Hướng dẫn tạo thói quen đọc sách
Chào mọi người, suốt 3-4 năm vừa qua, có lẽ anh đã thay đổi rất nhiều từ một người hiền lành, tử tế trở thành một người có bề ngoài hiền lành, tử tế. Kinh nghiệm va chạm cũng nhiều hơn và không còn ngây thơ như hồi mới về nước nữa. Anh nghiệm ra, đúng như giáo sư Mad Moody nói, muốn đánh thắng được cái ác, phải học nghệ thuật hắc ám. Không có người anh hùng ngây thơ nào chiến thắng được siêu ác nhân dễ dàng cả. Cuộc chiến càng kéo dài thì họ càng giống nhau nhiều hơn. Đến cả Joker còn nói với Batman rằng “You complete me!”. Không có thiện sẽ chẳng có ác - bởi vì chẳng có gì để so sánh. Thực chất thiện và ác chỉ là 2 góc nhìn khác nhau. Cũng như vậy, đen và trắng chỉ khác nhau vì the absence or presence of light mà thôi.
Dù em có tự cho mình là thiện hay ác, em vẫn cần phải nhìn xung quanh mình để chọn 1 điểm quan sát - 1 perspective hay 1 point of view. Từ đó mà em đánh giá được thế giới quan (world view) của mình. Nhưng những kẻ ngu dốt sẽ giống những con ếch ngồi đáy giếng, chỉ có thể nhìn thấy 1 viewpoint duy nhất mà không biết rằng có rất nhiều viewpoint khác. Làm sao để mở rộng viewpoint của mình? Làm sao để hình thành nên con mắt thứ ba và nhìn cuộc sống khách quan hơn? Em sẽ phải đọc, phải tìm hiểu, phải tự trau dồi kiến thức của mình thông qua nhiều luồng thông tin khác nhau trên nhiều kênh thông tin khác nhau.
Ngày nay, các em có thể tự trau dồi kiến thức thông qua các kênh Youtube. Anh phải công nhận là nó rất hiệu quả bởi vì con người thích visual (hình) hơn là text (chữ). Các hình ảnh màu sắc đặc biệt hữu hiệu trong việc truyền đạt thông tin (các bạn đã đi làm hãy ghi nhớ điều này khi chuẩn bị báo cáo cho cấp trên). Tuy nhiên, có 1 hạn chế lớn về rào cản ngôn ngữ - các kênh thông tin bổ ích nhất trên Youtube thường là Tiếng Anh. Ít có kênh học tập nào bằng tiếng Việt (hoặc ít nhất là làm phụ đề tiếng Việt cho các bạn trên các video gốc bằng TA).
Nhiều bạn cũng đang thử nghiệm với audio book, e-book, và các hình thức khác. Tuy nhiên, làm sao để trau dồi kiến thức nhanh nhất, đầy đủ nhất, thì câu trả lời vẫn là kết hợp nhiều hình thức lại với nhau. ĐỌC vẫn là một kỹ năng quan trọng nhất bởi vì khác với NGHE, nó là hình thức Chủ động thay vì thụ động tiếp nhận thông tin ấy. Biết đọc đúng cách, các em sẽ biết cách sàng lọc thông tin và tiếp thu thứ các em cần, loại bỏ những gì được coi là sai lệch và kém bổ ích. Chẳng hạn như nếu anh không làm trong ngành giải trí thì việc đọc các tin tức về ngôi sao, về sự chia tay, về việc họ mua xe gì, nhà lầu gì, hay nghỉ dưỡng ở đâu sẽ không mang lại kiến thức bổ ích nào cho anh cả.
Nhiều bạn cũng chia sẻ với anh là khi bạn mới mua 1 quyển sách về, bạn đọc rất hăng hái đến gần trăm trang, có khi nửa quyển. Nhưng sau đó, bạn bỏ rơi nó. Bạn không còn hứng thú với việc cầm quyển sách ấy lên và kết thúc nó nữa. Chúc mừng bạn, bạn đã trở thành nạn nhân của procrastination - sự lười biếng, sự trì hoãn, sự bê tha của bản thân mình. Làm sao để thoát khỏi điều này?
Anh có một vài chia sẻ có thể có ích với các bạn như sau:
1. Việc đọc 1 cuốn sách 200-300 trang là vô cùng nặng nề. Đừng bắt ép bản thân mình phải hoàn thành nó sớm. Hãy nhớ, ngay bây giờ các em đang đọc các bản tin trên feed Facebook của mình chỉ có 300 chữ. Đọc 50 trang sách là gần 10.000 chữ rồi - nó vượt quá khả năng thông thường (daily) của chúng ta. Vì thế, hãy giới hạn số trang (và số từ) mà các em muốn hoàn thành mỗi ngày. Đó, chính là bài học đầu tiên: Đặt 1 mục tiêu khả thi. Thường thì anh chỉ đọc 10 đến 30 trang/ngày (thường thì anh chọn các cuốn sách có chia đề mục nhỏ và cố gắng đọc hết được 1 đoạn đề mục nhỏ đấy).
2. Ước lượng thời gian đọc của mình để tính số thời gian bỏ ra đọc và sắp xếp thời gian trong ngày phục vụ việc đó. Ví dụ, anh là một người đọc chậm, anh không cố gắng đọc quá nhanh mà anh cần hiểu những gì đang chảy vào não mình thông qua 2 con mắt. Vì thế anh thường mất 2-3 phút để hiểu và đọc xong được một đoạn văn khoảng 1 trang. Tức là nếu đặt mục tiêu đọc 10 trang, anh phải chuẩn bị sẵn 20-30 phút dành cho nó. Và nếu như mỗi ngày đọc 30 phút, chúng ta sẽ có một quỹ thời gian trong ngày phù hợp, ví như anh chỉ đọc vào buổi trưa sau khi ăn cơm xong là từ 12h đến 13h. Anh không cố gắng đọc thêm vào buổi tối vì anh đã hoàn thành mục tiêu nhỏ của mình rồi.
3. Tích tiểu thành đại - mỗi ngày một tí - nhưng quan trọng là đều đặn. Anh cố gắng để trong 1 tuần - 07 ngày thì đọc 03 ngày. Tại vì 2 lí do quan trọng, một là đọc liên tục 07 ngày em sẽ chán. Con người là loại sinh vật rất nhanh chán. Gặp người yêu 07 ngày liên tục cũng chán chứ đừng nói là đọc sách. Hai là không phải ngày nào anh cũng đi làm hoặc bị bắt buộc phải đọc sách như một nhiệm vụ. Chính thế, nếu em không bị ép buộc, em sẽ cảm thấy việc đó thoải mái hơn. Hãy đọc lại câu trên - anh chỉ ép mình đọc 03 ngày/tuần. Tức là đạt hơn mức đó là tuyệt vời, chỉ cần không ít hơn 03 ngày là được.
4. Hãy tự lượng sức mình. Đừng bao giờ bắt đầu thiết lập thói quen đọc sách của mình với một cuốn sách 600 trang như quyển Lược sử loài người (Homo Sapiens). Hãy bắt đầu với một quyển sách mỏng hơn, khoảng 250 trang là đối đa, ví dụ ngay bây giờ anh đang “thư giãn” với quyển Tâm lí người An Nam sau khi hành hạ bản thân mình với quyển LSLN kéo dài suốt 03 tháng kia + 02 quyển khác của cùng tác giả suốt 04 tháng trước đó. Đúng thế, anh đã đọc liên tục 3 quyển của Yuval Noah Harris suốt từ Tết đến giờ, cả TA lẫn TV. Và việc chọn đề tài đọc cũng quan trọng không kém, em sẽ muốn bắt đầu với một đề tài xã hội đơn giản, ít kỹ thuật, ít thông tin hàn lâm và nhiều câu chuyện dẫn dắt hơn. Sau khi hoàn thành được khoảng 20 quyển sách, em có thể bắt đầu đọc LSLN - một quyển sách cực hay nhưng rất mất thời gian để đọc.
5. Sự linh động là cần thiết xung quanh các nguyên tắc. Ví dụ như thế này, anh xác định rằng ở cơ quan, bàn làm việc của anh sẽ có từ 5-6 quyển sách với các đề tài khác nhau. Anh tự hứa với mình là mấy quyển đấy sẽ ở đó để phục vụ việc đọc tại cơ quan vào giờ nghỉ trưa. Còn 15 quyển khác đang chờ anh trên kệ sách ở nhà thì sẽ được đọc vào bất cứ lúc nào rảnh rỗi, thường là cuối tuần. Tức là anh có thể thay đổi sách - đang đọc quyển này thì có thể tạm quên nó đi và đọc một quyển khác vào một thời gian khác. Giống như em học song song các lớp học khác nhau vậy. Miễn là không được trộn lẫn thời gian đọc “độc quyền” của nhau. Ví dụ Quyển A đọc trưa T2-T6 tại quán cafe gần cơ quan. Quyển B chỉ đọc vào T7-CN tại 1 quán cafe sang chảnh đẹp đẽ khác đâu đó ở trung tâm thành phố. Quyển C chỉ đọc vào 23h-24h đêm trên giường ngủ… Lịch đọc phải rõ ràng và mục đích đọc cũng phải rõ ràng. Ví dụ những quyển có tiêu đề giật gân, bìa sách đẹp có thể đem lên cafe sang chảnh để lấy le với các cô gái đi qua chẳng hạn. Còn các quyển khô khan thì đem lên giường đọc trước khi ngủ để đảm bảo là chỉ 3 phút sau là ngáy o o rồi.
6. Phải tìm thấy sự thoải mái khi đọc và tự mình thấy ổn với việc đó. Nhiều người rõ ràng là không ổn với việc đọc trên giường, hoặc đọc trên bàn. Có người thích đọc với cốc cafe ở bên (kể cả không đụng môi vào - và nó chỉ có giá trị trang trí về mặt tinh thần). Bất cứ hình thức, địa điểm, hay thời gian nào mà em thiết lập để đọc sách đều phải mang lại một mục đích duy nhất là em thực sự đọc được cái gì đó. Vì thế em có thể tự trang bị cho mình mấy cái bookmark đẹp đẹp, mua cái kẹp bìa sách (như anh là khi mua sách bìa cứng - hard cover - anh thường bỏ cái bìa giấy mỏng ra và cầm trực tiếp vào mặt bìa cứng để không lo mồ hôi tay làm bẩn cái bìa đẹp của nó), hoặc em thử nghiệm với thiết bị đọc mới. Anh đã từng đọc Kindle app trên máy tính bảng và điện thoại, anh cũng đã từng mua Kindle Paperwhite để thử đọc màn hình than, hoặc đọc trực tiếp online… Tất cả đều thua xa cái trải nghiệm trên sách giấy hết bởi vì lí do ở mục 7 bên dưới. Nhưng có thể sẽ có các bạn thích đọc e-book không giống anh bởi vì tính tiện lợi của nó. Đúng thế, tưởng tượng lên máy bay về quê mấy ngày chỉ mang 1 quyển sách mà lỡ đọc hết rồi thì không biết làm thế nào. E-book quả thực rất hay, chỉ là nó không phải dành cho anh.
Và 7, em phải nhìn thấy được tiến độ (progress) của mình khi đọc quyển sách đó. Lí thuyết về động lực (motivation theory) trong các sách tâm lý đã chỉ ra rất rõ, con người chúng ta lấy động lực làm việc từ các tiến độ - bằng chứng cho việc là công sức bỏ vào đã được ghi nhận. Hãy nhìn vào các game mà em chơi, tại sao người ta lại tạo ra các Level và điểm Experience? Bởi vì mỗi phút em bỏ ra chơi game đó, một điểm (point) được tích lũy vào hồ sơ của em và nhân vật trong game của em đi xa hơn 1 bước. Nhưng đi về đâu? Rõ ràng trong thế giới game thì nó chả đi về đâu cả. Nhưng chúng ta tự thuyết phục mình rằng chỉ cần chơi thêm chút nữa thôi là lên level mới rồi - công sức sẽ được đền đáp! Thế đấy, em đang lao động trí óc để được giải thưởng là một sự “tiến lên” trong tưởng tượng. Vậy thì em cũng có thể lợi dụng nguyên lý này vào việc đọc sách, em có thể nhìn vào số trang sách em đọc được tích lũy dần lên (accumulate) hoặc nhìn vào số trang mà em còn phải làm được (remain) để kết thúc nó. To Finish - kết thúc - hoàn thành - chính là một động lực. Cá nhân anh thực hiện cả 2 việc đó. Anh thích nhìn vào số trang sách anh đang cầm trên tay, ý anh là THỰC SỰ cầm trên tay, đang ngày càng dày hơn. Rồi anh nhìn vào cái bookmark của anh nó đang nằm ở đâu giữa quyển sách, giống như nhìn cái kim đồng hồ chuẩn bị kết thúc một vòng lặp vậy. Cái tiến độ đấy mới là thứ thực sự làm anh phấn khích.
Và anh tiếp tục đọc để còn cảm thấy mình có giá trị và có kiến thức. Chứ càng gặp các thầy cô tiến sĩ, giáo sư anh càng cảm thấy mình nhỏ bé, kém cỏi biết bao. Không biết bao giờ mới được học Tiến sĩ đây huhu. Bonus bài học cuối cùng, đừng bao giờ nhìn xuống, em hãy nhìn lên những người giỏi hơn mình và tự đặt mục tiêu cho mình phấn đấu. Nếu em nhìn xuống, hoặc nhìn xung quanh em sẽ chỉ thấy xung quanh mình toàn là nước ei. Phải nhìn lên trên bởi vì phía trên là bầu trời.
