@tverellen

These have been the strangest of months. I arrived in the United States in late August 2016. At that point in time, the presidential campaign was entering its final stretch. The two debates took place  -- farcical spectacles, it must be said -- a few more scandals broke out, and on November 8th the American people expressed their view.

Did that come as a shock.

Unexpectedly, Mr Trump won the states of Wisconsin and Pennsylvania, and, some weeks later, also my temporary home state of Michigan. After the strangest of a transition, which Mr Trump seemed to regard as a rerun of The Apprentice, on January 20th he was inaugurated as the 45th president of the United States.

What happened next is well recorded. A slurry of executive orders has sent shockwaves through Washington. On a daily basis, Mr Trump and his entourage have shocked the media, progressive Americans (and perhaps also some conservative ones), and the world beyond America’s shores.

Reactions against Mr Trump have been strong, too. Demonstrations abound, progressive trolls have been emerging in the Twitter-sphere by the thousands, private individuals supported by the American Civil Liberties Union and even state governments have filed law suits contesting the constitutionality of Mr Trump’s so-called ‘Muslim Ban’, i.e. the executive order banning entry to the US to citizens of seven predominantly Muslim countries. Californians, where Mrs Clinton won with an incredible margin, are openly discussing secession.

How to deal with Mr Trump? I am amongst those who believe Mr Trump’s actions are driven by a combination of incompetence and malevolence. The Muslim Ban, as Harvard law professor Jack Goldsmith has suggested here, attained its objective, which was to destabilise America by creating disarray and chaos. At least part of Mr Trump’s strategy consist in distracting the American people. With chaos everywhere, people stop paying attention. Chaos is the totalitarian’s best friend, Hannah Arendt argued many years ago. 

The same thing can be said of Mr Trump’s Twitter use. The ‘Tweeter-in-Chief’ often seems to indulge in uncontrolled rants, raising questions as to his sanity and fitness to govern. As the same professor Goldsmith pointed out, however, there is a certain pattern to Mr Trump’s Twitter usage. In the aftermath of the court rulings suspending the application of the Muslim Ban, Mr Trump on regular intervals attacked the court system and individual judges. He went as far as to place responsibility for hypothetical future terrorist attacks with the judiciary. 

Tweets of this type, I believe, are part of a strategy to undermine the credibility of institutions that Mr Trump perceives as standing in the way of realising his policy agenda. In this sense, as I have suggested elsewhere, Mr Trump is a populist pur sang. He does not believe in the rule of law; only he, the direct voice of the people, is in charge.

Mr Trump’s Twitter strategy places the media in a difficult position. Surely, journalists are aware of the catch 22 situation they find themselves in. On the one hand, by responding to each of Mr Trump’s tweets, less time is available to hold Mr Trump to account on other fronts. On the other hand, if they do not respond, they contribute to ‘normalizing’ Mr Trump -- not exactly an attractive prospect, either.

I would like to suggest that perhaps we -- by which I mean, those who believe in the values of constitutionalism, the rule of law, representative democracy, regardless of party affiliation -- should not expect too much from the media in the fight against Mr Trump. Surely, the media play an important role in holding government -- both the legislative and executive branches -- to account. They fulfil a key role in informing the citizenry on what the government is up to, they provide a platform for political discussion, and through analysis and investigative reporting they force the government to justify and defend its actions. 

At the same time, however, unlike what Mr Trump’s extreme right advisor Steve Bannon has suggested, the media is not the ‘opposition party.’ The main responsibility for holding the government to account lies with those members of Congress, those members of state legislatures currently not in government and with elected officials at all other echelons of government. The key challenge facing the majority of Americans not supportive of Mr Trump, then, consists in regaining control of these government offices. As Mr Obama argued in his goodbye speech: if you’re not happy with the way things are going, run for office yourself.

While self-evident, this is nonetheless a message worth repeating. I was encouraged to see millions of Americans hit the streets after Mr Trump’s inauguration, and again after the issuing of the Muslim Ban. I am pleased also to read blistering posts on Facebook and sharp criticism on Twitter. 

This is all good and very useful. Those who will make a difference at the end of the day, however, are those who run for office. I hope recent events, tragic and profoundly depressing as they are, will convince Americans to participate in the political process, however imperfect it might be. This message goes out in particular to young Americans, whose trust in democracy has never been lower, as scholars like Yascha Mounk have pointed out. Nonetheless, engagement, by voting, campaigning and most importantly, running for office yourself, is the only way to regain control over the federal government, and to again place the values of liberal democracy on a stable footing. 

This points also to the importance of participation at the local and state level. Only if liberal democratic values stand strong locally, when they are embedded within local communities, will they continue to prevail at the federal level. I like to view liberal democracy as a culture; it must be shared broadly if it is to survive. 

Donald Trump is now president of the United States. As a democratically elected president, he enjoys the necessary democratic legitimacy to determine and implement policies. It is to be expected that these policies will differ from those favoured by his predecessor. Such is the nature of the democratic game. Yet there is something deeply troubling about Donald Trump and the people with whom he surrounds himself. The term ‘populism’ is often invoked when we try to get a better understanding of what exactly it is that makes some of us grind our teeth whenever we hear Trump speak. What is meant by the term ‘populism’, however, is not always clear.

‘Populism’ is a political strategy by which an individual strives to acquire political power. The strategy has two components. First, the populist establishes a rift between an imagined, unitary ‘people’ on the one hand, and an ‘elite’ which has lost touch with ‘the people’ and which allegedly has monopolised the institutions of government in an effort to serve its own private interests. Second, he or she claims to exclusively represent the authentic voice of the imagined, unitary ‘people.’

French political theorist Claude Lefort perhaps best captured the essence of populism. Lefort described democracy in opposition to monarchical government. Under a system of monarchical government, political power is held exclusively by the king. The views of the king are law. No room exists for division and pluralism. If we imagine society as a symbolic space, we can say that under a system of monarchical government, the king occupies that space in its entirety. Those who hold different beliefs are placed outside of society, and should expect expulsion.

Contrasting democratic government with monarchical government, Lefort argued that under a system of democratic government, the symbolic space of power has become empty. There is no longer a king whose beliefs are law. This conception of political power, and indeed of society in its entirety, as an empty space meant to capture what Lefort considered the essence of democratic government, namely its embrace of pluralism. In a democratic society, Lefort contended, on questions of values, that there is no single truth. Differences of belief and values are accepted and incorporated in the processes and institutions of government. Historically, this has been achieved primarily by recognising and institutionalising the role of the opposition within the legislature.

Populism, which Lefort referred to as totalitarianism, then, can be understood as an attempt by a single individual, or a movement rallied around that individual, to reclaim and once again occupy that symbolic space. By claiming to speak directly in the name of a unified ‘people’, the populist denies the legitimacy of the existing political institutions and their efforts to institutionalise pluralism and dissent. Both majority and opposition, the populist contends, are part of the abovementioned ‘elite’, the goal of which is merely to further its own private interests. Interventions by that ‘elite’ that run against the populist’s substantive beliefs are understood as illegitimate obstructions that serve to suppress the will of the ‘people.’

It will be clear by now that populism, in this understanding, is at odds both with representative democracy and with constitutionalism.

Populism is at odds with representative democracy because it denies the legitimacy of those who do not share the populist’s views. The populist regards him- or herself as the mouthpiece of the unitary ‘people.’ It follows that in the populist’s understanding of democracy, there is no room for opposition within the processes and institutions of government. Those who do not share the populist’s substantive beliefs are considered part of the illegitimate elite and thus necessarily place themselves outside of ‘the people.’ Populism, in this sense, is profoundly anti-pluralistic; its aim is to unify ‘the people’ around a single set of beliefs, in particular the values of the populist, whichever beliefs he or she happens to hold.

Populism is also at odds with constitutionalism. Constitutionalism entails the submission of government to a higher law. This higher law both establishes the offices of government and limits the government in the exercise of power. With the view of protecting individual liberty, government power is diffused between different institutions, typically to a combination of legislatures, executives and courts. Due to this diffusion of power, decision-making requires deliberation and cooperation between different institutions. Furthermore, if a government decision infringes on individual liberties protected by the constitution, courts will have the authority to strike it down.

This diffusion of power hinders the populist in his or her attempts to reclaim the entirety of the symbolic space of which Lefort spoke. As the populist necessarily speaks on behalf of ‘the people’, democracy itself requires his or her orders to be executed at once. Procedures and processes of deliberation, and courts exercising an external check on the exercise of government power (crucial to constitutional government) have no place in the populist picture. They are a nuisance for the populist at the very best, and illegitimate acts of obstruction at worst.

  Enkele dagen terug heb ik een verkiezingsmeeting van de Europese groenen bezocht. Vier kandidaat-europarlementsleden gingen in debat. Eén van hen wordt het gezicht van de groenen in de komende verkiezingscampagne.

Een verkiezingscampagne waarvoor, echter? Voor de verkiezing van een nieuw europarlement? Zeker, maar niet alleen dat, zo wordt de kiezer verteld. De drie grote partijen hebben elk een kandidaat-Commissievoorzitter voorgesteld. Zo worden de parlementsverkiezingen omgetoverd in de verkiezing van de ‘regeringsleider’ van de Europese ‘regering.’ Zoals in de traditionele parlementaire democratieën het geval is, zal -- als het van de Europese partijen afhangt -- de leider van de grootste fractie in het Parlement de nieuwe Commissievoorzitter worden.

Los van de vraag of deze poging tot politisering van de Commissie verstandig is (ik ben eerder geneigd deze vraag positief te beantwoorden), houdt een andere vraag me bezig. Welke rol speelt de Commissie vandaag in de zogenaamde ‘institutionele balans’ van de Europese besluitvorming? De Europese Raad wordt steeds belangrijker. Sinds de eurocrisis lijkt haar rol dramatisch toegenomen. Niet langer zet zij enkel ‘krijtlijnen’ uit; vandaag geeft zij instellingen zoals Raad en Commissie uitdrukkelijke instructies. In één dossier heeft zij zelfs rechtstreeks ingegrepen in de wetgevende procedure tussen Raad en Parlement. Wat blijft, in zulk een context, over van het initiatiefrecht van de Commissie -- dat orgelstuk van de zogenaamde Gemeenschapmethode?

De vraag is van belang wanneer we praten over de democratisering van de Europese besluitvorming. Wat is de Europese burger immers met een gedemocratiseerde Commissie wanneer de rol van deze Commissie in belangrijke mate is uitgehold? Wat bereiken we met een Commissie die door het Parlement wordt gecontroleerd, maar wiens invloed in de besluitvorming minimaal is? Wordt de burger zo geen rad voor de ogen gedraaid? Wordt de teleurstelling van de Unieburger zo niet georganiseerd?

De rol van de Europese Raad doet denken aan die van de negentiende eeuwse monarch: hij opereert wel in een constitutioneel kader, maar hij grijpt rechtstreeks in het wetgevend werk in. Het adagium ‘le roi reigne, mais ne gouverne pas’ was in de tijd van de koningen Leopold in België, of koninging Victoria in Groot-Brittannië geenszins van toepassing. Op een gelijkaardige wijze lijkt de Europese Raad zich in het centrum van de Europese besluitvorming te hebben genesteld. Politieke knopen hakt zij door, nog voor Commissie of Parlement in actie kunnen schieten. Enkel over de technische kwesties kunnen deze laatsten zich nog ontfermen.

In een dergelijke constellatie hoeft het niet te verwonderen dat de Unieburger het geloof in een democratisch Europa verliest. Jazeker, het Parlement staat op gelijke voet met de Raad van Ministers in het gros van de wetgevingsdossiers; jazeker, de Raad van Ministers beslist steeds vaker met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Maar wat is de waarde van deze verwezenlijkingen indien tezelfdertijd een Europese Raad -- een instelling die per consensus opereert -- de belangrijke beslissingen neemt?

Het Belgisch federalisme is onvoltooid. De staatshervormingen hebben gewesten en gemeenschappen in het leven geroepen: instellingen zijn gecreëerd; regionale wetten worden vandaag gestemd. Wat echter nog steeds ontbreekt is een ontkoppeling van de regionale en de nationale politiek, ofwel: de creatie van een onafhankelijke federale politieke ruimte.  

In de beginjaren van het Belgisch federalisme domineerde het federale politieke steekspel. De macht, die lag federaal. De regionale regeringen waren afspiegelingen van de federale machtsconstellatie. Een aparte verkiezingsagenda heeft geleid tot het regionaliseren van de Belgische politiek. Zeker, de politieke partijen zijn decennia geleden al gesplitst. Toch is het slechts sinds het organiseren van afzonderlijke regionale verkiezingen dat het zwaartepunt in de Belgische politiek begon te verschuiven naar de regio’s. Binnen de twee taalgemeenschappen, elk met hun publieke ruimte, ontwikkelden zich een afzonderlijke politieke dynamiek. Het was niet langer een gegeven dat ideologisch verwante partijen gelijkaardige scores behalen in de verschillende regio’s.

In deze nieuwe context werd het vinden van een stabiele federale meerderheid steeds moeilijker. De breuklijn tussen Noord en Zuid werd nu – meer dan vroeger – doorkruist door de socio-economische links-rechts tweedeling. Het resultaat: federale regeringen waarin linkse partijen in één taalgroep veroordeeld zijn tot een samenwerking met partijen van een rechts signatuur uit de andere taalgroep.

Het is deze ongelukkige ontwikkeling die de nationalisten in staat heeft gesteld de koppeling te maken tussen Vlaams en rechts, en Waals en links. De Vlaamse partijen die zichzelf als rechts beschouwen zitten in de val: steeds vaker worden ze gepercipieerd – aangevuurd door kritieken vanuit ondernemershoek – als verraders op beide fronten: zowel rechts als on-Vlaams. Linkse landsverraders, zo je wil.

Het Belgisch federalisme is uniek: nergens ter wereld kan je een federatie vinden zonder federale partijen. In Canada hebben zich politieke ruimtes op twee niveaus ontwikkeld. Op provinciaal niveau gaan partijen van de verschillende politieke strekkingen met elkaar de strijd aan, en op federaal niveau evenzeer. De ideologieën lopen vaak gelijk (ook in Canada staan de federale partijen vaak op de schouders van hun provinciale evenknieën), maar de organisatie, het debat is gescheiden. De populariteit van eerste minister Harper staat niet in rechtstreeks verband met de uitslag van de verkiezingen in Quebec City, om maar één voorbeeld te geven.

In België merken we dat de twee niveaus, ondanks de verregaande opdeling van de federale inboedel, nog steeds onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Terwijl voorheen de quest for power zich voornamelijk op het nationaal niveau afspeelde, is vandaag het omgekeerde het geval. De regionale ruimte is de referentieruimte geworden. De federale machtsconstellatie wordt beschouwd als een afspiegeling van de regionale. Een kortsluiting is onafwendbaar – getuige de federale regeringsvormingen sinds 2007.

De analyse maken is slechts een eerste stap. Een oplossing aanreiken de noodzakelijke tweede. De oplossing die momenteel populair is in Vlaanderen, is het verder opsplitsen van het federale België. Het probleem van de bovenvermelde kortsluiting rechts-links, Vlaams-Waals, kan slechts verholpen worden door te kiezen voor de nuclear option: het confederalisme (lees: separatisme). Enig geloof in het federalisme als staatsbestel dat erin kan slagen om eenheid met verscheidenheid te verzoenen is hier afwezig. Het droombeeld is er één van een rechts, ideologisch homogeen Vlaanderen. De ‘Vlaamse grondstroom’ moet gerespecteerd worden, stelt De Wever. Dat ook in een onafhankelijk Vlaanderen mensen met het hart aan de linkerkant zouden wonen, wordt hier over het hoofd gezien.

Een andere optie – die mijn voorkeur uitdraagt – is een verdere investering in het ontwikkelen van een federalisme dat wél werkt. We kunnen lessen trekken uit buitenlandse voorbeelden (ik vermeldde al Canada, maar ook Duitsland is een interessante case). Les één: op het federale vlak moeten de ideologisch verwante partijen nauwer samenwerken en indien mogelijk gezamenlijke lijsten indienen. Groen en Ecolo staan hierin het verst: ze vormen een eengemaakte fractie in het federale parlement.

Door nauwer samen te werken kan het mogelijk worden om in het politieke debat de socio-economische breuklijn terug centraal te stellen. Een sp.a die in de Vlaamse televisiestudio’s er openlijk voor uit zou komen dat Laurette Onckelinx ook wel eens gelijk kan hebben en een VLD die openlijk Didier Reynders zou steunen: dat brengt ons al een heel eind in het ongedaan maken van de door De Wever geïnstalleerde koppeling Vlaams-rechts/Waals-links. Ook in Wallonië denken vele mensen rechts; ook in Vlaanderen denken vele mensen links. Dat politieke partijen daar niet voor uit durven komen speelt enkel in de kaart van de nationalisten.

Een erkenning dat de ‘communautaire Ander’ ook wel eens gelijk kan hebben kan leiden tot een nauwere samenwerking. Zulk een samenwerking kan ooit leiden tot de creatie van federale lijsten, en misschien zelfs federale partijen. Eén partij, één partijlijn en dat met boegbeelden die men nationaal tracht uit te spelen.

Tezamen komen deze evoluties neer op de creatie van een afzonderlijke federale politieke ruimte – een noodzakelijke volgende stap in het Belgische federale project. Na de verschuiving van het politieke zenuwcentrum van het nationale naar het regionale vlak – met de federale regering als een afspiegeling van de regionale machtsconstellatie – dienen we te evolueren naar een systeem waarin de twee niveaus een onafhankelijke politieke dynamiek ontwikkelen. Dat onze publieke ruimtes gesplitst zijn is hier geen argument. De media volgt waar de macht gaat. Een federale politieke ruimte kan enkel vanuit de bestaande politieke partijen ontstaan. Zij moeten de moed tonen de door de nationalisten geïnstalleerde koppeling tussen Vlaams en rechts te doorbreken.

'Four more years.' De tweet die Barack Obama deze nacht de wereld instuurde is ondertussen al het meest 'geretweete' twitter-bericht ooit. Na een verkiezingscampagne die maar geen einde leek te kennen, heeft de republikein Romney het afgelegd tegen de democraat Obama. Voor elke liberal is dat goed nieuws. Laten we echter niet te hard van stapel lopen: de verdeeldheid binnen de Amerikaanse samenleving zal niet zomaar verdwijnen.

Na de eerste aankondigingen dat Obama de overwinning behaald had, hadden de radiocommentaren het meteen over de verdeeldheid van de Amerikaanse samenleving. 'A divided nation,' worden de Verenigde Staten genoemd op Radio 1. 'A tribal divide', volgens The Guardian. Zal Barack Obama erin slagen de eenheid in de Amerikaanse maatschappij te herstellen? Voor Obama zelf is dat alvast het doel: 'We are an American family and we rise or fall together as one nation,' oreerde hij in zijn overwinnigsspeech.

Wat Obama hier als werkelijkheid poneert dienen we eerder als een doelstelling te interpreteren. De verkiezingsresultaten zijn duidelijk: hoewel Obama de meeste 'swing states' op zijn conto kan schrijven, zijn de marges waarmee hij dat verwezenlijkt heeft bijzonder klein. In verkiezingstaal: Obama heeft veruit de meeste kiesmannen achter zich, maar heeft maar nét meer stemmen behaald dan zijn rivaal Romney.

Meteen wordt dan ook de vraag gesteld in de studios en de krantenredacties: Zal Obama, in zulke omstandigheden, erin slagen de eenheid in de Amerikaanse samenleving te herstellen? Zal hij -- op z'n Frans gezegd -- de rassembleur van de Amerikaanse politiek kunnen zijn? In zijn eerste termijn heeft Obama al een poging ondernomen. Gedurende de eerste maanden trachtte Obama bruggen te bouwen tussen democraten en republikeinen in het Congress. Hij faalde schromelijk. Nadien, misschien toen men zich realiseerde dat bij de eerstkomende verkiezingen de democraten hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden zouden verliezen, verliet Obama die strategie. Gedaan met bruggen bouwen, tijd om zaken door te drukken. De wet op de ziekteverzekering is het meest tastbare resultaat.

Na de midterm elections was de patstelling compleet. Een republikeins gedomineerd Huis gunde Obama weinig tot niets. Geconfronteerd met radicalen van de Tea Party beweging sloeg Obama er niet in compromissen te sluiten. Het pijnlijke dieptepunt in deze periode waren de besprekingen rond de openbare schuld: het schuldplafond was bijna bereikt; overheidsdiensten dreigden zonder funding te vallen, en democraten en republikeinen raakten er maar niet uit. 

Het is moeijlijk om in te beelden hoe Obama er de komende vier jaar in kan slagen om de diepe kloof tussen rechts en links in de Amerikaanse samenleving te overbruggen. In sé is er immers weinig veranderd: het Huis is nog steeds republikeins. De enige optie voor Obama lijkt me, op dit moment, om vooruit te plannen: om gedurende de volgende twee jaar te timmeren aan het verkiezingsapparaat van de democratische partij, om dan bij de volgende midterm elections te trachten het Huis terug in democratische handen te krijgen. Indien dat lukt, dan heeft Obama de handen vrij om gedurende de laatste twee jaar van zijn tweede, en laatste, ambtstermijn voluit te gaan -- niet alleen op het vlak van buitenlandse politiek (het Israëlisch-Palestijns conflict, Iran), maar ook op dat van de binnenlandse politiek (de schrijnende ongelijkheid, de macht van grote bedrijven, de slechte staat van de Amerikaanse infrastructuur). 

Het lijkt me utopisch, om niet te zeggen onmogelijk, om de verdeeldheid in een samenleving te trachten op te heffen. Verschillen -- zelfs grote verschillen -- in overtuiging zullen er altijd zijn; en maar goed ook. Een democratische maatschappij vereist meningsverschillen; vereist conflict. Ik kan me niet inbeelden dat in de jaren '30, gedurende de hoogdagen van de Keynesiaanse Roosevelt, het Amerika van de jaren '20, met zijn laisser-faire politiek, niet meer bestond, net zoals ik me niet kan inbeelden dat in de jaren '80 iedereen plots neo-liberaal was. 

Elke maatschappij kent breuklijnen. Dat is in Vlaanderen niet anders. Wanneer Bart De Wever spreekt over de politieke vertaling van een grondstroom in Vlaanderen, ontkent hij de pluraliteit van de Vlaamse, en bij uitbreiding Belgische, samenleving. Hij praat over onze maatschappij als een organisch wezen, wiens eenheid hersteld dient te worden.

We dienen op te passen met zulk een retoriek -- in Vlaanderen net zoals in de VS. Er zal altijd een oerconservatief, diepgelovig Amerika bestaan. Het heeft ook altijd bestaan. Wij, de liberals, zullen het ook altijd oneens met hen blijven. 

De Nederlandse schrijver Geert Mak, die onlangs een boek gepubliceerd heeft over het Amerika van vandaag, maakte hierover een interessant punt in de verkiezingsuitzending van het Nederlandse programma Pauw & Witteman: de radicalisering die we de laatste jaren opmerken op het Amerikaanse platteland valt misschien best toe te schrijven aan de gestage uitholling van de Amerikaanse middenklasse. Gezinnen waarin men vaststelt dat ondanks twee salarissen men er toch niet in slaagt de schulden af te betalen; gezinnen waar beide ouders al maanden, misschien zelfs jaren, op zoek zijn naar werk: dat vertaalt zich in een zoektocht naar een strohalm van troost. Het geloof is voor vele Amerikanen die strohalm: het houdt gezinnen en gemeenschappen bij elkaar in steeds moeilijkere tijden. 

Conservatieven zullen er altijd zijn. Oerconservatieven ook. Het enige dat Obama kan doen om de kloof tussen links en rechts Amerika kleiner te maken, is de strijd aangaan tegen de economische ongelijkheid. Om dat te bereiken dienen de Democraten naast de Senaat ook het Huis in handen te hebben.

Franstalige vrienden spraken me gisteren aan over de verkiezingsuitslag in Vlaanderen.  Eén van hen wees me op een paradox: sommige Vlamingen in hun kennissenkring stemmen op N-VA én zijn tegen de onafhankelijkheid van Vlaanderen. Dezelfde paradox werd opgemerkt door de krant De Morgen, die op haar voorpagina uitpakte met negen supporters van de Rode Duivels die vorige zondag het bolletje achter N-VA ingekleurd hadden.

Deze paradox wijst op een mismatch tussen het publieke discours van de N-VA en het eigenlijke programma van de partij. Het kernpunt van het programma van de N-VA is de Vlaamse onafhankelijkheid. Vertrekkende van de 'twee volkeren in één land'-thesis (zie een eerder bericht) bepleit meneer De Wever de verdamping van België. Als een meestertacticus maakt De Wever gebruik van het gegeven 'tijd': stap voor stap creëert hij momentum (zo was de verkiezingsuitslag in Antwerpen een 'keerpunt in de geschiedenis'); stap voor stap vergaart hij macht om zijn uiteindelijke project te verwezenlijken: één staat voor één volk -- een Vlaamse staat voor het Vlaamse volk.

Kijkt men vervolgens naar het discours van De Wever in het publieke debat, dan verdwijnt het onafhankelijkheidssstreven naar de achtergrond. Meneer De Wever spreekt vandaag de dag over 'confederalisme' -- een term die in in vaagheid zijn gelijke niet kent -- en over een 'grondstroom in Vlaanderen' die centrum-rechts denkt. Het federale beleidsniveau belemmert het Vlaamse volk in het verkrijgen van een beleid dat aansluit bij haar waarden en voorkeuren. De federale regering is een belastingsregering; zij fnuikt ondernemerschap; zij staat voor een samenleving van steuntrekkers in plaats van welvaartscheppers.

De Wever's strategie is dubbel: enerzijds verdringt hij het romantische en revolutionaire nationalisme eigen aan de Vlaamse beweging naar de achtergrond (zie het vervangen van onafhankelijkheid door confederalisme); anderzijds koppelt hij op subtiele wijze de communataire breuklijn met de breuklijn tussen rechts en links. Zoals eerder opgemerkt: er is een opmerkelijke correlatie in het Vlaamse politieke debat tussen de socio-economische (links-rechts) en de communautaire posities (Waals-Vlaams). 

Deze subtiele koppeling Waals/links versus Vlaams/rechts, tezamen met het verdoezelen van het in weze irrationale, romantische project van een Vlaamse staat voor een Vlaams volk, kan als een vorm van hypocrisie beschouwd worden. Enerzijds gaat De Wever prat op zijn rechtlijnigheid, zijn duidelijkheid. (Ongetwijfeld verleidt hij hiermee vele Vlamingen die, in wezen, niet echt geïnteresseerd zijn in Vlaamse onafhankelijke.) Anderzijds is De Wever, omwille van strategische overwegingen, bewust onduidelijk over zijn project.

Met dank aan de denktank Liberales ben ik vandaag naar het Gentse afgezakt, waar ik op het literair festival Het Betere Boek genoten heb van enkele interessante gesprekken over onderwerpen gaande van internationaal terrorisme (Paul Cliteur en Naima El Bezaz), over de banaliteit van ons bestaan (Herman Brusselmans), tot de toekomst van Europa (Guy Verhofstadt en Hendrik Vos). Het is over dit laatste debat dat ik het even hebben wil.

Onder deskundige leiding van moderator Paul Goossens spraken Guy Verhofstadt – dezer dagen fractieleider van de liberalen in het Europese parlement – en professor Europese politiek Hendrik Vos over het recente boek geschreven door Verhofstadt en diens compagnon de route Daniel Cohn-Bendit (over wie ik in een eerder bericht geschreven heb). Het boek, getiteld Voor Europa!, is een manifest. Het is een programmatorisch boek waarin beide strijdmakkers hun plannen uit de doeken doen om het halfslachtige Europa dat we vandaag kennen om te vormen in een eengemaakt, federaal Europa.

Guy Verhofstadt, een politicus zoals er meer zouden moeten zijn: vol vuur; vol passie. Voluntaristisch wordt hij vaak genoemd. Niet te houden zodra hij zijn lievelingsonderwerp aanboordt: de Verenigde Staten van Europa. Verhofstadt plaatst zich op het puntje van zijn stoel, grijpt de microfoon en laat hem niet meer los. In zijn pleidooi spreekt Verhofstadt van een nieuwe Conventie – naar het model van de Amerikaanse Conventie van Philadelphia – en een pan-Europees referendum. Op die manier kunnen we over de ruggen van Parijs en Berlijn heen dat federale Europa op poten zetten.

Utopisch! antwoorden velen. Noodzakelijk! weerlegt Verhofstadt. De wereld evolueert. De tijd van de natiestaten is voorbij. China en India; dat is de toekomst; die landen, dat zijn beschavingen, geen natiestaten. De wereld is zo groot (want er zijn nieuwe rijken; nieuwe empires die opstaan) en zo klein tegelijk (want we zijn allemaal met elkaar verbonden). Willen we in de toekomst nog meespelen, dan moeten we wel één worden.

Ik heb veel respect voor de missie die Verhofstadt zichzelf uitgeschreven heeft. Hoewel velen vandaag de dag niet akkoord zijn met zijn ideeën, heeft het pleidooi van Verhofstadt in ieder geval het voordeel van de duidelijkheid. Verhofstadt heeft een haarscherp idee van waar Europa heen moet en hij onderbouwt dat idee met verwijzingen naar traditionele constitutionele theorieën rond federalisme, gelardeerd met voorbeelden uit de Amerikaanse geschiedenis. Verhofstadt beschikt over iets wat vele politici lijken te missen: een visie.

Spijtig genoeg zijn er ook zwakke punten in het ‘project Verhofstadt’. Zo is er het probleem dat het postnationalisme waar Verhofstadt zich op beroept een interne paradox met zich meedraagt: in de roep naar een postnationaal Europa zit de droom van een nationaal Europa verscholen. Verhofstadt wil af van de natiestaten om Europa vervolgens om te vormen in een natiestaat. Natiestaten creëren een onderscheid tussen in en out; tussen ons en de Ander. Europa verhelpt dit, beweert Verhofstadt. Maar is er dan geen Ander buiten Europa? Europa opent oude grenzen (binnengrenzen), maar creëert er ook nieuwe (buitengrens).

Maar het zwak punt waar ik het hier over hebben wil is er één van methode. Verhofstadt pleit voor een federaal Europa. Dat Europa moet op poten gezet worden over de ruggen van de natiestaten heen. Verhofstadt is hier heel duidelijk in. Hij verwacht helemaal geen steun voor zijn project vanuit Parijs of Berlijn, laat staan vanuit Londen. Wat we nodig hebben, is een pan-Europese democratie. Die democratie kan best vanuit het Europese parlement gelanceerd worden (wat het belang van transnationale verkiezingslijsten voor Verhofstadt verklaart). Zodra die pan-Europese democratie sterk genoeg is, zal het mogelijk zijn om Parijs en Berlijn voor een voldongen feit te stellen. Van het ‘intergouvernementele’ Europa, waarin de agenda bij unanimiteit bepaald wordt door staats- en regeringsleiders, zullen we zo een forcing kunnen doorvoeren naar beslissingen bij meerderheid.

Nu, het lijkt me vanuit politiek oogpunt niet verstandig een federaal Europa tegen de natiestaten uit te bouwen. Op een gegeven ogenblik maakte Verhofstadt de vergelijking met de Amerikaanse grondwet van 1787. Ook die grondwet, vertelde Verhofstadt, was niet door alle dertien staten goedgekeurd. Zij die de tekst hadden afgekeurd (Rhode Island) werden voor het blok gezet: aanvaard de tekst, of wordt als een buitenlandse mogendheid beschouwd.

De vergelijking met Europa gaat niet op. Terwijl in de jonge Verenigde Staten van Amerika de kleinste lidstaat dwars lag, zijn het in Europa de grootste en machtigste lidstaten die stokken in de wielen steken. Zelfs indien een meerderheid van lidstaten akkoord zou gaan met een grondwet zoals Verhofstadt die voorstelt (iets dat op zichzelf zeer twijfelachtig is), lijkt het me onwaarschijnlijk dat Duitsland en/of Frankrijk gedwongen zouden kunnen worden zulk een tekst te aanvaarden. Ierland (GDP 156 438 miljoen euro) kan je zulk een loer draaien, Duitsland (GDP 2 770 800 miljoen euro) zeer zeker niet.[1]

Dat gezegd zijnde, lijkt het pad naar een federaal Europa willens nillens langs Berlijn en Parijs te zullen lopen. Duitsland en Frankrijk moeten een federaal Europa zelf willen. Zij moeten zelf aan de kar trekken. De aanpak van Verhofstadt, in dat licht, werkt misschien averechts. Door openlijk de natiestaat aan te vallen; door zelfs niet te proberen zich van de steun van Parijs en Berlijn te verzekeren, lijkt Verhofstadt niet alleen belangrijke bondgenoten te verliezen, maar bovendien ook tegenstanders tegen zich in het harnas te jagen. Zolang natiestaten bestaan – en ze bestaan zeer zeker; de eurozone crisis toont dit elke dag opnieuw aan – moeten zij in elke politieke strategie ingecalculeerd worden. Een categorieke afwijzing van de idee zelf van de natiestaat is dan niet zeer behulpzaam; een benadering die de belangrijke rol van de tijd in rekening neemt, des te meer.

Indien de koers van het lot vandaag naar een federaal Europa wijst (en de eurozone crisis lijkt dat toch aan te geven), dan valt er misschien meer te winnen door stap voor stap kleine overwinningen trachten te boeken, zonder veel kabaal, maar wel tastbaar. Concreet: misschien had Verhofstadt, had hij minder hard tegen de schenen van de natiestaten getrapt, vandaag Commissievoorzitter kunnen zijn (een functie die, Jacques Delors indachtig, toch niet geheel zonder invloed is). Of misschien hadden de transnationale lijsten waar Verhofstadt vandaag voor ijvert al werkelijkheid kunnen zijn. Of – wie weet – hadden er vandaag al euro-bonds kunnen bestaan indien deze niet zo gekoppeld waren aan het project van een federaal Europa.

Deze vragen zijn natuurlijk hypothetisch – zoveel andere factoren spelen een rol, maar ik kan me toch niet van de bezorgdheid ontdoen dat Verhofstadt, ondanks zijn inspirerend voluntarisme, misschien kansen mist door zo radicaal de natiestaten aan de kant te willen zetten. Deze aanpak geeft Verhofstadt’s discours een bijwijlen utopisch tintje; iets dat zijn geloofwaardigheid in het publieke debat in landen zoals Frankrijk niet ten goede komt. De natiestaten bestaan, dus hou je er best rekening mee.

Rik Van Cauwelaert, voormalig hoofdredacteur van Knack, heeft de brief van Jules Destrée heruitgebracht. Voor zij die uit de lucht komen vallen: in 1912 schreef meneer Destrée, een politicus en jurist met socialistische ideeën, een open brief aan koning Albert I. Die brief bevatte een zinsnede die nadien snel beroemd werd: 

Sire, (...) Vous régnez sur deux peuples. Il y a en Belgique, des Wallons et des Flamands ; il n'y a pas de Belges.

Deze 'twee volkeren één land'-thesis werd in latere jaren een klassieker in Vlaams-nationalistische milieus. Ook Bart De Wever aarzelt niet om van het argument gebruik te maken. België, zo wordt verteld, is in het beste geval een accident de parcours, en in het slechtste een Franstalige samenzwering. De doelstelling van de Vlaamse beweging is het Vlaamse volk -- dat altijd bestaan heeft -- te ontvoogden. Het einddoel van deze strijd is een onafhankelijke Vlaamse staat.

Ik heb steeds een dubbel gevoel gehad bij deze Vlaamse 'strijd'. Enerzijds ontken ik niet dat een Vlaamse ontvoogding in het verleden nodig was , al was het maar om het Nederlands op gelijke voet te stellen met het Frans -- een taal die, hoewel niet de iure, in ieder geval wel de facto het maatschappelijk leven domineerde. 

Anderzijds stoor ik me vaak aan het wij zij-verhaal dat onvermijdelijk te pas komt wanneer men spreekt over een Vlaams 'volk'. Zij die strijden voor de Vlaamse ontvoogding lijken zich vaak niet bewust van de performatieve kracht van hun eigen woorden en daden. Een volk, immers, is niet iets dat zomaar bestaat; het is iets dat je al doende -- door middel van politiek in de brede zin van het woord -- creëert. 

Heeft een Vlaams volk steeds bestaan? Uiteraard niet. Wat we vandaag Vlaanderen noemen was in het verleden een lappendeken van regio's (Brabant, Limburg, Vlaanderen...) waarvan delen vandaag in het buitenland liggen (Frans Vlaanderen, Nederlands Limburg...) en die doorheen de geschiedenis nooit een eengemaakt gebied zijn geweest.

Wil dit zeggen dat een Vlaams volk vandaag niet bestaat? Niet per se. Het staat buiten kijf dat onze maatschappij vandaag de Vlaamse maatschappij is. Het publieke debat is een Vlaams debat geworden. Kijk naar de debatten in de aanloop naar federale verkiezingen: hoewel deze verkiezingen georganiseerd worden in gans het land, het federale Parlement het gehele Belgische volk vertegenwoordigt en de federale regering beslissingen neemt voor alle Belgen, worden enkel Vlaamse partijvoorzitters uitgenodigd in de studio van de Vlaamse openbare omroep. Niemand kan er omheen: Vlaanderen -- als collectieve entiteit met een eigen identiteit -- bestaat. 

Impliceert deze vaststelling echter meteen dat een Belgische staat overbodig, of zelfs een bedreiging is? Nee. Zij die het tegendeel beweren stellen een politieke daad. Immers, indien elke identiteit een constructie is (iets dat Bart De Wever niet ontkent), lijkt de keuze tussen de ene en de andere identiteit op het eerste zicht vrij arbitrair. Waarom onze kar achter het Vlaamse en niet het Belgische paard spannen? De motivatie is politiek en niet zozeer cultureel. 

Het is niet toevallig dat er vandaag de dag een sterke correlatie bestaat tussen een rechts gedachtegoed en een pro-Vlaams discours. Het Vlaams Belang staat symbool voor deze correlatie, maar heeft er geen exclusief recht op. Ook rechts-liberale partijen zoals LDD voerden in het nabije verleden een Vlaamse koers en vandaag staat de N-VA -- naast haar Vlaamse lijn -- ook voor een conservatief waardenpatroon en een socio-economisch beleid dat prioriteit geeft aan ondernemingen boven sociale uitgaven (dat Bart De Wever goede vrienden is met Theodor Dalrymple, en zich in zijn politiek gedachtegoed sterk inspireert op Edmund Burke, is dan ook geen verrassing). 

Kijken we dan naar de machtsverhoudingen tussen links en rechts in de twee landsdelen en we zien een Vlaanderen dat overweldigend rechts stemt en een Franstalig België dat overwegend links stemt. Vlaamse partijen die zich rechts situeren van het politieke centrum hebben met andere woorden een electoraal belang in het voeren van een Vlaamse lijn. Omgekeerd zien we dat linkse partijen -- vooral Groen -- vaker de Belgische kaart spelen, omdat hun natuurlijke bondgenoten zich aan de andere kant van de taalgrens bevinden. 

Al het voorgaande lijkt eerder evident. Toch is het merkwaardig dat het argument zo zelden gearticuleerd wordt. Linkse partijen in Vlaanderen (om de sp.a niet bij naam te noemen) slagen er niet in om het Vlaamse discours -- dat ondertussen alomtegenwoordig is -- tegen te spreken. Waarom is de sp.a bang om niet harder tegen het Vlaams-nationalistische discours in te gaan? Is het uit angst om de eigen achterban te verliezen? Is het uit angst voor een electoraat waarvan de grondstroom eerder rechts lijkt te zijnn?

Zelfs indien dit laatste punt het geval is, kunnen linkse partijen er enkel bij winnen door tegen het Vlaamse discours in te gaan. Een linkse kiezer is niet geïnteresseerd in een wij-zij verhaal en gaat in plaats daarvan op zoek naar een partij die pleit voor solidariteit. Partijen zoals de sp.a verliezen vandaag kiezers omdat zij meeheulen met het Vlaamse discours -- een discours dat haaks staat op het linkse gedachtegoed.

Het resultaat van al dit politiek gewoel is een België waarvan de poten steeds verder vanonderuit gezaagd worden. Een Belgische identiteit bestaat in Vlaanderen nog maar amper, wat op zijn beurt de legitimiteit van elke federale regering ondermijnt. De N-VA is bijzonder succesvol in haar poging om België te doen 'verdampen'. Vanuit de Vlaamse regering voert zij een politiek van confrontatie met de federale overheid (waar zij uiteraard zelf niet in zit), en in het publieke debat slaagt zij erin de 'tweevolkeren één land'-thesis algemene ingang te doen vinden.

De VLD probeert de schade die Vincent Van Quickenborne vorige week berrokkend heeft te beperken. In een opiniestuk in de Standaard pleiten Kamerfractieleider Dewael en kamerlid Gwendolyn Rutten voor een alomvattend debat rond fiscaliteit.

Het doet me plezier dat de VLD inziet dat het niet opgaat elk voorstel rond een hervorming van onze fiscaliteit botweg af te schieten. De vraag die we ons wel moeten stellen: deelt de gehele partij de mening van Dewael en Rutten? Interessant is dat deze oproep gedaan wordt door leden van de kamerfractie en niet de partijtop. Hoe denken Van Quickenborne en De Croo hierover? 

Een tweede punt dat aandacht verdient: voor Dewael en Rutten is het pijnpunt van onze fiscaliteit de hoge belastingdruk op arbeid. De oplossing, voor beide liberalen, is niet een verschuiving naar lasten op vermogen (zulk een belasting bestaat al, vertellen Dewael en Rutten ons), maar naar een belasting op milieuvervuiling.

Nu, hogere lasten op milieuvervuiling zijn nodig. Daar bestaat geen twijfel over. Maar is het werkelijk mogelijk het verlies aan belastingsinkomsten dat gepaard gaat met een daling in de lasten op arbeid op te vangen met een verhoging van lasten op milieuvervuiling? 

Zulk een verschuiving kan moeilijk neutraal zijn. Indien onze staat haar begrotingsdoelstellingen wil halen, en dit zonder overheidsdiensten af te bouwen, dan zal er meer nodig zijn dan een milieutaks. Bestaande vermogens zullen meer moeten bijdragen. 

Sinds september 2011 woon ik in Londen. Als student internationale politiek aan de London School of Economics heb ik het geluk gekend deze stad op een onbezorgde manier te ontdekken. Zonder financiële zorgen kon ik met vrienden afspreken in de vele pubs die de stad rijk is; hoefde ik me geen zorgen te maken over een dak over m’n hoofd, over eten op de plank.

Voor vele Londenaren is dat wel even anders. Londen is een stad van contrasten. Arm en rijk wonen hier soms op enkele meters van elkaar. Een gloednieuw appartementsgebouw met sjieke lofts staat naast een verkommerde sociale woningblok. Gentrifiede wijken doorspekt met hippe koffiebars – alles organic, weet u wel – lopen naadloos over in grauwe getto’s. Het publiek verandert plots van hippe, iPhone in de hand dragende dertigers, in kliekjes hoodie-dragende twintigers.

Het officiële Londen-verhaal is er één van geslaagde multiculturaliteit. Londen is de stad waar iedereen elkaar respecteert. De ‘London Dream’, titelde een krant enige tijd geleden. Nergens ter wereld leven zoveel nationaliteiten en culturen probleemloos samen. Naast een maatschappelijk walhalla wordt Londen ook voorgesteld als een economisch mirakel. Burgemeester Boris Johnson – Boris voor de vrienden – treedt vaak naar buiten met cijfers die aantonen hoe Groot Brittannië van Londen afhankelijk is; hoe Londen op zichzelf instaat voor 20 % van het Britse BBP; en hoe de rest van het land Londen maar best dankbaar is. Dat zulke uitspraken veel te maken hebben met Boris’ persoonlijke ambities – geruchten doen de ronde dat hij het premierschap ambieert – staat buiten kijf; dat zulke uitspraken desalniettemin veelzeggend zijn, evenzeer.

Achter deze goednieuws-show gaat echter een veel minder rooskleurige werkelijkheid schuil. Nergens in Europa zijn de kosten voor huisvesting zo hoog als in Londen. Tweekamerflats in niet eens zo bijzondere buurten worden verhuurd voor prijzen die de duizend pond per maand vlot overschrijden. Tel daarbij de kost van een metroabonnement – meer dan zeventig pond per maand voor studenten;  meer dan honderd pond voor de rest van de bevolking, en de stijgende voedselkost, en je komt al snel op een totale som die het inkomen van de gemiddelde Londenaar ver overstijgt. Het resultaat laadt zich raden. Steeds meer Londenaren stapelen persoonlijke schulden op; steeds meer mensen worden gedwongen zich steeds verder van het centrum te vestigen; steeds meer mensen verzeilen kortweg in de armoede.

De jeugdwerkloosheid (16 tot 24 jaar oud) in Londen bedraagt bijna 25%. Meer dan honderduizend jongeren – inclusief hooggekwalificeerde jongeren – vinden geen werk. Vandaag pakte de Evening Standard uit met het verhaal van Debo Ajose-Adeogun, een 24-jarige jongeman uit Stratford (de wijk van het Olympische dorp) met een diploma in de architectuur van de universiteit van Birmingham. Sinds hij afgestudeerd is, heeft Debo al meer dan 250 onsuccesvolle sollicitaties achter de rug. De enige jobs die hem aangeboden worden zijn zogenaamde ‘underskilled’ jobs: jobs als ober, kassier, poetsman. Debo is niet alleen. ‘Underemployment’ is een groot probleem in het Londen – en bij uitbreiding het Groot Brittannië – van vandaag.

Tegelijkertijd is Londen de speeltuin van de superrijken van deze wereld. In de wijken in het westen van de stad – Belgravia, Chelsea, Kensington – nemen de huisprijzen astronomische proporties aan. In tijden van mondiale economische onzekerheid wordt Londen door het grootkapitaal beschouwd als een ‘safe haven’. Miljardairs parkeren hun geld in Londen; ze schaffen zich een mooie negentiende eeuwse Georgian mansion aan; laten het huis mooi verzorgen en bezoeken het zo nu en dan. Wandel door de straten van Chelsea en je ontdekt een spookstad. Lege straten met perfect onderhouden huizen.

Wandel verder naar Mayfair en je hebt de kans de world’s biggest spenders tegen het lijf te lopen. Wat de City of London en Wall Street zijn voor de financiële sector, is Bond Street voor de kunst- en luxesector. Tientallen galerijen, kunstdealers en – veilinghuizen,en boetieks trekken vrouwen in bontjassen en djellaba aan. Ferrari’s met Arabische kentekens; Bentley cabrio’s met oude mannen en jonge blondines – je komt het allemaal tegen in Mayfair. Londen, een stad van contrasten. Aan de ene kant van de rivier hokken de rijken van deze wereld samen; aan de andere kant van de rivier vind je de grootste collectie sociale woningen per vierkante kilometer van het land.

Als de ongelijkheid schrijnend is, is de manier waarop de Britse politiek ermee omgaat nog schrijnender. De Britse conservatieve partij heeft zichzelf als missie gesteld het project van Margaret Thatcher te voltooien. In een artikel vandaag gepubliceerd in de Guardian wordt het mooi samengevat: de staat moet fundamenteel verzwakt worden. In Groot Brittannië verliezen per dag meer dan zeshonderd ambtenaren hun werk. In totaal zijn al 270 000 ambtenaren naar huis gestuurd. Sinds het aantreden van de regering Cameron zijn meer dan een miljoen kinderen geboren die in armoede opgroeien. Bibliotheken sluiten; scholen worden geprivatiseerd; het budget voor gezondheidszorg krimpt. Waarom? Om concurrentie te laten spelen. Het centrale dogma van de Britse conservatieven is het blinde geloof in de private sector. Of zoals Ronald Reagan ooit zei: ‘The government is not the solution to our problem; it is the problem.’

China Miéville, jurist internationaal recht en essayschrijver, bracht onlangs een polemiek uit. In een klein boekje getiteld London’s Overthrown schetst hij een beeld van een pre-apocalyptische stad; een stad die de wereld toont waartoe een ver doorgedreven neoliberalisme leiden kan. Londen is een stad waar men het respect heeft verloren voor al wat publiek is. Private rechten – private eigendom; privaat kapitaal – maakt de dag uit in Londen. Zoals Miéville vermeldt: symptomatisch is Paternoster Square -- het plein voor de London Stock Exchange. Wat op het eerste zicht een publiek plein lijkt (en wat het in het verleden ook was), is in werkelijkheid privaat terrein. We mogen het plein betreden, maar dat is geenszins ons recht. In Londen wordt zelfs de publieke ruimte geprivatiseerd.

Ik wil geenszins afbreuk doen aan het werk dat dagdagelijks verricht wordt door mensen in de charity sector, of de vele mensen die zich inzetten voor hun lokale bestuur. Het probleem waar Londen mee kampt is een te ver doorgedreven dominantie van de financiële sector. De Britse politiek – weze het in Westminster of in de London City Hall – slaagt er niet in een vuist te maken tegen hun broodheren in de City en in Canary Wharf – dat tweede financiële centrum, gebouwd op de ruines van Londen’s oude haven. De zestiende eeuwse Florentijn Nicolò Machiavelli wist het al: wil je een corrupt politiek bestel vermijden, dan dien je als overheid je boven private belangen te verheffen. In Londen en Groot Brittanië lijkt men deze les vergeten te zijn. Private belangen zijn hier publieke belangen.

Woon een jaar in Londen en je leert veel over de wereld. Dag in dag uit is deze stad een les in het belang van een politiek die ten dienste staat van de man in de straat. De 24-jarige Debo uit Stratford die geen werk vindt; het aan lager wal geraakte gezin uit Hackney; de hangjongeren uit Tottenham; de immigranten ‘zonder status’ in Brixton: zij zijn de vergeten bevolking van Londen. Zij zijn de mensen die niet in beeld komen wanneer men spreekt over de ‘London dream’.

Dit voorjaar heb ik een tijd stage gelopen bij een Brits parlementslid. Op het kantoor van de vicevoorzitter van de liberaal-democraten hielp ik het parlementslid met het beantwoorden van e-mails van kiezers; volgde ik het parlementslid in zijn dagelijkse activiteiten en hielp ik met het organiseren van een evenement om geld in te zamelen voor een lokaal project. Wat zijn m’n bevindingen? Wat heb ik geleerd over de Britse nationale politiek?

Een eerste belangrijk punt is de impact van de media. Vaak heb ik me gestoord aan de focus – voornamelijk, het moet gezegd, vanuit de hoek van het partijhoofdkwartier – op de vorm in plaats van de inhoud. Op de vergaderingen van de parlementaire fractie (vergaderingen waarop mensen van het hoofdkwartier proberen in debat te treden met de medewerkers in het parlement), ging het gesprek voornamelijk over de strategie van de partij om ‘on top of the news wave’ te blijven. De eerste opdracht voor de liberaal-democraten in deze regering, het leek, was om duidelijk te maken dat zij een verschil maken. Om die boodschap over te brengen moet de communicatie strak gemanaged worden. Een voorbeeld: wanneer een journalist je benadert met vragen over de begroting (een begroting waarin de hoogste belastingsschijf wordt afgeschaft), zeg dan dat dankzij de liberaal-democraten de armste laag van de bevolking nu geen belasting meer hoeft te betalen. In het kort, de permanente focus op communicatie staat in de weg van een debat over de inhoud.

Een tweede punt is de grote moeilijkheid die de Britse politiek lijkt te hebben met de idee van een coalitie. De noodzaak om compromissen te sluiten tussen de twee regeringspartijen wordt vaak geïnterpreteerd door de media – en, bijgevolg, door het ruimere publiek – als verraad. Deze houding is enerzijds begrijpelijk: het Britse politieke systeem is gebaseerd op polarisatie; het First-past-the-post systeem heeft in het verleden steeds sterke eenpartijregeringen opgeleverd. De huidige coalitie is de eerste coalitie in Groot Brittannië sinds mensenheugenis.

Anderzijds doet de moeilijke verhouding tussen de twee regeringspartijen – conservatieven en liberaal-democraten – toch de vraag rijzen of de polarisatie in de Britse politiek geen nefaste vormen begint aan te nemen. De kloof tussen de linkervleugel van de liberaal-democraten – een vleugel vertegenwoordigd door, onder andere, het parlementslid voor wie ik werkte – en de rechterzijde van de conservatieve partij is van een orde die ik in de Belgische politiek nog niet gezien heb. Terwijl de linkervleugel van de liberaal-democraten alles inzet op sociale rechtvaardigheid, tracht de rechtervleugel van de conservatieven grote delen van het Britse staatsbestel te privatiseren. Concurrentie, zo gaat het refrein, leidt tot meer efficiëntie. Waarom dat principe niet toepassen op de overheid zelf? Het resultaat is een voortdurende druk op eerste minister Cameron om steeds verder te gaan met de privatiseringen. En hoe meer Cameron toegeeft aan zijn rebellerende backbench, hoe meer de verhouding met zijn coalitiepartner onder druk komt te staan.

Tot dusver heeft PM Cameron het spel goed gespeeld. Hoewel zijn conservatieve partij in de polls steevast achter de Labour oppositie aanholt, zijn het toch vooral de liberaal-democraten die de prijs voor regeringsdeelname betalen. In de opiniepeilingen scoren de liberaal-democraten bijzonder slecht. Vertaald in parlementszetels zouden verkiezingen tot een ware slachtpartij leiden: de liberaal-democraten, die nu op 57 zetels staan, zouden herleid worden tot 12 (het moet gezegd, de liberaal-democraten zijn hier het slachtoffer van het First-past-the-post systeem).

De perceptie heerst dat de partij van Nick Clegg er niet in slaagt wat dan ook van haar partijprogramma te realiseren. Eén van de redenen waarom de liberaal-democraten in zee zijn gegaan met de conservatieven van Cameron, was de belofte – opgenomen in het regeerakkoord – dat een referendum zou worden georganiseerd over een hervorming van het kiesstelsel. De liberaal-democraten, die zoals gezegd keer op keer gestraft worden in een meerderheidssysteem, stelden een ‘alternative vote’ systeem voor. Indien aangenomen zou zulk een systeem een grote stap geweest zijn naar een meer proportioneel kiesstelsel. Tot grote ontgoocheling van de liberaal-democraten, en na een negatieve campagne door de conservatieven, echter, heeft het Britse electoraat de hervorming afgewezen.

Het referendum over de ‘alternative vote’ was de eerste van vele teleurstellingen voor de liberaal-democraten. In de twee jaar sinds de verkiezingen van 2010 hebben zij de afschaffing van de hoogste belastingsschijf moeten slikken; hebben zij een gedeeltelijke privatisering van de sociale zekerheid moeten accepteren; hebben zij – tegen hun expliciete belofte in – ingestemd met een verhoging van het inschrijvingsgeld voor de universiteit; hebben zij hun plannen om het aristocratische Hogerhuis te hervormen moeten opbergen én hebben zij een radicale austeriteitspolitiek moeten dulden.

En wat hebben de liberaal-democraten zelf gerealiseerd? Toegegeven, ze hebben de drempel onder de welke je vrijgesteld bent van belasting weten verhogen, en misschien functioneren ze als ‘rem’ op de privatisering- en besparingsdrang van de conservatieve Chancellor of the Exchequer (Groot Brittannië’s minister van financiën) Osborne, maar los daarvan oogt het bilan van de liberaal-democraten in deze regering verre van rooskleurig.

Het resultaat is een partij die in tweeën lijkt te scheuren. De positie van partijvoorzitter en vice-eerste minister Nick Clegg wordt openlijk in vraag gesteld door prominente figuren in de partij (niet in het minst door Matthew Oakeshott – lid van het Hogerhuis en informeel adviseur van Vince Cable, de minister voor ondernemen die steeds vaker als vervanger van Clegg naar voren wordt geschoven).

De breuk in de liberaal-democratische partij lijkt dubbel te zijn. Enerzijds is er de breuk tussen links en rechts, waarbij linksgeoriënteerde parlementsleden zoals Simon Hughes het steeds moeilijker hebben om de palmares van een door rechts gedomineerde regering te verdedigen, en meer rechtsgeoriënteerde partijleden, zoals partijleider Clegg of Vince Cable, die zich niet filosofisch verzetten tegen het pro-vrije markt beleid van de conservatieve partij. Anderzijds is er de breuk tussen de partijbasis en de partijtop, waarbij zij die hun lot verbonden hebben met het lot van de regering (hier komt wederom Nick Clegg in het vizier) tegenover de meer zelfstandige stemmen staan (denk hier, wederom aan Simon Hughes, maar ook Vince Cable, die als bij wonder de storm tot dusver zonder kleerscheuren heeft doorstaan). Hoewel de twee breuklijnen in grote mate samenvallen, zijn er toch verschillen. Vince Cable in het bijzonder staat ideologisch dicht bij Clegg, maar heeft toch een onafhankelijke lijn – los van de coalitielijn – weten te bewaren.

Het is niet duidelijk hoe de toekomst er voor de liberaal-democraten uit ziet. Zoals gezegd, indien er vandaag verkiezingen georganiseerd worden, zou de liberaal-democratische fractie herleid worden tot twaalf leden – een ramp. Dat gezegd zijnde, in twee jaar tijd kan veel veranderen. De huidige crisis was in zekere zin te voorzien. Een partij die het verleerd is regeringsverantwoordelijkheid te nemen, in een regering waarin de breuk tussen links en rechts bijzonder groot is, in een politiek bestel dat niet weet om te gaan met coalitieregeringen, en in een economisch klimaat dat doet terugdenken aan de jaren ‘30… dat een regeringsdeelname moeilijk zou zijn in zulke omstandigheden is dan geen verrassing.

Dat de liberaal-democraten terug recht zullen kunnen krabbelen, is echter verre van zeker. De figuur van Nick Clegg lijkt fataal besmet te zijn door de associatie met David Cameron en – op indirecte wijze – met het radicaalrechtse discours van de conservatieve backbench. Het is moeilijk in te beelden dat de liberaal-democraten met Nick Clegg als boegbeeld de verkiezingen succesvol zouden kunnen doorstaan – ook al zijn ze nog twee jaar ver weg (tenzij de regering valt, wat niet uit te sluiten valt).

Betekent dit dat Nick Clegg een stap opzij moet zetten, en misschien vervangen dient te worden door Vince Cable? Hoewel de verleiding groot is om voor deze optie te kiezen, zijn hier ook grote nadelen aan verbonden. Zal Vince Cable niet in korte tijd hetzelfde lot beschoren zijn als Nick Clegg? Hoe kan Cable, met andere woorden, zijn onafhankelijke positie bewaren, indien hij als partijleider – en bijgevolg vice-eerste minister – mede verantwoordelijk wordt voor het succes van de coalitieregering? De betere optie voor Cable, en voor de liberaal-democraten, lijkt dus de storm uit te zitten met Nick Clegg als partijleider. Dat de liberaal-democraten zullen verliezen in de volgende verkiezingen lijkt een zekerheid; dat de conservatieven zullen winnen, is echter alles behalve vanzelfsprekend.

De Labour partij van Ed Miliband is op dit moment op koers om een parlementaire meerderheid binnen te rijven. Indien zij deze koers kan bewaren, ziet de nabije toekomst voor de liberaal-democraten er niet goed uit. Sterk verzwakt zullen zij terug naar de oppositie verwezen worden. Hun geloofwaardigheid zal sterk aangetast zijn. Indien Labour er echter niet in slaagt een meerderheid te verzilveren, zal de partij noodgedwongen naar de liberaal-democraten moeten kijken.

Ed Miliband is zich goed bewust van de noodzaak om de liberaal-democraten te vriend te houden. In een toespraak verleden week gaf Miliband toe per sms contact te hebben gehad met Vince Cable. Ed Balls, de shadow chancellor, probeert een wig te slaan in de liberaal-democratische rangen door zijn steun uit te spreken voor een belasting op onroerend goed – een parade paardje voor de liberaal-democraten dat zij, in coalitie met de conservatieven, waarschijnlijk niet zullen kunnen realiseren.

Staat een coalitie van de liberaal-democraten en de sociaaldemocraten in de steigers? De optie is zeer aanlokkelijk. Een samenwerking tussen beide partijen lijkt natuurlijker dan de huidige coalitie. Bovendien zou een samenwerking tussen het linkse Labour en de overwegend linkse liberaal-democraten een historische breuk in het linkse kamp ongedaan kunnen maken. De liberaal-democraten zijn het product van het samengaan van de zogenaamde ‘new liberals’ (liberalen die – contra de negentiende eeuwse vrije marktliberalen – wel geloven in een rol voor de overheid in het bevorderen van sociale rechtvaardigheid) en een hervormingsgezinde fractie van de socialistische partij (de social- democratic party) die zich medio de jaren tachtig had afgescheurd van Labour. Indien de liberaal-democraten samenwerken met een Labour partij die zich onafhankelijker opstelt van de vakbonden dan in het verleden het geval is geweest, dan bestaat er een mogelijkheid om een sterk centrumlinks front uit te bouwen in het Britse politieke bestel.

In een best case scenario voor de liberaal-democraten behaalt Labour in 2014 geen absolute meerderheid in het parlement. Labour zal dan naar de liberaal-democraten moeten kijken om een regering op poten te krijgen. Indien de liberaal-democraten daartoe bereid zijn, dan bestaat de mogelijkheid om de Britse politiek fundamenteel te hervormen. Ofwel blijven de liberaal-democraten een onafhankelijke koers varen, en kunnen zij – indien zij het spel goed spelen – hun geloofwaardigheid herwinnen in een context waarin coalitieregeringen de norm worden in plaats van de uitzondering; ofwel kiezen zij voor een meer permanente samenwerking met Labour. Zulk een samenwerking kan in eerste instantie de vorm aannemen van een kartel, om dan in de verdere toekomst tot een samengaan van beide partijen te leiden. Het resultaat zou een centrumlinkse formatie zijn die het klassieke socialisme inruilt voor een linksgeoriënteerd liberalisme – een liberalisme dat sociale rechtvaardigheid centraal stelt en naar de overheid kijkt als de beschermer van een gelijkheid van kansen in plaats van de oorzaak van alle onheil (zoals het rechts-liberale discours in Groot Brittannië de bevolking voorspiegelt).

Indien Labour wel een absolute meerderheid behaalt, zal de druk voor Labour om met de liberaal-democraten samen te werken fel verminderen. Het zal dan moeilijker zijn voor Miliband om een sociaal liberale koers te blijven varen, terwijl de liberaal-democraten zelf veroordeeld zullen zijn tot een (potentieel) langdurig verblijf in de coulissen van de Britse politiek.

Samengevat, wat ik Groot Brittannië toewens bij de komende verkiezingen is een kleine conservatieve partij, een Labourpartij die net niet genoeg zetels verovert om een absolute meerderheid te vormen, en een liberaal-democratische partij die – hoewel veel kleiner dan vandaag – sterk genoeg is om de sociaal liberale strekking in Labour te consolideren.

This evening Daniel Cohn-Bendit came over to King’s College London to give a talk about the future of Europe. For those who don’t know Mr Cohn-Bendit—also known as ‘Danny le rouge’—he is the leader of the Greens in the European Parliament. He’s well known as a former student leader during the 1968 student revolts and has made a career of defending the European project.

Mr Cohn-Bendit’s is a passionate speaker. It is with great enthousiasm that he tried to convince his audience of the need for a unified Europe. For him, the raison d’être for Europe is Franco-German reconciliation. Never before has the European continent known such a long period of peace and prosperity. It is the European integration project that has made this possible, he argues.

It is true that the feeling of ‘never again’ was one of the main driving forces for the project of European integration. Adopting a realist perspective on international relations, the European project can be seen as an attempt to anchor Germany in a wider political order, and to unify the European continent without requiring a hegemon.

However, it seems that the narrative of ‘never again’ is no longer convincing today. Young people, the generation that grew up after the end of the Cold War (perhaps the last direct reminder of the events of WWII), have a hard time imagining a war-torn Europe and are thus less inclined to actively support a project designed to prevent such a war.

One the one hand, the very fact that people are convinced of the impossibility of war is a victory for the European integration project; after sixty years, Europe has realized its founding promise: ‘never again’ war on the European continent. On the other hand, however, this conviction raises important questions about Europe’s future. Can a European Union founded on the premise of ‘never again’ maintain itself in an era in which ‘never again’ is no longer enough to rally support?

If Europe is to stand the ‘test of time’ it will need to re-invent itself. The challenges in that respect are substantial. Putting aside for the moment the difficulties involved in opinion polling on the question of identity-feeling, a recent study pointed out that Europeans have a tendency to either identify themselves with the local or with the global.[1] It is hard to see where Europe fits in that picture. For people with a more communitarian intake, there appears to be more of a feeling of attachment to the national or regional polity; for cosmopolitans, it is hard to argue in favour of a bounded community; these people will more often than not regard themselves as world-citizens.

What argument can there be made for a European integration project; a project that transcends the nation-state yet remains a project with clearly demarcated geographical boundaries? Why prefer Europe over the nation-state? Why prefer Europe over the global level? The argument is difficult to make since several of the arguments commonly invoked in support of Europe can also be used in support of the global level, or—alternatively—be used against it! Think for example of the problem of climate change. Mr Cohn-Bendit tonight argued that we need Europe to tackle climate change. Individual countries can’t make a difference since they are too small. Only united can Europe have a voice that will be heard by the rest of the world. Now, a commonly used argument in support of ‘global governance’ is the need to tackle global problems globally because of the prisoner’s dilemma problem (if we don’t act all together, at least one actor will defect and make the others worse off; a classical idea in rational choice theory). If we accept that argument, then it becomes hard to see why to prefer the European over the national level; both are insufficient.

The conception of European identity being promoted by Mr Cohn-Benditt and indeed most of the proponents of European integration who situate themselves on the left-hand side of the political spectrum is one that draws strongly from cosmopolitan thinking. What defines Europe is an openness towards the Other (think of the discourse of multiculturalism); a respect for values that are deemed universal (think of human rights, the ‘rule of law’, democracy and so on). These are important values. They represent a heritage dating back to the Enlightenment. What they fail to do, however, is define what makes Europe particular. It is, after all, logically quite difficult to define the particular by making use of the universal. If indeed we believe in the universality of these values, we cannot use them as the defining characteristic of the European polity.

It is hard for me to see how the conundrum of Europe’s identity will be overcome. Identities are constructed; political communities are ‘imagined communities’ as Benedict Anderson so eloquently argued—now almost twenty years ago.[2] In my view, his argument tells us two things. First, the ‘construction’ of a European identity will be a political matter. Perhaps there is more value in looking at European identity as something you ‘do’ rather than something you ‘have’. Second, perhaps there is little use in discussing identity as much as we do today. If it is indeed constructed, and if it is indeed more a praxis than a state of being, it is unlikely that we will be able to pinpoint what exactly Europe is.

In that respect, it is interesting to note that the identity debate—at least in political discourse; in academic debate the situation is rather the opposite—has quite a strong anti-Europe bias. It is when trying to question the legitimacy of Europe that the lack of a common identity is invoked. Here, identity is depicted as something static, a precondition for political community as in the nation-state where it was the pre-political people that founded the state.

It seems to me that the notion of identity—as that of culture—is a notion that ought to be treated carefully by political actors, or perhaps better be left untouched entirely. Identity is a malleable concept; it can be used for various purposes by actors on both sides of the political spectrum. For that reason, there might be use in taking off the shelve the good old liberal idea of the neutrality of the public sphere. Why is it that European politics can only be legitimate if there is a common identity underpinning it? Why do we first need to define what Europe is before we can do Europe?

Perhaps we ought to abandon the identity debate all together and instead focus on substantive issues. There are plenty of questions there; questions of redistribution; questions of the role of the market in our societies and so on. Identity is important in one’s self-conception; it defines the position one take’s in society; it defines one’s actions and ideas. It is doubtful, however, that we will come to a clear definition of what constitutes Europe. At closer inspection, however, that might not be such a bad thing after all.

[1] Martin Kohli, ‘THE BATTLEGROUNDS OF EUROPEAN IDENTITY’ (2000) 2 European Societies 113, 122

The Italian labour market suffers from tremendous gap between, on the one hand, a group of employees that enjoy job security (they cannot, or only with great difficulty, be fired) and, on the other, a pool of mostly young people who do not have access to such jobs and are either stuck in unemployment or in low-paid short-term contracts.

This is a dangerous cleavage since it is difficult to formulate an ideologically coherent answer to it. For a believer in the free market, the solution is clear: the Italian labour market is in dire need of  more ‘flexibility.’ The ‘job-for-life’ culture has to end. Jobs in the public sector have to be slashed (be it by a reduction in the amount of employees, the privatisation of public sector companies) and the legal status of public sector employees has to be changed in order to allow such employees to be fired (and hired) more easily. In short, the idea is to apply market thinking to the public sector: if there is less security, employees will be encouraged to work harder.

For people more sceptical towards the blessings of the free market, the straightforward answer when faced with the Italian situation would be to protect the job security currently offered to public sector employees. Here, the problem is not so much the inflexibility of the public sector, but rather the flexibility of the private sector. It is the task of the government to provide a security net, be it in the form of welfare and unemployment benefits, or in the form of actively creating public sector jobs.

I consider myself as being part of the more sceptical camp in terms of my belief in the free market. Even if the free market is a system that manages to allocate scarce resources efficiently (a claim of which I am not entirely convinced), then there still is no guarantee that this allocation of resources will also be just. It is for that reason (to guarantee a degree of fairness in our economy) that the government ought to play an important role in economic life. If we as a society agree on the moral value of, let’s say, equality, then it is the task of the government to protect that value. In short, I believe that a government has the potential of being a force for the good.

That being said, however, we should not fall in the trap of idealising government. Just as government can be a force for good, it can also trigger undesirable effects (be them unwanted, or as the outcome of policies we consider unjust). Coming back to the Italian case, there is truth in the claim that the Italian government is responsible for much of the malaise Italian young people are currently experiencing. By over-protecting the jobs of some, access to these jobs has been cut-off for others. By adopting a policy of government-driven job creation in times of economic downturn, one ends up with a public sector that is disproportionately large in comparison with the private sector. A lot needs to be done to improve the functioning of government in Italy, and it is understandable that many Italians are frustrated by their government.

However, the danger this poses is that Italian citizens, convinced that no good can come from government, have an excessive faith in the free market. Confronted with the malfunctioning of government, one might be tempted to idealise the functioning of the free market. A rotten government, I believe, is fertile ground for a pro-market ideology whereby the debate on economic reforms is cast in binary opposite terms: one is either for the market or for the government or vice-versa.

Phrasing the debate in such stark terms, however, does not allow for the nuance that the Italian situation so much requires. By looking towards the market as the solution to all problems, one (unwillingly?) undermines the potential of the government to be that force for  good I mentioned earlier. The result of such policies might be that, on the one hand, little will change for Italian job seekers and, on the other, that those who still have a job, will lose theirs as well.

I am faced with a conundrum. On the one hand, I am a big supporter of European integration. The idea of former opponents in war coming together and establishing ever stronger economic, political, legal and cultural ties is a unique and commendable project. It seems to bring us closer to Kant’s utopia of a Perpetual Peace than ever before. On the other hand, more and more I realise that European integration has dark sides as well. Unsurprisingly perhaps, it is in times of crisis that these dark sides reveal themselves.

Today countries like Portugal, Greece or Ireland have lost—in international legal terms—their sovereignty. They are no longer in control over their own affairs. Moreover, together with their sovereignty, they have lost their democracy. The citizens of these countries can no longer influence let alone determine the policies of their governments. Regardless of the political ideology of the governing party, the same policies need to be implemented.

These policies are often presented as the only option, the ‘common sense’ option. For years, Greece and Portugal have been spending money they did not have. They lived ‘beyond their means.’ Today the money supply has dried up; bills need to be paid; the people have to give in. Years of austerity lie ahead.

The austerity programmes imposed by the ‘troika’ on Greece and the likes are inspired by what is often referred to as the ‘neoliberal’ ideology. It is hard to summarise what this ideology precisely entails; suffice is here to say that neoliberal policy-makers—the supporters of the so-called ‘Washington consensus’—are convinced that in order to get the economy growing again, the ‘supply-side’ of a country’s economy needs to be taken care of. In the current context, this belief translates into the need to bring the national financial household back in order. Hence the draconic austerity measures that are being imposed. If all goes well, the proposed austerity measures will restore the competitiveness of the country’s economy, which in turn will translate into new investments.

Unfortunately however (putting aside at this point the principled arguments against the Washington consensus), countries like Greece no longer control what is often regarded as the most efficient tool to regain that competitiveness: that of a currency devaluation. If Greece would still control its monetary policy, it could implement a devaluation (meaning that the value of the national currency as compared to foreign currencies would drop; thereby reducing the purchasing power of domestic households, yet at the same time making it cheaper for foreign companies to invest in the concerned country).

If a country cannot put in place a devaluation, the only other option is to ‘sweat it out.’ Wages will have to be reduced by means of an austerity regime that has to be enforced for a long period of time. If a government does not put in place demand-side economic policies, economic theory holds that market forces will drive the national economy towards a new equilibrium between offer and demand for domestic products. If Greece is no longer competitive, market forces will pull Greek wages down in order to restore that competitiveness. This theory (even if it holds) comes at a very high cost. This is what we see happening in Greece today. Thousands of government jobs are being cut, wages have been reduced sometimes to over 50%, welfare benefits have been cut, and so on.

Watching television news and reading accounts of the events in Greece stir up a feeling of severe injustice in me. Why is it exactly that the Greek people are the ones having to pay for this crisis?

As argued by Keynes, in times of crisis it is the task of the government to maintain demand in order to avoid economic catastrophe. The government cannot completely neutralise the effects of a crisis nor can it upkeep demand for an indefinite amount of time. However, it needs to do something to prevent its citizens from being thrown into poverty. The Greek people, however, are being told that there is no room for such Keynesian policies. National debt is at unsustainably high levels (remember the ‘beyond your means’ argument?); hence, the only option is austerity.

This obviously begs the question why that debt is so tremendously high after all. Are the Greek people to blame for this? Arguably not; and even if they are, they are not the only ones responsible. Excessive consumer spending is the illness of our times. It has plagued and continues to plague(!) Western countries. I see two reasons for this. First, the monetary policy of the European Central Bank (ECB); and second, the German policy of wage reduction.

I can be brief on the first reason. The ECB’s sees its main task as one of preventing inflation. It does this by ensuring that there is no shortage of money in the economy (no shortage of ‘liquidity’ in economic terms). Faithful to the monetarist motto that money should never be the cause of economic distress, the ECB has consistently upheld low interest rates, making it cheap for banks to borrow money from the ECB and subsequently cheap for consumers to borrow from banks. This constant growth of the amount of money allowed Greek consumers to pay for their Mercedes cars, thus creating an impression of prosperity. In light of this, it is remarkable (and perhaps extremely worrying as well) to see that the ECB has not fundamentally altered its policies. It tries to ‘print’ its way out of the crisis.

The second reason then. In the European case, the rise in consumer spending was to a large extent to the benefit of Germany, Europe’s biggest exporter. For years the German government has pursued a policy of wage reductions. While in the other eurozone-Member States wages continued to rise, in Germany they did not. This created a competitive advantage for German industries. This led to an increase in investment in German industries, but at the same time a decrease in investment in the industries of Germany’s southern neighbours. As a result, Germany’s export-based industries flourished, selling Mercedes and Siemens products to the southern countries whose pile of debt continued growing relentlessly.

A plausible argument can be made that at least one of the causes of the current eurozone crisis is the predatory behaviour of the German government. Similarly to what has happened between China and the US (whereby China exported wares to the US, which in turn paid for these ware with debt that was financed by China) a mutually dependent relationship was created between Germany and the southern eurozone countries. Portugal, Spain, Italy, Greece and the likes paid for the wares they bought from German companies with debt that was financed by, amongst others, German banks.

Hence, economic growth in Germany depended (at least in part) on the rise of consumer debt in countries like Greece. As soon as one realises this, the argument often invoked by Germany that countries like Greece have lived ‘beyond their means’ suddenly reveals itself as a superb exercise in hypocrisy, for it is thanks to that debt that Germany itself managed to grow.

This brings us back to our initial question: why is it that the Greek middle-class gets presented the bill for the errors of the past; errors that have been Greek, but just as much German or French? A bailout of Greece should not come without a cost for Greece itself, but the relentless imposition of austerity without any prospect of economic growth is unfair. In my view, there are two options: either Greece leaves the eurozone and it is allowed to devaluate its currency, or it stays within the eurozone and it is offered hope by the wealthier countries of that zone. Because of my belief in the benefits of European integration (benefits that, for me, are not purely economical), I radically choose for the second option.

If we acknowledge that Greece’s woes are just as much caused by the Greeks as they are by the Germans or the French, then we must also acknowledge that these same German and French have a moral duty to stand by the Greek people; to offer them hope; to allow the Greek economy to be supported.

I just read some articles on the alleged ‘democratic deficit’ in the European Union. The approach of the authors was ‘interest-based’. The assumption underlying the articles was that policy outcomes on the European level are matters of finding a Pareto efficient outcome (ie, a policy outcome that allows everyone to win). For such matters, it is argued, there is no need for democracy as we know it on the national level. There are no losers, so we shouldn’t ‘politicise’ policy-making in Brussels.

Accepting this premise allows the contributors (I’m talking about Andrew Moravcsik and Giandomenico Majone)[1] to develop an argument in favour of an intergovernmental Europe (Moravcisk) or a Europe as a ‘regulatory state’ in which democratically accountable institutions ‘delegate’ clearly circumscribed functions to the EU institutions.

All of these theories are very much built around the notion of ‘interests’. Policy-making, it seems, is regarded as a process of bargaining between competing interests. There is little room for normative considerations rising above the level of petty selfish interests of the relevant ‘stakeholders’. At the European level, there is no proper political debate; a debate in which ideologies, different conceptions of the ‘good life’ clash. And for the authors I read, that’s a good thing. Europe (the agent) only does what the states (the principles) want it to do, so there is no need for a political debate to develop on the European level.

These theories don’t sit well with me. By assuming that certain policy debates are indeed merely matters of finding a Pareto efficient outcome and thus shouldn’t be dealt with in a political debate, we take away the possibility that opinions and priorities change. What we conceive of as uncontested today might be a matter of contentious debate tomorrow. By ‘de-politicising’ the debate and thus transferring the whole matter to ‘experts’ we essentially decide to replace democracy by a form of ‘enlightened authoritarianism.’ I cannot agree with this. Policy debates on the European level create winners and losers (think of Greece and Portugal or think of the companies that are not allowed to receive state aid by application of the EU’s competition rules). I would even go further and agree that every policy decision is political. There are no such things as ‘expert decisions’ that we consider ‘neutral.’

If we acknowledge that all policy is political (as I think it is) we cannot accept the institutional designs put forward by Majorene or Moravcsik. There needs to be a political debate on the European level on what policies Europe will develop. The argument that the governments present in the Council are they themselves politically accountable doesn’t work for me since these governments are accountable to their national constituencies rather than the European people as a whole.

This brings us to the role of the European Parliament. I have this feeling that ‘simply’ calling for more power for the EP is considered by many as being a proof of a simplistic vision on the ‘democratic deficit’ debate. But is it really? What is wrong—in essence—with a conception of the European Union as a federal body in which laws are decided upon through a cooperation between representatives of its constituent units (the Member States in the Council) and direct representatives of the European citizens (in the Parliament)? I think this is the most straightforward model for the European Union. The fact that it is not politically feasible at this moment does not make it less desirable.

I just had a (friendly) discussion with a friend about gay rights. In a law class she takes, the topic of sodomy was discussed; an analysis was made of a series of judgments of national supreme courts, as well as of a number of human rights tribunals such as the European Court of Human Rights. When she and her classmates read a judgment issued by the Zimbabwe High Court, she was appalled by the discriminatory language it contained. Wasn’t it obvious that gay discrimination is wrong, she asked me? She continued by saying that luckily, we on the European continent, are blessed with a human rights court whose judgments trump those of national courts. The defeated party in the Zimbabwe case would be able to sue the Zimbabwe government before the Strasbourg court. Most likely, the party would win its case.

I’m writing this down because the commitment with which my friend defended the human rights tribunal, and more precisely the ease with which she dismissed the argument that in some countries a large majority of citizens dislike gays and refuse to treat gays equally. Let me be very clear: I am—this actually goes without saying—a strong defender of gay rights. However, what bothers me in this discussion is the ease with which any argument based on the democratic principle is put aside as soon as it goes against whatever a court decides.

There are two fields of tension here that—at closer inspection—really are one and the same. Firstly, the tension between law and politics. The court derives its authority from its legal character. By bringing an issue such as gay rights before the court, politics are put aside and the wise old men will decide on the matter in an objective, well-reasoned way. By means of formal legal reasoning, an outcome will be found.

This, perhaps unfortunately, is a fiction. Nowhere in the language of law can one find a definitive answer to the question whether it can be legitimate to discriminate gays. The text of the treaty prohibits discrimination. However, when is there really discrimination? Interestingly enough, discrimination on the basis of sexual preference is not mentioned in the text itself. Because of this, one needs to look to catch-all categories such as those of ‘political or other opinion,’ or any ‘other status.’ Obviously, it is for the court itself to decide what cases match this category. But the issue is more fundamental than this. Even if the text of the treaty prohibits discrimination on the basis of sexual preference, then it is still possible to argue about the precise meaning of the very word of ‘discrimination.’ For after all, the meaning of that word lies in its use and that use shifts over time. Is discrimination, for example, only a difference in treatment between two equal cases? Or can it also be an equal treatment of different cases?

At face value, the concept of discrimination seems clear and in many cases it will not pose problems. However, it is when a hard case arrives that every term will be tested, that every stone will be turned to achieve the outcome of choice. And that choice, I argue, lies outside of the world of law. When we talk about gay rights, that choice is determined by the moral convictions of the wise gentlemen and ladies deciding on the case before them.

In short, I find it problematic that important societal questions such as that of gay rights (regardless of my own views which—I repeat—are very much in line with the liberal mainstream take on this) are deferred to a court. Instead, these are questions that ought to be determined through a political process, which leads me to the second field of tension, namely that between rights and democracy.

The language of rights is a legal language. Using the language of rights empowers people. When they feel that their rights are trampled upon, they can bring their case before a court. It goes without saying that there is no law of nature that holds that democratic decisions are always in conformity with rights, be them civil or human. However, in my view, the proliferation of human rights discourse in recent decades (a movement which the European court epitomises) has tipped the balance between rights and democracy too much towards the former pole. Perhaps too easily does a court put aside views that are—until further notice—the outcome of a democratic process.

Whether gay should be able to marry ought to be a decision taken by a parliament, not by a tribunal. We, as liberals, can reject the view of most Poles that marriage is a union between a man and a woman; we can even argue with our Polish friends and try to convince them that our view is preferable over theirs. We cannot, however, impose our view by means of a court judgment, regardless of the quality or strength of its legal reasoning.

In my understanding, the task of the European human rights court is to enforce that on which a consensus (or arguably almost a consensus) exists in the countries that have subscribed to the human rights treaty. Its task is not to go beyond that consensus and to become an advocate for social change within the societies over which it has jurisdiction. If it does so, it undermines its own legitimacy, which—in the long run—might make us all worse off.