#zooloji

Genel olarak hayvanların acı hissedip hissetmediği sorusu, hissetmedikleri konusunda ısrarlı olan 17. Yüzyıl Fransız filozofu René Descartes zamanına dek uzanır. Descartes’a göre hayvanların bilinci yoktur, bu nedenle de acının farkında olamazlar. Ancak balıkların fizyolojisi üzerine bilgimiz arttıkça, bir balığın acıya tepkisinin bir insanın tepkisinden çok da farklı olmayabileceği giderek netlik kazanmaya başladı. Balıklar fiziksel olarak zarara yol açan deneyimler yaşadıklarında vücutları, insanlara benzer tepkiler verir; aynı şekilde davranışları da. Hatta 1990’ların sonunda, balıkların derilerinde nosiseptör, yani yaralanma meydana geldiğinde beyne mesaj gönderen acı algılayıcılar bulunduğu keşfedilmiştir.

 Yani balığın vücudu acıya tepki verir ve beyin bunu algılar fakat balığın acı çektiğinin farkında olup olmadığı ise başka bir meseledir. Balık avını savunan bilim insanları, acı hissini veya diğer bilinçli duygu ve algıları beynimizin yüksek derecede gelişmiş neokorteksi sayesinde fark ettiğimizi iddia eder. Balık beyninde neokorteks yoktur, yani acı deneyimliyorsa, bunu insanlardan farklı bir biçimde gerçekleştirmelidir. Kısaca, soruya cevap vermek için, bir balık olmanın nasıl bir şey olduğunu bilmemiz gerekir, bu da bir yarasa olmanın nasıl bir şey olduğunu cevaplamaktan daha da zor olabilir.

Deniz gergedanı (Narval)

Tek boynuzlu at ile balina arasında bir hayvan hayal edin, işte narval buna benzer. En azından erkek narval böyledir çünkü yalnızca erkekler üst çenesinin solundan sola kıvrılan bir sarmal biçiminde uzanan uzun ve düz bir dişe sahiptir. Dişilerin daha kısa dişleri olabilir. Ender vakalarda, denizgergedanının iki dişi vardır fakat böyle durumlarda da aynı yöne doğru kıvrılırlar.

  Darwin, denizgergedanının dişinden büyülenmişti çünkü dişin belirgin bir amacı yoktu. Denizgergedanının dişlerini dövüşürken, buz kırarken veya beslenirken bir araç olarak kullandıkları çok ender görülmüştür. Darwin ve diğerlerinin öne sürdüğü tek iddia, bunun ikincil bir cinsel nitelik olduğudur. Dişi denizgergedanlarının uzun dişli erkeklere yönelip yönelmediği henüz netleştirilmedi fakat erkeklerin, sosyal hâkimiyet kurma ve sürdürme ritüelinin bir parçası olduğu düşünülen ve “diş tokuşturma” adı verilen bir eylemde dişlerini birbirine sürttükleri gözlemlendi.

   William Hartston, Kimsenin Bilmediği Şeyler

Fener Balığı

Gece olduğunda, fener balığı kayalıklarda ya da mercanların arasında saklandığı yerinden çıkar. Herhangi bir ışığa karşı çok dikkatlidir ve eğer ay ışığı çok parlaksa ya da herhangi bir dalgıcın ışığını görürse hemen saklanır. Karanlığın sağladığı emniyetle birlikte fener balığı ışığını, avını bulabilmek, düşmanlarını şaşırtabilmek ve türdeşleri ile iletişim kurmak için kullanır.

 Parlak ışıklar, gözlerinin altındaki büyük organlar tarafından üretilir. Bu organlar, balığın kanına karışan oksijen ve şekerle beslenen ışık saçan milyonlarca bakteriden oluşur. Balık ışığı açıp, kapatabilir ve yiyecek ararken istediği yöne çevirebilir. Ürettiği ışık o kadar güçlüdür ki, otuz metrelik mesafeden bile görülebilir. Fener balığı bir çeşit kepenk görevi gören göz kapakları sayesinde ışığını yakıp kapatabilir.

Fener balığının bulunduğu bölgede yaşayan yerel halk bu balıkları yakalar, ışığın parladığı bölümü çıkarır ve bu bölümü balık avlarken yem olarak kullanırlar. Işık organı balık öldükten saatlerce sonra bile parlamaya devam eder.

  Ali Bolat, Hayvanların İlginç Dünyası

###

Dev mürekkep balığı

  Antik dünyada, hem Aristoteles hem de Yaşlı Plinus bu yaratıklar hakkında yazmıştır fakat bilim camiası varlıklarını on sekizinci yüzyılın sonuna dek tam anlamıyla kabul etmemiştir. O zamandan beri, hemen hemen hepsi ölü olarak yaklaşık altı yüz tür bulunmuştur. Pek çoğu kıyıya vurmuştur, bazıları okyanusta yüzeye çıkmıştır, bazıları da ispermeçet balinalarının midelerinde bulunmuştur.

Canlı bir türün ilk kez keşfedilmesi 2001 yılında, derin suda fotoğraflanması da 2004’te gerçekleşmiştir. Canlı bir dev mürekkep balığının yakalandığı ender durumlarda ise hayvan hayatta kalamamıştır.

  Dev mürekkep balığının kaç türünün olduğunu bilmiyoruz: tahminler bir ile yirmi arasında değişiyor. Nasıl çiftleştiklerini bilmiyoruz. Hangi boyuta kadar büyüyebildiklerini bilmiyoruz; muhtemelen abartılı bir tahminle, dokunaçları ile beraber 20 metreye varan uzunluklara ulaştıkları iddia edenler olsa da ölü olanlar ve yakalananlara bakıldığında 5 metreyi nadiren aşan bir vücutları var. Ne kadar yaşadıklarını bilmiyoruz. Nerede yaşadıklarını bilmiyoruz fakat Atlantik, Pasifik ve Güney okyanuslarında bulundular.

 Ondan daha da büyük ve bir o kadar esrarengiz olan devasa mürekkep balığı sadece Antarktika açıklarında görüldü. En fazla on tanesi diri ve ölü halde bulunan devasa mürekkepbalığının boyutları genelde balinaların midelerinde bulunan dokunaç ve burunlardan yola çıkılarak belirlendi ancak son dönemde bulunan bir devasa mürekkepbalığının gözleri 27 santim genişliğindeydi, yani bir hayvanda görülmüş olan en büyük gözlerdi. Üstelik hayvan canlıyken daha da büyük boyutta olabilirler. Dokunaçlarla beraber maksimum 12-14 metrelik bir uzunluğa sahip olmaları da olası görünüyor.

Zürafaların boyunları neden uzundur?

Eski teoriye göre, uzun boyunlu zürafalar ağaçların aşağıdaki yapraklarını yedikten sonra yukarıdakilere ulaşabilmek için evrimsel bir üstünlük geliştirmişlerdir. Bu teoriye itiraz eden en az üç görüş bulunmaktadır. İlk olarak, zürafanın uzun boynu evrim geçirirken, dünyanın bitki örtüsü bereketli olduğundan alt kademelerde yaprak kıtlığı da yoktur. İkinci olarak, zürafalar yemekleri konusunda seçicilerdir ve tepedeki yapraklar yerine belirli türde yapraklara yönelirler. Son olarak, zürafalar yukarıya uzanarak değil, boyunlarını yatay tutarak yemeye eğilimlidirler.

  Zürafaların uzun boyunlarının yırtıcıları fark edebilme yeteneğini geliştirmek, cinsel çekim sağlamak; uzun bacaklarıyla hızlı koşabilmek, dolayısıyla da zemin seviyesine erişerek su içebilmek için evrim geçirdiğini öneren farklı teoriler de ortaya atılmıştır.

  Fakat bütün bu teoriler detaylı bir biçimde incelenmiş, hiçbirini desteklemeye yetecek kanıt bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Maymunlar izlendiklerini bildikleri zaman davranışlarını değiştirir mi?

Hepimiz izlendiğimizi bildiğimiz zaman farklı hareket etmeye eğilimliyiz; peki maymunlar, insanların kendilerini izlediğini bildiklerinde davranışlarını değiştirir mi? Bu soru, hayvan davranışı araştırmaları açısından önem taşır ve 2010 tarihli bir makalede nispeten cevaplanmıştır. İzlendiklerini bilen bir grup kapuçin maymununun hareketlerini, tasmalarındaki telsizlerle takip edilen bir grup başka maymunun hareketleriyle karşılaştıran araştırmacılar, “Kapuçinlerin takip edildiğinde yalnız oldukları zamanlara oranla daha yavaş hareket ettiklerini, daha çok sıklıkta durup dinlendiklerini veya daha düşük etkinlik seviyeleri sergilediklerini” ortaya koydular. Ancak bu maymunlar davranışlarını fark edilmeyecek biçimlerde değiştirmiştir, radyo vericili tasma takmış olduklarından farklı davranıyor veya araştırmacılara çoktan alışmış da olabilirler.

Dokuz Kemerli Armadillo

  İnsanlar dışında cüzama yakalanabilen tek hayvanın dokuz kemerli armadillolar olduğu sık sık söylenir. Fareler ve Rhesus maymunları da cüzama yakalanabildiği için bu pek doğru sayılmaz ama armadillo, cüzam araştırması için kesinlikle en faydalı hayvandır çünkü vahşi armadilloların yüzde 5’e varan bir kısmı bu hastalıktan mustariptir. Yani armadillolar yalnızca hastalığa yol açan bakterinin değerli bir kaynağı değil, aynı zamanda da olası ilaçlar ve aşıları test etmek için yararlı hayvanlardır. İnsanların ve armadilloların neden bu hastalığa karşı belirli bir yatkınlığı paylaşacak şekilde evrim geçirdikleri sorusu, dokuz kemerli armadillonun eksiksiz genomu ortaya çıkarıldığında muhtemelen aydınlatılacaktır.

Yazar: Özcan Dursun Koenig Ailesinin Rusya’dan Bonn’a Göç Edişi Bu yazıda sizlere zoolog Alexander Koenig ve Almanya-Bonn’da kurmuş kurmuş olduğu Alexander Koenig Müzesi hakkında bilgi vereceğim. Yazı genel olarak bilimin hangi sınıfsal koşullarda gelişebildiği, dönemin mevcut siyasal ve ekonomik koşulların bilimin gelişmesinde nasıl etki edebileceğini bir zooloğun hayatı üzerinden anlatmaya…