Supozo, për hir të argumentit, se je brenda një bisede, e cila pavarësisht se po të “bën sens”, ende nuk po të “rri mirë”. Jo faktet mbi çfarë po thuhet, por mënyra si ato janë rreshtuar. Kush flet? Kush përjashtohet? Pse gjëja duket normale?
“Markezi i fjalës” është (uroj) një vend për të menduar ngadalë mbi gjërat që zakonisht na kërkojnë të reagojmë shpejt. Bëhet fjalë për të kuptuar pse disa gjëra duken të natyrshme dhe për të pyetur se kush përfiton nga kjo natyrshmëri.
Anya is live and ready to show you everything. Watch her strip, dance, and perform exclusive shows just for you. Interact in real-time and make your fantasies come true.
âś“ Live Streamingâś“ Interactive Chatâś“ Private Showsâś“ HD Quality
Anya is LIVE right now
FREE
Free to watch • No registration required • HD streaming
Të flasësh do të thotë të përkthesh, por a po flasim të njëjtën gjuhë?
O qytetet e buzës së detit, i shoh banorët tuaj, burra e gra, të lidhur fort me hekura të rëndë në duar e këmbë nga njerëz që kurrë s’do t’a marrin vesh gjuhën tonë; dhe ju s’keni si t’ua shfryni njëri-tjetrit dhimbjet e zemrës dhe mallin e lirisë, veçse me vaj e me ofshama, me rënkime e me lot. Se ata që ju lidhën nuk e marrin vesh gjuhën tuaj, e as ju të tyren nuk e kuptoni.
- Leonardo Da Vinci
Supozo për hir të argumentit, se kohët e fundit je i interesuar më shumë seç duhet për “gjuhën” dhe “të folurin”. Nis të gërmosh e të lexosh vërdallë dhe shumë shpejt hasesh me një mal me fjalë që të ngjethin mishin, si p.sh.: “ETIMOLOGJI”; “SINTAKSË” “MORFOLOGJI” apo “SEMANTIKË”.
Për një çast ti ndalon dhe mendon se mbase do ishte më mirë të kërkoje “Njerëz” në vend të fjalëve…
PĂ«rpiqesh dhe shumĂ« shpejt hasesh me disa emra tĂ« vĂ«shtirĂ« evropianĂ«sh me mustaqe tĂ« trasha, tĂ« cilĂ«t pasi ke nisur t'i lexosh, tĂ« kthejnĂ« prapĂ« nĂ« pikĂ«nisje.Â
Ndoshta do të ishte më e lehtë të fillonim me diçka më konkrete.
Marrim një shembull:
“Ftua” (emër, m, frut).
Shanset janë që kur unë përmend fjalën “ftua”, ti e di se për çfarë jam duke folur.
Le t’a zĂ«mĂ« se dua tĂ« flas pĂ«r njĂ« ftua specifik, pĂ«r atĂ« qĂ« kam ngrĂ«nĂ« nĂ« oborrin e gjyshit kur isha fĂ«mijĂ«.Â
Ishte aq i madh pĂ«r mua, sa mĂ«nyra e vetme pĂ«r ta mbajtur ishte me tĂ« dyja duart. Pastaj ngjyra. ishte njĂ« e verdhĂ« e zbehtĂ«, si e verdha e njĂ« letre tĂ« vjetĂ«r tĂ« lĂ«nĂ« nĂ« diell, me njolla tĂ« lehta kafe nĂ« vende ku lĂ«kura dukej mĂ« e pjekur, njolla qĂ« pĂ«rpiqesha t’i fshija instinktivisht me gisht. Nuk ishte e verdhĂ« e pastĂ«r apo e ndritshme, por njĂ« ngjyrĂ« e rĂ«ndĂ«, pak e shpĂ«larĂ«, qĂ« tĂ« jepte ndiesinĂ« se fruti kishte kaluar kohĂ« tĂ« gjatĂ« varur nĂ« pemĂ« para se tĂ« binte nĂ« duart e mia. Mund tĂ« pĂ«rshkruaj sipĂ«rfaqen, lĂ«kurĂ«n paksa me push, e cila nuk ishte krejtĂ«sisht e butĂ«, por kishte njĂ« teksturĂ« tĂ« imĂ«t tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga gropĂ«za tĂ« vogla, tĂ« thata, qĂ« tĂ« gudulisnin lehtĂ« shputĂ«n e dorĂ«s kur e mbaje. Dhe pastaj aroma. Mbaj mend qĂ« vinte si pĂ«rzierje e rĂ«ndĂ«, e Ă«mbĂ«l dhe pak e çuditshme, gati egzotike, qĂ« dukej sikur mbetej nĂ« ajĂ«r edhe pasi fruti ishte ngrĂ«nĂ«. UnĂ« mund tĂ« tĂ« them se kishte shije tĂ« fortĂ«, e tĂ« athĂ«t, qĂ« tĂ« mblidhtte gojĂ«n menjĂ«herĂ« sapo e kafshoje, e tĂ« linte njĂ« ndiesi tĂ« lehtĂ« mpirjeje nĂ« gjuhĂ« e cila, pasi e kishe pĂ«rtypur, zgjaste edhe pak.Â
UnĂ« mund tĂ« ulem gjithĂ« ditĂ«n e tĂ« vijoj tĂ« pĂ«rshkruaj detajet e kĂ«tij kujtimi qĂ« mĂ« ka mbetur nĂ« mendje nga fĂ«mijĂ«ria. Ajo pĂ«r çfarĂ« jam i sigurtĂ«, Ă«shtĂ« fakti qĂ« kur thĂ«rras kĂ«tĂ« kujtim nĂ« kokĂ«n time, nuk mund ta kopjoj kĂ«tĂ« “ftua” dhe ta tejçoj tek ty njĂ«lloj siç e shoh unĂ«.Â
Ndaj, unĂ« pĂ«rdor gjuhĂ«n. E zbĂ«rthej pĂ«rjetimin tim nĂ« elementĂ«t e tij kyç si madhĂ«sia, ngjyra, tekstura, aroma, shija dhe mĂ« pas t’i jap ty, duke shpresuar qĂ« ti do t’i marrĂ«sh kĂ«to elementĂ« dhe me to do tĂ« rikrijosh nĂ« kokĂ«n tĂ«nde tĂ« njĂ«jtin ftua qĂ« unĂ« mbaj mend.Â
Tani, në mënyrë që ky proces të funksionojë, ne të dy duhet të kemi të njëjtin kuptim përsa i përket elementëve që unë ndava. Nëse ti nuk ke parë kurrë një ftua, e nuk ja ke idenë se çfarë madhësie, ngjyre, forme, arome apo shije ka, atëherë shanset janë që imazhi i përjetimit tim do të jetë i cunguar për ty.
E vërteta është se imazhi që ti ndërton në kokën tënde do të jetë gjithmonë i ndryshëm nga i imi.
Tani imagjino që në vend që të flasim për një frut, nisim të flasim për një përjetim shumë më subjektiv si dhimbja, dyshimi, turpi, faji ose dashuria….
Brenda çdo mendjeje ka mendime që fliten në gjuhën amtare vetëm nga një person. Dhe të flasësh e të dëgjohesh do të thotë të kalosh nga gjuha personale (përjetimi im) në një kod të përbashkët (për ne gjuha shqipe) dhe pastaj në një gjuhë tjetër personale (përjetimi yt).
Përkthimi nuk është kurrë i plotë.
E nëse është kështu, atëherë lind një pyetje tjetër.
Kush është autori? I kujt është imazhi që u krijua në fund? I imi? I yti? Apo mbase i yni? Unë shtova ujin, ti shtove miellin. E punuam bashkë. Por, meqë ti je ai që do ta pjekë dhe unë nuk jam në kuzhinën tënde, në fund je ti ai që do t’ia ndiejë shijen.
Mbase nuk ka nevojë të jetë më e ndërlikuar se kaq.
Gjithsesi….
Në fund të ditës,
Supozo, për hir të argumentit, se po debaton me një person, një mik apo një të afërm. Qëllimi yt është shumë i qartë: të shpjegosh veten dhe pozicionin tënd lidhur me temën. Por në momentin që fillon të flasësh, ndodh diçka e çuditshme. Fjalët të çojnë diku tjetër. Toni i lartë ndryshon kuptimin e asaj që the. Një fjalë e zgjedhur “gabimisht” hap një konflikt që nuk e kishe parashikuar. Papritur debati po shkon në një drejtim që nuk e do dhe për të cilin mbase nuk ndihesh më aq i sigurt. Linja ka rënë
Pas gjithë bisedës ndihesh i lodhur, konfuz, i irrituar dhe mendon: “Nuk desha të thoja këtë”. Këtu lind pyetja: çfarë u tha atëherë, nëse jo ajo që dëshiroje të thoje?
Sepse… diçka u tha. Ky është fakt.
Orë të tëra në kafe, në divan, përballë njëri-tjetrit. Fjalë u nxorën nga goja jote dhe një lloj shkëmbimi mes palëve ndodhi. Njerëz folën dhe njerëz u dëgjuan. Çfarë impakti pati kjo? A të ndryshoi? Si? Kë ndryshoi? Kush mban përgjegjësi për atë që u tha?
PĂ«rgjegjĂ«sia, nĂ« kĂ«tĂ« kuptim, nuk Ă«shtĂ« thjesht morale. Pas njĂ« debati i cili tĂ« la njĂ« shije tĂ« keqe nuk mjafton tĂ« thuash: “Duhej tĂ« kisha folur mĂ« mirë” apo “Nuk duhet ta kisha thĂ«nĂ« atë”. Kjo Ă«shtĂ« sipĂ«rfaqĂ«sore. PĂ«rgjegjĂ«sia fillon diku tjetĂ«r: kur pranon se fjala jote ka jetĂ« tĂ« sajĂ«n, tĂ« cilĂ«n ti nuk e kontrollon. Dikush mund tĂ« tĂ« kujtojĂ« njĂ« fjali qĂ« ti e ke harruar prej kohĂ«sh. PĂ«r ty ajo fjali nuk ekziston mĂ« si kujtim, por pĂ«r tjetrin ajo Ă«shtĂ« ende aktive, ende prodhon efekt. KĂ«tu qĂ«ndron çështja: tĂ« harruarit e fjalĂ«s nuk e shuan atĂ«, vetĂ«m e zhvendos.Â
Prandaj fjala nuk lidhet vetĂ«m me kujtesĂ«n tĂ«nde; ajo vazhdon tĂ« qarkullojĂ« edhe kur ti nuk e mban mĂ« mend. Edhe kur subjekti harron, fjala nuk harron nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n mĂ«nyrĂ«. Shpesh mendojmĂ« se jemi pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r atĂ« qĂ« duam tĂ« themi, por nĂ« realitet jemi pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r atĂ« qĂ« fjala jonĂ« bĂ«n, pĂ«rtej nesh.Â
-”Unë nuk mbaj përgjegjësi vetëm për fjalët që them, por për pasojat që të thënit ka mbi mua.”
Një shembull i thjeshtë, një prind i thotë fëmijës: “Ti asnjëherë s’merr vesh”. Fjali e cila mund të jetë thënë në zemërim e sipër, pa menduar. Por kjo fjali nuk funksionon si informacion; ajo funksionon si një vendosje e fëmijës në një pozicion të caktuar në realitet, si një mënyrë për t’i thënë “kjo je ti”. Kjo është fuqia dhe rreziku i gjuhës. Ajo nuk përshkruan vetëm realitetin, ajo e prodhon atë.
Njeriu është gjithmonë pak i largët nga vetja dhe të kuptuarit e vetes kalon gjithnjë përmes gjuhës. Kur dikush thotë “Nuk e mendova”, “Ashtu më doli”, “E bëra pa vetëdije”, ndoshta kjo nuk është thjesht shmangie. Ajo që quajmë “pavetëdije” mund të jetë mënyra si gjuha ka lënë gjurmë tek ti dhe del, ndonjëherë, pa paralajmërim.
Mbase e vërteta nuk është ajo që thuhet plotësisht. Mbase ajo rrjedh në gabimet e të thënit. Mbase nuk jemi zot të fjalëve që themi, por pasojat e fjalëve që na kanë tejkaluar.
Ne mendojmë se flasim për të shprehur veten “siç jemi”. Por ndodh e kundërta. Është akti i të folurit në vetvete i cili krijon “unin”. Nuk ka një “unë” të fshehur që pret të dalë në sipërfaqe; ai shfaqet vetëm gjatë aktit të të folurit, por edhe atëherë, ligjërata nuk është krejtësisht e jotja. Është e bërë nga fjalë që i ke dëgjuar diku; prindër; miq; ide; fjalime që na duken interesante nga mënyra të foluri që i ke marrë pa kuptuar nga të tjerët. Kur flet, nuk shpik nga e para. Thjesht hyn në një përrua që ka qenë aty para teje. Ne lindim në gjuhën që na vesh.
E megjithatë edhe këtu, diçka nuk përputhet. Gjithmonë ka dhe do të ketë një hendek mes asaj që mendon se je dhe asaj që flet. Ndaj shpesh pasi bëjmë diçka për të cilën pendohemi pyesim veten; “Si e thash un këtë?"; 'Ky nuk mund të jem unë”. Nuk ndodh sepse "gabove", por sepse fjala nuk është kurrë plotësisht e jotja; ajo të çon në vende që nuk i kontrollon plotësisht. Ajo vjen nga vende që ti nuk i kontrollon plotësisht.
Ndoshta këtu fillon përgjegjësia. Jo te kontrolli i çdo fjale, por te pranimi i faktit se fjala jote bën më shumë se sa ti mendon. Edhe kur hesht, je ende brenda saj. Pyetja nuk është nëse flet apo jo. Pyetja është: a je në gjendje ta pranosh që ajo që do të thuash do të jetojë edhe pa ty?
