Ceyhun Mâhî

Uyaksız ve 11 heceli (6+5 duraklı), Catullus'tan esinlenmiş bir aşk şiirim:

Öyle bir sevda ki, sırrın sırrıdır.

Bahsini açamam sohbet-i hasta,

Can dostuma bile anlatamadım,

Bir Allah, bir ben, bir de gönül bilir.

O denli vesile var yaklaşmaya,

Aynı mahalleden, aynı mektepten,

Velakin kördüğüm gibi bağlıdır

Esir cesaretim – asla çözülmez.

Böylece müptela gönül ister ki

Dilsizce, sessizce fakat ayanca,

Bakışlarım ilan-ı aşk eylesin,

Kelime kelime, harf harf söylesin,

Kabul veyahut ret – artık fark etmez,

Yeter ki kurtulsun sevda yükünden.

Ceyhun Mâhî

Hiç şüphesiz yüzün gül gibi güzel,

Baharda inkişaf etmiş gibidir,

Gülün sapı gibi narin endamın,

Tepeden tırnağa gayet mevzundur.

Nereye eserse rüzgar oraya

Doğru eğilirsin – gül hafiftir ya!

Bunu kabul edebilirim; tabiidir.

Çiçek gibi seyrin pek keyiflidir,

Velakin duyulmaz idrak kokusu,

Üzgünüm; meyletmem böyle bir güle.

Ceyhun Mâhî

Taşa yazdım ben derdimi – kırıldı,

Aşk sabır işidir, buna dayanmaz!

Mihri Hatun

Ben de aynı derdi kağıda yazdım,

Aşk öyle ateş ki, zannetme yanmaz!

Gurindam, geleneksel Malay edebiyatına mahsus, iki mısradan oluşan ve genellikle nasihat, felsefe veya ahlakî değerler içeren bir şiir türüdür. Bizim mesnevi nazım biçimine benzer.

GURİNDAM NASİHAT

(Malezyaca'dan Türkçe'ye tercüme edilmiştir.)

Çok konuşuyorsanız, çok yalan söylüyorsunuz demektir.

Çok konuşuyorsanız, düşüncelerinizin eksik olduğunun bir işaretidir.

Çok konuşuyorsanız, cehaletiniz açık ve aşikardır.

Çok konuşursanız, cehaletiniz ortaya çıkar.

Çok konuşursanız, çok tartışma çıkacaktır.

Çok konuşursan, tuzağa düşersin.

Çok sayıda yalan söz verirseniz, (sahte) mutluluk yaratılır.

Çok konuşursanız, söyledikleriniz ortaya çıkacaktır.

Çok konuşursanız, tutulmayan çok söz verirsiniz.

Çok fazla sır söylersen, sırların ifşa olur.

Şair: Raja Ali Haji

Tercüman: Ceyhun Mâhî

İslam Kisvesi Altında Kadim Pers Mirasının ve Siyasî Muhalefetin Muhafazası:

Bu tez, Şiiliğin hususan İran coğrafyasındaki inkişafının, dinî bir ihtilaftan ziyade kadim Fars kültürün ve millî asabiyetinin (ırkî reflekslerinin) İslam potasında yeniden şekillenmesi ve muhafazası hareketi olduğunu müstakil bir nazarla ortaya koymaktadır.

1. Tarihî Kırılma Noktası:

Hz. Ömer Fetihatı ve Ebu Lülü Suikastı

İran coğrafyası, adalet timsali Halife Hz. Ömer devrinde İslam orduları tarafından fethedilerek Sasani İmparatorluğu nihayete erdirilmiştir.

Bu vaka, köklü bir devlet geleneğine ve aristokrasiye sahip olan Fars milletinde muazzam bir millî gurur kırılmasına sebebiyet vermiştir.

Medine’de Hz. Ömer’i şehit eden Sasani menşeli ve Mecusî Ebu Lülü (Firuz), şahsi bir husumetten ziyade, yıkılan imparatorluğunun intikamını almak isteyen milli bir reaksiyonun failidir.

Nitekim ilerleyen asırlarda bu gayrimüslim ve Mecusî şahsın İran’ın Kashan şehrinde bir türbe ve kendisine "Baba Şücaeddin" unvanının verilmesi Arap fatihlere karşı duyulan millî hınç ve kinin en bariz tezahürüdür.

2. Soyun Birleşmesi:

Şehribanü Evliliği ve On İki İmam Kültü

Emeviler devrinde gayri-Arap Müslümanlara uygulanan dışlayıcı "Mevali" politikası, Fars asabiyetini İslam dairesi içinde kalarak yeni bir muhalefet cephesi aramaya sevk etmiştir.

Bu meşru zemin, Ehlibeyt muhabbetiyle bulunmuştur. Ancak dikkat çekicidir ki, İran Şiası Hz. Hasan’ın soyunu adeta devre dışı bırakarak tamamen Hz. Hüseyin’in soyuna (On İki İmam silsilesine) odaklanmıştır.

Bu tercihin arkasındaki amil, son Sasani Hükümdarı III. Yezdigürd’ün kızı Şehribanü ile Hz. Hüseyin’in evliliğidir. Bu izdivaçtan doğan İmam Zeynelabidin vasıtasıyla, Hz. Peygamber’in mukaddes soyu ile kadim İran krallarının (Kisra) asil kanı birleştirilmiştir.

Böylece Şiilik, Fars milleti için hem dinî hem de millî bir meşruiyet kalkanına dönüştürülmüştür.

3. Kültürel Entegrasyon:

Nevruz Bayramı’nın Meşrulaştırılması

İran asabiyetinin İslamiyet’i kabul ederken kadim kültürünü koruma gayreti, örfî adetlerin İslamileştirilmesi vetiresinde de pürüzsüzce müşahede edilir.

Menşei itibarıyla Zerdüştlük ve Mecusilik inancına dayanan kadim bahar bayramı Nevruz, Şii fıkıh ve hadis külliyatına (örneğin Meclisi’nin Biharü’l-Envar eserine) ithal edilen rivayetlerle meşrulaştırılmıştır.

Hz. Ali’nin Nevruz gününde doğduğu, halife tayin edildiği yahut hilafet tahtına oturduğu yönündeki iddialar vasıtasıyle, bu Mecusi bayramı adeta bir "Ehlibeyt Günü" kisvesine büründürülerek millî kimliğin ayrılmaz bir parçası olarak yaşatılmıştır.

4. Esrarengiz Burhan:

İran Havas İlminde Kadim Pers Motifleri

Bu tezin en somut ve gizli vesikası ise Şii-Fars havas geleneğinde saklıdır.

Sünni-Arap veya Türk havas kültüründe tılsımlar ayetler, esmalar ve mücerret vefkler üzerine inşa edilmişken; İran havas el yazmalarında durum tamamen antropomorfiktir.

Kadim Pers mitolojisine ait ejderhalar, kimeralar ve Zerdüştlükteki şer güçleri temsil eden "Div" (Dev) tasvirleri, üzerlerine nakşedilen Kur'an ayetleri ve şifreli İslamî formüllerle (tılsımlarla) ehlileştirilmiştir.

Şiilik, hususan İran coğrafyasındaki inkişafı ve tatbikatı itibarıyla; Araplaşmaya karşı millî hudutları muhafaza etmek, Emevi/Arap tahakkümüne karşı meşru bir muhalefet zemini kurmak ve kadim Pers mirasını İslam dairesi içinde yaşatmak için Fars millî asabiyeti tarafından tevil edilmiş tarihî, siyasî ve kültürel bir kalkandır.

Bu durum, Fars kültrünün binlerce yıllık ikonografik ve mitolojik hafızasını terk etmek yerine, onun üzerine İslami bir cila vurarak dinen meşrulaştırdığının şüphe götürmez bir ispatıdır.

Netice-i Kelam:

Yavaş yavaş yeniden,

Yan yana gonca açılır,

Yazın çiçekler açar,

Yaraşır taze bahçeye.

Gülümser iken bana,

Gül gibi açılır yüzün,

Güzelsin, körpeciksin,

Güleç olman yakışır.

Gözet ne vaziyette gençlerinin ahvali.

Bir kavim ne haldeyse öyle idare görür,

Onun için milletin aksi* devlet ricali.

Ceyhun Mâhî

Nasıl ki bizlere buyurdu Kur'an,

İnsan ziyandadır, ama ne ziyan!

Ne fayda vermişti uzun vadede?

İşlediğim bunca isyan-u tuğyan.

Azıp azıtınca Firavun gibi,

Yine mühlet verir Hazret-i Rahman.

Güç bulunca hemen tekebbür eder,

Acziyet hâlinde çekinir insan.

Bende şimdi âciz düştüm, ey Mâhî!

Ne yazar olsan geç kalınca pişman?

Soyuyla, kanıyla Slav ecdadı,

Türk'ün mülkü, Rumeli'nin evladı,

Kucaktan ocağa ödemiş bedel.

Diziye girmesi tarihte evvel,

Değil iken aslen neslen muradı,

Tarihte görülmemiş bir istidadı,

Tetrik vetiresi fazla mükemmel.

Küffar demiş idi "Türk'ün askeri",

Gönlünde Nizam-ı Âleme meyli,

Kaleme hâkim ve silahta mâhir,

Devşirme dediğin şu Yeniçeri,

Gürbüzleşti, yağızlaştı bir hayli –

Töre terbiyesi nelere kâdir!

Güneş doğar-batar her daim hareket ile.

Bozkırlarda Pompey'in arzuları buz tutar,

Akdeniz'inin yeli gelirmiş şehvet ile.

Roma'nın sütunları Ötüken'de var mıdır?

Otağın direkleri göç etmişti haşmet ile.

Baküs âlemlerine hiç benzemez toyumuz,

Zaferimiz kutlanır kımız ve izzet ile.

Tatlı sözle yumuşak ipeğe aldananlar,

Anlamaz ne anlatır Kül Tigin hikmet ile.

Fıtratınca edecek kavliyle inkar Batı.

Maşrıktan doğru Güneş doğar cümle cihana,

Temenni ile ancak eder intizar Batı.

Ataletten azaba Doğu müstahak oldu,

Bundan sevk-i kaderle buldu iktidar Batı.

Bil ki Garb'ın safası olur Şark'ın cefası,

Doğu böyle oldukça ancak böyle var Batı.

Tereddiye uğrayan millet düşmeye mahkum,

Mâhî! fenniyat ile yalnız etmez kâr Batı.

Gece vakti parlar iken yıldızlar,

İçmek için denizlere dalmıştık,

Sanki çölde bir yıl susuz kalmıştık,

Eşlik edip içindeki şuh kızlar,

Böyle bizim gibi ihtiyatsızlar,

Biz felekten fazla gece çalmıştık,

Bu fani dünyadan çok kâm almıştık,

Duraklamaz idi sandık bu hızlar.

Dürüstlüğe nice mani türedi,

Herkes fâsık, eskilere kıyasen,

Tarihte yok, öyle isyan etmişiz,

Gün boyunca Arş-ı Âlâ titredi,

Bu dahi mazeret değil esasen,

Gençlik nimetini ziyan etmişiz.

Mâhî

Pentagon, CIA merkez-i umumîsi ve Beyaz Saray gibi ABD hükümet binalarının yakınlarında, büyük bir beynelmilel meseleden hemen önce (veya sonra) fast food siparişlerinde, bilhassa da pizza siparişlerinde ani artışlar yaşandığına dair gayri resmi bir müşahededir.

Mesela 2026 Amerika Birleşik Devletleri'nin Venezuela'ya müdahalesi sonrası Pentagon’a yakın pizzacılarda yoğunluk olduğu bildirildi.

Keza Türkiye'de savaş, afet ve nükleer sızıntı gibi acil durumlar için TOKİ tarafından 81 ilde modern sığınaklar inşa edilmesi boşuna değildir.