la disparition

zaman zaman sevdiğim bir zatın makamına uğrayıp onu darlıyordum, sen diyorum elde ettiğini nasıl elde ettin, ne yaptın da ona sahip oldun, nasıl yaptıysan bana da öğret, bana sırrını aç, beni de o hale getir diyorum. bu bir dua değildi, dua Allah'a edilir, benimki başka bir ısrar. Allahım bana ona verdiğini ver demiyordum da ona gidip rüyada ya da bizzat orada, makamında çıkıp bana bir şeyler demesini bekliyordum. ve sonunda bu sabah bir aydınlanma ile cevabımı aldım. anlatayım:

edebiyat henüz kurulum aşamasındayken ilham ve içsel bir ihtiyaçtan gayrı bir kaygı taşımaz derim ve hatta bunun bizzat edebiyatın şartlarından olduğunu düşünürüm. edebiyat okunma kaygısı ile yapılmaz ama bir gün okunma ümidi olmadan da metin ortaya çıkmaz. her metin ama belirli ama meçhul bir muhataba yazılır, bazen kitlelere, bazen tek kişiye, bazen de gelecekteki halimize, yani sadece kendimize.

bir metnin yazılma aşaması bittiği anda o edebi bir eser olduğu kadar aynı zamanda bir üründür de. ticareti yapılabilecek bir mal. süslenmesi, paketlenmesi gereken bir mal. sözleşme imzalayarak pazarlanmasına izin verdiğin bir mal. yani yazdığını kitap haline getirmek eşittir edebiyatı bir ürün haline getirmek peki başta bahsettiğim zatla ne ilgisi var derseniz:

benim ısrarla sırrını merak ettiğim zat gururunu, kibrini yerle bir etmek için kadı olmasına rağmen ciğer satan, tuvalet temizleyen biri. dünyevi makamı bir kenara bırakıp bir rehbere teslim olarak onun talimatları doğrultusunda maneviyatını çoğaltan biri. o sahip olduğu bazı şeyleri terk ederek bambaşka zenginliklere ulaşmış. ben ondan elimdeki eseri, malzemeyi satmayarak, ticari eşyaya dönüştürmeyerek kendimi dünyevi olarak aşağıda bir yerde tutmanın sırrını mı istemiştim yani? ama benim onunki gibi bir rehberim yok ve meselem manevi de değil. ben yeteneğime, becerilerime ihanet etmenin bedeli olarak manevi bir makama kavuşamam. yeteneğimin lanet olarak kabul edildiği bir geçmişten geliyorum. terk ederek değil yaşatarak, işleyerek onu bir erdeme dönüştürebileceğime inanıyorum ama işte, bambaşka bir şeye talip olmuşum...

ne zaman kendimden kaçmaya kalksam bir bağımlılık ediniyorum. yani saatleri o bomboş alışkanlığın içinde geçirirsem yaşadığım her ne ise onun da üstünden zaman geçmiş oluyor ve ben de zamanla o şeyin üstesinden geliyorum, gibi. bu boş işler genelde sorumluluğumun arttığı zamanlarda ortaya çıkıyor, oyunlar, kaydırmalar, hiçbir şey kalmadığında da boş boş oturmalar... dertler geçiyor mu, iyi geliyor mu, iyileşiyor mu, nein davud.

peki beni çok sevdiğim yazmaktan alıkoyan asıl sebep nedir? sonucunun kötü olması mı? eleştirilmek mi? yoksa başarmak mı? dikkat çekmek mi? takdir görmek mi? alkışlar, tebrikler? takdir edilmek uğruna iç dünyamı ortaya sermek mi?

ortaya serilmek... belki en korktuğum şey bu. içim dopdolu da olabilir bomboş da olabilir, bunlarla yüzleşmekten korkmuyorum, çok kereler yüzleştim, çok kereler kendimi mahkum ettim, yıllarca mahpus kaldım içimde. bu değil. peki ya biri sanılmak, olmadığım biri, olma ihtimalim olan biri? sadece zanlarda yaşamak çok mu güvenli? başkasının zannında bambaşka biri olarak yeni bir kimlikle yaşamak? yeni kimliklerle.

daha evvel de oldu bu, okuduğum kitabı özlemek yani. hatta bazen daha okurken üzüldüm, okuyup bitirince bir daha asla tekrar o ilk okuyuşun hazzını duyamayacağım diye. filmleri tekrar tekrar zevkle izlerken kitapta tekrar okuyuş sadece acı bir hatıra olarak kalıyor bende, ki tekrar okumaları da çok severim. bu sebeple yarım bıraktığım kitaplar var. sonunu merak etmiyor muyum, çılgınca. ama dönmüyorum geri. kitaplıkta okunmayı 20 yıldır bekleyen kitaplar var, kıyamıyorum bazılarına. kıskançlıktan okuyamadıklarım da var, kıskansam da okuyup zaten o en hasını yazmış sen niçin yazacaksın ki dediklerim de. bazı dandik kitapları sırf acaba yazma sebebi neydi ki diye meraktan okudum, değer miydi bunca kelime israfına, kağıt ve zaman israfına diye. bazen o kalın kalın kitapların içinde tek bir cümle buldum ve sırf onun hatrına yazıldıklarını anladım. şiir olacakken roman olmuş kitaplar okudum ve roman olsa ciltlere sığmayacak hikayelerin tek bir mısraya sığdığını gördüm. bazılarında yazarın kısa kesme sebepleri -hasta mı olmuş, seyahate mi çıkmış yoksa o ara aşık mıymış- göründü yazdıklarından, bazıları ise sadece sayfayı kabartmak için yazmış tefrika romanları.

peki sen ne yazdın insan evladı, neyin var derlerse, hiçbir şeyim yok, kendime yazıp kendime siliyorum yıllardır. korkaklıktan mı umursamamaktan mı bilmiyorum. sadece siliyorum. onlar gibi olamadım.

geçen haftaydı, çok yalnız hissettiğim bir anda buraya altına bir şeyler yazdığım ve donnie darko'dan bir video parçası koyduğum bir post yayınlamıştım. ama yok. ne taslaklarda izi var ne de yayınlanmış kendisi. diğer bloglarıma baktım, arkası yarından yakına falan. yok. yine solucan deliğine teslim ettik travmalarımızı, hayrolsun.

kendimi o kadar yalnız hissettiğim bir anı uzun zamandır yaşamamıştım. ama genelde o denli yalnız olduğumda kendi Tanrı kanıtlamamı bulurum. benim için Yaradan cisimleşir, kelimeleşir, ağızlardan dökülür, şarkılardan süzülür, dağ taş O olur, mesajını almam için her yerden bana görünür. işte geçen hafta yaşadığım yalnız hissetme belası da bana yalnız olmadığımı kanıtladı.

O eğer ben gerçekten gönüllüysem bana her yerden ve her şekilden yardımcılar gönderir. O eğer ben kibrimi yener de bir başkasından yardım istersem ona öyle bir güç verir ki hem benim işim hallolur hem de o kişi bana, benim gibi bir kibirli cevize yardım etmenin mutluluğunu yaşar. O beni her koşulda destekler ama ben de desteği almaya kendimi layık görürsem.

üzmemek, sıkmamak için üzülüp sıkılma zorunluluğunu hangi kadim zamanda hangi atam üstlenmiş bilmiyorum ama onunla rezone olduğum bir gerçek. onu tanımıyorum ama tıpkı oyum. ne işimize yaradı bu acaba, tartışalım.

kendini ve çevresini her şartta rahat ettirecek fleksibıl kişiler çeker yükü, kimsenin bilesi yok. önüne konulanı itirazsız yiyen çocuklar ananas sevdiklerini kırkında anlar. yemeğin içindeki biberleri kenara ayıran çocuklar büyüyünce bibersiz yaparlar çorbalarını.

rahatsızlığını ifade etmekle kişiliğini kurmak arasındaki bağı çok sonraları öğrendim. bana kalsa arıza çıkarmayayım, kimseye bulaşmayayım ve kimse de bana bulaşmasın çok güvenli bir alandı. ne güveni? ben yoksam her yer güvenli. mızmızın gönlünü eğlemeye o kadar dalmışlardı ki sessizin hatrını kimse sormadı. sessiz kendine mecnunsuz bir yol seçti*, mecnunlar da mızmızdı zira.

bu yaşımda hala kişilik kurma derdinde olmam hayret edilesi bir durum. onu kurup yaşamaya başlayanla aramızda farklar var. ikimiz için de yaşadı derler, heyhat, hangimizinki daha hayattı?

bunun farkına vararak son dönemece girdiğimde baktım ki zaman değişmiş, ne çöl kalmış ne sahra**...

topraktan mamul nihai yuvamın mermer kaidesine dürüstçe şunu yazabilirler: KURAMADI. alınmam.

emek bir iş için farkında olmadan ya da gönüllü verdiğin haraç. vaktinin, enerjinin, sabrının, kendinden çalmanın ahlaki adı. ne kadar tehlikeli bir kandırmaca.

halbuki her iş emekle kutsanacak kadar önemli değil. insanın kendini temsil edecek bir işi bitirmesiyle şirketini ya da başkalarını o anlığına rahatlatacak -ve devamı gelecek- bir işi bitirmesi arasında muhakkak bir fark olmalı.

emek dediğin ancak kendine ya da karşılığını ummadan vatana, aile bireylerine, dine, ülküye hizmet ederken ortaya çıkmalı. benim -çoğu zaman havaya giden- iş gücümü kullanmamın başka bir adı olmalı. başka bir adı olursa başka bir anlamı da olur. bu başka anlam da işimi evleştirmeme ve buna bağlı olarak iş arkadaşlarımı ailemleştirmeme engel olur, dolayısıyla denge sağlanır. ama yok. biz bir aileyiz ve aileye ait her türlü zihinsel, fiziksel, duygusal saldırılara razı olmalısın.

bana iş verme emek ver,

bana bel bağla,

benim bozduklarımı sen düzelt, senin yaptıklarını ben bozarım...

handiyse iki aylık emeğimin çöp oldu, daha yeni. nice eski emeklerim gibi. güya artık öyle biri değildim. öyleleştirildim gene. yazık emeklerime.

gerçek bir Kuzeyyarımküreli için yıl martın ortasında başlar, hicri şemsi takvim kullanan İranlılara göre 1404 yılındayız lakin biz 1404'ü çoktan atlatmış, Ankara Savaşı'nı 2 sene önce kaybetmişiz, canımız sıkkın, yeniden Timurlanamayız.

o halde dünyanın geneline uyup takvimi Ocak'tan başlatalım ama yine de tam manasıyla miladi takvime de entegre değiliz, hicri takvimin sultanı geldiğinde aylardan mart mı nisan mı unutuveriyoruz. iki miladi ayı bölen ve ikisi için de yaşandığından şüphe ettiren bir dönem, sonra resmi tatiller, bayramlar, yılbaşı gibi bölünmelerin yanında afetler, çay zamanı, fındık zamanı, okulların açılması, sömestr, yaz tatili, yatılı misafir, festival, turnuva, kampanya, plan proje derken bitiyor yıl ve ömür.

şu anda hayatımı yaşamama engel bir dönemden geçiyorum. bu spora gitmediğim, dizi izlemediğim, alışveriş yapmadığım anlamına gelmesin. hatta sinemaya bile gittiğim oluyor ama şu dönemin fiziksel, zihinsel ve ruhsal ağırlığını aynada görmekten yoruldum, yansıması kendinden güçlü.

insan böyle şeyleri ne için yaşar, bunun karşılığı alınan para hakikaten telafi edebilir mi tüm kayıpları; cildi solmuş, gözleri çökmüş, gerçek tepkileri veremediği için kendi kendine konuşur hale gelmiş, bazı şeyleri unutmuş, bazı şeyleri de çok fazla tekrar etmiş, detaylarda boğulmuş, gücünü israf etmiş, dermanı kalmamış...

görünür olmak günün gereği şimdi. görünmeyene mama yok, kendini göstermeyene çay da yok.

eskiden bir tercihti görünmemeyi seçmek, eski dediğim ne zamansa artık. artık eski kelimesi çok başka bir zamanı anlatıyor, o kadar uzak ki ben miydim biz miydik diye sorguluyorum ve çoğunlukla da hatırlamak istemiyorum.

görünmemekten kastım ortaya çıkmamak, bir şey iddia etmemek, kendine ya da bir başkasına ait sloganları bir de alem içinde tekrar etmemek. görünmediğinde öldüğünü düşünenlerin çağında ucundan da olsa varlığını hatırlatman gerekiyor. mecrayı kendin seçeceksin, suretinle mi yazınla mı kavganla mı yoksa çok konuşulan bir skandalınla mı var olacaksın?

edindiğin bilgiyi ille de kendi süzgecinden geçirip kendi bakış açınla kendi cümlelerinle sunman da şart değil, bir başkasının on bininci tekrarını bir de sen söylesen ve o sırada koyunlara kıran girse, keçi de askere alınsa abdurrahman çelebi olman an meselesi.

kitap okumanın -daha doğrusu kimsenin adını bilmediği bir kitabı okumaktan ziyade onu ilk ben okudum demenin dahi -kendine bir paye kazandıracağını düşünen insanlar var. bunu başkalarına bildirmekle de gönüllerinin dilediği ölçüde görünür oluyorlar, entelektüel bir kaygı mı yoksa çingenelik mi ayırt edilemiyor. ben kaç kere düştüm bu hataya; saymadım. benimkine görünür olmak değil de içi dışı bir görünmek kaygısı diyelim. dış görüntüsünden umulmayanı ille de zikretmek belası. bana olduğumdan daha değersiz biri gibi davranırlar da entelektüel yanlarım acır aman aman.

sonra yanlış tanınmalara itiraz edemeyeceğim bir çağ geldi. herkes tanıyamazdı beni ve tanıyan bile zaten tahammül edebileceği kadarına razıydı. güvenliği ve belki de üstünlüğü için ilk tanıştığımızda beni nasıl görmüşse o şekilde kalmamı istemesi, yeni benleri bir türlü kabul etmemesi, her daim onun küçük cahili, küçük köylüsü, küçük çirkini olarak kalmam gerekiyordu. beni tanıyan dahi tanımıyordu ve tanımayacaktı, o halde neden yabancılara görüneyim? hangi yüzümle, hangi yanımla?

hasılı, okuduklarımdan ayrı değilim, onların da katkısı var bu halime ama onlardan ibaret de değilim.

Farklarımıza rağmen birkaç ortak noktanın hatrına yıllar içinde büyüyüp gelişen hatta neredeyse kardeşleşilen dostluklarımız olur. Hele de bir grubun içindeysek bu dost sayısına ve hem birebir hem de diğerlerinin de birbiriyle ilişkilerine göre değişir, grup aileleşir.

Fakat biz ailemizin içinde bazen en başta bazen de verdiğimiz psikolojik savaşların neticesinde edindiğimiz kabullerle soy, tarih, kader birliği kurarız. Bu her zaman bir sürecin sonucu olmaz, o kişi öyledir ve değiştirilemez, onun huyu bu gibi açıklamalar tartışılmaz. Annenin kabul ettiğini kolay kolay inkar edemezsin, bu kabuller bir süre işine yarayabilir ya da sonrasında kolaylık sağlayabilir. Peki ya aileleştirdiğin dostlarla ne olur?

Sorunlu kısmı da bu, kendini yanında mutlu, akıllı, güçlü, neşeli, rahat hissettiğin ve sırlarını verdiğin insanlar neden ailenleşsin ki, neden seni yargılasın, değiştirsin, eleştirsin, kınasın, alay etsin, durdursun? Acaba daha ilk bağ kurduğun anda hissedemediğin o eşitsizliğin zaman geçip gün yüzüne çıkması mı buna sebep oluyor? Yani ilk başta espri sandığın şey aslında senin hakkında düşünülen şeydi. Arada birkaç sadakamsı iltifat, sen kendi değerini bilmiyorsun gibi birkaç cümle duydun diye senin iyiliğini düşündüklerini mi sandın?

Dostlar arası sınıfsal sorunlar çok uzun zamandır aklımı kurcalıyor, bunun üzerine çok fazla yazıp siliyorum. Son kitabımı yıllardır yazıp yazıp bozmamın sebebi biraz da bu yüzleşmeden kaçmam... Kolay değil bir eşitsizlik içinde eşitmiş gibi davranmak, gerek ezilen olsun gerek ezen, dengesi bozuk bir terazinin zinciri kopuk kefesinde salınıp durmak kolay değil.

Fakat bir yerde kopuyor zincir, çoğunlukla kendiliğinden. Elini çekiyorsun, eller senden çekiliyor, susuyorsun, susuluyor. Ne yasına ne neşene ortak olunuyor, senin de kimseye ortak olasın gelmiyor. Peki bir merasim gerekir mi bunun için? Bir veda töreni. Son kez bir şarkı yollayıp, bir mektup ya da bunun gibi pek okunmayan bir blogda kaybolup gidecek bir yazı yazıp bitirmek daha mı ahlaklı olur yoksa gün olur bir gün selamlaşma payı bırakmak için verilecek ucu belirsiz bir ara mı? Her ara sonsuz bir sessizlik hissi vermese ikincisi daha sorunsuz gibi görünüyor ama henüz hayattayken oturup konuşmak belki eskiye döndürmez, yine de deva olabilir.

İnsanın kendiyle ilgili bir gerçekle çok çok geç de olsa yüzleşmesi hiç yüzleşmemesinden daha mı iyi karar veremiyorum. İkincisi daha kolay geliyor, hiç bilmeden ölür gidersin ve eğer inanıyorsan tüm sürprizi ahirete bırakırsın; arkandan söylenenler neyse de hesap gününde kendi dandikliğini yüzüne vurduklarında ne yaparsın bilemeyiz.

Bu girizgahın sebebi son günlerde kendimle ilgili bir defoyu fark etmem. Dünya düzleminde handiyse yarım asır yaşamışım ama zamanımın bolluğu kendimi iyi tanıyacağım anlamına gelmiyor tabii. Gaflet sen ne çekici şeysin...

Farkında olduğum o kötü yanımı -daha fazla utanmamak için- burada zikretmeyeceğim. Sadece o hali terk etmek ve daha mesafeli, daha saygılı biri olmaya çalışmak beni kurtaracak her iki cihanda da.

Çok güzel görünen şeylerden çok hızlı kaçardım, çok zaman oldu, kötü görünenlerden dahi kaçamadım. Bir insana bir kere görünüp sonra yok olan talih kuşu gibi, iyilik perisi gibi, Hızır gibi ama tam tersiydim. Bir anlığına mükemmeldim ve sonra yok. Mükemmelliğim yok oluşumla perçinleniyordu, akıllarda kalıyordum, damaklarda, nerelere kayboldunlarda... Ama bana da yaptılar bunu, bazen bir sorunun cevabını alamadan gittiler bazen benim sorduğum soruya cevap vermeden, bazen kendimi suçladım, çoğunlukla kendimi suçladım, hep kendimi suçladım bazen de bahtımı. Doğduğum yerden yetiştiğim aileye kadar kimliğimin her detayı suçluydu. Genetiğim, statüm, o günlerdeki diplomasızlığım, sonraki günlerdeki fazla diplomalılığım...

Peki neden kaçardım, kendime o denli mutluluğu yakıştıramadığımdan mı birileri bana yakıştırmadığı için ben de vardır bir bildikleri diyerek onları sonsuz bir itaatle desteklediğimden mi? Evet her zaman bir fiziksel ya da sosyolojik ahengin içinde değildim, araya muhakkak yaşlar, etiketler, memleketler girerdi ve bu şahsi olmayan önyargıları hiçe saymak da bir devrim yaratmadı. Gene o önyargıların aslında değişmez gerçekler olduğunu gördüm.

Neyle savaşıyordum ve bir ben miydim savaşan? Toplumla mı, doğayla mı, insanla mı, kendimle mi? Elimde kılıcımla ortada kaldığımda beni yalnız muhatabım değil, ona mı inandın diyen çevrem de dışlıyordu. Mutluluktan kaçmakla başlayan hayalet serüvenim sonraları mutluluğu bana yakıştırmayan toplumla, topluma o yetkiyi veren ya da yaşadığı her kötü şeyi toplumsal düzene fatura eden kendimle büyüdü ve korkunçlaştı.

Sonra devreye sevilmek girdi. Önce kendim tarafından, sonra başkaları. Elimdeki kılıcı bir taşa sapladım sevilince. Kimliğim hem çok değerliydi hem de çok anlamsız. Zaten iki ruh birbirine tamam dediğinde ne işe yarar diğer şeyler.

Kılıcım taşın ortasından yükseliyor. Onu oradan kendini hakkıyla sevebilenler çıkarsın.

kendinizi bir biçimde kurmasanız kendinizi tanıdığınıza inanır mısınız, diye soruyor biri hiçbiri binlercesi'nde pirandello, ah siz yalnızca evler mi kurulur sanıyorsunuz, diyor.

az evvel kendi kavramı ile ilgili bir yazı yazarken bu alıntıyı eklemedim. halbuki ne de güzel uyardı. okunma ya da yazma kaygısı ile yazılan metinlerle çalakalem yazılanlar arasında büyük bir fark olduğunu biliyorum. yıllarca bu fark üzerine çalıştım. yıllarca bu farkı anlattım öğrencilerime, öğretmeyi bıraktıktan sonra da kendime, kendime, kendime.

çalakalem dediysem yalapşap demek istemedim. akışkan. gelişine. ama içsel bir merkezden uzaklaşmayarak. içsel merkez nerede, karın boşluğunda mı epifiz bezinin oralarda mı? her nerede hissediyorsan oradadır.

bir şey olmadığı söylendiğinde muhakkak bir şey olmuştur. sadece idrake düşmediği ya da tanımlanamadığı, tanımlanmasına cesaret edilemediği/yüzleşilemediği için yüksek sesle bir şey yok, olmadı denerek yok sayılır, ama var, ama hep vardır, hep bir şeyler olur ve ertelenir kabul.

bir şeyler olur yavaş yavaş ve sonunda ölüm bizi alıp götürdüğünde olan her neyse anlamını yitirir. henüz olurken uyanık olmak, maruz kalmak yerine bizzat yaşamak, tatmak, kusmak anlamı görünür hale getirir.

anlamın peşinde olmak ve anlamdan kaçmak adlı iki yoldan hangisini seçersek seçelim, zor. mühim olan diğer yola girme hakkımızın olduğunu unutmamak. bu anlam dünyasını genişletecek bir hak. anlam dünyamız anlamsız dahi olsa.

bugün benim doğum günümdü. her sene "birthday eve" olayını abartır, İran'daki Nevruzmuşcasına on gün öncesi on gün sonrasına sarkan bir neşe ile herkese hatırlatırdım bu mutlu günü. belki hatırlanmamak riskini göze alamadığımdan. belki kimseye beni unutma hakkını vermek istemediğimden. belki insanları bu şekilde sınamanın ayıp olacağını düşündüğümden. belki o zamanlar daha coşkulu biri olduğumdan.

zamanında itiraz edilememiş bir ayıbın zehri ilerliyor, zamanında bu ne saçmalıktır, bu ne saygısızlıktır denmemiş ve hükmü de düşmüş. oysa anlayış gösterdiğini düşünerek üstüne alınmadan devam etmiştin sohbete. evine ilk defa gelmiş birine arkanı dönmenin bir açıklaması var mıydı?

sana ayıp yapıldığında bir sessizliğe sığınıp gerilmek bir işe yaramaz. ama çoğunlukla yaşanan budur. üstünü örtersin ve hiç hatırlatmazsın. unutmaya bırakırsın duyduklarını, gördüklerini, çok sonra hortlatmak üzere gömersin.

kendine ve çevresine dürüst olan insanın böyle dertleri yoktur tabii. hayatı bir kalabalığın görmezden gelmelerle kurulmuş ince dengeleriyle tükenmez. ona ayıp etmenin bir bedeli vardır. hesabını muhakkak sorar. hatırlar ve hatırlatır. kaybetmekten korkmaz ama amacı kaybetmek de değildir. o bu şekilde kazanır ilişkileri.