Gdzieś w okolicach Olsztyna leży sobie wieś o nazwie Stanclewo. Choć nigdy tam nie byłem, to domyślam się, że otaczają ją jeziora, lasy i różne takie fajne mazurskie rekwizyty. Trafiłem? O Stanclewie pewnie nawet bym nie usłyszał, gdyby nie jeden bardzo znamienny fakt. To tam powstała płyta, którą uważam po pierwsze za najdoskonalszy eksponat polskiego hardcore’a, a po drugie za jeden z najciekawszych strzałów dla całej polskiej muzyki w ogóle. Gdy ponownie napadną nas Niemcy z zachodu, a Rosjanie ze wschodu, to będę pamiętał, żeby właśnie ten album - wraz z “Astigmatic” Komedy i “Nową Aleksandrią” Siekiery - zabrać do kryjówki w piwnicy. Na kolana ludzie przed “Legendą” Armii, bo o niej piszę tę notkę!

"Legenda” to potęga. Stanowi najmocniejszy dowód na to, że siła punk rocka tkwi w odwadze, nonkonformizmie i samowystarczalności. W 1990 roku stworzyli ją wyjadacze polskiej sceny - mówiąc o Brylewskim czy Budzyńskim spokojnie już pod koniec lat 80. można było użyć tego sformułowania - którzy w czasach upadku starego systemu, gdy rzeczywistość płonęła niczym napalm, wyjechali do Stanclewa, żeby osiedlić się w wiejskiej komunie. Zawsze miałem sceptyczny stosunek do tego typu socjo-eksperymentów (może za wyjątkiem kibuców w Izraelu), bo kojarzyły mi się z uprawianiem jogi na trawie, rozmawianiem z drzewami i Charlsem Mansonem, ale przez pryzmat “Legendy” zyskały nowy wymiar w gąszczu moich wyobrażeń. Z wypowiedzi samych muzyków wynika, że rytm życia, który wymogło na nich te kilka warmińskich chałupek z psami, kotami i polami wokół, miał znamienne przełożenie na proces tworzenia płyty. Kawałki powstawały w sposób zupełnie niewymuszony jakby były częścią wiejskiej prozy. Szczególnie istotne jest jednak to, że spora część materiału została w Stanclewie po prostu nagrana. Kurwa, nie do wiary... Nagrana w Stanclewie!

Pierwszym elementem, który rzuca się w ucho, gdy odpalamy album, jest nietypowe instrumentarium. Waltornia, w którą napierdalał Krzysztof Banasik, a która zamiast rozmywać i polerować muzykę sprawiła, że ta zrobiła się jeszcze bardziej agresywna, stała się czymś tak charakterystycznym dla brzmienia Armii, że powinno się ustanowić ogólny zakaz korzystania z tego narzędzia przez inne zespoły (z Kultem włącznie). Do tego doszła gitara klasyczna, flet, parapet, klarnet i chuj wie co jeszcze... Z opisu można by wywnioskować, że goście grali w najlepszym wypadku jak Skampararas, a przecież Armia to był czysty napierdol. Hardcore w pełnym znaczeniu tego słowa, z mocno przesterowaną gitarą i galopującą perkusją. Bad Brains w “Przebłysku 5″, Discharge w “Nie ja”, Killing Joke w “Gdzie ja tam będziesz ty”. Nieustanny atak z nielicznymi zwolnieniami, a wszystko przyozdobione zupełnie nieoczekiwanymi smaczkami. Numer “Opowieść zimowa” to ich opus magnum. Skompresowano w nim wszystko to co w Armii najlepsze. Kiedy wchodzi refren, to dosłownie niebo zachodzi chmurami, wilki zaczynają wyć, a ptaki spadają na ziemię. Prawdziwy hymn.

Za całą otoczkę związaną z “Legendą” odpowiedzialny był Budzyński. Dzięki jego tekstom, mocno poetyckim i na pozór niepunkowym, pełnym odniesień do gnostyckiego chrześcijaństwa z motywem człowieka zagubionego i uwięzionego w świecie, dzięki fenomenalnej okładce, którą wyrwał z grafik Sawwy Brodskiego i dzięki ukrytej symbolice czerpanej zarówno z europejskich jak i wschodnich tradycji, album stał się studnią, z której możemy czerpać po prostu kurwa w nieskończoność. To się nigdy nie wyczerpie.    

W wielu miejscach podkreślałem, że bardzo istotne jest dla mnie piętno otoczenia, w którym powstają jakieś nagrania. Kiedy słucham Eyehategod i zamykam oczy, to widzę bagna Luizjany. Converge z kolei podsuwa mi obrazy kojarzące się z Nową Anglią: nagrobki, jesień, domy zbite z desek i wiedźmy wiszące na stryczku. Gorgoroth to śnieg, zimno i samotna chatka na wzgórzu, w której wielki typ z długimi batami utacza jakiemuś gościowi krew...