalanie festiwalowych planów na kolejne dni to hazard, który każdego potencjalnego gracza w mig sprowadzi do stanu prezentowanego przez Nicholasa Cage’a w „Zostawić Las Vegas”. Układane z pietyzmem plany tracą na mocy za sprawą spontanicznych impulsów, intuicyjnych olśnień i przejawów szeptanego marketingu. Pod wpływem właśnie takich okoliczności niespodziewanym motywem przewodnim pierwszego dnia Planete+ Doc Film Festival stała się dla mnie piłka nożna. Napędzany emocjami rozbudzonymi przez seans „Futbolu ściśle tajnego” Davida Assmana i Ayata Najafiego, zmieniłem wcześniejsze plany i pognałem w stronę Zamku Ujazdowskiego. Właśnie tam odbyła się  uroczysta inauguracja wystawy „Harun Farocki- po raz pierwszy w Warszawie”, której najważniejszy element stanowi poświęcona piłce nożnej instalacja „Deep Play”.

W obu przedsięwzięciach najpopularniejszy sport świata służy za pretekst do zupełnie odmiennych rozważań. W „Futbolu…”  reżyserzy przyglądają się meczowi między kobiecymi drużynami z Berlina i Teheranu, by potraktować go dowód na emancypacyjną siłę piłki nożnej. Farocki odsłania natomiast wielopłaszczyznowe mechanizmy współczesnego spektaklu medialnego, którym stał się dla niego finał Mistrzostw Świata z 2006 roku. Dzięki tegorocznemu Planete+ Doc dwie odległe od siebie wizje zyskują nieoczekiwany wspólny mianownik. Na miesiąc przed Euro 2012 przypominają, że piłka nożna wykracza poza kontekst organizacyjnych detali, chuligańskich wybryków i czerstwych piosenek zespołu Jarzębina. Zamiast tego może natomiast stanowić pretekst do analizy wielu aspektów współczesnej rzeczywistości.

W „Futbolu…” każdy strzał, podanie i faul ma znaczenie polityczne. Piłkarki nożne z Teheranu realizują swoją pasję po kryjomu, wbrew zakazom irańskiego reżimu. Za sprawą wyboru kojarzonej tradycyjnie z mężczyznami dyscypliny sportu redefiniują także swoją rolę w patriarchalnym społeczeństwie. Za kolejną deklarację własnej niezależności uznają udokumentowane w filmie starania, by wespół z berlińskimi koleżankami doprowadzić do organizacji wspólnego meczu. Po serii formalnych dryblingów i zwodów, udaje się w końcu pokonać piętrzące się przeciwności. Wówczas od razu staje się jasne, że boiskowy rezultat nie będzie mieć specjalnego znaczenia. Do poczucia smaku zwycięstwa wystarczy bohaterkom świadomość, że ich wywrotowa inicjatywa stanowi strzał w samo okienko bramki ajatollahów.

Inaczej niż klasyczny formalnie „Futbol…”, stworzona przez Farockiego instalacja „Deep Play” stanowi rodzaj frapującego eksperymentu. W wielkiej sali niemiecki artysta umiejscowił kilkanaście telewizyjnych ekranów, które z różnych punktów widzenia prezentują pamiętny mecz między Francją a Włochami. Obok wydarzeń z boiska Farocki eksponuje chociażby diagramy z analizami taktycznymi lub statyczne ujęcia stadionowej bramy. Zamysł niemieckiego artysty prowokuje wiele różnych dróg interpretacji. Eksperyment Farockiego daje się odczytać chociażby jako wydarcie piłkarskiego widowiska z rąk płytkiego medialnego przekazu. Podczas gdy telewizyjna transmisja narzuca widzowi określony punkt widzenia, sztuka zmusza go do dokonania osobistego wyboru. Z biernego obserwatora czyni go aktywnym współuczestnikiem spektaklu.

Ukryte w „Deep Play” niejednoznaczności stanowią doskonałą zachętę, by zapoznać się z całością ekspozycji Farockiego. W wielu różnorodnych pracach szczególne wrażenie robi stosowana przez niemieckiego artystę technika „found footage”. Dokonywana przez Farockiego erudycyjna żonglerka aluzjami, zapożyczeniami i cytatami z historii kina pozwala ujrzeć dobrze znane sceny w nowym świetle i nasuwa naszym umysłom zupełnie zaskakujące spostrzeżenia.

Tegoroczny Planete+ Doc Film Festival rozpoczął się dla mnie obiecująco. W drodze do Warszawy mimowolnie stworzyłem nowy rodzaj perwersji- "whoresglorying", a więc oglądanie skandalizującego dokumentu Michaela Glawoggera "Chwała dziwkom" w zatłoczonym przedziale ekspresu InterCity "Korfanty".

Do znakomitego filmu Glawoggera z pewnością wrócę tu jeszcze w trakcie festiwalu. Póki co, polecam lekturę fragmentów ostatniego z tekstów przedfestiwalowych- artykułu o idei festiwalu Planete+ Doc, który w całości ukazał się w majowym wydaniu "Hiro". Od jutrzejszego przedpołudnia zapraszam natomiast do czytania regularnych notek podsumowujących wrażenia z festiwalu!

                                          Dokumentalna rewolucja

Organizatorzy warszawskiego Planete+ Doc Film Festivalu dokonali prawdziwej rewolucji. Za sprawą  trwającej od 2003 roku imprezy całkowicie zmienili stosunek Polaków do dokumentu. Dyrektor Artur Liebhart i spółka sprawili, że kino  uznawane za niszowe i niemal nieobecne na rodzimych ekranach  zaczęło pełnić rolę magnesu, który co roku przyciąga do stolicy tysiące ludzi. Towarzysząca imprezie specyficzna moda  nie przysłoniła jednak głównych zalet Planete+ Doc. Sukces festiwalu wciąż stanowi wypadkową wyrażanej przez organizatorów artystycznej konsekwencji, nieprzemijającej pasji i dobrej orientacji w gustach publiczności. Bogaty program 9. edycji festiwalu pozwala mieć nadzieję, że ta wybuchowa mieszanka po raz kolejny zyska odpowiednią siłę rażenia.

  Spośród wszystkich festiwali filmowych, Planete+ Doc swoją atmosferą najbardziej przypomina mi wiecznie zbuntowane Berlinale. Chyba tylko w trakcie tych dwóch imprez niektóre filmy potrafią oddziaływać na widza niczym piosenki na rockowym koncercie. Inaczej niż zdarza się to czasem w Berlinie, dokumenty z Planete+ Doc nie miewają jednak nic wspólnego z propagandowymi agitkami. Choć festiwalowe filmy emanują często gniewem i wyrastają z niezgody na opisywaną rzeczywistość, wytworzona przez nie energia zawsze pociąga za sobą coś twórczego. Towarzyszące wielu seansom debaty, spotkania i panele dyskusyjne naświetlają społeczno- polityczny kontekst i przygotowują widzów do świadomego odbioru prezentowanych treści. W ten sposób organizatorzy dają stanowczy odpór sugestiom, że prezentowane przez nich dokumenty operują pustymi sloganami i hasłami rodem z ulicznych barykad.

Tego rodzaju zarzuty wciąż stanowią częsty oręż w rękach przeciwników festiwalu. W uciśniętej gorsetem konserwatywnych wartości Polsce filmy na poważnie zajmujące się tematyką nierówności społecznych, praw człowieka, czy ochrony środowiska wciąż bywają traktowane z najwyższą podejrzliwością. Najgłośniejsze tytuły Planete+ Doc udowadniają jednak, że te obawy pozostają bezzasadne. Współczesne dokumenty mają w sobie moc, by pozorną publicystykę wznieść na poziom dzieła sztuki. Taka droga stała się udziałem chociażby znakomitej „Wideokracji”  Erika Gandiniego. Prezentowany w ramach 7. edycji Planete Doc dokument w błyskotliwy sposób analizował fenomen ówczesnej popularności Silvio Berlusconiego. Gandini udowadniał, że włoski populista mógł sięgnąć po władzę dlatego, że wcześniej ukształtował całe pokolenie wyborców jako szef wpływowych kanałów telewizyjnych. Niezależnie od bogatego kontekstu lokalnego, „Wideokracja” stanowiła pretekst do uniwersalnej  refleksji o brzemiennym w skutkach flircie mediów i polityki.

(...)

Coraz bardziej zaangażowane  w promocję polskiego dokumentu Planete+ Doc ma potencjał, żeby wykreować nowych mistrzów rodzimego dokumentu. Kimś takim z pewnością może stać się  Tomasz Wolski. Młody, ale już utytułowany twórca zaprezentuje na tegorocznym festiwalu najambitniejszy projekt w swojej karierze. Próbujący zmierzyć się z fenomenem warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki „Pałac” ma pominąć oczywiste pokusy, by opowiedzieć o słynnym budynku przez pryzmat jego peerelowskiej przeszłości. Wolski deklaruje, że zamierzał pokazać na ekranie  sposób w jaki dzisiejsze losy Pałacu odnoszą się do współczesnych stosunków międzyludzkich. Wygląda na to, że reżyser ma spore szanse, by przy zachowaniu własnego stylu wpisać się w sposób opisywania rzeczywistości charakterystyczny dla Planete+ Doc.

„Pałac” stanowi  jeden z najbardziej oczekiwanych filmów tegorocznego festiwalu. Oprócz niego na Planete+ Doc z pewnością znajdzie się wiele dokumentów, które pomogą widzowi  sformułować własny stosunek do  rzeczywistości. Magnetyzm Planete+ Doc polega na tym, że przeważnie negatywne konkluzje bywają złagodzone przez wytworzone wśród widzów poczucie światopoglądowej wspólnoty. Dzięki temu seanse warszawskiego festiwalu można opuszczać z poczuciem, że Yes- Mani czy Oburzeni stanowią taki sam składnik rzeczywistości jak nieudolni politycy czy chciwi bankierzy. Teraz wystarczy odpowiedzieć sobie na pytanie, po której jesteśmy stronie.

Cały tekst został opublikowany w majowym numerze miesięcznika "Hiro"

****

Zgodnie z wczorajszą obietnicą, przedstawiam rozmowę z twórcą jednego z najbardziej oczekiwanych filmów tegorocznego festiwalu. Tony Gatlif, reżyser "Oburzonych", mówi mi o tym, co irytuje go we współczesnym świecie, opowiada o fascynacji polską "Solidarnością" i wróży z mojej ręki przyszłość Ruchu Oburzonych. Zapraszam do lektury fragmentów wywiadu, który w całości ukazał się w majowym numerze miesięcznika "Kino".

Piotr Czerkawski: W filmie „Oburzeni” portretuje pan młodych ludzi, którzy w maju 2011 roku zebrali się na madryckim placu Puerta del Sol, żeby zaprotestować przeciwko nieudolnej polityce rządu i powiązanej z nią bezduszności systemu kapitalistycznego. Czy we współczesnej rzeczywistości jest jeszcze coś, co szczególnie pana oburza?

Tony Gatlif: Niesprawiedliwość społeczna i przyzwolenie na jej akceptację. To bardzo smutne, że wiele osób zamyka oczy i nie chce dostrzegać tego jakie problemy trapią ludzi wokół nich. Staram się, żeby moje filmy stanowiły zaprzeczenie takiej postawy.

Pełni sympatii dla protestujących „Oburzeni” wydają się w pana ustach szczerą demonstracją światopoglądową. Niektórzy uważają jednak, że kino nie powinno wchodzić w jakiekolwiek związki z publicystyką.

Jako przedstawiciel społeczeństwa nie mogę siedzieć cicho, gdy widzę jak wygląda sytuacja na rynku pracy i jak wielu młodych ludzi – bez swojej winy – zostaje pozbawiona szans a godziwe życie. Nie jestem politykiem ani ekonomistą, więc spoglądam na te sprawy z punktu widzenia artysty. Dlatego właśnie nie muszę ograniczać się do publicystyki i sugerować nikomu jakichś doraźnych rozwiązań. W większym stopniu interesuję się raczej społecznym fenomenem, dzięki któremu ludzie zjednoczyli się i postanowili wziąć najważniejsze dla siebie sprawy w swoje ręce.

Czy pańskiemu entuzjazmowi nie towarzyszy jednak, obawa że – tak jak bywało w przeszłości z większością rewolucji – Ruch Oburzonych obali wprawdzie stary porządek, ale w zamian będzie miał do zaproponowania wyłącznie chaos?

Polska „Solidarność” również doprowadziła do zakończenia pewnej epoki. A czy później wynikło z tego coś złego? Można spierać się o szczegóły, ale nikt nie powie, że wasza rzeczywistość zmieniła się na gorsze. To bardzo ważne, bo myślę, że „Solidarność” pod wieloma względami może stanowić wzór dla współczesnych Oburzonych. Swego czasu byłem pod dużym wrażeniem masowości polskich protestów. Każdy wiedział o słuszności waszych idei, mieliście spore wsparcie także zagranicą. Pamiętam, że sam nosiłem w klapie marynarki znaczek „Solidarności”. Marzy mi się, żeby podobnym szacunkiem cieszyli się również Oburzeni.

Różnica polega jednak na tym, że działalność „Solidarności” dążyła do obalenia ustroju politycznego w konkretnym państwie. Tymczasem Ruch Oburzonych pozostaje wymierzony przeciwko bardziej uniwersalnemu systemowi ekonomicznemu, który obejmuje swoim zasięgiem bardzo wiele krajów.

Nie zapominajmy, że działalność Oburzonych to również sprzeciw wobec dyktatury! Tyle tylko, że w naszym systemie miejsce wszechwładnej partii politycznej zajęły banki i korporacje. To jeszcze gorzej, bo walka z nimi jest znacznie trudniejsza. Słowa „walka” używam , oczywiście, wyłącznie w znaczeniu metaforycznym. W Oburzonych najistotniejsze jest dla mnie to, że – tak jak zresztą „Solidarność” - korzystają oni wyłącznie z metod pacyfistycznych. Jeśli jednak w swoich działaniach zaczną stosować jakąkolwiek przemoc, natychmiast przestanę się z tym identyfikować.

Można powiedzieć, że ciężko byłoby znaleźć reżysera, który nadawałby się do realizacji filmu o Oburzonych bardziej niż pan. W końcu właściwie wszyscy bohaterowie pańskich filmów- zupełnie jak madryccy demonstranci – byli młodymi ludźmi, którzy zapragnęli żyć po swojemu, z dala od ograniczeń narzucanych przez otaczającą rzeczywistość.

Zainteresowanie takim typem bohatera jest chyba pochodną mojego etnicznego pochodzenia. Romowie zawsze mieli podstawy do tego, żeby być „oburzonymi”. Wszędzie gdzie się pojawili byli dyskryminowani i musieli dochodzić swoich praw. Z biegiem czasu nauczyli się, że muszą robić to w sposób efektowny, tak, aby zaintrygować sobą opinię publiczną. Hiszpańscy „Oburzeni” spodobali mi się, bo bardzo szybko to zrozumieli. Decyzja o okupowaniu Puerta del Sol była znakomitym pomysłem wizerunkowym.

Oprócz wyrazistego przekazu treściowego „Oburzeni” odznaczają się intrygującą warstwą formalną. Pański film wymyka się jednoznacznym klasyfikacjom i bywa określany jako połączenie fabuły i dokumentu.

Nie do końca się z tym zgadzam, bo nigdy nie chciałem traktować „Oburzonych” jak potocznie rozumianego dokumentu. Kino dokumentalne, wbrew pozorom, ma dużo wspólnego z kreowaniem rzeczywistości i realizacją z góry zaplanowanych zamiarów. Tymczasem ja po prostu wszedłem z kamerą między protestujący tłum i nie miałem pojęcia co z tego wyniknie. Chciałem przyłapać rzeczywistość na gorącym uczynku, uchwycić na ekranie atmosferę pojedynczej chwili. Moim zdaniem właśnie na tym polega piękno czystego kina.

Gdyby zabawił się pan we wróżbitę, jaką przyszłość zobaczyłby pan przed Ruchem Oburzonych?

Zaraz się przekonamy, proszę dać rękę... Widzę nadzieję, widzę dużo miłości... Niewyraźnie, w oddali widzę też grupę ludzi, którym udało się wprowadzić nowy porządek, okiełznać samowolę banków i zacząć samemu decydować o swoim losie. Wniosek z tego, że możemy patrzeć w przyszłość z optymizmem!

Witajcie! Czas nas goni, praca wre a 9. Planete+ Doc Film Festival już za kilka chwil ruszy pełną parą. Przez 11  dni specjalnie dla Was będę przyglądał się najciekawszym wydarzeniom imprezy. Czasem postaram się zerknąć na to, co znajduje się w centrum uwagi, innym razem zawędruję na peryferia a regularnie spróbuję odwiedzać również festiwalowe kuluary. Zanim to jednak nastąpi zapraszam na błyskawiczny sprint przez festiwalową rzeczywistość i 10 krótkich przystanków przy filmach których – moim zdaniem – absolutnie nie będzie wolno przegapić: 1. Charlotte Rampling. Spojrzenie

reż. Angelina Maccarone Każdy ma swoją Charlotte. Jednym brytyjska aktorka kojarzyć się będzie przede wszystkim z  nazistowską diwą bawiącą się rolami kusicielki i ofiary w „Nocnym portierze”. Inni dostrzegą w niej sfrustrowaną neurotyczkę, która zamienia wesele w najgorszą stypę w „Melancholii”. Dla mnie natomiast Rampling już na zawsze pozostanie zmysłową femme fatale z mojego ulubionego „Żegnaj, laleczko” Dicka Richardsa. Tylko ona była w stanie zawrócić w głowie detektywa Marlowe'a mocniej niż najlepsza whisky. Choć od tamtej pory minęło wiele lat, zaręczam, że w dokumencie Angeliny Maccarone Rampling wciąż ma w sobie podobny magnetyzm.

2. Chwała dziwkom

reż. Michael Glawogger Film, który znacznie bardziej niż wielbicieli „Playboya” poruszy fanów Godarda i Houellebecqa. Podobnie jak obaj słynni Francuzi, Michael Glawogger postrzega prostytucję jako metaforę wszelkich stosunków pracy w kapitalistycznej rzeczywistości. Jednocześnie jednak w swoim podejściu do bohaterek pozostaje prowokacyjnie wyzbyty jakiegokolwiek współczucia. Znajoma dziennikarka opowiadała, że jej wywiad z Glawoggerem na festiwalu w Wenecji zamienił się w regularną kłótnię. Możemy spodziewać się, że w Warszawie również będzie gorąco.

3. Niech żyją Antypody!

Reż. Wiktor Kossakowski Wiktor Kossakowski zaprasza na swoje własne „spotkania na krańcach świata”. I to dosłownie! W „Niech żyją Antypody!” rosyjski reżyser zabiera widza w podróż do kilku miejsc, które leżą dokładnie po przeciwnej stronie naszej planety. Portretowanej rzeczywistości Kossakowski przygląda się dyskretnie i nieśpiesznie. Zamiast oddawać się jałowej kontemplacji, wykorzystuje jednak siłę obrazu, żeby wprowadzić widza w stan hipnozy.

4. Oburzeni

Reż. Tony Gatlif

Francuski reżyser wtapia się z kamerą w tłum młodocianych buntowników z madryckiego Puerta del Sol. Gatlif przekonuje, że jego bohaterowie potrafili twórczo wykorzystać narastający gniew i na jego gruncie utworzyć autentyczne poczucie wspólnoty. Z właściwą sobie energią w każdym kolejnym ujęciu udowadnia, że staje się jednym z nich. Po seansie wszyscy powinniśmy móc podzielić to uczucie.

5. Pałac

Reż. Tomasz Wolski W swoich poprzednich filmach Tomasz Wolski udowadniał, że potrafi przypatrywać się ludzkiej codzienności z empatią i humorem godnym Mike'a Leigh. Tym razem autor „Szczęściarzy” postanowił zaskoczyć widza. W jego filmie tytułowy Pałac Kultury i Nauki ma zyskać postać wielkiej metafory i przynieść obraz Polski w pigułce. Czy mimo zmiany optyki Wolskiemu uda się zachować własny styl i ostrość spojrzenia? Odpowiedź na to pytanie już za kilka dni przyniesie - zaplanowana na PDFF - światowa premiera filmu.

6. Projekt Nim

Reż. James Marsh James Marsh – kolejny raz po oscarowym „Człowieku na linie – kieruje swój obiektyw w stronę prawdziwego wizjonera. Tym razem za swojego bohatera obrał amerykańskiego naukowca, który postanowił udowodnić całemu światu, że wychowany przez człowieka szympans będzie w stanie komunikować się z nim za pomocą języka. Marsh raz jeszcze udowodnił, że do perfekcji opanował umiejętność łączenia dokumentu z kinem gatunkowym i w kolejnych sekwencjach zadbał o wytworzenie napięcia rodem z thrillera.

7. Punkt G

Reż. Segolene Hanotaux, Gilles Bovon Dokumentalna odpowiedź na „Romantyczną historię wibratora” Tanii Wexler? Wyuzdane śledztwo w sprawie największej mistyfikacji w dziejach erotyki?  Reportaż z wyprawy po seksualnego świętego Graala? Niezależnie od tego, która z tych odpowiedzi jest prawdziwa, z pewnością czeka nas jeden z najbardziej podniecających seansów tegorocznego Planete+ Doc.

8. Stacja Jaures

Reż. Vincent Dieutre W impresyjnym eseju filmowym Vincenta Dieutre melancholia po utracie kochanka płynnie przechodzi w tęsknotę za dawnym kinem. „Stacja Jaures” ma w sobie tę samą szczerość, psychologiczną głębię i niewymuszony wdzięk, które przed laty stanowiły wizytówkę francuskiej Nowej Fali.

9. Substancja LSD

Reż. Martin Witz Pełna wzlotów i upadków historia LSD sama wydaje się wyjęta jak z narkotycznej wizji. Efekt przypadkowego odkrycia szwajcarskiego chemika  przeistoczył się w fetysz hipisowskiej rewolty, by ostatecznie zyskać miano smakowitego zakazanego owocu. Film Witza bada jego fenomen w sposób iście uzależniający.

10. Wielki odlot

reż. Alison Ellwood, Alex Gibney

Rekonstrukcja szalonej wyprawy do Nowego Jorku odbytej w 1964 przez Kena Kesseya i grupę jego przyjaciół oznacza tak naprawdę podróż w głąb historii amerykańskiej kontrkultury. Ellwood i Gibneyowi udało się uchwycić moment zmiany w pokoleniowej sztafecie, w której weterani „Beat Generation” ustępują miejsca dzieciom epoki „Flower Power”

***