#steengoed

Een onderzoek naar Brunssums cultuurhistorisch erfgoed - Joop Crompvoets

Afgelopen week ben ik op bezoek geweest in Swalmen in ‘De Walsberg’, de pottenbakkerij van Joop Crompvoets. Joop wilde erg graag mee doen aan mijn onderzoek en kreeg van mij 1kg zuivere Brunssumse klei.

Joop is pottenbakker van beroep en een van zijn specialiteiten is het stoken van zoutglazuren. Dit heeft hij ook voor dit onderzoek gedaan. 1 Oelemanneke, ongeveer zoals deze in de middeleeuwen ook in Brunssum gedraaid werden, en 1 vaas in zijn eigen stijl.

Het oelemanneke heeft hij ter plaatse gedraaid. Daarbij vertelde hij dat de klei ontzettend plastisch is en zeer goed is te draaien. Ook is het heel dun te draaien en behoudt het zijn vorm goed. 

Het andere werk heeft Joop later gedraaid en is heeft een laagje kaolinslib. Beide werken zijn gestookt in een houtoven op 1300ºc. Het zout heeft hij de eigen vorm door de bruin gekleurde kaolienslib gebeten en een sinaasappelhuideffect veroorzaakt. Aan de hals heeft het zout alle slib weggevreten waardoor enkel de grijze kleur van de Brunssumse klei goed zichtbaar is.

Interessant is dat een eerdere proef in een over op 1350ºc de oppervlakte van de klei bruin kleurde. Hier is de klei onder het verglaasde oppervlak grijs met donkere spikkels waar er nog verontreinigingen in de klei zaten.

Binnen in de pot waar er minder zout aan de klei komt is het oppervlakte van de vaas bruiner gekleurd. 

Het oelemanneke is ook apart, het is niet effen van kleur. Het is aan een kant donkerder dan de andere kant. Dit heeft onder andere te maken met de plek waar dit potje in de oven heeft gestaan. De donkere vlek gaat van een fel rood/oranje/bruin naar een donkere bruine kleur, over het algemeen heeft het potje een grijs/licht bruine kleur. De binnenzijde van het potje is een warme donkerbruine kleur.

Joop vertelde dat de klei erg geschikt is voor zoutglazuur, de klei houdt erg goed bij de hoge temperatuur en het glazuur dat ontstaat is van goede kwaliteit. Dit heeft wellicht te maken met een gunstige hoeveelheid aluminium en silicium in de klei.

Voor meer informatie over Joop Crompvoets en zijn werk is te vinden op www.dewalsberg.nl

Vintage gres/Keulse pot | €15

Steengoed deze vintage steengoed/gres pot, ook wel een Keulse pot genoemd. Ze werden gebruikt om groenten en fruit in azijn in te leggen om ze zo voor de winter te bewaren of om voorraadkasten op schepen mee te vullen. Ze hebben een laag zoutglazuur en zijn daarom waterdicht. Keuls steengoed kan ook in de oven of zelfs in de magnetron.

Een onderzoek naar Brunssums cultuurhistorisch erfgoed - Ri-jeanne Cuppens

Een tijdje geleden heb ik Ri-jeanne een stuk ruwe Brunssumse klei gegeven. Rijeanne is docente op de Academie Beeldende Kunsten Maastricht en daarnaast is zij zelf ook beeldend kunstenares en werkt veel met keramiek. Voor mijn onderzoek heeft zij een handgevormd object gemaakt, een gebruiksvoorwerp/vaatwerk. Het werk lijkteen archeologische vondst uit een ver verleden. 

Het object is gestookt op 900ºc en heeft een lichte crèmekleur. Her en der zijn oranje tot paarse vlekjes te zien. Net als de gaatjes die in het object zitten, door ontstaan door het verbranden van stukjes hout die nog in de klei zaten.

Ook zit er een barst in de wand van het object. Het kan zijn dat die er in is gekomen tijdens het drogen, maar het kan ook in de oven zijn gebeurt. 

Misschien was het een vaatwerk dat op een houder geplaatst moest worden of in de grond gestoken?  een voorwerp dat gebruikt om bepaalde materialen te vermalen.

Een aantal weken geleden was ik bij Niek Hoogland en Pim van Huisseling. Niek was een van de eerste die reageerde op mijn vraag om mee te doen aan mijn project. 

Ik met een oelemanneke, op de trappen voor de deur bij Niek en Pim. Een aantal dagen later ontmoette wij elkaar op station Tegelen. Niek en Pim hebben een passie voor slibversierd aardewerk en zijn ook beiden in Zuid-Korea geweest. Dat hoor je niet vaak, Zuid-Korea geen bijzonder populaire bestemming, al ben ik er zelf ook op vakantie geweest in 2012. Ik had voor Niek 2 kilogram klei meegenomen en een stuk ruwe klei. Hij wilde graag een engobe maken van de ruwe klei en een aantal objecten uit de zuivere Brunssumse klei.  Terwijl we aan de keukentafel zaten en lunchten, lieten Pim en Niek mij allerlei keramische objecten zien, soms eigen werk, soms andermans werk en af en toe werk dat al eeuwen oud was. Niek en Pim vertelde ontzettend veel en in het atelier gaf hij mij een stuk rood bakkende klei uit Tegelen. De afgelopen week heb ik een aantal proeven met deze klei gedaan, het is een ontzettend fijne plastische klei en voelt erg vettig aan. In tegenstelling tot de Brunssumse klei is de Tegelse klei laagbakkend, boven de 1100 graden celcius verweekt de klei.  Niek gebruikt verschillende soorten klei als voor slibversiering, de Tegelse Klei voor een rode kleur, maar soms ook Brunssumse klei voor een gele kleur.  Daarop heb ik een aantal proeven gemaakt op de academie, deze zijn gestookt op 950 graden en 1060 graden celcius. Het zijn tegelse klei met stroken brunssumse klei en leem, brunssumse klei met stroken leem en tegelse klei en vice versa. In het totaal 8 proeven. De proeven die op 1060 graden gestookt zijn, die zijn voor de helft met een transparant glazuur bestreken. Dat leverde interessante resultaten op en daarom heb ik meer vormen gemaakt, die deze week uit de oven kwamen.  De vormen geïnspireerd op de Japanese yunomi en de chawan. Beiden zijn theekoppen, de een meer voor ceremonieel gebruik de andere meer voor alledaags gebruik. Een yunomi is meer hoog als breed, een chawan meer breed als hoog. Daardoor lijkt een yunomi op een beker en een chawan op een kom. Deze objecten hebben geen direct verband met Brunssums Erfgoed, maar het is interessant om te onderzoeken hoe men in andere culturen keramiek heeft verwerkt in tradities en gebruiken. De theekommen worden vaak met zeer veel eerbied gemaakt en behandeld, er steekt een hele filosofie achter.  Bestaat dat in Nederland nog? Zo’n traditie? Behandelen wij ons keramiek met zo veel respect?  Ik heb twee vormen geïnspireerd op yunomi en 1 vorm op een chawan. Alle objecten zijn handgevormd. De massa van de objecten bestaat uit witbakkende steengoedklei(1000-1260 graden celcius). De engobe is Brunssumseklei(geel) met Leem(rood) en Tegelse klei(rood) als decoratie, alles bestreken met een transparant glazuur voor laag temperaturen.  Op dit moment staan de objecten op tafel en af en toe ‘pingt’ een stuk. Interessant en leerzaam. schijnbaar past dit glazuur niet zo goed met bij de materialen er onder. Zo leer je altijd weer iets nieuws.