#samiri

Salvor, being the goal-oriented dog he is, realized that aimlessly walking about isn’t helping. He stopped attempting to find the IronWood Works, the Rat’s Hideouts, or any of those type of places, because even if he found one in his directionless walking, he wouldn’t recognize them right now. The memories apparently left with Ayezra’s connection.  In the meantime, Salvor looks for a gift for Ayezra. Seeing as it’s almost Christmas, Salvor’s best bet at this point is to look for things that Ayezra would want, both for himself and for his creations, but mostly for himself.  Salvor is in the shopping district, window shopping and ignoring the staring of passersby. Salvor was just about ready to give up his search and move on to other locations in the city, when he notices an odd glint in the corner of his eye. He looks down an alley and sees a man with gold covered hands taking off shiny, solid gold gloves. Salvor’s been around metal his whole life, and had Ayezra’s years of experience to draw on, so he knows the difference between metal leaf and solid metal, and these gloves, unmistakable even at this distance, were somehow solid gold. Salvor realizes that’s just the kind of silly, unnecessary crap that Ayezra would buy without Salvor around to stop his impulse spending.  It wasn’t Ayezra wearing them, but this was just the hint Salvor needed. Something like that being sold in the city wasn’t something Ayezra would pass up.  Salvor dashes down the alleyway, knocking over a small hotdog cart with his slipstream, Shouting “HEY! WHERE DID YOU GET THOSE GLOVES?! I NEED THEM!”

"(Musa) dedi ki: Allah şöyle buyuruyor: O, henüz boyunduruk altına alınmayan, yer sürmeyen, ekin sulamayan, serbest dolaşan (salma), renginde hiç alacası bulunmayan bir inektir. 'İşte şimdi gerçeği anlattın' dediler ve bunun üzerine (onu bulup) kestiler, ama az kalsın kesmeyeceklerdi." Bakara sûresi, 71.

Küçüklüğümüzde “Çocuklarınızı kurban kesiminden uzak tutun!” tarzında uyarılar olmadığından izlerdik. (Bir yanetkisini gördüğümü de söyleyemem.) Bir keresinde evsahibimiz Ali amcanın birkaç gündür oynamakta olduğumuz koçu kesişine dayanamamış ağlamıştık. O zaman Ali amca bize şöyle demişti: “Üzülmeyin evladım. Şükredin. Onlar kendini feda ediyor. Eğer onlar kesilmeseydi siz kesilecektiniz.”

Bu cümleler aklımda büyüdüm. Camiye gittiğimiz vakitler, hocaefendiler, Ali amcanın söylemek istediğini daha etraflıca ifade ettiler. İbrahim aleyhisselam ile oğlu İsmail aleyhisselamın kıssasını, Hz. İsmail tam kesilecekken bıçağın tersyüz olmasını ve Cebrail aleyhisselamın bir koçu onun yerine kurban olarak getirişini naklettiler. Ve eklediler: “İşte kestiğimiz kurbanlar da o gün yaşananların bir nevi tekrarıdır. Evlatlarımızın yerine Allah bu kurbanları istiyor bizden. Eğer o kurbanlar olmasa belki bugün bile çocuklarımızı kurban ediyor olacaktık.”

Şu kulaklar, yaşadığı yıllar boyunca, yalnız bu izahı duydu kurban konusunda. Evet. Kurbanın pekçok hikmeti vardı. İnsanlar yardımlaşıyor, fakirler hatırlanıyor, toplum kaynaşıyordu. Ama başka türlü de sağlanamaz mıydı bu? Hayvansever sekülerlerin bugünlerde sormayı çok sevdiği şekliyle ifade edersek: “Parası burs verilse olmaz mıydı?”

Bir boşluk hissediyordum. Kurban hadisesini mezkûr kıssa ekseninde anlatanlar, Allah hepsine ecrini versin, gönlümdeki o boşluğu dolduramıyorlardı. Hatta Tarık Akan’ın başrolünü oynadığı Adak filmini izledikçe daha bir kötü oluyordum. Daralıyor, daralıyor, daralıyordum: “Allahım ne olur bir cevap!” diye inliyordum. Bu böyle sürüp gitti. Ta ki Yirminci Söz’ü Kenan Demirtaş abiden ders alana kadar.

Yirminci Söz’ü okuyanlar bilirler. Kur’an’daki kıssaların hikmetini anlatır o güzel söz. Onların alelade hikayeler/masallar olmadığını, herbirinin bütün zamanlara, mekanlara ve insanlara hitap eden kanunların uçları mesabesinde olduğunu söyler. Hatta Kenan abi o kısmı anlatırken Newton’un başına düşen elma hikayesini kullanır ve eklerdi: “Bizim için bir insanın kafasına elma düşmesi hadisesi sıradan birşeydir. Ama Newton’un başına elma düşmesi hadisesini her kime anlatsanız, azıcık fiziğe dair malumatı varsa, aklına hemen yerçekimi kanunu gelir. Yani o kıssa yerçekimi kanunun ucu olmuştur. İşte Kur’an kıssalarında böyle çok kanunlar var.”

Ve ondan sonra İkinci Nükte! Yani: Hz. Musa’nın kavmine 'bir sığır kesmelerini emretmesi' hadisesinin arkaplanı. Bakara sûresinin sırrı. Ucu gösterilmiş o muhteşem kanun. Ve o kanunda inkişaf eden kurbanın hikmeti! Evet. İtiraf edebilirim ki: İçimde “Neden kurban kesiyoruz?” sorusunun cevabı ancak o nükteyi okumakla berraklaştı. Nicedir havada duran taşlar yerine oturdu. Elhamdülillah. Hatta ne yalan söyleyeyim. Bana kurbanın hikmetini Hz. İbrahim efendimin kıssası değil, Hz. Musa efendimin kıssası anlattı.

Demek ki: İnsanda rağbet ettiği şeye tapma hissi de vardı. Durdurulmazsa o noktaya kadar gidiyordu. Mısırlılar da o devirde ziraat için sığırlara çok muhtaç olduklarından, duydukları muhabbet, en nihayet tapma seviyesine varmıştı. Aynı topraklarda köle olarak yaşayan İsrailoğullarına da bu hastalık bulaşmıştı. Ve Musa aleyhisselam, hikmetle yaşatılan bir fail-i meçhul vakıasının neticesinde, kavmine sığır kestirerek kalplerindeki bu kem temayülü kesip atmıştı. Atmıştı ki, Samiri’nin yaptığı o buzağı heykelinden sonra, bir daha İsrailoğulları hayvanlara tapmadılar.

Demek kurban bunun için de vardı. İnsanın ziyade sevgisiyle tapmak derecesine gelebileceği bir mahluku öldürmesi, aslında o hayvanı değil, kalbindeki putunu deviriyordu. Seciyesinde ortayı çıkmayı bekleyen bir hastalık ilaç buluyordu. Hem bu perspektiften düşününce diğer bütün amel-i salihlerin de göğsü genişliyordu. Yani belki zekat da ‘mal hırsının boynuna yılda bir vurulan’ bir bıçaktı. Namaz da bir günde hayatperestliğe/zamanperestliğe vurulmuş beş bıçaktı. Oruç nefisperestliğimize yılda bir ay satır çalıyordu. Hac da mekanperestliğimize kılıç vuruyordu, vesaire.

Herbirisi, aslında bir hikmete binaen aşırılıklarımızı törpüleyen, sınırlarından taşmaya meyyal olan fıtratımıza haddini bildiren şeylerdi. Duvarlardı. Sınırlardı. Kontrol noktalarıydı. İşte, arkadaşım, ancak mezkûr eseri okuduktan sonra kalbim böylesi bir tatmine erdi. Hem Bediüzzaman’ın ibadetlere dair şu sözünü de anlamamı sağladı bu nükte: “Cenab-ı Hak senin ibadetine, belki hiçbir şeye muhtaç değil. Fakat sen ibadete muhtaçsın, manen hastasın.”

Sure enough, he hadn't missed a thing. On day two, people were still scrambling about the mansion. Constantijn dropped his backpack and groaned as he glanced over to a similarly overwhelmed man.

"Is there a less crowded path to the living quarters? I'm too exhausted to barrel through that."

"Şu zamanın nazarı evvela ve bizzat saadet-i dünyeviyeye bakıyor ve ahkâmları ona tevcih ediyor. Halbuki, şeriatın nazarı ise evvela ve bizzat saadet-i uhreviyeye bakar, ikinci derecede, âhirete vesile olmak dolayısıyla, dünyanın saadetine nazar eder. Demek, şu zamanın nazarı ruh-u şeriattan yabanîdir. Öyle ise, şeriat nâmına içtihad edemez." (27. Söz'den...)

Bediüzzaman, Ene Risalesi'de 'nefsin firavuniyetinin' üç türlü yansımasından bahseder: Red, tahrif ve inkâr... "(...) Kadîr-i Mutlakı acz ile ittiham eder. Hattâ, Hâlık-ı Zülcelâlin evsâfına müdâhale eder; işine gelmeyenleri ve nefs-i emmârenin firavunluğunun hoşuna gitmeyenleri ya red, ya inkar, ya tahrif eder..."

Ben ne zaman bu kısmı okusam, nefis ve firavun arasında kurulan ilgiden dolayı zihnen kıssa-yı Musa'ya giderim. Orada, Firavun'un, Hz. Musa'yı daha ilk dinlediği anda takındığı tavrı 'red' kavramı içinde değerlendirirken, sihirbazlarının yenilgisinden sonraki tavrını ise 'inkar' şeklinde ele alırım. Çünkü red'de aklın da dahil olduğu bir 'kabul etmeme' anlamı saklıyken; inkar'da, 'şahit olduğu şeyi görmezden gelme' veya 'saklama' anlamları saklıdır. Belki de inkar, diğer kuvvelerin akla baskın çıkıp onu 'görmezden gelmeye' zorladığı bir zemindir.

Gündelik kullanımları da buna yakındır bizde. Mesela; mahkemeler bir davayı usulüne uygun bulmadıkları için reddedebilirler, ama varlığını inkar etmezler. Yine evlilik teklifleri de uygun görülmeyerek reddedilebilir, ama inkar edilmez. Bu nedenle; Firavun'un, şahit olduğu mucizelerden sonraki haleti, bence, redden ziyade inkardır. Allah'ın varlığının şahidi olduğunu, yani reddetmediğini, ancak saklamaya çalıştığınıysa Kızıldeniz'de garkolurken söylediği cümleden anlarız: "Musa'nın ve Harun'un Rabbine iman ettim."

Tahrif kelimesini anlamak içinse kıssanın biraz daha ilerisine götüreceğim sizi. Sözlükte 'değiştirme, karıştırma, bozma, bid'at çıkarma' gibi renklere sahipse de, kelimenin kökeni; 'harflerin yerini değiştirmek'ten geliyor. Ve benim bu fiili kıssa-yı Musa'da daha çok yakıştırdığım kişi Samiri. Çünkü Samiri, Hz. Musa'nın dinini topyekün red/inkar etmiyor. Hatta Taha sûresi, onun İsrailoğullarını saptırırken kullandığı argümanları şöyle naklediyor: "Nihayet Sâmirî onlara böğüren bir buzağı heykeli ortaya çıkardı. Bunun üzerine Sâmirî ve adamları: 'İşte sizin de, Musa'nın da ilâhı budur, ama o unuttu' dediler."

Yani görüldüğü üzere Samiri'nin yaptığı Hz. Musa'nın şeriatını toptan bir red veya inkar değil. Sadece kavramların içlerini kendisine göre doldurarak dini evriltmeye çalışıyor. Hatta Hz. Musa ile yaşadıkları diyaloglarda da söyledikleri manidar: "Sâmirî: 'Onların görmedikleri bir şey gördüm: (Sana gelen) ilâhî elçinin (Cebrail'in) izinden bir avuç (toprak) aldım ve onu (erimiş mücevheratın içine) attım. Bunu, bana böylece nefsim hoş gösterdi' dedi."

Bu ayeti tefsir eden bazı müfessirler bu ayetlerin aslında Samiri'nin tahrifinin detaylarını verdiğini söylüyorlar. "Onların görmediğini gördüm" demekle aslında kastettiğinin "Ben senin getirdiğin vahyin, İsrailloğulları'nın bile görmediği/anlamadığı yanlarını anladım." Yahut "Ben herkesten daha fazla/farklı anladım" anlamlarını içerdiğini ifade ediyorlar.

"Elçinin izinden bir avuç toprak aldım ve onu attım" cümlesinden kastedileninse, kendi malumatının (veya eskinin bilgisinin) içine bir miktar da vahiy bilgisinden kattığını; yani vahiyle onları karıştırıp birlikte sunduğunun ve bu sayede tahrifin hem nefsine, hem İsrailoğullarına hoş geldiğinin beyanı olduğunu söylüyorlar. Yani Samiri, vahyin hakikatini inkar ediyor değil; ama içlerini doldurmada kendi keşfiyatını (onların görmediğini gördüm) ve eskinin bilgisini (erimiş mücevheratın içine attım) da kullanıyor.

Peki, ben bu yazıyı niye yazdım? Şimdi oraya geleyim: Malumunuz, bugünlerde de 'Kur'an müslümanlığına dönmek' diye bir trend var. Bunu hakikaten/hakikatli bir yolla isteyenler bir yana, bir de nefislerine bir günahkâr özgürlük kazandırmak için eline lügatı aldığı gibi Kur'an metinlerine koşanlar var. Bunları, 1400 yıllık dev çınarı bir çırpıda red/inkâr edip "Kökü aslında anlayan biziz" demelerinden zaten ayırabiliyorsunuz.

Sorsanız, belki doğru düzgün Arapça bile bilmiyorlar. Ama ellerinde süper sözlükler mevcut. Onlara bir daldılar mı, tıpkı Samiri gibi, 1400 yıldır kimsenin görmediği manaları görüyorlar; onları etimolojik sihirlerle birbirlerine bağlıyorlar. Sonra içine bir tutam da vahiy atıp önünüze kendi buzağılarını tapılması gereken hakikat gibi dikiveriyorlar.

"Kurban kesmeye gerek yok" diyorlar mesela. "Namaz aslında üç vakittir" diyorlar. Sorsanız, kurcalasanız, daha neler neler dökülüyorlar. Hepsinin kudreti bir lügatçe, bir etimoloji. Zaten Hobsbawm, Darwinizm ve etimoloji arasındaki o meşhur bağıntısını boşuna kurmuyor. Bunlar da almışlar ellerine bir etimoloji sazı; vahyi/dini evriltiyor da evriltiyorlar. Sanırsınız, Arapçayı da ilk bunlar keşfetmişler. Araplara bile Arapçayı öğretebilirler. O derece...