#xet

Autor: xetnoinu, 1.02.2026

Warszawskie ferie zimowe to czas Avangardowego konwentu Zjava. Tegorocznym hasłem było: Zjav się, baw się - co celnie uchwyciło atmosferę święta fantastyki i fandomu. Program startrekowy Zjavy znajdziecie w tym wpisie.

Przełom roku mocno mnie doświadczył. O włos a bym z ostrej deprechy zrejterował. Ale już się zgłosiłem do prelekcji, namawiałem na występ RedHatMeg i inne osoby. Otrzymałem też od niej i zaskakującego mnie grona przyjacielskiego niesamowite wsparcie. Moje świeże członkostwo w Stowarzyszeniu Avangarda, organizatora Zjavy, też walnie okazało się przywrócić mnie z popiołów do fanowskiego życia za sprawą kilkorga wspaniałych osób.

Zacząłem swoją przygodę z forum s-f w listopadzie 2005 roku, wraz z polską premierą Battelstar Galactica. W pilocie sztuczna inteligencja obróciła się przeciw swoim stwórcom, dokonując ich atomowej zagłady. Resztki ludzkości udały się w kosmiczną podróż celem ucieczki i znalezienia nowego miejsca w galaktyce.

Od tej pory spaceopery, motywy przyszłości, kosmosu, prosperity, apokalipsy, sztucznej inteligencji w fantastyce były mi bliskie. Tegoroczna Zjava po prostu aż kipiała od tych wątków i była dla mnie po prostu zjaviskowym :) doświadczeniem.

Poniżej opiszę wybrane przeze mnie punkty programu konwentu, na których byłem, plus te które współtworzyłem jako współpanelista lub prelegent.

Piątek

Przedstawienie AI w Star Treku Piotr Domański The_D

W listopadzie wygłosiłem na Imladris prelekcję o AI w Star Treku. Mogłem to zgłosić na Zjavę (bym nie miał roboty z nową prezentacją) ale strasznie chciałem, aby ten temat opracował The_ D. I się udało. :) Piotr jest dokładny, metodyczny i zawsze znajduje ciekawostki, o których nie słyszałem i ma świetną wiedzę. Start konwentu to zwyczajowa burza i napór na akre i sporo osób utyka w kolejce po identy - ale do Piotra po prostu biegli i była bardzo zacna frekwencja, jak na otwarcie. Bardzo mnie ucieszyło, że całkowicie niezależnie, ja i Piotr, identycznie - na trzy podobnie zdefiniowane grupy - podzieliliśmy sztuczne inteligencje w Star Treku.

Jak komputery widzą Nasze emocje? Grzegorz Brodny "Viladrin"

Zgłębiając tematykę komputerową, zawitałem do Viladrina. Treść prelekcji okazała się znacznie ciekawsza od tematu i opisu. Rzeczywiste badania naukowe i różne sposoby mierzenia subiektywnych odczuć ludzi - to była niesamowita porcja wiedzy z niezwykłymi przykładami.

Jak ognia unikaj ognia - BHP na morzu i w kosmosie Adam "Czarny Smok" Pawłowski [Kapitularz], Anna "Smoczyca" Pawłowska [Kapitularz]

Smoki Kapitularza zaprezentowały nie tylko niesamowitą merytorycznie opowieść, zestawiając fantastykę z historią marynarki wojennej, ale też ich kontakt z publicznością to kwintesencja jak profesjonalnie - ale z ogromną miłością do widowni i tematu - robić prelekcję. W przykładach pojawiły się wątki BSG, Ekspansji a w dyskusji także wzmianka o tym, co by było, jakby kompensatory inercji wysiadły na okręcie w Star Treku. :)

Sobota

Łezka do łezki aż będę niebieski (a kolegów zgram na dyskietki) Sloe Smycz [Stowarzyszenie Avangarda]

Sloe przedstawiło przegląd komiksów i świata Rogue Trooper w kontekście nadchodzącej ekranizacji kinowej. Prezentowane zagadnienia o brytyjskich komiksach, niuansach wydawniczych i różnicach w edycjach europejskich i amerykańskich antologii pokazały rejony popkultury całkowicie mi nieznane. Przybliżenie świata tej serii, niezwykle pomysły na dyskietkowy transhumanizm niebieskiego super żołnierza i jego podręcznych dosłownie wojaczkowych kolegów, bardzo mi się podobało.

Cele i środki (Star Trek Adventures 2ed) Eiree

Przemieszczając się po korytarzach Zjavy, między parawanami, skryli się goście Eiree. Byli totalnie pochłonięci przygodą rpg, czyli dobrze się bawili.

Stowarzyszenie Avangarda - jak to jest być w klubie Paweł Dąbrowski "Fluor" [Stowarzyszenie Avangarda]

To punkt programu zachęcający do przystąpienia i wsparcia działań Avangardy. Pozornie nudny temat zamienia się w sprytny miks rzeczowych informacji formalnych, z ciekawymi danymi liczbowymi oraz interakcją fluora z osobami już członkowskimi zgromadzonymi na sali - by ciałem i duchem, byli żywymi dowodami, że przystąpić warto. Działa. :)

101 sposobów na śmierć w kosmosie Zbigniew Zych "Zed" [LMPublishing]

Kolejna z kosmicznych prelekcji na jakiej byłem skupiała się, oprócz wymiaru świetnych przykładów z fantastyki (była Ekspansja), na odnotowanych potencjalnych zagrożeniach z rzeczywistych doświadczeń ludzkości na orbicie.

Śmiałe przygody tam, gdzie nie dotarł żaden człowiek: o Star Trek Adventures Jakub Zapała [Copernicus Corporation]

Niestety, nie mając zdolności bilokacji, nie mogłem być na tym spotkaniu. Na otwarcie łez niedawno Eiree i fluor przeprowadzili z Jakubem trzyczęściowy, bardzo interesujący, wywiad na temat tajników tłumaczenia Star Trek Adventures i innych fantastycznych zagadnień dotyczących gier fabularnych w Polsce. Tu: część pierwsza, druga i trzecia.

Kobiety na końcu świata Ewa Tomaszewicz [Whosome / Stowarzyszenie Avangarda], Magdalena Stonawska [Whosome], River Rawińska [Whosome]

Znakomity panel, w którym dokonano próby rekonstrukcji, na podstawie współczesnej literatury oraz przykładów z seriali i filmów, obrazu cech, motywacji, drogi życiowej w skali prywatnej oraz zbawczo-proroczo społecznej współczesnych postaci kobiecych w progresywnych tekstach kultury.

Turniej klingońskich przekleństw Paweł Dąbrowski "fluor" [Pierwsza Dyrektywa Fluora]

Wielki powrót po latach legendarnej formuły turnieju przekleństw klingońskich wymyślonej przez fluora.

Warto dodać tu ciekawostkę. W słynnej publikacji dr Agnieszki Urbańczyk "Utopia jest sprzedawana oddzielnie. Polityczność science fiction w recepcji fanowskiej na przykładzie Star Treka" (2021) autorka wielokrotnie przedkłada wartość odbioru uniwersum jako makrometafory współczesności i ewidentnie deprecjonuje aspekt eskapistycznego, rozrywkowego odbioru - jako tego sposobu mniej właściwego, czasem nawet, w sugestii, odbioru po prostu gorszego, niekreatywnego, z męskiej percepcji tzw. kustoszy czy producentów wiedzy. W tym kontekście wspomina TrekSferę (s. 460-461).

W 2013 roku w czasie TrekSfery Dagmara Kwitek w prelekcji Filozoficzne aspekty zawarte w TOS jako rzecz oczywistą i niepodlegającą dyskusji traktowała pozytywny stosunek serialu do rzeczywistości amerykańskiej. Przypisywała serialowi afirmację polityki USA, którą umożliwiać miała figura pozytywnie przedstawianej Federacji, kontrastowanej z obcymi rasami. Prelegentka zdawała się jednak nie zauważać, że to właśnie fikcyjne kultury kosmitów, ich struktury i problemy - nie zaś Federacja - często stanowiły odbicie amerykańskiej rzeczywistości lat sześćdziesiątych. W gruncie rzeczy jednak nawet ten głos znikał wśród nagromadzenia paneli dotyczących zwierząt domowych na pokładach statków, pornoparodii, promieniowania czy prędkości światła, nauki języka klingońskiego, konkursów wiedzy o uniwersum czy turniejów przeklinania po klingońsku.

Tak. To był turniej fluora. :)

W Zjavowym wydaniu w wielkim stylu do finału przeszły dwie kobiety, a zwyciężczynią została Ewa Tomaszewicz, współzałożycielka Whosome, która z powodzeniem, dzięki teatralnej, błyskotliwej autokreacji, wygrała, gromiąc wcześniej humorystycznie puste krzesło w swojej drodze na ring - czym zasłużyła na przydomek Ewa "Demolka" Tomaszewicz. ;)

Turniej klingoński fluora jest bardzo inkluzywny, nie wymaga jakiejkolwiek wiedzy o Star Treku. Wszystko co jest potrzebne czyli słowa, i jak je wymawiać oraz proste reguły gramatyki są podane i zapewniają uczciwą zabawę a przy okazji pokazują pasję światowego fandomu w tworzeniu i rozwijaniu sztucznego języka czyli klingońskiego. A fluor prowadzi to tak elegancko, że wyobraźni widowni pozostawia, jak na polski należałoby przełożyć te słowa klingońskie, już tak na serio ostre.

Ziemia jest płaska, czyli prawdziwe teorie spiskowe Marek Kozłowski [Rzucaj Nie Gadaj]

Rzucające na kolana prelekcyjne show. Pełna sala i pełna podłoga - widownia w obowiązkowej folii aluminiowej na głowie, by chronić się przed siłą perswazji prelegenta, udowadniającego eksperymentalnie, piłeczką, wodą i miseczką, że na pewno Ziemia jest płaska. I najgorsze jest to, że mnie przekonał. :)

[Star Trek] Wstęp do kultury Ferengi Zuzanna Patkowska "RedHatMeg"

Ach co to była za prelekcja. Bardzo nietypowa, bo RedHatMeg połączyła w niej trzy kanony. Ten pierwszy to kanon alfa, czyli precyzyjnie wydobyte z dialogów serialowych okruszki wiedzy o kulturze Ferengi. Ale to dopiero początek. Meg dodała do tego jej oszałamiającą wiedzę z zakresu kanonu beta czyli informacji z wszelakich wydawnictw dotyczących kultury Ferengi. Jakby tego było mało przedstawiła to jako spójny i całościowy obraz przez pryzmat swojej wieloletniej (headcanon) nerdowskiej miłości do tego gatunku.

Powiem tak. Myślałem, że o Ferengi sporo wiem. A się okazało, że nic nie wiem i jak wiele osób bardzo nie doceniłem tej rasy i sposobu w jaki ją rozwijano w serialach.

Rate-An-Engineer Eiree, Ewa Tomaszewicz [Whosome/Stowarzyszenie Avangarda], Kira Nin Nadolnik [Whosome], Paweł Dąbrowski "fluor" [Pierwsza Dyrektywa Fluora], xetnoinu

To już fandomowa panel-instytucja. Eire wybiera załogę marzeń, zapraszając kilkoro trekowych osób. Tym razem to były ekipa z Whosome i Avy. Nowością było elektroniczne głosowanie widowni. Wygrała moja klingońska ulubienica, ale o włos. Zaskoczyło mnie w tej edycji, jak stale wzrasta popularność i wiedza o Lower Decks, co bardzo cieszy. Animacje Treka są cały czas niedoceniane w Polsce.

Najśmieszniejsze komputery popkultury Marta Kalinowska "Naima"

Prelekcja Naimy idealnie wpisała się w moje zainteresowania. Było niezwykle ciekawie i dla widowni młodszej, gdzie często trzeba było tłumaczyć, czym są pradawne technologie sprzed smartfona :) ale i starsze pokolenie bywało zaskoczone wyszukanymi przykładami. Komputer zasilany maszyną parową będzie ze mną już na zawsze. Podobnie jak widzenie na filmach jak kolejni wielcy ekranowi hakerzy stukają tylko w ... spację. ;) Pojawił się w prelekcji kilkakrotnie Lem, ale i motyw uniwersalnego kabelka i możliwości podłączania się filmowych herosów do każdego urządzenia obcych. I oczywiście były komputer ze Star Treka a nawet Uhura. Serce roście.

W poszukiwaniu herbaty w popkulturze Kira Nadolnik [Whosome] Magdalena Stonawska "Lierre" [Whosome]

Niezawodne Whosome podjęło się utkania podróży poprzez literaturę oraz filmy i seriale pokazującą odmienne konteksty zwyczaju picia herbaty. Przystankami były i kolonialność i azjatyckość ale i intymność, gościnność i troska - składające się na herbaciane uniwersum. Trekkerskie serce biło na tej prelekcji mocniej, dzięki Kirze. Zostało dostrzeżone w serialu Discovery to, co zawsze podkreślam, ciekawe wątki i szczegóły trzeciego planu. Tu było tym przypomnienie herbacianej podwaliny miłości T'Riny i Saru. Przywołana została też niezwykła scena Worfa mówiącego o herbacie w serialu Picard, no i oczywiście było o zwyczajach samego łysogłowego kapitana. Bardzo ciekawym elementem tej prelekcji było podkreślenie roli materiałów i sposobu wykonania herbacianych serwisów w kontekście opowiadanych w serialach historii. To już bardzo kompleksowe i pogłębione ujęcie.

Niedziela

Czy już się szykować na Post-Apo? O bliskości zagłady w nowoczesnej historii Daniel Jurkiewicz "Pumba"

Ta prelekcja mnie zaskoczyła. Praktycznie akademicka precyzja i bardzo, ale to ekstremalnie przejrzyście wyłożone tezy, fakty i argumenty. Bardzo czekam na obiecaną przez prelegenta książkę, która się pisze - bo w ciemno już wiem, że to będzie hit i obowiązkowa pozycja w domowej bibliotece. Zestawione fakty i nakreślony kontekst historyczny bardzo daje do myślenia. Skala wydarzeń, kiedy świat stał już na progu zagłady nuklearnej, ale jakimś cudem tego uniknął, jest zatrważająco duża. To była obok prelekcji Feneko (na Coperniconie i TrekSferze Imladris dwa lata temu na temat woke w Star Treku) najbardziej precyzyjna, źródłowa i faktograficzna prelekcja jaką widziałem na konwentach.

Co nam zgotuje przyszłość? Świat w animacjach Star Treka xetnoinu

Jak już wspomniałem o włos byłem od odwołania prelekcji. Miałem odrzut od Star Treka i fandomu bardzo mocny. Przeszedłem fankurację poprzez stare filmy SF, jakie zainspirowały twórcę Treka do The Cage. Uświadomiłem sobie ponownie, że nie byłoby TNG bez TAS. Nie ma Treka bez holodeka. I nie ma Treka bez komputera pokładowego z TAS, który działa dokładnie jak ten z TNG.

Animacje są traktowane często jakby nie istniały, jakby nie pokazywały niczego ciekawego, że są wtórne. To całkowicie błędne spojrzenie. Animacje Treka przechodzą teraz swoją złotą erę - nigdy nie było ich tak wiele ani nie miały takiego znaczenia dla na przykład mechaniki temporalnej w Treku. One też często są odważniejsze w pokazywaniu szalonych pomysłów kosmogonii, odwróconych strzałek czasu, wszechświatów tworzonych przez magię. W szalonej prelekcji sprzedałem widowni rekordową nawet jak na mnie liczbę zagadnień i mam nadzieję, że zainteresowałem tym nurtem uniwersum. Szczególnie podkreślilem, że nawet serial dla czterolatków Star Trek: Scouts kryje w sobie głębokie pokłady nerdostwa jego twórców i możemy go z dumą oglądać, jak klopsikowa planetoida pędzi zniszczyć ośrodek szkolenia Zuchów a oni bronią się kosmicznym widelcem.

Stwórz własną kartę hanafuda!🎴Kosmo (Kooperatywa Otwarte Karty)

Prelekcja połączona z warsztatem. Kosmo tłumaczy zawiłą historię kart pomiędzy Japonią, Chinami a Portugalią oraz jak kody kulturowe powodują, że na karcie zwierząt, owych stworzeń może nie być i czym jest karta ze spalonymi tostami. ;) W części praktycznej próba samodzielnego zaprojektowania karty lub zestawu przy dźwiękach klimatycznej muzyki.

Kooperatywa, w składzie Kosmo, Kacper i Herbaciarz (tym razem bez Feneko), dzielnie uczyła sposobów gry z użyciem ich autorskiej europejskoprzyjaznej Otwartokartowej talii przez wszystkie dni Zjavy w gamesroomie.

Uczciwie powiem, po prelekcji Kosmo, z części artystycznej grzecznie uciekłem, mając na uwadze mój brak talentu plastycznego.

Moje konwentowanie zakończyłem na hali wystawców, długo rozważając z Margo z Avangardy, co to mi się pominęło w mojej prelekcji i co zapomniałem i nie zdążyłem powiedzieć w zakresie wizji przedstawienia człowieka w przyszłości w animacjach Star Treka.

Podsumowując

Konwent uważam za bardzo udany. Świetny program, organizacja i ta niepowtarzalna atmosfera entuzjazmu i nerdozy rozgrzewane tym silniej im większy mróz trzaskał wokoło. Do zobaczenia za rok. Bo rozumiem, że po przeczytaniu mojej ściany tekstu, choć trochę Was zachęciłem.

.

Powrót do wpisów o Treku

.

Powrót do listy nierecek :)

From Star Wars: Doctor Aphra Vol. 2 #013, “Guest of Honor”

Art by Minkyu Jung, Victor Olazaba and Rachelle Rosenberg

Star Trek: The Original Series - o serialu

Sezon 1

Idź do sezonu pierwszego

Sezon 2

Idź do sezonu drugiego

Sezon 3

3x1 Spock's Brain

3x2 The Enterprise Incident

3x2 - Pierwsza Dyrektywa Fluora

3x3 And the Children Shall Lead

3x4 Is There in Truth No Beauty?

3x5 Spectre of the Gun

3x6 Day of the Dove

3x7 For the World is Hollow and I Have Touched the Sky

3x8 The Tholian Web

3x9 Plato's Stepchildren

3x10 Wink of an Eye

3x11 The Empath

3x12 Elaan of Troyius

3x12 - TSF FB Mariusz Miniszewski

3x13 Whom Gods Destroy

3x13 - Pierwsza Dyrektywa Fluora

3x14 Let That Be Your Last Battlefield

3x15 The Mark of Gideon

3x16 That Which Survives

3x17 The Lights of Zetar

3x18 Requiem for Methuselah

3x18 - Requiem for Methuselah i trzy inspirowane nim fabuły - podcast USS Phoenix ∆

3x19 The Way to Eden

3x20 The Cloud Minders

3x21 The Savage Curtain

3x22 All Our Yesterdays

3x23 Turnabout Intruder

TOS - recenzja całego serialu - Ledsbourne

TOS - recenzja całego serialu - Pierwsza Dyrektywa Fluora

TOS - recenzja całego serialu - MeLena ∆

Interesujące linki

Filmweb - Dear_Prudence o serialu TOS

jestkultowo.pl - o serialu TOS

naekranie.pl YT - Kiedyś na ekranie - TOS

krytykapolityczna.pl - Kogo zbombardowałby kapitan Kirk?

Czołówka TOS sprzed remasteryzacji serialu z polskimi napisami.

encyklopediafantastyki.pl - o serialu TOS

.

Powrót do listy nierecek ;)

Nierecka, Star Trek: Enterprise, Fortunate Son 1x10, Horizon 2x20

Autor: xetnoinu, 10.05.2026, Discord USS Phoenix

Obejrzałem odcinek ENT - Fortunate Son pod kątem pytania, kiedy skończył się na Ziemi kapitalizm a kiedy zaczęła się nowa ekonomia, której apogeum oglądamy w TNG. I w sumie odcinek daje więcej nowych pytań niż spodziewanych odpowiedzi.

Ludzkość przez 88 lat od Pierwszego Kontaktu do lotu NX-01 rozwiązała problem głodu i biedy. Nie ma jeszcze replikatorów z TNG dostępnych nieomal w każdej kajucie na prostym poziomie a w specjalnym w dziale dla przedmiotów bardziej zaawansowanych.

Z fabuły odcinka ENT wynika, że żywność w kosmosie ma kilka źródeł. To: zapasy, żelazne racje, pełny recykling wody z układu kanalizacji i odpadów oraz jakaś sekwencjonowana żywność. Prawdopodobnie coś z dwu poprzedzających replikatory TNG technologii czyli resekwensery białek czy syntezatory żywności. Te ostatnie prawdopodobnie są na ENTku z bardzo ograniczonym menu. Resekwencja białek, pamiętam, jest w jednym z dialogów Tilly na Discovery, gdy mówi, jak trudne jest ich programowanie. Zatem w owych 88 latach na pewno Ziemia wynalazła proste syntezatory żywności.

W odcinku okręt transportowy wiezie z niskim warp rudy dilitu. Sam NX-01 też z tego korzysta czyli Ziemia pozyskała lub wynalazła technologie energetyczne związane z dilitem i je rozwija.

Z dialogów kapitanów transportowca i Enterprise'a wynika, że minimum dwa pokolenia taki sposób transportu z niskim warp jest stosowany. Załóżmy, że te 88 lat to trzy pokolenia. Długość życia powinna wzrastać więc jest realistyczne założenie więcej niż obecne 25 lat na pokolenie. Czyli troszkę ponad 29 lat.

Mamy informacje, że po Trzeciej Wojnie Światowej w dwa pokolenia pokonano głód. To byłoby około 2111 roku owe pokonanie problemu żywnościowego Ziemi. Okręt Horizon, na którym urodził się Mayweather, jest w służbie i to jest twarda data, od 2102 w ramach Earth Cargo Service. Jest logiczne zatem, że działająca flota transportowa dostarczająca dilit przyczyniła się do wsparcia energetyki Ziemi oraz dzięki temu przyczyniła się do wsparcia żywnościowego z pomocą urządzeń syntezujacych żywność, z pewnością energochłonnych.

Jest też w odcinku enigmatyczna informacja o wyżu demograficznym. I że utrata kontaktu z koloniami typu Terra Nova to był problem. Nie za bardzo wiadomo, czy to jest wyż na owych powolnie sunących się okrętach transportowych czy, co bardziej prawdopodobne, wyż planetarny związany z okresem odbudowy społecznej i gospodarczej po Trzeciej Wojnie Światowej.

Wracając do motywacji działania ludzi na tych okrętach transportowych, to jest kolejny problem. Z jednej strony jest dbałość o ładunek i jakby chęć zarobienia np na lepszy silnik. Ale to wprost nie pada. Jak słusznie zwrócił mi uwagę Fluor kapitan transportowca krezusem nie jest. Flota Cargo nie jest częścią Gwiezdnej Floty - chyba. W odcinku pada nawet zdanie Mayweathera, że nie wyobraża sobie ojca przyjmującego rozkazy z Gwiezdnej Floty.

Tu zresztą pojawia się kolejne zagadnienie. Od kiedy ona istnieje - ta ziemska Gwiezdna Flota?

Sama Zjednoczona Ziemia powstała na rok przed startem NX-01 czyli w 2150 roku. Choć i to jest podane enigmatycznie, że ostatnie struktury na Ziemi się w tym roku dołączyły i z tego nie wynika, kiedy powstała tak na pewno.

Zatem to nie struktura znana nam jako Zjednoczona Ziemia ani Ziemska Gwiezdna Flota odpowiadają za cud odbudowy po zgliszczach Trzeciej Wojny i okresy chaosu po niej, związanego z problemami popromiennymi. Natomiast Earth Cargo Service tak, przyczyniło się przez dostarczanie rudy dilitu.

Zacytuję tu ciekawy opis z MA:

W pierwszej połowie XXII wieku najbardziej znaczącą obecnością człowieka w kosmosie poza samym układem słonecznym byli boomerzy, niezależni handlarze, którzy utworzyli flotę handlową, korzystając z prymitywnych, pokoleniowych statków kosmicznych, których podróż między miejscami przeznaczenia zajmowała lata. Choć nominalnie podlegali oni Earth Cargo Service, z samej swojej natury boomerzy byli pionierami, bez żadnego realnego nadzoru ze strony Ziemi i zazwyczaj sami zajmowali się swoimi sprawami. W pewnym sensie te małe (z około dwudziestoma członkami załogi na zwykłym frachtowcu klasy Y) i mobilne społeczności okrętowe można było postrzegać jako swego rodzaju „kolonie”. W drugiej połowie XXII wieku, wraz z upowszechnieniem się szybszych napędów warp, czas podróży między miejscami przeznaczenia skrócił się z lat do miesięcy lub tygodni, a oficjalne okręty Gwiezdnej Floty Zjednoczonej Ziemi po raz pierwszy stały się rzeczywistością. Niezależny, pograniczny styl życia boomerów stopniowo zaczął dobiegać końca.

Smutny z tego jest wniosek. Kosmiczni boomerzy to jakby stracone pokolenia pionierów. Byli niezbędni, by dostarczyć na Ziemię dilit. Dilit jako katalizator niezbędny w produkcji energii, energii potrzebnej do postępu technicznego w skali międzyplanetarnej a tym samym sami byli przyczynkiem do tego, że stali się niepotrzebni.

Hipotetyzujac, pierwotnie Earth Cargo Service był zatem koordynatorem inicjatywy prywatnej przewoźników, których profit musiał pokrywać koszty budowy okrętów i życia na nich. W kosmosie zbędny konsumpcjonizm nie istnieje, stąd wykształciła się taka specyficzna grupa społeczna, bez w sumie terytorium i przynależności w starym ujęciu państwowym.

Można domniemywać, że w obliczu instytucjonalnej Gwiezdnej Floty, rozwijającej technologię i współpracę z innymi światami Earth Cargo Service stała się powoli reliktem bez zleceń.

W teorii ekonomii jest typ działalności, który nie jest nastawiony na zysk a jedynie na takie działania jakie zapewniają statutowy cel członków. To byłaby spółdzielnia, z tym że jej cel to zapewnienie działania floty transportowej ale w znaczeniu miejsca do życia i jakiegoś celu w tym życiu.

W rozmowie na discordzie Krogulec zwrócił mi uwagę, że okres po Trzeciej Wojnie Światowej przed nastąpieniem gospodarki typu TNG ma cechy socjalizmu w niedoborze. I ma to sens jako etap przejściowy do owego, żartobliwie nazywanego, luksusowego komunizmu TNG.

Szkoda, że temat space boomerów poza ENT nie wróci. Nie wiemy jak skończyli. Młodzi może uciekli. Ale starsze pokolenie jak skończyło?

Odcinek SNW o Sehlacie co zjadł swój ogon - ma bardzo przykry przykład losu ziemskich kosmicznych samotników. Tam elita naukowa i intelektualna wysłana z Ziemi na okręcie pokoleniowym zdegenerowała się do poziomu kosmicznych pozorantów i piratów. Czy ten młody pierwszy oficer transportowca z tego odcinka to przykład takiego kierunku rozwoju kosmicznych boomerów?

Włączam odcinek Horizon. Jedyny w którym powraca temat space boomerów. Pierwsza sprawa. Inny kolor mundurów. Fiolet z pierwszych odcinków przeszedł nawet nie w granat tylko lazurowy niebieski.

Kolejne zaskoczenie. Tyle razy słyszałem hejt na płacz postaci w Discovery, że prawie uwierzyłem, że w starym ST tego nie ma. Tymczasem mamy tu scenę szczerego płaczu Mayweathera po stacie ojca. To naturalna bardzo scena i może dlatego tego nie pamiętałem.

Odcinek ma w sumie ciekawy punkt wyjścia. Jest to statek pokoleniowy z rodzinami na pokładzie. Tu urodzonymi ludźmi. I jest moment zmiany dowódcy po śmierci dotychczasowego. Czy sukcesja po synu a nie po kompetencjach jest właściwa? Ale odpowiedź nie padła.

Scena projekcji starego filmu jest zachwycająca, bo nieoczekiwanie sama stała się retro. Doświadczenie kina po pandemii to prawie jak chodzenie do opery czy filharmonii. To nie jest już powszednie zbiorowe doświadczenie. A tu jak dawniej - pogaduchy, komentarze, popcorn i T'Pol wpatrzona w komórkę, wróć, padda. ;) I ruszyła dłońmi popcorn. Co za poświęcenie. 🙂 Sama scena filmowa z ożywianiem mózgu w humorystycznym nawiązaniu do słynnego odcinka TOS.

W odcinku ciekawe dialogi.

Wiesz, jak teraz trudno jest znaleźć załoganta? Nikt nie chce holować ładunków. Wszyscy chcą być odkrywcami z podróżować z prywatnym szefem kuchni.

To brat, co został kapitanem, do brata czyli Mayweathera. Dialogi niespieszne są plusem tego odcinka. Matka Mayweathera jest w nich zjawiskowa.

Horizon - nie jest to wybitny odcinek ale jego plusem jest codzienność przyszłości. A razem z epizodem Fortunate Son tworzą bardzo ciekawy fragment historii Ziemi i przejścia od kapitalizmu do gospodarki typu TNG.

.

Powrót do sezonu 1

.

Powrót do sezonu 2

.

Powrót do listy nierecek ;)

DIS: Si Vis Pacem, Para Bellum 1x8

Opis

USS Discovery jest na misji o wysokim priorytecie na planecie Pahvo. Celem jest pozyskanie wiedzy naukowej leżącej u podstaw technologii maskowania Klingonów.

Si vis pacem, para bellum czyli Jeśli chcesz pokoju, gotuj się do wojny to dewiza łacińska, parafraza z prologu "O sztuce wojennej" Wegecjusza, historyka rzymskiego z IV w. n.e.

Polski tytuł: Si Vis Pacem, Para Bellum

Zwiastuny

.

Powrót do sezonu

.

Powrót do listy nierecek :)

DIS: Battle at the Binary Stars 1x2

Opis

Podczas ataku na statek Burnham ucieka z brygu i dołącza do kapitan w zuchwałym planie zakończenia bitwy. Sytuacja z lokalnego starcia szybko przeradza się w wojnę.

Polski tytuł: Bitwa przy gwiazdach podwójnych

Zwiastuny

.

Powrót do sezonu

.

Powrót do listy nierecek :)

Nierecka, Star Trek Discovery

Autor: xetnoinu. Reblog, 1.06.2024, Discord Star Trek

Link do pierwszej części artykułu.

Strażnik Wieczności nie podziela zwyczajów odrodzonej Federacji. Lubi sobie czasem normalnie posiedzieć na mrozie, z użyciem zestawu szwedzkich mebli ogrodowych.

W piątym sezonie są strasznie głupie rzeczy. Są wyścigi po wodę w miseczkach z Ikei, złolka Moll jest dosłownie bladerunnerowym cieniem ładnej laski, co strzela z ... zielonej laski Breenów. A Michasia przebija Proroków i jest jasnowidząca, wszechwiedząca i po prostu wszechwszystka – niczym jakaś wróżka z różowych seriali dla dziewczynek.

Kiedy w pewnym odcinku, w jednym z dialogów Michasia wykrzykutje, że nie jest chyba w jakiejś pastelowej holoprojekcji, to człowiek przed ekranem krzyczy: taaaaak! Jesteśmy w niej! To jest pastelowa holoprojekcja, to się nie dzieje. To miał być serial dla dorosłych i rodzin, jak złota era Treka, tak zaczął, a jest na koniec produktem z pogranicza marvelozy i miernot gwiezdnowojennych, jakie teraz hurtem są produkowane.

Hmmm, przecież żyjemy w pastelowej holoprojekcji z pada Neelixa. Nie? Dla niepoznaki po namyśle Memory Alpha wyrzuciła very Short Treks z listy seriali.

Michael nie może się dowiedzieć, że ma rację.

Czy ten piąty sezon, który nie miał być ostatnim, ale w trakcie już realizacji nim się okazał, ale z szansą na poprawki w czasie jego produkcji, uniósł zakończenie całej tej serii?

O dziwo jako tako tak. To obok odcinka z pluskwą czasu (też ogromnie fabularnie dziurawego logicznie ale jednak przyjemnie oglądalnego) – dał radę. O ile ów epizod z czasorobalem to dalekie echo finału TNG (skoki w alternatywne przeszłe i przyszłe linie czasu) to finał serialu Discovery garściami czerpie z zakończenia DS9 (z cepową ponownie finezją).

Jest to tak samo długie, to podwójny czas ekranowy. I tak samo jak tamten finał wieńczy jedynie sezon a nie cały serial. (Finał TNG nawiązywał do pierwszego epizodu serii). Są tu dosłowne aluzje. W pożegnaniu z Kirą Odo na pstryk zmienia swój strój na smoking. Ma to mocne uzasadnienie emocjonalne. Tu senior Michasia na pstryk zakłada mundur admirał, co sensu poza kopią pomysłu nie na żadnego.

W odcinku z robakiem czasowym, jak i w całym sezonie, błyszczy postać zdegradowanego w nagrodę za rzetelne wykonywanie Czerwonej Dyrektywy kapitana Gwiezdnej Floty. Dzięki niemu wreszcie biomasa z mostka przemówiła po dwadzieścia słów na gębę. Jest piekielnie inteligentny, jak pewien cylon. Sam doszedł do tego, że stanie jest głupie. Nie zdzierżył finału, usiadł.

Od tych zapożyczonych tropów popkultury wsadzonych do finału, to aż się nogi uginają. Jest monumentalny obraz czarnych dziur z Nolanowskiego Interstellara. Jest z tegoż filmu geometryczny nieskończony jakby wielościan z charakterystycznymi oknami poglądowymi oraz z bardzo zauważalnym motywem unoszenia się, u Nolana piasku/kurzu, tu listków w kierunku siły ciążenia danego okna/portalu.

Jest wreszcie kulminacyjna poklatkowa sekwencja nawiązująca do słynnej trylogii Qatsi, gdzie akt stworzenia natury jest przeciwstawiony dziełom człowieka, miastom wreszcie, świadectwom antropocenu: ludzkiego wyścigu do gwiazd, startu rakiety. Tylko czy kopiujący ten pomysł scenarzyści pamiętają, że w tamtej trylogii ta interwencja człowieka w naturę to powód do wstydu, to akt niszczenia. Przyroda w trylogii Qatsi musi zwyciężyć, my ludzie to niczym jesteśmy. Rakieta Ariane w finale potoku obrazów do hipnotycznej muzyki Glassa ... eksploduje. Trylogia Qatsi to antytrek!

Od czasu kiedy się poznali, ona zapuściła włosy, splotła warkoczyki i mniej płacze. On sprawił sobie płaszcz na dożynki i nosi ze sobą kawał korzenia. Trzyma go w pudełeczku, koło ... łóżka 🙂 Działa. Mają syna.

Ale twórcy liczą, że nastoletnia widownia zna z memów czarną dziurę z Interstellara a o trylogii Qatasi nie słyszała. A może i oni sami nie wiedzą, do czego się odwołują. Z finału DS9 wzięto jeszcze pomysł na niezwykle szybkie zakończenie wątku wojennego. W DS9 były dwie sceny. W jednej nagle się dowiadujemy, że w zemście zniszczono dwumilionowe miasto a w drugiej, że giną miliony Kardasjan na rozkaz Założycielki. To tu poszło nawet szybciej. Też na dwie sceny. Jest udany występ negocjacji bojowego Saru (to ta infantylizacja) i potem nawet pomysłowe egzorcyzmowanie jednej frakcji Breenów grzyboskokiem w miejsce odległe ale z nazwy znane starym fanom. Pan Bogu (młodej widowni) świeczkę a diabłu (dinozaurom fandomu) ogarek.

I tradycyjne, stojące federacyjne wesele. Nie trzeba krzeseł to i stoły niepotrzebne. Przyszłość ma mocne nogi.

Z finału DS9 jest też pomysł na nieme przywołanie obrazów retrospekcyjnych bohaterów i potoku uścisków. Sztampowe ale w sumie działa. Innowacją scenarzystów jest koniec po końcu na końcu (piętno finału Władcy Pierścieni i Endgame ale tego nie z VOY) czyli tu senioralne sceny z życia Michasi (z różowymi zwierzątkami z kreskówek dla dziewczynek, infantylizacja po raz enty).

Mamy też próbę uzyskania efektu cudzej aureoli. Czyli nawiązanie do najlepszego odcinka związanego z tym serialem ale formalnie z Short Treks czyli Calypso. Zrobiono to jednak tak prymitywnie, że aż boli, ale chciano bardzo skorzystać ze światła humanizmu jaki ten epizod z samotną Zorą, która za 1000 lat uratuje bezimiennego żołnierza i uleczy jego duszę. Echhhhh. Ten jeden szort bardziej zaświecił ideałem Treka niż cały serial Disco i chyba to dostrzeżono, podpinając się do niego. Tylko że nas oszukano. Bo w tym epizodzie uratowanie żołnierza nie jest celem misji a przypadkiem.

Oto cel misji Zory, żołnierz Craft z Short Treks: Calypso. Finał serialu ukazał prawdziwe oblicze Michael. To złolka nad bezduszne złolki. Wysłała czułą, inteligentną istotę - Zorę na dziwaczną misję, na tysiąc lat cierpienia, samotności i izolacji. Jak Sojusz Życia Syntetycznego (serial Picard) się dowie, to bez wezwania nas wyjałowi. I to zasłużenie.

Napisałem, że mimo wszystko ten finał dał radę. W tym znaczeniu dał, że nie jest najgorszym możliwym zakończeniem i jest w dwójce najlepszych epizodów tego sezonu i daje jakieś uczucie nikłej, bardzo nikłej ale fanowskiej katharsis dla samobójczych jego miłośników jak ja. Otóż chodzi mi o to, że nie popsuli do końca wątku Protoplastów. Ale to wywód nerdowski (co go pewnie max siedem osób przeczyta, a może z jedna dotrze do końca tego tekstu) więc trochę muszę się nagimnastykować, aby to wyjaśnić 😉 .

Disco przywołało dwa pojęcia z absolutnego początku trekowej chronologii. Przywołało Protoplastów oraz Strażnika Wieczności. Samo Disco dopisało też element nawet ich poprzedzający czyli grzybnię. Ale grzybnię rozumianą jako strukturę siejącą podstawę życia (język biochemii, aminokwasów, DNA, cegiełek życia grzybów potem roślin i zwierząt). Dzięki temu Trek to jedyna franczyza s-f, która spójnie wyjaśnia, dlaczego wszędzie jest życie oparte na tym samym abecadle biologii (w każdej galaktyce, w każdym czasie alternatywnym i w mirrorze).

Wątek ten wprowadzał Stamets ale fatalnie napisanym dialogiem w pierwszych sezonach on umknął. Umknął ale tak bardzo, że teraz o nim zapomniano. Grzybnia to w piątym sezonie tylko świetliki, które mrugają przy skoku i fruwają nad kwiatkami na poletku siewnika humanoidów (tak, wypatrywałem i takie migotliwe punkciki tam fruwają jeden raz, jak zgasło światło).

Budowano na fałszywej logice cały sezon, że Protoplaści mają technologię tworzenia pierwotnych czarnych dziur, tworzenia życia od podstaw ogółem i wskrzeszania umarłych – na szczęście nie wlepiono tych zdolności Protoplastom. To jest spójne z kanonem, którego podstawowa reguła to to, że boga o wszechmocy w Treku nie ma. Jeśli coś dla nas jest boskie, to po prostu tylko technologia, jakiej nie znamy. I to się w tym finale udało: być w tej naukowej tradycji szkiełka i oka. Nie wszystko zawdzięczamy Protoplastom.

Moll i cała ferajna przez cały piąty sezon uganiają się za technologią, co może wskrzeszać zmarłych. Stamets zapomniał, że już za pomocą grzybni ożywił swojego męża, a ten za pomocą technologii pozytronowego golema wskrzesił ukochanego ich przybranej córki Adiry. Ale co tam. Nie powiemy tego Moll.

Rozwinięto też projekt panspermii. Bo jeśli się nad nim zastanowić, to niby jak wymarła rasa zasiała życie humanoidalne po swoim wymarciu i to w układach gwiezdnych powstałych miliony, jak nie miliardy lat po swoim wyginięciu? Jakimś przebłyskiem nie wiadomo którego ze scenarzystów odpowiedzi na te pytanie tu są.

Oto jest maszyna o nieskończonej strukturze okien portali do światów, gdzie teraz odbywa się sianie życia humanoidalnego. Okna są otwarte. Czyli możliwy jest nadzór projektu i jego kontrola. Jest też łatwość owego zasiewu. Z klasycznego kanonu Treka wiemy, że Protoplaści stosują technologię, która jest ukryta w zjawisku ewolucji konwergentnej. Czyli kształt oka i jego struktura czy ogona itp może wyewoluować w środowisku u różnych gatunków tak samo. Pływające ssaki i ryby mają cechy wspólne. W finale Disco dowiadujemy się, że ów projekt działa tak, że można regulować jego szybkość, czyli można go zamaskować w naturalnym procesie ewolucji na planetach. I to zrobiono.

Urządzenie, ów obiekt siewnik wymaga obsługi, strażnika. Protoplaści obsługują go ... zza grobu. Bo przybyła na wezwanie Michasi Protoplastka obecnie istnieje martwa w innym poziomie egzystencji. A to z kolei jest nawiązaniem do finału TNG. Tam Q poucza Picarda, że celem ludzkości i (celem prób jakie Continuum prokuruje) jest to, czy ludzie są już gotowi przejść z prostej eksploracji mgławic czy planet na eksplorację innych wymiarów egzystencji. Bo to jest wyzwanie. Tak oto Michasia stanęła przed taką możliwością. To już nie jest propozycja jaką kiedyś dostał Riker, aby zostać Q. To etap wyżej, bohaterka Discovery mogła wejść jako strażniczka/operator maszyny na poziom egzystencji jaki osiągnęli Protoplaści. Zgodnie z duchem Treka i doświadczeniem Rikera odmówiła. I mimo fandomowej krytyki tej sceny, to ma ona głęboki sens sama przez siebie bez łzawych wywodów, że tu Book mnie kocha i woła a koledzy walczą w bitwie. To pył przy perspektywie tej ascendencji. Sisko się na to połasił i zostawił żonę w ciąży, patol! Na plus że kapitan Michael Burnham nie uciekła z naszego wymiaru.

Syn Voqa. Jak przystało na trekowego syna, zgodnie z tradycją Kirka, Worfa, Sisko. Picarda i innych z ojcem mu nie było po drodze. Ba, nawet z matką. Przeszkadzał jej w karierze kanclerskiej, więc urodzony był przez surogację, upozorowano jego śmierć i bezimiennie zesłano przesyłem do klasztoru. Teraz pilnuje kamieni.

Hmmm. Szczęśliwy syn Booka? Korzeń korzeniem, ale to na pewno jego ojciec?

W serialach serii SG w prosty sposób zaoferowano wyższe poziomy bytu w fabułach. Jednak jedyna seria space opera, która głębiej się nad tym zastanawiała i ciekawie wplotła to w wydarzenia – to zabytek telewizyjny czyli serial B5 z całą hierarchią pierwszych i ze sceną przejścia ludzkości na niematerialny etap rozwoju. Ale to nie ta liga.

Wielka szkoda, że wraz ze słowami Protoplastów, że ich rodzaj nie stworzył siewnika humanoidów i być może oni są też jej tworem, nie wspomniano zagadnienia, jak powstała grzybnia, siejąca alfabet tego stworzenia.

Na ogromny plus należy podać, że Protoplastka przywołuje koncepcję cykliczności wszechświata. To klasa pomysłów teoretycznych, w których nie ma punktu stworzenia ani stwórcy. Noblista Penrose promuje jedną z jej odmian – konforemną, cykliczną teorię kolejnych eonów rozwoju wszechświata. Serial Discovery właśnie prowadził do kanonu Treka nowoczesny nurt myśli z zakresu fizyki teoretycznej. Prawie spadłem z fotela.

Tradycyjna tabliczka ze ściągawką, których twórców warto rzadziej zatrudniać 😉 , w kolejnych produkcjach Treka.

Ten odcinek finałowy mądrze, bo małymi kroczkami rozwinął wspaniały koncept trekowej panspermii z TNG i dał mu serio ciekawe i spójne perspektywy. Finał tworzy też bardzo ciekawe pojęcie (już treknologiczne) ale w nawiązaniu do prawdziwej nauki i kreuje byt: przestrzeni liminalnej, czy samej liminalności (liminality, patrz angielska Wiki).

To punkt życia/bytu/przestrzeni?, w którym Burnham ma możliwość rytualnego (odkupionego próbami z pozyskania poszlak) przejścia na inny poziom egzystencji w jakim są Protoplaści i nawiązania kontaktu z istotami, które w naszym rozumieniu wyginęły. Próg poznania, o którym mówi Q Picardowi w finale TNG. Przywołanie nieopatrzonego w popkulturze terminu liminalności z jego naukowym kontekstem oraz sensowna rozbudowa panspermii i teorii istnienia samego wszechświata w tym uniwersum, świadczą, że jednak ktoś w tym Discovery czuł Treka i dał mu coś, z czego go kiedyś dobrze wspomnimy.

Bo, moim zdaniem, najważniejsze co pozostanie z czasem uznanym wkładem tego finału do kanonu, jest to właśnie rozszerzenie wiedzy o kosmogonii w Multiwersum Star Trek.

Fragmenty piątego sezonu ST: Discovery.

.

Powrót do sezonu

.

Powrót do listy nierecek :)

.

Link do pierwszej części artykułu.

Nierecka. The Original Series: The Enemy Within, 1x6

Autor: Fluor, dyskusja: Rayna, RedHatMeg, 6.11.2021, Pierwsza Dyrektywa Fluora FB

Trigger warning: napaść seksualna, systemowy brak wsparcia dla ofiar przemocy.

Jeśli chcesz pominąć opis triggerów i wyjaśnienia dlaczego odcinek jest problematyczny, to przejdź do ikonki z tęczą. 🌈

TOS: The Enemy Within

Przyznam, że jestem zdziwiony, że w MA oraz na Netflixie ten epizod nie jest oflagowany. Mamy tutaj scenę, w czasie której główny bohater dokonuje napaści seksualnej - od strony psychologicznej jest to zarysowane realistycznie i przerażająco. Zaatakowana kobieta broni się desperacko i skutecznie, ale to nie koniec dramatu.

Po tym jak napadł na nią dowódca okrętu, "pierwszy po bogu", widać wyraźnie, że Gwiezdna Flota nie ma przygotowanych procedur wspierających wyjaśnianie takich spraw czy ochronę ofiar przestępstw. Dochodzi do absurdalnej sceny, w której Janice jest konfrontowana przez (domniemanego) gwałciciela kapitana Kirka, w towarzystwie Spocka i Bonesa, którzy wyraźnie sympatyzują z głównym oskarżonym. W pewnym momencie Janice próbuje przepraszać za zamieszanie:

"I can understand. I don't want to get you into trouble. I wouldn't have even mentioned it!"

-No ale to nie byłem ja! - mówi Kirk i wszyscy mu wierzą na słowo.

Czy zaoferowano Janice opiekę psychologa? Jakiś czas wolny na dojście do siebie? Nic o tym nie wiadomo i co więcej, nie za bardzo wiadomo co zrobić z oskarżeniami wobec kapitana. Być może należałoby odsunąć go od dowodzenia, do czasu wyjaśnienia zarzutów?

Sprawa przybrałaby klasyczny wymiar słowo przeciwko słowu, gdyby dodatkowe okoliczności. Pojawiła się jeszcze jedna ofiara, która potwierdza winę Kirka: technik geologiczny Fisher, który został dotkliwie pobity, gdy chciał zameldować o ataku na Janice. Po chwili milczenia Spock dochodzi do jedynej możliwej konkluzji:

"There's only one logical answer. We have an impostor aboard."

Parsk, gdyby to nie były straszne. No tak, dwie osoby mówią zgodnie o winie kapitana, więc jedyna logiczna możliwość jest taka, że ktoś się pod niego podszywa, bo przecież "nasz" kapitan nie mógł tego zrobić. OK, w momencie wygłaszania tej kwestii Spock wie o tym, że doszło do wypadku transportera w wyniku którego sklonowano "zwierzę" (psa z rogiem na czole), ale biorąc pod uwagę całą sytuację i tak jest to spory zgrzyt.

No i wisienka na torcie, czyli ostatnia scena odcinka, kiedy Spock podchodzi do Janice Rand i mówi (parafrazując), że szkoda, że kapitan Kirk już nie gwałci, c'nie?

Nie wiem, kto pisał tę linię, ale na pewno przeszła przez akcept Roddenberry'ego i studia, skoro znalazła się w finalnym skrypcie. Aż się chce odpowiedzieć wulgarnym cytatem ze Star Treka Przerobionego.

Ach i jeszcze bonus, z tego odcinka pochodzi anegdota o metodzie aktorskiej Williama Shatnera (za Memory Alpha):

Grace Lee Whitney once recounted that, while shooting the scene when a distraught, tearful Janice Rand accuses Captain Kirk of trying to rape her, William Shatner slapped her across the face to get her to register the proper emotion. As they shot the rape scene days earlier, Whitney couldn't get into the same emotion successfully, and it was Shatner's "solution" to the problem. (The Longest Trek: My Tour of the Galaxy, p. 94)

I co możemy z tym wszystkim zrobić? Wyciąć niektóre sceny, usunąć z Netflixa? Nie, wystarczy żeby pojawiła się na początku krótka informacja z ostrzeżeniem o triggerach, podobnie jak robi Amazon Prime na początku odcinków Lower Decks. Wiem, że odcinek kręcono w roku 1966 i wtedy najwyraźniej nie było problemu, ale my żyjemy w 2021. Teraz więcej mówi się o świadomości i wrażliwości na potencjalne triggery.

🌈 A co dobrego jest w odcinku?

Mamy pierwszy w historii wypadek transportera i to od razu na grubo: organizmy żywe są rozbijane na dwie identyczne kopie o zupełnie przeciwstawnych charakterach: jedna dziedziczy cechy związane z agresją i dominacją, druga łagodność, współczucie, rozsądek. Ktoś mądrzejszy ode mnie może powie jaka koncepcja filozoficzna opisuje charakter człowieka jako takie połączenie złej i dobrej natury.

Trochę pachnie Freudem :)

W samym odcinku Spock zafascynowany jest możliwością zbadania dwóch sfer: mrocznej i jasnej, które mają się składać na całokształt. I jak wspomniano, każdy człowiek (a kapitan okrętu gwiezdnego w szczególności) potrzebuje do funkcjonowania obu tych pierwiastków: siły i łagodności.

Jeśli znacie pewien zapadający w pamięć odcinek Voyagera o tytule "Tuvix", to domyślacie się dokąd zmierzam. Myślę, że scenarzyści Tuvixa bardzo uważnie inspirowali się tym odcinkiem, bo znajdujemy tu bardzo podobne motywy.

"Enemy Within" nie ma czasu na subtelności, ale zadajmy to pytanie. Czy pozbawiona hamulców moralnych połówka Kirka (biologicznie autonomiczna) może odpowiadać karnie za popełnione przez siebie czyny? Czy ma prawo do samodzielnego decydowania o sobie? Czy możemy ją połączyć z drugą połówką, wbrew jej woli, wyrażanej bardzo jednoznacznie i świadomie? Na to ostatnie pytanie mamy odpowiedź: bo złapano evil Kirka i dokonano fuzji.

Pomijając różne problematyczne kwestie, odcinek ma bardzo dobrą dynamikę i wejdzie w kanon ST jako prototyp dla różnego rodzaju usterek transportera. Przy budowaniu morału o dualistycznej naturze człowieka twórcy uniknęli pójścia ścieżką w najprostszy możliwy trop "evil twin" - zły brat bliźniak. OK, mamy kogoś kto dokonuje złych rzeczy, ale nawet tam drzemie jakiś potencjał, nie jest to siła wyłącznie destrukcyjna. I więcej, wykorzystanie tej sfery w sposób kontrolowany przynosi znaczące korzyści.

Niestety zupełnie pominięto kwestię odpowiedzialności za dokonane czyny. Nawet jeżeli pół-Kirk nie istnieje dalej jako odrębny byt, to pozostały krzywdy, jakich wyrządził otoczeniu i należałoby znaleźć jakiś sposób, aby im zadośćuczynić.

Dyskusja

Rayna:

Uwielbiam ten odcinek i uważam, że pod wieloma względami jest to najmocniejszy, najbardziej uniwersalny, najintymniej mówiący o ludzkiej naturze odcinek ST, nie tylko TOS. Uważam, że realizacja motywu podzielonej osobowości w tym odcinku, choć jest to tylko godzina programu głównie rozrywkowego, dorównuje najsłynniejszym literackim interpretacjom tegoż motywu, czyniąc z tej godziny klasykę telewizji. 

Czy połowa człowieka może żyć, jak pyta "dobry" Kirk? Nie. Człowiek - i to każdy, kapitan czy nie - ma warstwę instynktów i pragnień, która sama w sobie nie ma moralności, oraz warstwę rozumu, cywilizacji itp. Gdyby nie ta druga, gdyby instynkty mogły sobie hulać do woli, rzadziłoby nami prawo silniejszego.

To, że na co dzień w ogóle nie widzimy agresywnej, pijackiej, pożądliwej części Kirka, dowodzi tego, jak porządnym w istocie jest człowiekiem, skoro tak silne impulsy potrafi tak skutecznie utrzymać w szachu. Idea, że miałby odpowiadać za czyn dokonany przez odłamek osobowości, z definicji pozbawiony hamulców, wydaje mi się absurdalna. Rand i inne ofiary "złego" Kirka ucierpiały w wyniku wypadku transportera, a nie z winy kapitana. Zresztą "dobry" Kirk też padł ofiarą swojej rozhamowanej połowy, która w jednym momencie pobiła go do nieprzytomności.

To, że Kirk ostatecznie rozprawia się z impostorem przytulając go, obiecując, że będzie żył, choć w niewoli rozumu, jest głęboka afirmacja człowieczeństwa łącznie z jego biologiczną, atawistyczną warstwą, na której dopiero mogło się wykształcić to coś więcej, co nas od świata przyrody trochę odróżnia.

Fluor:

Well, odpowiedzialność czy może zadośćuczynienie Kirka mogłoby się objawić np. w stwierdzeniu takim, że jest mu przykro, że on sam oraz inne osoby padły ofiarą "impostora". Zamiast tego powiedział:

"The impostor's back where he belongs. Let's forget him."

Czyli tłumacząc: "oj tam oj tam". To trochę za mało wg mnie.

Swoją drogą to ciekawe, że mroczna połówka była nazywana "impostorem", a ta jasna już nie, chociaż de facto obie były tylko jakąś częścią Kirka, niekompletną. I obie chciały prezentować się jako ten właściwy i docelowy Kirk.

Rayna:

Impostor to był taki skrót myślowy, bo przecież Kirk wiele razy podkreślał, że widział mroczną część siebie. Który Kirk bardziej przypominał tego, którego znali na co dzień? Ten "dobry", dlatego to z nim Kirk się identyfikował, choć też boleśnie doświadczył tego, jak bardzo jest niekompletny, gdy nie mógł podjąć najprostszych decyzji.

Myślę, że Kirk chciał zapomnieć swoją mroczną część i jej wyczyny dlatego, że pamiętanie wiązało się po prostu że strasznym cierpieniem (por. jego odpowiedź na pytanie McCoy'a jak się czuje). Które de facto jest niesprawiedliwe, bo jak wcześniej mówi McCoy, posiadanie takich instynktów jest po prostu ludzkie, wszyscy je mają, ale dzięki woli i rozumowi je kontrolują i nie muszą ich oglądać.

A jeśli chodzi o "przykro mi", pod sam koniec Kirk próbuje wytłumaczyć się Rand, być może przeprosić, ale ona mu przerywa, mówiąc, że jest w porządku. Prawdopodobnie rozumie, że choć oczywiście straszne jest być tak napadniętą, być podzielonym na pół jest prawdopodobnie jeszcze znacznie gorzej.

A jeśli chodzi o triggery i dramat Rand, to rzeczywiście, zestarzało się to źle, ale nie tylko ze względu na lata 60., ale też że względu na nasze współczesne obsesje i demony. Wtedy nie można było pokazać krwi na ekranie, dziś w ST widzimy wyłupywanie oczu że szczegółami i co, i jest to dla nas normalne (?), mieści się w teaserze.

Ale bohaterka, którą zaatakowano, powinna dostać cały odcinek na poradzenie sobie z traumą, proces, rekompensatę, inaczej odcinek jest przestarzały. No cóż, to po prostu nie był film o Rand i jej traumie (choć i taki byłby ciekawy). To był film o roli dobra i zła, emocji i kontroli w człowieku. Rand była plot device, pozwalającym tę lekcję przeprowadzić, i tyle. Choć ostatni wers Spocka rzeczywiście był i niepotrzebny, i chyba rażący nawet na tamte czasy.

Fluor:

Co do wrażliwości z wyłupywaniem oka. Enemy Within ma rating 7+ na Netflixie, to jest jednak pewne niedopowiedzenie.

Oraz nie chodzi o to, że bohaterka, którą zaatakowano, nie dostała połowy odcinka, tylko o to, że na samym początku odcinka mogłoby pojawić się krótkie ostrzeżenie, tak jak przy Lower Decksach, o kontencie, który może być kłopotliwy. Nikomu to nie ujmuje, można takie ostrzeżenia ignorować i oglądać dalej.

RedHatMeg:

Star Treki, które przyszły potem po TOS, też miały odcinki z napaścią seksualną. W TNG padała jej ofiarą Deanna Troi i to nawet jeszcze w jednym filmie kinowym.

Z zadośćuczynieniem bywało różnie, chociaż w kinówce odczuwało się satysfakcję, kiedy Troi przeprowadziła atak. Jest też odcinek Voyagera, w którym załoga podeszła do samych oskarżeń o gwałt w miarę racjonalnie - nie odrzucała od razu lęków Siedem, ale też próbowała sprawdzić każdy trop. Jednocześnie jest też ten wątek samego oskrażonego, który boi się, że zostanie skazany o zbrodnię, której nie popełnił, ponieważ jego rząd jest uprzedzony. Ten odcinek VOYa jednak źle się zestarzał, bo pod koniec wszystko zostało sprowadzone do "to wszystko jest w twojej głowie".

Fluor:

VOY 4x17 Retrospect miał być odcinkiem o tym, jak fałszywe wspomnienia/zeznania rujnują reputację oskarżonego (domniemanego) sprawcy, ale niestety wyszło tak, że to historia o tym, jak bardzo system wsparcia zawodzi ofiarę. Siedem faktycznie przeżywa traumę we wspomnieniach, a kończy się na tym, że zarówno kapitan Janeway jak i Doktor sugerują, że jest współwinna śmierci Kovina. Co jest krzywdzące i zupełnie nieprawdziwe.

RedHatMeg:

Prawda, prawda. Temat sam w sobie jest wart rozważenia i rozwinięcia z większym niuansem, ale to nie u Retrospect. BTW, w żadnym razie nie chcę umniejszać samej sytuacji ofiary.

.

Powrót do serialu

.

Powrót do listy nierecek :)