CZŁOWIEK KONTRA NAPALM

Są pewne zespoły, które - gdyby je tak rozłożyć na czynniki pierwsze, wziąć pod mikroskop i dźgać igłą - po prostu nie miałyby prawa bytu. Czasami kontekst, połączenia stylistyczne, a nawet wiek muzyków stanowią w osobności elementy tak zaskakująco kuriozalne, że wzięte razem musiałyby z konieczności dać coś jeszcze bardziej kuriozalnego. A jednak tak się nie dzieje. Bywa, że na mocy magicznego zaklęcia coś w danym przypadku p y k a. Nigdy nie pojmę na przykład, jak to możliwe, że w roku 1977, kurwa mać #1, w Ustrzykach Dolnych, kurwa mać #2, powstał zespół punkowy, kurwa mać #3. Myślicie sobie teraz zapewne - o chuj, Igor napisze posta o KSU. Nie, nie napisze. Walcie się.

Dzisiaj po bardzo długiej przerwie - z pewnością kilkuletniej - odpaliłem sobie Face Up To It! Heresy. Wystarczył odsłuch 2 pierwszych numerów, żebym przypomniał sobie, że wytwór tych brudasów z Notthingam należy właśnie do zjawisk, które nigdy nie powinny zaistnieć. Jak to się stało, że grupa, która obok Napalm Death i Siege przecierała pierwsze szlaki w rodzącym się właśnie grindcorze’e, w 1988 wydała album będący jednocześnie rodzącym się właśnie grindcore’em i czymś bardzo przebojowym? Tego do końca nie rozumiem, ale stało się. Face Up To It! to z pewnością punkowe kuriozum. To także muzyka, która wyprzedzała swoje czasy, a nawet wyprzedzała coś, co nigdy nie nastąpiło. Już wszystko tłumaczę.

Kontakt z pierwszym materiałem Heresy - Never Healed E.P. - który w katalogu Earache Records ma numer “ear 1″, kurwa mać #666, jest jak włożenie głowy do pralki pełnej kamieni w trakcie wirowania. Perkusista - Steve Charlesworth - podczas nagrywania materiału miał rzekomo usłyszeć od dźwiękowca uwagę w stylu - człowieku, tak się nie gra, robisz to za szybko, zwolnij. Steve na szczęście nie zwolnił. I Face Up To It! - ich debiutanckie LP - to wciąż przede wszystkim huragan i ostrzał z chain guna na raz. Gdy słuchamy tracków takich jak Network of Friends albo Trapped In a Scene, to nawet 30 lat później zachodzimy w głowę zastanawiając się, jak wtedy można było aż tak zapierdalać.

Jednakże chłopakom z Heresy udało się do tej rozciągniętej w czasie eksplozji dorzucić chwytliwe i śpiewane refreny. I w tym tkwi ich tajemnica. Nie jest to może śpiew na modłę Erosa Ramazzotti, ale stylówka niezwykle popularna w ówczesnym melodyjnym punku uprawianym po drugiej stronie Atlantyku. Malcom Reeves ze swojego szczekania potrafił przeskoczyć wprost w patent żywcem wyciągnięty z ALL, Big Drill Car albo Dag Nasty. Kawałki Flowers in Concrete albo When Unity Becomes Solidarity dają najlepszy obraz owej metody. A wszystko to dzieje się bez oczywistego odwołania do brytyjskiej stench aury - przyozdobionej czarnymi ciuchami i 3 dreadami na głowie - ale raczej z myślą o amerykańskim dzikim hardcorze w stylu Void albo crossoverze spod znaku Cryptic Slaughter. No właśnie. Dlaczego Heresy powstało w UK, a nie w USA? Kolejna zagadka.

Czy już wspominałem o tym, że Black Flag to mój ulubiony zespół? Pewnie z 50 razy. Ale moja miłość do ojców hardcore’a ma dwojakie oblicze, bo o ile uważam, że niektóre rozwiązania, które wyskoczyły spod ręki Grega Ginna, należą do najlepszych w historii świata, o tyle wiem, że są też takie, które powinny znaleźć się na dnie śmietnika w Kalkucie. Proporcje dobra do zła mają się mniej więcej jak 6 do 4, ale owszem - zgadzam się - życiowy partner nie może nam się jawić jako ideał, bo wtedy przestaje być ciekawy. Miłość zatem trwa. Jest jednak zespół, który od początku swojego istnienia brzmiał jak Black Flag, gdyby tylko Black Flag w odpowiednim momencie posłuchało moich uwag. 

Bl’ast!, bo o nich mowa, wycięli z twórczości punków z Hermosa Beach te wszystkie synkopy, dysharmonie, dodekafonie, sukcesywnie od 1984 wciągające ich muzykę w otchłań bolesnej awangardy, i zostawili sam gruz. Sam atak. Sam hardcore. Ich debiut - The Power of Expression - z roku 1986, tego samego, w którym wyszło Age of Quarell Cro-Mags, Cause for Alarm Agnostic Front i I against I Bad Brains, stał się kolejnym symptomem świadczącym o tym, że subkultura pariasów w trampkach łapie drugi oddech.

Riffy z Bl’ast! to pierdolony huragan. W odniesieniu do ówczesnych standardów w ogóle cały album sprawia wrażenie niezwykle ciężkiego. Słychać, że goście jarali się Black Sabbath, co w połączeniu ze znaną z Black Flag (a wcześniej z MC5 na przykład) techniką niezwykle mocnego, gwałtownego uderzania w struny, dało to, co tak bardzo kochamy w kapelach zza Atlantyku. Nie-u-miar-ko-wa-nie. W kawałku Something Beyond moment wejścia riffów działa tak jak otrzymanie strzała w ryj z mokrej ściery. Ja pierdolę, co za numer! No i te opętane bębny na początku... Bill Torgerson, który dzierżył pałeczki, miał - obok Briana Betzgera z Jerry’s Kids - jedną z najbardziej absurdalnych (a jednocześnie najcudowniejszych) technik gry w dziejach punk rocka. Kojarzycie zapewne te momenty ze stulejarskich rockowych koncertów, na których gdzieś po dwóch godzinach występu gitary przestają grać, wokalista zaczyna prężyć kutasa, a perkusista wchodzi ze swoim zjebanym solo. No to Bill grał takie solo przez cały czas, a reszta chłopaków z Bl’ast! po prostu położyła na to riffy. Gość równie dobrze mógłby przybyć wehikułem czasu z lat 60., prosto z koncertu Hendrixa, Cream albo Vanilla Fudge, żeby otrzymać rozkaz - a teraz graj hardcore. Dlatego oprócz klasycznych punkowych kwadratów mamy na The Power of Expression rozwiązania rodem z jam session do rana, nietypowe zmiany tempa, miejsca, w których utwory się łamią - jak w Fuckin’ with my Head - co ozdabia materiał lekko (ale naprawdę lekko) psychodeliczną aurą. Wraz z atonalnymi solówkami - również znanymi z Black Flag - oraz wokalem Clifforda Dinsmore’a - imitującym Rollinsa jak patyczak gałązkę - Bl’ast! stanowił grupę, która w latach 80. była dla wielu najlepszą ever.

26. maja w Bielsku-Białej zagra Leeway. Dla osób, które mają chociaż trochę Nowego Jorku we krwi - nawet jeśli urodziły się pomiędzy Sobótką i Wałbrzychem - jest to wiadomość niebywała. Wszak o pierwszych skrzypcach (no, może drugich...) amerykańskiego crossover/thrash punka z lat 80. można dzisiaj powiedzieć naprawdę wiele.

Zresztą zapewne wiele można było o nich powiedzieć nawet 30 lat temu, bo wierzę, że kiedy Eddie Sutton - wokalista - wyskakiwał na scenę ubrany od stóp do głów jak basebalista i swoim wysokim głosem atakował mikrofon, to ludziom opadały szczęki. To właśnie ten zespół jak żaden inny, ściągając na koncerty zarówno łysych chamów w ciężkich butach jak i długowłosych kuców w białych koszach, sprawił, że granica pomiędzy hardcorem a metalem stała się naprawdę bardzo płynna. Wiem, że podobne zdanie znalazłoby zastosowanie w opisie przynajmniej 50 innych kapel, ale w tym wypadku środek ciężkości leżał gdzie indziej.

Do Leeway przylgnęła łatka wynalazku pokrewnego z rzeczami typu Ludichrist, D.R.I, S.O.D. i Suicidal Tendencies. I była w tym oczywiście słuszność, bo Born to Expire z 1989 stanowi prawdziwy kamień milowy takiego grania. Nawet ostatnio Max Cavalera stwierdził, że jest to jego ulubiony album w historii. Dla tego bloga jednakże jako szczególnie istotny jawi się fakt, że sukces długogrającego debiutu Leewaya przyćmił inny niesamowity moment w ich twórczości. To, co goście wyłożyli na ich finałowym materiale - Open Mouth Kiss - zmieniło moje rozumienie muzyki na zawsze.

O ile dzisiaj Born to Expire i Desperate Measures, czyli dwie pierwsze pozycje w dyskografii bohaterów tego wpisu, brzmią mocno klasycznie, bo ich rdzeń stanowią thrashowe, zawadiackie riffy i skoczne tempa, to na trzeciej - Adult Crash - słychać już eksperymenty, a czwarta przeradza się w pole ich radosnej afirmacji. To tam Leeway mając przed sobą gar ze znanymi tu i ówdzie składnikami sięgnął łapą po ekstrawaganckie przyprawy, wymieszał wszystko ze sobą i zostawił na lekkim gazie (boże, co ja piszę?). Open Mouth Kiss brzmi jak symultaniczny koncert Anthrax i Quicksand, który odbywa się na grobie Kurta Cobaina. To już nie jest metal, ale czystej krwi post-hardcore, który tylko trochę liźnięty jest przez wcześniejsze thrashowe inklinacje. Sutton, uznawany przeze mnie obok Jonaha Jenkinsa z Only Living Witness za jednego z niewielu hardcore’owych wokalistów, których natura obdarzyła nie tylko potężnym aparatem, ale także prawdziwym talentem, robi tam z głosem takie rzeczy, że nie pozostaje nam nic innego jak pozazdrościć mu wyobraźni. Próbkę możecie znaleźć w numerze Hornets Nest, gdzie po niewiarygodnej solówie na gicie wjeżdża napędzany basem wręcz dubowy fragment, a Eddie wchodzi na rejestry i harmonie mogące na spokojnie wylądować w repertuarze The Police. Swoją drogą bas Jimmy’ego Xanthosa jest swoistym kluczem do odbioru tej płyty. Za sprawą świetnej i ciepłej produkcji jego dźwięk ląduję nam na samym dnie żołądka (polecam początek w Jock Hop Show!), podczas gdy gitary jedynie kładą na nim przyjemny filterek.

Dla miłośników lat 90. nie lada gratką będzie także to, że Open Mouth Kiss ma w sobie niesamowity MTV-potencjał, którego niegdyś paradoksalnie nie mogli do końca zrozumieć hardcore’owcy jebiący odświeżone oblicze Leeway za anty-oldschool sound. Klip do Foot the Bill jest typem obrazu-hymnu, na który ludzie mojego pokolenia godzinami czekali przed telewizorem. W roku 2019 ma to szczególny urok. Stawiam dychę, że za 2-3 lata do łask wrócą bródki w takim stylu, w jakim Eddie ją tam godnie na sobie prezentuje. Polecam wyjść naprzeciw nieubłagalnej modowej dialektyce i już teraz wyciągnąć trymerek z szuflady.

Niewiele w świecie jest zjawisk, które równie skutecznie drażnią mój receptor stulei jak pojęcie supergrupy. Jak tylko widzę, że gdzieś pojawia się informacja o powstaniu kolejnego zespołu, w którym znani tu i tam “muzycy” tworzą nową “jakość”, to mam ochotę wyciągnąć sztucer i w kogoś strzelić. Zazwyczaj jest to stara jakość. Chujowa jakość. Jakość odpowiadająca temu, co w macierzystach grupach poszczególnych członków było odrzutem z płyty.  

W historii hardcore’a jednakże, gdzie wszystko jest z automatu trochę lepsze niż w pozostałych nurtach (HE HE), pojawił się zespół, dla którego bycie supergrupą stanowiło esencję istnienia. Lecimy po kolei. Na gitarze - król ciętych riffów ze swoim Les Paulem w kolorze przypalonego miodu - Peter Mengede z Helmet. Na drugiej gitarze - człowiek odpowiedzialny za wszystkie wybrzmienia, sprzęgi i tajemnicze dźwięki w Quicksand - Tom Capone. Perkusja - gość, który położył gary pod “Best Wishes” Cro-Mags - Pete Hines. Już jest nieźle, nie? Za mikrofonem z kolei miejsce zajął Jeremy Chatelain, rodem z Utah, stawiający pierwsze kroki w Insight i kręcący się niegdyś przy popierdolonym Iceburn, a na basie śmigał Eddie Nappi, którego w latach 2000. pod skrzydła wziął sam Mark Lanegan. Wszyscy ci ludzie zebrali się pod szyldem Handsome, żeby pograć przez 3 lata i w międzyczasie wydać jeden pełny album. Gdybym nie poświęcił im posta, to na łożu śmierci miałbym straszne wyrzuty. 

Płyta “Handsome” wyszła w 1997 i dzisiaj w sposób wzorcowy oddaje ducha tamtych dni. Post-hardcore w swoim pierwotnym wydaniu już wtedy powoli chował się do cienia, bo wraz ze zbliżającym się końcem milenium na horyzoncie rysowały się nowe procesy. Dlatego zespołowi prowadzonemu przez Mengede przypadło w udziale piastowanie funkcji ostatniego kanclerza wspaniałego eksperymentu, jakim w latach 90. było napierdalanie hardcore’a, który już nie był hardcorem, ale jeszcze nie był rockiem. Działo się to od Slint, poprzez Rollins Band, kończąc na Hum... Na mocy tego samego klimatu, który przyświecał muzyce Handsome, ludzie nosili białe skarpety do niskich Martensów, jarali się “Good Will Hunting” i czuli niepokój związany z końcem czegoś bardzo ważnego, choć nikt jeszcze nie wiedział czego. 

“Handsome” był przede wszystkim albumem całkiem ciężkim. Charakterystyczna motoryka riffów, brzmiących jakby były mechanicznie grane od tyłu, w połączeniu z klasycznie rockowymi patentami i cudownie spuszczającą wpierdol sekcją - na modłę uprawianego ówcześnie nowoczesnego hardcore’a -  w tym wypadku naprawdę dała nową jakość. Moje ucho zawsze tłumaczyło sobie ich muzykę jako wynik przecięcia się Helmet z - uwaga, bo będzie kontrowersyjnie! - post-grungem w stylu Silverchair albo Bush, ale z całkowitym wymazaniem tego, co w drugim z owych elementów odbierano jako zjebane. Niesamowity głos Chatelaina, który miał wprost niebywałe wyczucie do melodii, uczynił z każdego numeru przebój. Sposób, w jaki w kawałku “Quiet Liar” (mój prywatny faworyt) śpiewa o tym, że w swojej pogrążonej w mroku sypialni chowa cierpienia, przyprawia mnie o gęsią skórkę. Jeśli kogoś to nie rusza, to przestaję wierzyć w ludzkość, choć i tak nigdy za bardzo w nią nie wierzyłem.

Jest sobie w świecie jedna taka homofobiczna postawa, której nienawidzę bardziej niż samej homofobii. Kiedy ktoś twierdzi, że nie ma nic przeciwko homoseksualistom, ale nie zgadza się na to, żeby publicznie obnosili się ze swoimi preferencjami, to czuję się tak, jakby ktoś mi wylewał wiadro z gównem na głowę. “Niech sobie w swojej sypialni robią, co chcą” - czy jest w świecie coś bardziej podłego niż tego typu stwierdzenie? Pomijając fakt, że podobne przedstawienie sprawy wypacza ideę tolerancji, której sens polega właśnie na akceptacji tego, z czym nam nie po drodze, to takie wydzielanie przestrzeni, w której przecież równi ludzie mogą dopiero się ujawniać, jest czystą tyranią. Chciałbym, żeby to było jasne - jeśli nie potrafisz znieść homoseksualistów całujących się na ulicy, to masz coś przeciwko homoseksualistom i jesteś homofobem. 

Odkąd zresztą przeczytałem “Kondycję ludzką” Arendt żywię przeświadczenie, że wszystkie większe problemy ideowe współczesnego świata wynikają z odwrócenia rozumienia tego, czym była sfera prywatna i publiczna. Współczesność ma to do siebie, że tę drugą - w swoim starożytnym wydaniu - prawie w ogóle zlikwidowała, doprowadzając do nieustannego konfliktu pomiędzy rywalizującymi ze sobą sferami prywatnymi. Wydawać by się mogło, że każdy człowiek podświadomie dąży do rozszerzenia na ogół świata zasad, które rządzą w jego domu, jakby cała rzeczywistość miała zostać zaciągnięta w obręb jednego gospodarstwa. 

W starożytnej Grecji granica była precyzyjna. W domu, gdzie ojciec, gospodarz, pan rozdzielał obowiązki i podejmował decyzje, panowała nierówność. To miejsce ze swojej natury służyło organizacji związanej z przetrwaniem gatunku, robieniem rzeczy koniecznych - w dużym uproszczeniu - takich jak spanie, jedzenie, mycie i rozród. Przebywając w sferze prywatnej człowiek nawet nie do końca mógł być człowiekiem, bo jego istota realizowała się dopiero w sferze publicznej, gdzie miał możliwość UJAWNIENIA SIĘ w oczach innych. Tam już zasadą organizacji była równość. Obywatel opuszczał swoje gospodarstwo domowe i wkraczał w przestrzeń w pełni wolną, w której zaczynał tworzyć relacje z innymi równorzędnymi jednostkami. Nie był już jedynie przedstawicielem gatunku, ale człowiekiem w pełnym tego słowa znaczeniu - członkiem społeczności. Z tego powodu Grecy wręcz gardzili sferą prywatną, gdzie głównie odbywały się czynności niskie.   

Kiedy zatem współczesny oświecony we własnym mniemaniu delikwent, oczyszcza własne sumienie, głosząc otwartość, a jednocześnie nie zgadzając się na “homopropagandę” w miejscach publicznych, to nie robi niczego innego poza oznajmianiem, że TOŻSAMOŚĆ osoby homoseksualnej, coś obecnie wręcz politycznego, musi zostać zepchnięta do sfery prywatnej i wrzucona do tego samego worka, gdzie są już np. potrzeby fizjologiczne. Takie podsumowanie wymusza logika organizacji społecznej i żelazna konsekwencja. Warto o tym pamiętać, gdy bucior większości znowu staje się taki jakby trochę bardziej zabłocony. 

Punkowcy mają wprawę w stwarzaniu problemów, o których rozprawiają. Zapominają o powszednim obejściu i swoje myśli kierują w miejsca na tyle dalekie i rozległe, żeby móc bezpiecznie - bez ryzyka wystawiania się na rzeczową krytykę - uderzać w coś, co z natury jest mocno rozmyte. Stąd używanie bardzo okrągłych pojęć takich jak “system”, “władza”, “państwo”, nieustanne odnoszenie się do nieokreślonego zaimka “oni” - w domyśle “ci, którzy wyrządzają nam krzywdę” - oraz masa sporów językowych, które zupełnie mijają się z ludzkim doświadczeniem dnia codziennego.

I dlatego tak strasznie urzekł mnie ostatni teledysk Self Defense Family, w którym punk rock - na przekór temu co zazwyczaj zwykło się robić - poprzestaje na tym, co mamy na wyciągnięcie ręki. W klipie w bardzo subtelnych obrazach, którym towarzyszą podpisy, ukazane są kulisy prowadzenia małej knajpy, sprzedającej calzone. Trochę DIY, trochę “small buisness”, trochę dzieciaka za ladą... Każdy z nas bywa w takich miejscach. Każdy z nas też zapewne, czekając w nieskończoność na swoje zamówienie, borykając się z pomyłkami obsługi i obserwując pozornie nieudolny sposób działania danego lokalu, miewał wewnętrzne rozkminy według schematu: “kurwa, to bym zrobił tak, to tak, a to tak i wszystko by zajebiście hulało”. Prawdopodobnie nie raz wszczynaliśmy gównoburzę, bo ktoś zdetronizował nas z pozycji wszechmogącego klienta. Przypuszczalnie zdarzało się nam ostentacyjnie wychodzić, koniecznie w teatralny i nie w naszym stylu sposób, żeby potwierdzić wyjątkowość własnego wzburzenia (jakie to musi być, kurwa, śmieszne dla obserwatora!). 

Obiekcje, które żywimy w stosunku do standardów danego lokalu, zapewne minęłyby, gdybyśmy z poziomu teorii zeszli do tego co praktyczne i poręczne. Nagle okazałoby się, że osoba, która w naszym mniemaniu tylko czeka na włażenie nam w dupę, ma też w tym samym momencie inne obowiązki, których nie widać, a które stanowią o jej życiu albo śmierci. Proste zrobienie placka przestałoby być proste, gdybyśmy w miejscu swojego wyobrażenia umieścili konkretne dłonie i konkretnego człowieka. I z taką myślą zostawia nas klip. Niby są to sprawy totalnie oczywiste, a jednak w połączeniu z muzyką, obrazem i narratorem, sprawiają, że podczas oglądania z jakiegoś powodu robi nam się całkiem przykro.

Każdy, kto pracował w usługach, wie zresztą, że z człowiekiem dzieje się coś dziwnego, kiedy przekracza próg pomieszczenia, w którym obcy bliźni ma mu coś sprzedać. Ta specyficznie wydzielona przestrzeń, w której na mocy funkcjonowania obyczajowej gierki wyzwala się pierwotna chęć dominacji, wywołuje odwrócenie naturalnego porządku sfery publicznej. Oto osoba, która w innych sytuacjach życiowych może nie widzieć potwierdzenia swojej wartości, dostaje nagle możliwość bycia tym, kto jest u góry, kto narzuca zasady, kto ocenia. W Polsce, gdzie “płacę - wymagam” jest komunałem wysysanym z mlekiem matki, wokół czego nie czyni się żadnej refleksji, przekaz klipu powinien być podwójnie trafny. 

Patrick Kindlon kolejny raz zrobił coś, co sprawiło, że zapragnąłem być chociaż trochę lepszym człowiekiem. Udowodnił także, że w punk rocku, który niejednokrotnie mógł się nam jawić jako zafajdane bajoro, w którym na dnie leżą stare opony i do którego szczają żule, wciąż tkwi moc sprawcza.   

Poniżej “Have You Considered Punk Music”:

Dla punkowców bojkot jest tym, czym dla Indiany Jonesa lasso, a pojęcie „niewspierania” urosło na scenie do rangi najwyższej formy deklaracji światopoglądowej. Wie o tym każdy, komu zdarzyło się tu chociażby przez chwilę zakręcić. Nie sądzę, żeby gdziekolwiek indziej ludzie zadawali sobie tyle trudu przy śledzeniu życiorysów poszczególnych person tylko po to, żeby znaleźć pomiędzy nimi a sobą brak konsekwencji ideologicznej. Jeśli ktoś coś naodpierdalał, to nie możesz dać światu do zrozumienia, że w jakiś sposób – pośredni albo bezpośredni – legitymizujesz jego działania, więc go nie słuchaj, nie oglądaj, nie czytaj, a przede wszystkim nie utrzymuj. Takie zachowanie jest tu po prostu w dobrym tonie.

Tematem, który z oczywistych względów wałkowany jest z nadmierną gorliwością, jest nazizm i domniemane z nim powiązania. Grałeś kiedyś koncert z nazistą? Bojkot. Wydałeś płytę w wytwórni, która wydawała nazistów? Bojkot. Przybiłeś piątkę kolesiowi, który zna jakiegoś nazistę? Bojkot. W przypadku sceny black metalowej, na której niejeden inspektor stłukł już sobie sherlockowską lupę, okazało się, że jakiekolwiek dochodzenie nie ma sensu, bo każdy jest w jakimś stopniu „umoczony”. Można zatem owej muzyki słuchać i w nocy wylewać zimne poty z powodu wyrzutów sumienia albo jej nie słuchać i spać jak suseł. Innej drogi nie ma, chyba, że godzimy się na wybiórcze selekcjonowanie wrogów i pochwałę niekonsekwencji.

Mechanizm bojkotowania wypłynął na szersze wody jednak nie w związku z black metalem, ale przy okazji ostatnich afer seksualnych – tych scenowych i niescenowych – i chyba w tym kontekście najczęściej toczyły się internetowe dyskusje o zasadności cnoty “niewspierania”. Bojkot w teorii jest czymś jak najbardziej uprawnionym. To chyba normalne, że osobie, która w naszym mniemaniu czyni zło, mamy ochotę chociażby symbolicznie rzucać kłody pod nogi. Kiedy zatem słyszymy o obleśnym dziadzie, który maca dziewczyny, bo jego pozycja społeczna mu na to pozwala, to we wszystkim, co robi, mimowolnie widzimy odprysk tej obleśności. Schemat się domyka i wiemy, jak postępować. Ale jak to się ma do praktyki? Czy z punkowej ikonografii mają zniknąć motywy z “Inglourious Basterds”, bo wyprodukował je Weinstein?   

Kiedy spoglądam na swoją playlistę, zbiór ulubionych filmów albo półkę z książkami, to odnotowuję obecność: morderców, seksistów, faszystów, kolaborantów, myśliwych i kryminalistów. Niektórzy z nich kładli fundamenty pod ideologiczny kształt myśli współczesnej – jak Heidegger, Sartre albo Schmitt – inni tworzyli niesamowite dzieła – jak Céline, Hemingway albo Polański – a jednego – Bertranda Cantata z Noir Désir, który śmiertelnie pobił swoją dziewczynę – nazywano nawet „sumieniem narodu”. Przeglądając zresztą zawartość tego bloga natrafi się na kilka postaci o szemranej opinii, zatem – mówiąc delikatnie – siedzę w temacie. Oczywiście miewam w związku z tym poważne zgrzyty i często przeprowadzam eksperymenty naukowe, od których wyniku warunkuję swoje działanie. Z jednej strony jako filosemita mam problem ze słuchaniem Deathspell Omega, chociaż bardzo mi się podoba, bo Mikko Aspie zdarzyło się kilka razy strzelić z takiej wypowiedzi, że podczas czytania miałem ochotę wbić sobie nóż w serce i obrócić dwa razy. Z drugiej jaram się pojebami z Kickback, uwielbiam prozę Limonowa, który jest zarówno bolszewikiem jak i nacjonalistą (nie da się chuja przebić), a GG Allin to Gwiazda Betlejemska mojego Wissenschaftslehre. I co? I nic.

Kilka lat temu, dzięki pewnemu zbiegowi okoliczności, stałem się chwilowym kierowcą Limahla i jego zespołu. Tak, tego Limahla. Tego, który śpiewał tytułowy kawałek do „Neverending Story” i tego, który w latach 80. nosił fryzurę, wyglądającą jak wierzba w ogniu. Nie będę opowiadał, jak doszło do tej zabawnej sytuacji, bo mi się nie chce, ale jeśli ktoś nie wierzy, to zaświadczam, że mam dokumentację fotograficzną i świadków gotowych potwierdzić moją wersję. 

No i gdy tak zapierdalałem sobie z Limahlem na trasie pomiędzy lotniskiem we Wrocławiu a pewnym hotelikiem w Przedgórzu Sudeckim, to w aucie wywiązała się dyskusja. Goście chcieli dowiedzieć się, jak wygląda scena muzyczna w Polsce, więc zgodnie z prawdą odpowiedziałem, że o tej popowej nie wiem za wiele, ale że mogę im z przyjemnością opowiedzieć o hc punku, bo sam gram w kapeli, chodzę na koncerty i w ogóle... Nie za bardzo potrafili skumać, o czym pierdolę i jak może brzmieć gatunek, który uprawia moja kapela, więc mieliśmy małe misunderstanding. Próbowałem im to wytłumaczyć na różne sposoby, ale nie szło mi najlepiej, więc metodą skojarzeń (co mogą znać Brytyjczycy, którzy byli młodzi 30 lat temu?) doszedłem do porównania: “gramy coś takiego jak Discharge”. Amen. Znali. Skumali.

"Hear Nothing, See Nothing, Say Nothing” to płyta, którą ucho młodzieńca słyszy zupełnie inaczej niż ucho dorosłego człowieka. Kiedy miałem kilkanaście lat, to wałkowałem Discharge z nastawieniem takim, jakie żywiłem w stosunku do innych gówniarskich kapel. Było dobrze, bo goście grali szybko, głośno i ciężko - trochę jak Exploited, tylko że bardziej. Z dozą nieskrywanej dumy mógłbym wtedy wysłuchać opinii, że przecież to nie może nikomu się podobać, bo każdy kawałek brzmi tak samo. Dopiero jako starszy adept Wyższej Szkoły Robienia Hałasu (ha! - długo czekałem na ten dzień) skumałem, że za ścianą dźwięku kryje się w Discharge niespotykana finezja połączona z pierwszorzędnym geniuszem muzycznym.

Przede wszystkim jednak “Hear Nothing, See Nothing, Say Nothing” oddaje dokładnie ten moment, w którym ludziom ostatecznie wyklarował się nowy pomysł na ciężkie granie. Do lat 80. muzyka potrafiła już być ostra, mocna i hałaśliwa, ale nie w taki sposób, w jaki uprawiali ją goście ze Stoke-on-Trent. Tutaj ideą było napierdalanie nieprzerwanego strumienia dźwięku. Odpalenie numeru miało wywołać efekt taki, jaki wywołuje otwarcie okna w samolocie, lecącym w sam środek huraganu. Nazwałbym to “efektem więcej tego!”, który z założenia ma sprawić, że gdy z pięściami zaciśniętymi z powodu nadmiaru energii oczekujemy końca tracka i chwili wytchnienia, nie dostajemy niczego na przerwę, ale kolejną porcję siarki. Znamienne jest to, że w 1982 także kuce z Venom wydały swój przełomowy album - “Black Metal” - który pukał w te same drzwi, ale z drugiej strony. 

Na potrzeby osadzenia owego huraganu w rytmie został nawet stworzony termin, którego kariera rozwija się nieprzerwanie od ponad 30 lat. D-beat to już przecież nie tylko pojęcie opisujące specyficzną metodę bicia w bębny, ale cały nurt muzyczny, sposób na życie, kurwa, cały świat! 

Mało zespołów w historii muzyki miało takie ucho do riffów jak Discharge. 3-4 dźwięki - połączone zawsze w ekstremalnie chwytliwej kombinacji i ujęte w stosunkowo krótki moment - stały się wykładnią dla tysięcy galopujacych kapel. Praca gitary w “Never Again”, “The Possibility of Life’s Destruction” czy “The Nightmare Continues” to zapis pierdolonej metody na wywołanie pogo w pokoju. Pomijając cały crust punk i rzeczy metalowe, jak Bathory albo Celtic Frost, po latach otrzymaliśmy szereg bandów stricte hardcore’owych, których patenty położono na resorach z LP Discharge. Integrity z “Systems Overload” jest tego najlepszym przykładem. 

Ogromną robotę na “Hear nothing, See Nothing, Say Nothing” zrobił do tego cudownie oszczędny wokal Cala, który brzmiał tak, jakby nie napisano go pod konkretny fragment muzyki, ale jakby pochodził od gościa, który podczas prób zespołu siedzi w kącie kanciapy i co kilka sekund przypomina sobie, że ma coś do powiedzenia. Strasznie dobrze to wszystko na sobie usiadło.

Jeśli a nuż znalazł się ktoś, kto w swojej muzycznej edukacji z jakiegoś powodu pomijał Discharge, to polecam odpalenie kawałka “The Final Blood Bath” i przyłożenie ucha do głośnika przy 38 sekundzie. Solówka, który następuje chwilę po owym fragmencie, to, kurwa, transmisja dźwiękowa ze sceny, w której śmigłowiec transportowy wpada w sieć utkaną ze stalowych lin. Jest to ten moment w twórczości Discharge, który sprawia, że mózg słuchacza pęcznieje niczym Przysmak Świętokrzyski rzucony na rozgrzany olej. Działa? Wiem, że działa.

O tym, że zaczynam dorośleć, przekonałem się wtedy, gdy po usłyszeniu w samochodzie w radiu “Careless Whisper” George’a Michaela postanowiłem, że po powrocie do domu także - tym razem z własnej woli - posłucham sobie tego kawałka. W pewnym momencie po prostu jakieś koło zębate w moim mózgu napotkało odpowiednią zębatkę i voilà - muzyka pop stanęła przede mną otworem. To było jednak 10 lat temu, a dzisiaj jestem już na etapie, w którym autentycznie wzrusza mnie soundtrack z “Króla Lwa”. Wszak życie starego człowieka uczy nas, oprócz zdolności do poświęcenia 90% czasu na organizowanie żywności, prądu i świeżej pościeli w mieszkaniu, pokory w stosunku do przypałowej muzyki. Po trzydziestce pojęcie “guilty pleasure” przestaje mieć wyraźne granice.  

Za swoje absolutne “guilty pleasure” do niedawna uznawałem kawałek “Iris” Goo Goo Dolls. Gdy John Rzeznik śpiewa w nim, że nie chce, żeby świat go widział, bo nie sądzi, żeby ktokolwiek mógł go zrozumieć, a kiedy wszystko jest już stracone, to zależy mu jedynie na tym, żeby ONA wiedziała, kim on tak naprawdę jest, to zagubiona łezka kręci mi się w oku. Nic na to nie poradzę. Uważam, że chłop wie, o czym zawodzi. Nie wszyscy z kolei wiedzą, że Goo Goo Dolls byli niegdyś zespołem nieco innym niż ten, którego oblicze postrzegamy przez pryzmat wielkich przebojów z MTV. I powiem więcej - kiedy zakładałem tego bloga, to sądziłem, że właśnie o takich bandach będę głównie tu pisał.   

Pod koniec lat 80. Goo Goo Dolls byli zespołem punkowym. Ich muzykę w prostej linii można było wyprowadzić ze szkoły pisania ładnych piosenek na przesterowane riffy pod specjalnym patronatem The Replacements i Hüsker Dü. Pomiędzy owym surowym okresem, a tym, w którym stali się królami list przebojów, ich granie trafiło w pewien najdoskonalszy moment, dzięki któremu na zawsze znaleźli sobie miejsce w moim serduszku. Na dwóch płytach - “Superstar Car Wash” z 1993 i “A Boy Named Goo” 1995 - w Johna Rzeznika wstąpił demon, który nakazał mu pisanie najlepszych piosenek w historii świata. Potwierdzone info. Owym demonem mógł być sam Paul Westerberg, który zresztą osobiście przygotował im jednego hita, bo Goo Goo Dolls podobnie jak ich ojcowie duchowni z Minneapolis zręcznie opanowali technikę robienia kawałków na zasadzie współpracy pomiędzy partią lekką a “power” refrenem. Dodając do tego harmonie typowe dla rocka, który uprawia się w miastach do 300 tys. mieszkańców, szczyptę Seaweed i delikatną bryzę grunge’u, otrzymujemy coś, czym po prostu nie da się nie jarać.

Komuś, kto pomyślał, że Igora (tak się nazywam) już zupełnie pojebało na starość, bo przecież Goo Goo Dolls to frajerzy i maminsynki, polecam odpalenie kawałka “Ain’t That Unusual”. Najlepiej na słuchawkach. Z zamkniętymi oczami. Wystarczą cztery akordy z pierwszego riffu, żebyśmy wyobraźnią wylądowali w rodzinnym mieście muzyków - w Buffalo nad brzegiem jeziora Erie, na którym w 1813 Oliver Hazard Perry rozjebał flotę Brytyjczyków. Czy się to komuś podoba, czy nie, to są, kurwa, właśnie dźwięki Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej w najlepszej z możliwych konfiguracji. W żadnym innym miejscu na świecie ludzie nie nauczyli się w tak bystry sposób przepuszczać popowych melodii przez filtr college rocka nie popadając jednocześnie w infantylizm. Zespoły alternatywne z Wielkiej Brytanii, które bądź co bądź też były dobre, zawsze miały tendencję do egzaltacji i zmanieryzowania, co było zupełnie obce grupom amerykańskim. The Smiths, Blur, The Jesus and Mary Chain kontra R.E.M., Lemonheads, Smashing Pumpkins. Goo Goo Dolls idealnie odrysowywali tę zależność.  

Ich albumy z połowy lat 90. to zestaw wspaniałych piosenek, z których każda może lecieć jako podkład pod scenę, w której bohaterowie jakiegoś młodzieżowego filmu całują się po raz pierwszy. Gdybym miał dzieciństwo takie jak Dawson z “Jeziora Marzeń” to płakałbym podczas ich słuchania. “Only One”, “Name”, “Long Way Down”, “We Are The Normal” to wehikuł czasu do szczeniackiej niewinności i macierzystego środowiska dla muzyki z pogranicza punk rocka i jankeskiego songwritingu. Koniecznie sprawdźcie klipy!

W “Szpitalu przemienienia” w reżyserii Edwarda Żebrowskiego Gustaw Holoubek wygłasza taki monolog, że kiedy go słucham, to czuję się tak, jakby ktoś mi grzebał zimnym szpikulcem w sercu. Nawet gdyby cały film był słaby - a absolutnie nie jest! - to warto by go było obejrzeć chociażby dla tej sceny. Grany przez wybitnego aktora naćpany morfiną pisarz stwierdza w niej, w swojej antytradycjonalistycznej tyradzie, że norma to gówno, że norma to - cytując - “konwencja obwarowana stekiem najgłupszych przesądów broniąca tak zwane społeczeństwo przed wybitną jednostką”. Nie raz podkreślałem, że niczego nie szanuję bardziej niż punków, którzy mają odwagę za cel swojej krytycznej interpretacji obierać sam punk rock i standardy, które ktoś wcześniej weń wsadził. GG Allin stwierdził, że jego pomysłem na życie jest nieakceptowanie tego, co inni mu dają, ale branie wszystkiego samemu. Czy kiedykolwiek z ust człowieka padły piękniejsze słowa?

A piszę o tym dlatego, że wraz z pojawieniem się nowej płyty Integrity przypomniałem sobie o albumie, który w swoim czasie złamał punkowe konwenanse, rozjebał wszystko doszczętnie i ustanowił nowe standardy w rozumieniu tego, czym jest hardcore. Połowa lat 90. Okładka autorstwa Pusheada. “Humanity is the Devil”... Na dźwięk tych słów dostaję stanu podgorączkowego. Trochę mi głupio, że dopiero teraz ten wpis pojawia się na blogu, ale lepiej późno niż wcale.

EP “Humanity is the Devil” uważam za opus magnum Integrity. Podobnie jak w przypadku albumów takich jak “Victim in Pain”, “I Against I”, czy “Filosofem” (nie wiem czemu akurat takie zestawienie przyszło mi do głowy), kilka tajemniczych szczegółów przesądziło o tym, że stał się dziełem innym niż reszta. Jeśli owe dzieło rozłożymy na części składowe, to w pierwszej kolejności otrzymamy duet braci Melnick na gitarze i basie. Nie wiem, na czym polegał geniusz tych gości, ale jebani potrafili na dwóch dźwiękach łapanych power chordem, które w podobnej konfiguracji zagrał każdy hardcore’owy zespół świata, napisać riff, który brzmiał tylko i wyłącznie jak Integrity. W podręcznikach do historii muzyki powinno się, kurwa, znaleźć pojęcie “harmonii melnickowskiej”, żeby opisać to dziwne zjawisko. Aaron i Leon stworzyli oryginalny sound Integrity, którego w równie osobliwej formie nie powtórzył już żaden z późniejszych składów. Do tego dochodzi Dwid Hellion, którego krzyk niesie się tak, jakby swój początek miał nie w przeponie, ale gdzieś na poziomie flaków. Prawdziwy dźwięk tortur, ryk człowieka łamanego kołem... No i nie da się nie wspomnieć o produkcji albumu. To betonowe, fabryczne i pudłowate brzmienie z wyjebanymi w górę solówkami na wajsze, które tną powietrze jak Katiusze, absolutnie nie obroniłoby się w czasach współczesnych, gdyby jakiś zespół postanowił a nuż z niego skorzystać, ale miało swoją misję w odpowiednim momencie historycznym.

Na “Humanity is the Devil” nie ma ani jednego fałszywego momentu. Pod względem kompozycji jest to ten okres w dziejach zespołu, w którym każdy z członków osiąga idealną równowagę ph. Zarówno na “Those Who Fear Tommorow” jak i na “Systems Overload” są fragmenty zagniecione, których po prostu nie lubię. Tutaj takich nie ma. Dla przykładu kilkusekundowy początek kawałka “Trapped Under Silence” z tym podłym zjazdem na gitarze, który niczym wiertarka wprowadzona do ucha otwiera riff, potrafię w katatonicznym transie 50 razy pod rząd odpalać i cofać. Jak oni, kurwa, wpadli na to, żeby takim dźwiękiem zainicjować kawałek? Kolejny niuans, który tworzy atmosferę całości... Muzycznie był to materiał znacznie zwolniony w stosunku do poprzedniego dischargeowskiego wydawnictwa. Granie metalu na hardcore’owym podwoziu, w czasach, w których termin metalcore jeszcze nie funkcjonował, miało zupełnie inny wymiar. W “Jagged Visions of My True Destiny” pobrzmiewają echa Metallici, gdzieniegdzie mamy powiew finezji, ale “Humanity is the Devil” to w końcowym rozrachunku triumf potężnego i chamskiego riffu. 

Jednak poza samą muzyką w ujęciu strukturalnym jest na tym krążku coś jeszcze. Coś, co osiąga się raczej nie na gruncie racjonalnego namysłu, ale dzięki incydentalnemu zrządzeniu losu. Na poprzednich wydawnictwach wykluwało się to, co tutaj zostało wyprowadzone ponad czerwoną kreskę. Stało się. Oto goście w sportowych ciuchach (z tlenionymi, kurwa, włosami) nauczyli się robić muzykę uderzającą w mizantropijne, satanistyczne i antyspołeczne tony, ale w sposób absolutnie pozbawiony heavy metalowej teatralności. Jeśli dodamy do tego dwidowskie ciągoty do przemycenia w sferę estetyki klimatu kaznodziejskiego fundamentalizmu, to na usta samo ciśnie się określenie “apokaliptyczna” jako idealnie pasujące do opisania muzyki Integrity.

I tak jak metodą Jackiego Chana na spuszczanie ludziom wpierdolu było karate, tak metodą Integrity na granie hardcore’a został terror. Zapewne spora w tym też zasługa dwóch eksperymentalno-noiseowych numerów i hidden tracks pod postacią celowo spierdolonych w mixie nagrań, które w zasadzie nie wiadomo po co znalazły się na płycie... Ich rola z uwagi na całość okazała się nieoceniona. “Drowning in envy” to zapis wywiadu z perkusistą Chubbym Freshem, tuż po tym jak wyjebano go z zespołu, w którym wylewa gorzkie żale, a przygrywają mu świńsko zmodulowane dźwięki wody spuszczanej w kiblu. W teorii to śmieszne, w praktyce - straszne. No i ten potworny spicz na końcu!

Ludzie mojej generacji zostali wychowani w obezwładniającym kulcie pracy zarobkowej. Znamienne jest to, że jedno z pierwszych pytań, które zwyczajowo kieruje się do nowo poznanej osoby, dotyczy tego, czym ta osoba się zajmuje, czyli w domyśle, gdzie zapierdala tyrać, jakby właśnie to ostatecznie definiowało jej tożsamość. Już sam język koduje taki wzorzec. Za życiowego nieudacznika uznaje się zazwyczaj kogoś, kto średnio poradził sobie z karierą zawodową, podczas gdy jako wybrańcy losu jawią się głównie ludzie sukcesu. Może nie napisałbym tego posta, gdybym nie należał do pierwszej z owych grup, ale niestety należę, więc pozwolę sobie pokrótce omówić, dlaczego uważam, że praca to wymysł poniżający, niesprawiedliwy i totalnie spierdolony.

Przede wszystkim nikt mnie nie pytał – zanim przyszedłem na świat – czy podoba mi się układ, w myśl  założeń którego będę zobligowany do dbania o swój żywot za pośrednictwem kontraktowego wynagrodzenia. Kto wie, a może wolałbym stan pierwotny, w którym instytucja pracy nie istnieje, a ludzie przedłużają swój żywot w oparciu o inne sposoby? Dlatego ową umowę uważam za zawartą jednostronnie. W moim wyobrażeniu system wymagający wykonania orki, za którą dostaje się pieniądze i dopiero za nie kupuje jedzenie albo lekarstwa, to wcale nie jest rozwiązanie tak oczywiście naturalne, żeby na mocy czystej teorii po prostu się na nie zgodzić.

W greckim polis czynności związane z zapewnieniem sobie zasobów koniecznych do przeżycia były uznawane za uwłaczające i niskie. Sądzono, że przetrwanie fizyczne wiąże się z organizacją sfery spraw koniecznych, która ze swej natury odmienna jest od sfery spraw wolnych. Obywatel zmuszony do troszczenia się o pokarm dla siebie i rodziny, o dach nad głową albo o porządek w gospodarstwie domowym straciłby potencjał do realizacji rzeczy wielkich w obszarze polityki. Stąd instytucja niewolnictwa. Na niej musiała opierać się gospodarka świata starożytnego, żeby ludzie – bo niewolników nie uznawano za ludzi – mogli sobie na luzaczku pierdolić na agorze albo walczyć w wojnach. Spokojnie, jeszcze mnie nie pojebało i nie bronię niewolnictwa… Chciałem jedynie zwrócić uwagę na pewien pogląd, który spowodował, że Grecy gotowi byli stworzyć, a następnie utrzymywać machinę, która narzucała kaganiec na 1/4 część ludności zamieszkującej polis – pogląd głoszący, że praca, której celem jest utrzymanie się przy życiu, stanowi coś nieludzkiego. W wyniku emancypacji (przynajmniej teoretycznej) wszystkich stanów obowiązek pracy rozciągnął się na całą populację i gdybyśmy mieli używać pojęć ze świata starożytnego, to należałoby uznać, że dzisiaj każdy jest niewolnikiem.

Jeśli dołożymy do tego okoliczność praktyczną, czyli to, że praca – biorąc pod uwagę czas przeznaczony na sen i organizację dnia – zabiera nam większość istnienia, to nienawiść do niej staje się wręcz obowiązkiem umysłu. Nawet nie chcę sobie wyobrażać, co będę czuł, gdy leżąc na łożu śmierci zetrę się z myślą, że wobec miliardów lat trwania Ziemi z mojego ograniczonego zaledwie do kilkudziesięciu lat życia większość i tak musiałem przeznaczyć na niechciane aktywności.

Czasem, kiedy jest mi wesoło, to - żeby zrobiło mi się trochę smutniej - odpalam zdjęcia z pogrzebu Johna Belushi. Widok twarzy Billa Murraya, która wręcz płonie od żalu, rozczarowania i rezygnacji, podczas gdy “Ghostbuster” kładzie różę na trumnie, sprawia, że coś zimnego zaczyna mi się trząść w żołądku. Myślę sobie wtedy, że tylko na pogrzebie kogoś wyjątkowego ludzie mogą tak wyglądać. Gdybym sam będąc duchem dowiedział się przypadkiem, że w trakcie mojego pochówku nikt nie płakał, to totalnie bym się wkurwił. Totalnie.

Belushi został zapamiętany jako “Blues Brother”, jako “Dziki” Kelso z “1941″ i przede wszystkim jako jeden z tych, którzy żyli za szybko i odeszli zbyt młodo. Jednak wśród ludzi, z którymi dzielę zainteresowania, do dzisiaj znany jest głównie jako naczelny sympatyk punk rocka. Zauważyłem - to tak na marginesie - że wszystkie ruchy, które w jakimś sensie uważają się za coś skrajnego i radykalnego, same z siebie generują potrzebę posiadania łączników ze światem zewnętrznym. Bitnicy, hipisi, punkowcy potrzebowali sympatyków stojących jedną nogą “tu”, a drugą “tam”, żeby obustronnie wygładzać przekaz. Ta chemiczna relacja zrodziła osobistości takie jak William S. Burroughs, Timothy Leary czy chociażby Garry Bushel. Naziści i komuniści mieli swoje odpowiedniki... 

John Belushi był prawdopodobnie jedynym bywalcem Hollywood, który potrafił kilka godzin tłuc się furą, żeby zobaczyć Black Flag na żywo. Jako pierwszy człowiek w historii chciał, żeby specjalnie po to napisana piosenka punkowa stała się tytułową piosenką do filmu, który miał być wyświetlany w kinach. Belushi był aktorem komediowym i przypuszczalnie słyszał w punk rocku coś, czego nie słyszeli nawet ówcześni punkowcy. Biorąc pod uwagę jego lifestyle i role, które odgrywał, można domniemywać, że w postawie muzyków tej nowej fali kontrkultury widział dobrze mu znaną społeczną auto-satyrę, która w tym wypadku była jednak o wiele dalej posunięta niż u innych dotychczasowych zjawisk młodzieżowych. Trzeba pamiętać, że amerykański punk rock funkcjonował wtedy na zasadach takich, jakie wyłożono w “Upadku zachodniej cywilizacji”, więc skupiony był raczej na destrukcji wzorców, a nie na ich zastępowaniu. Wierzę, że dla komedianta mogło to być najzwyczajniej w świecie ciekawe.

Ponadto Belushi od 1980 roku przyjaźnił się z Vingiem z zespołu Fear i to właśnie na bazie tej znajomości doszło do jednego z najdziwniejszych, najzabawniejszych, a jednocześnie najbardziej ikonicznych wydarzeń w dziejach całego ruchu. Nie ściemniam. Belushi postanowił zaprosić Fear do studia Saturday Night Live na koncert z okazji Halloween. Publiczność miała składać się nie z amerykańskich Januszy i Bożenek, ale z czystej krwi hardcore’owców. Wielu z nich zasiliło później szeregi czołowych kapel amerykańskiej sceny. Program niestety nie został wyemitowany, bo efekt przerósł najśmielsze oczekiwania tych, którzy byli zań odpowiedzialni. Już przy pierwszym numerze - “Beef Bologna” - Ving traci gitarę, a publiczność robi taki rozpierdol, że studio zaczyna przypominać rozdeptane mrowisko. Stage-divy, slam dancing i cuda na kiju. Ponoć są tam goście z Cro-Mags. W przerwie między piosenkami słychać jak Ian Mackeye wykrzykuje do mikrofonu: “New York sucks!”. Kurwa, chaos! Jakby tego było mało, to na do widzenia producent programu dostaje dynią w klatę. Zapis akcji jest na YouTube, więc można sprawdzić, co tam się odpierdoliło.

Nie da się zaprzeczyć, że to był dobry moment. Hardcore wkraczał właśnie w etap odejścia, a jedenasta muza - będąca przecież główną tubą kultury masowej - próbując go pożreć porzygała się przy pierwszym kęsie. Zjawisko, które dotychczas uważano za część owej kultury - bo przecież zarówno Sex Pistols jak i Ramones byli po prostu rockowymi zespołami - zaczęło żyć własnym życiem. Kamera złapała hardcore w chwili, gdy ten był najbardziej dumny, nieobliczalny i jednocześnie najbardziej bezkompromisowy.

“Kalwaria” w reżyserii McDonagha to najbardziej nietzscheański film, jaki widziałem w życiu. Każda osoba, która boryka się z myślą, że od mniej więcej stu pięćdziesięciu lat ze światem dzieje się coś, co można by nazwać “zrzucaniem fasad”, powinien go obejrzeć. I nie chodzi tu o główną ós historii, bo ta wiedzie nas raczej w stronę rozrachunku, którą w filmie irlandzki Kościół Katolicki w bardzo ponury sposób przeprowadza z samym sobą, ale o tło, na którym owa historia się toczy. Jeśli pojawią się w tym tekście spoilery, to mam to w dupie, bo po pierwsze pewnie wszyscy już widzieli film, a po drugie uważam, że oglądanie takich rzeczy ze względu na suspens jest domeną tych, którzy oglądają kabarety. Sorawka.

Zdaje się, że w żadnym innym miejscu na świecie Kościół nie zaliczył takiego upadku, jaki zaliczył w Irlandii. W kraju, który przez kilkadziesiąt lat był dla katolików “cafè latte wersją” tego, czym Iran jest dla muzułmanów, na skutek ujawnienia licznych afer pedofilskich połowa wiernych przestała uczęszczać na msze. Społeczeństwo w sposób jednoznaczny dokonało buntu podważając autorytet, który niejako pochodził od Boga. Nie wyobrażam sobie, co musiałoby się wydarzyć w Polsce, gdzie obowiązek praktykowania chyba wciąż wyprzedza wiarę, żeby doszło do podobnego odwrotu. Ale to tak na marginesie...

Film, którego akcja dzieje się współcześnie, stanowi opowieść o księdzu, który w konfesjonale słyszy od penitenta - niegdyś molestowanego seksualnie - że w przeciągu tygodnia zostanie przez niego zabity nie dlatego, że jest winny pedofilii, ale właśnie dlatego, że jest niewinny, bo tylko w taki sposób może dojść do wyrównania krzywd. Korzystając z ostatnich chwil życia ksiądz wędruje po parafii rozmawiając ze swoimi wiernymi, a obraz, który się z tego wyłania, może służyć nie tylko jako odpowiadający realiom irlandzkim - gdzie Kościół raz na zawsze stracił swój autorytet - ale jako adekwatny do kondycji człowieka współczesnego w ogóle. Amoralność pod postacią zdrady, kłamstwa i przemocy, zdaje się w filmie być główną cechą małomiasteczkowej społeczności. Spotykamy ludzi, którzy łącznie popełniają chyba wszystkie 7 grzechów głównych, i którzy każdą rozmowę z księdzem sprowadzają do drwin z tego, co uchodzi za moralną naukę kościoła. Mamy zatem pisarza, który przymierza się do samobójstwa, kobietę, która ostentacyjnie zdradza męża, lekarza, który nabija się ze śmierci, bogacza, który korzysta z pieniędzy, żeby poniżać ludzi, mamy dalej: pijaków, dewiantów, skurwysynów i cyników. Przegląd przez umiarkowany nihilizm świata przełomu tysiącleci, który w sposób niezbyt subtelny zaczyna jawić się jako świat normalny. Ksiądz nie może się odnaleźć w tej nowej rzeczywistości, spotykają go same rozczarowania i mimowolnie przyjmuje rolę reliktu dawnych czasów.

We wstępie wspominałem o Nietzschem. Motyw “śmierci boga” stał się bodajże najbardziej popularnym z jego pomysłów i chyba jedynym, który przedarł się do popkultury. Chuj z tym, że został zupełnie źle zrozumiany, a jego pierwotny sens wypaczyli tandetni ateiści - prawdopodobnie nieznający żadnego tekstu źródłowego - próbując go skierować w stronę racjonalno-fizycznych rozważań, na które Nietzsche miał po prostu wyjebane. Jego spektakularnym odkryciem było coś dokładnie przeciwnego. Jeszcze przed I wojną światową, Holocaustem, przed wynalezieniem bomby atomowej, ten niemiecki filozof przewidział, że ludzkość w odniesieniu do doświadczenia fatalizmu życia i świata, zacznie się w końcu mimowolnie zastanawiać nie nad tym, czy bóg istnieje, ale nad tym, czy bóg w ogóle jest - hmmm - adekwatny, i uznając chrześcijaństwo za błąd historii ugnie się pod wrażeniem wszechogarniającej pustki.

W punk rockowych szkołach, które rozsiane są po całej Polsce, uczy się dzieci, że patriotyzm to najgorsza postawa, jaką może przyjąć człowiek. Nawet nie chce mi się rozwodzić nad tym, skąd mam takie spostrzeżenie, bo dla każdego, kto tylko liznął temat, jest to sprawa najbardziej oczywista. Już dawno temu jednak zacząłem się zastanawiać, dlaczego liczne amerykańskie kapele hardcore w sposób afirmujący odnoszą się w swojej działalności do symboliki państwowej i uchodzi im to na sucho. Widok amerykańskiej flagi zawieszonej nad sceną, w otoczeniu której odbywa się gig, nie odpala nam czerwonej lampki nad głową. Dlaszego? KURWAAAA!

Winę ponosi wyobrażenie polskiego patriotyzmu jako wiecznie sprzężonego z koncepcją narodu rozumianą w formie wspólnoty krwi. Niebezpieczeństwo owego założenia, które prowadzi do łatwego wrzucania patriotyzmu w szpony nacjonalizmu i szowinizmu, wiąże się z ową wiarą w tę minimalną i bardzo dyskusyjną biologiczną cechę, która niby łączy wszystkich przedstawicieli danego narodu, a jednocześnie oddziela go od innych. Dana z góry stanowi coś mimowolnie otrzymanego, coś, czego nie da się osiągnąć, więc bywa automatycznie używana jako główny trybik w mechanizmie wykluczenia. A wykluczenie ze względu na cechy przyrodzone, które już w punkcie wyjścia, czyli w momencie narodzin, różnicują ludzi ze względu na jakieś ich wydumane predyspozycje, bezsprzecznie jest nieprawe.

Dla odmiany amerykański patriotyzm pozbawiony jest owego etnicznego pierwiastka. W państwie, które powstało jako miejsce nalotu różnych nacji, tożsamość narodu budowana jest na micie założycielskim, w oparciu o zaufanie do pewnego modelu politycznego i upodobanie danego stylu życia. Taki patriotyzm stoi w jawnej opozycji do patriotyzmu narodowego, którego kulminacją jest urzeczywistnienie państwa homogenicznego, w którym wszystkie przejawy istnienia wspólnoty mają swoje ugruntowanie w biologicznie pojmowanej nacji. W amerykańskim patriotyzmie tkwi ten poetycki motyw wdzięczności w stronę pewnej koncepcji, która przynajmniej na poziomie teoretycznym daje człowiekowi obywatelstwo bez względu na pochodzenie, czyli daje mu gamę możliwości do urzeczywistnienia. Widok flagi z gwiazdkami i paskami wiszącej na ganku uroczego domostwa niesie w sobie ten aprobujący żywioł (rozgrzany niczym napalm), który w Europie poranionej przez narodowe napierdalanki, może być zupełnie niedostrzegalny.

W Polsce z kolei patriotyzm staje się tym bardziej zepsuty, tj. uwikłany w ksenofobiczne tory, im bardziej motłoch - rozumiany na modłę Hanny Arendt jako zbiór wyrzutków z różnych klas - staje w opozycji do danego układu politycznego. Od pewnego czasu zresztą polski patriotyzm na skutek propagandy tych, którzy uzurpują sobie do niego wyłączne prawo, jest skojarzony z postawą antysystemową. To celowe oddzielenie pojęcia narodu od pojęcia państwa, gdzie jedno z drugim ustawicznie się ściera, podgrzewa genetyczne uwikłanie, o którym pisałem wcześniej. Jest to tym bardziej smutne, gdy spojrzymy na baaaaardzo długą historię państwowości polskiej, która ma idealne predyspozycje do tego, żeby pobudzać ludzi do patriotyzmu właśnie w stylu amerykańskim. Czy wielonarodowe dzieje połączone z legendarną wręcz tolerancją religijną i tradycjami walk niepodległościowych nie są idealnym podłożem do postrzegania orła w koronie nie tylko jako symbolu narodowego, ale symbolu pewnej idei? Symbolu - uwaga, uwaga! - wolności? 

Z założenia ten blog nie miał być o muzyce. Wiem, że wyprofilowałem go w taki sposób za szybko i w zasadzie już na samym wstępie wystrzelałem wszystkie naboje, które miałem na punk rocka. Prawda jest taka, że przestałem pisać, bo skończyły mi się tematy. Kiepsko, co? Dlatego dzisiaj, żeby trochę odświeżyć formułę, wrzucam post, który nie będzie dotyczył muzyki. Będzie dotyczył życia, będzie dotyczył nihilizmu, a raczej tego, co mu się zarzuca w kontekście życia.  

Kiedy rozmawiam sobie z Januszami na różne tematy i dochodzę do momentu, w którym stwierdzam, że jestem punkiem i wszystko pierdolę, a już szczególnie gdy mówię, że średnio wierzę w humanizm i wrodzoną godność życia ludzkiego, a związku z tym w jego niezbywalną ochronę, to spotykam się z taką ścianą, że jeśli ją przeskoczę, to dalej już chyba nic nie będzie. Niektórzy po prostu nie mogą przeżyć, że bez wiary w jakieś nienaruszalne sacrum dotyczące człowieka a pochodzące nie z człowieka da się normalnie funkcjonować. Tak jakby całe społeczeństwo mogło być podzielone tylko i wyłącznie na zasadzie zero-jedynkowej: albo obywatel albo GG Allin. Chuja!   

Przeświadczenie o tym, że życie ludzkie samo z siebie emituje pewną wartość, ma rodowód chrześcijański. Cała argumentacja, której nie znali starożytni, a którą obecni przeciwnicy aborcji, eutanazji albo ci, którzy potępiają samobójców, używają w sporach, wynika z założenia głoszącego, że skoro Bóg ustanowił "świętość" życia na mocy jednorazowego aktu stworzeniu ludzkości, a później każdorazowo wznawia ją podczas narodzin poszczególnych ludzi, to człowiek nie ma prawa jej naruszać na mocy własnej decyzji. Ingerencja w boski zamysł jest w tym wypadku formą buntu, herezji. Jakie to jest strasznie antyludzkie!  

Kiedy w końcówce "Łowcy androidów" Roy Batty wygłasza swój słynny monolog, który zresztą Rutger Hauer w sposób niezwykle śmiały zaimprowizował podczas kręcenia, twórcy filmu przekazują nam do namysłu pewne niesamowicie bystre spostrzeżenie odnośnie tego, co stanowi o wartości życia w ogóle.

Oto cyborg - istota pozbawiona uczuć, której śmierć jest zaprogramowana i przewidziana zgodnie z zamysłem twórcy - uświadamia sobie, że nie chce umierać. Roy Batty wiedząc, że jego sztuczne ciało za chwilę przestanie funkcjonować, wspomina o niewiarygodnych rzeczach, które miał okazję zobaczyć. Wizje, które przywołuje - doświadczenie rzeczywistości - budzą w nim wyobrażenie o wartości życia. Myśl o tym, że owe wspomnienia wkrótce zostaną stracone - cytując - tak jak "łzy w deszczu", wywołuje grozę. Wszak z każdą śmiercią organizmu czegoś, co odbierało bodźce, umiera także przeogromny świat wrażeń.

Ludzie, którzy mają skłonność do poszukiwań, doznają od czasu do czasu czegoś, co można by nazwać przeżyciem totalnym. Chodzi o moment, w którym w wyniku przypływu nagłej wiedzy, jakiegoś podświadomego olśnienia umysłu, stają w obliczu dojmującej świadomości, że wszystko jest do dupy, i że pewne rzeczy absolutnie nie powinny wyglądać tak, jak dotychczas wyglądały. Zazwyczaj jest to także moment, w którym o 180 stopni zmienia się ich podejście do życia, do świata i do samego siebie.

Założę się, że dla Darwina przeżyciem totalnym mogła być na przykład obserwacja żółwi na Galapagos. Epifanii na podobną skalę doświadczył zapewne Snoop Dogg, gdy po raz pierwszy się zjarał. Dla mnie swoistym objawieniem stało się zderzenie z myślą, że w zasadzie od samego początku swego istnienia punk rock nie był tym, czym powinien być, a w skład pakietu, który najbardziej przyczynił się do jego przeinaczenia, weszły: ideologia, polityczne zaangażowanie i utopizm. Wiem! - dla większości Ziemian, którzy zetknęli się z punk rockiem, powyższe słowa mogą wydać się najohydniejszym bluźnierstwem, więc dla ich złagodzenia dodam, że mój głos będzie jedynie kolejną cegiełką w starym nic nie znaczącym sporze o pojęcia.  

A wszystko zaczęło się od The Clash. Zanim Joe Strummer grając koncert w Victoria Park wyskoczył w t-shircie z logiem RAF’u, punk rock – owszem! – był buntowniczy, był radykalny, i był już nawet polityczny, ale przede wszystkim nie był skodyfikowany. Novum, które wnieśli ci niezbyt przystojni, ale genialni muzycznie kolesie z Londynu, polegało na tym, że w odpowiedzi na antyspołeczną ślepą furię leżącą u fundamentów ruchu, zaproponowali rozwiązania, które miały teoretyczne oparcie w realnie istniejącym świecie. The Clash zasugerowali punkom, że energię, którą wkładają w deptanie wartości, wchodzenie do kubłów na śmieci i przebijanie mord agrafkami, mogą równie dobrze ulokować w marzenia o rewolucji albo w snucie wizji o wielkiej reformie społecznej. Hasło „no future” zostało wyparte, a na jego miejsce z czarno-czerwonym sztandarem na kiju wjechało po prostu „future”. Nieokiełznany amok zdegenerowanej młodzieży zracjonalizowano, nazwano i ukierunkowano. W taki oto sposób narodził się nowy punkowy etos, który do granic możliwości doprowadził później Crass, doprowadzili anarchiści i inni radykałowie wierzący w to, że mają klucz do zrozumienia zjawisk wynikających z relacji pomiędzy władzą, ludem a ekonomią.

To prawda, że owe narracje w formie takiej, do jakiej się przyzwyczailiśmy, niosą piękne, szlachetne i budujące treści, ale w istocie rozmywają one pierwotny pomysł na punk rock. Nihilistyczny bunt był jego pierwszym i głównym motorem napędowym. To on sprawił, że w latach 70. o pewnej muzyce można było w końcu powiedzieć, że zważywszy na historię rock’n’rolla stanowi coś wyjątkowo popierdolonego. Wcześniej niczego podobnego po prostu nie było. Dlatego twierdzę, że jeśli ruch, który w etapie wyjściowym epatował pogardą nie tylko wobec konkretnych norm społecznych, ale wobec idei posiadania jakichkolwiek norm w ogóle, zaczyna tworzyć własny zamknięty system wartości zastępczych, to mija się on ze swoim powołaniem. Równie dobrze można by wykreślić z historii wszystko od Iggy’ego Popa do Sex Pistols, wcisnąć w ich miejsce trochę bardziej podkurwionego Boba Dylana i skończyłoby się podobnie.

Przekręcona wizja punk rocka - ze swoją utopią, z twórczą krytyką status quo i z nadzieją na przyszłość - kryje też pewną wewnętrzną sprzeczność, której po prostu nie mogę pominąć. Wiara w lepszą rzeczywistość niesie ze sobą hipotetyczne założenie, że w pewnych okolicznościach punkowy protest nie posiadałby racji bytu - tak jakby cały ten bunt miałby być jedynie pewnym krokiem, stanem przejściowym, a nie ostateczną formą swojej własnej ekspresji.

Zdaje się, że ludzie lubią we wszystkim szukać sensu i dla osób, które ożeniły punk rock z zaangażowaniem społecznym, jego larwalna postać mogła po prostu wydawać się za głupia. W moim wyobrażeniu z kolei prawdziwymi przodownikami awangardy byli przede wszystkim ci, którzy w owej głupocie odnaleźli istotę. Richard Hell ze swoją mityczną pustką, Darby Crash na wiecznym przećpaniu, GG Allin śpiewający o tym, że sam siebie chce wyruchać albo Cro-Mags szczający na pacyfizm w „World peace”. Oni mieli odwagę. Oni naprawdę byli anty. Oni podtrzymywali obraz punk rocka, który jest bezcelowy, prymitywny i obiektywnie całkiem chujowy.

Ktoś mógłby odpowiedzieć, że nawet jeśli takie były zarodkowe wytyczne, to ostatecznie dobrze się stało, że zastąpiono je czymś bardziej produktywnym. Ciężko się z tym nie zgodzić, jeśli ma się głowę na karku, ale ja jestem święcie przekonany, że geniusz punk rocka polegał właśnie na tym, że był taki tępy. Dał obszar, w ramach którego można było się na spokojnie wypiąć na moralność, kulturę, obyczaje; obszar, w którym katalizowało się swą zwierzęcą dzikość; w końcu obszar, w którym zaczynałeś się TY, a kończyła TWOJA BABCIA…

Pod koniec podstawówki byłem na szkolnej wycieczce w Paryżu. Oprowadzali nas po tych wszystkich miejscach, które umieszcza się na widokówkach, po Wieży Eifla, Katedrze Notre Dame, Montmartre i innych gównach, ale nie one zapadły mi w pamięci. Gdy pewnego razu nasz autobus stał w korku, a ja wlepiony w szybę obserwowałem deptak przy brzegu Sekwany, moją ciekawość wzbudził jeden bardzo dziwny typ. Pamiętam jak dziś - miał dresowe spodnie z kreszu, skórzaną kamizelkę narzuconą na gołą klatę, w chuj tatuaży i mordę typa, o którym moglibyście powiedzieć, że “nic nie robicie, tylko go we więzieniu więzicie”. Nasze spojrzenia się spotkały i koleś jak gdyby nigdy nic - z totalnie posągową miną - uniósł swoje wielkie łapy w Geście Kozakiewicza kierując jego przesłanie w sam środek mojej zdziwionej japy. Takie wspomnienie Paryża noszę w sercu.

Minęło dobre kilkanaście lat, naoglądałem się i naczytałem wielu rzeczy hodując w sobie ideę stolicy Francji jako miasta, w którym osmolone kowadło wisi w powietrzu, a ty w każdej chwili możesz po prostu zginąć. Zatem nie “O północy w Paryżu” i “Amelia”, ale “Nieodwracalne”, “Nienawiść” i “Frantic”. Nie kamienice, kawiarenki i bagietki, ale, kurwa, blokowiska, gangi i dragi. Nie Daft Punk i Manu Chao, ale Arkhon Infaustus, Diapsiquir i... KICKBACK.

No właśnie. KICKBACK. KICKBACK. KICKBACK. O Kickbacku jest ten post. Kickback to najlepszy europejski zespół hardcore. Gdyby w nawias wziąć ich geograficzną lokalizację, to dodałbym jeszcze, że Kickback to najbardziej odważny, najbardziej bezkompromisowy i najbardziej oryginalny zespół hardcore w historii świata. Ewolucja, którą przeszli - od grania w klasycznym merauderowskim stylu do antyludzkiej ekstremy, która leży na granicy francuskiego popierdolonego black metalu i dresiarskiego chamstwa - jest żywym dowodem na to, że silne osobowości rzeczywiście potrafią na siebie oddziaływać i mimowolnie tworzyć wielkie rzeczy.

Gdy w 2000 wyszedł ich trzeci album  “Les 150 Passions Meurtrières”, każdy ksiądz mógł z ambony krzyczeć: “wiedz, że coś dzieje!”. To była zapowiedź czegoś potężnego. Wraz z kolejnymi płytami - “No Surrender” i “Et le diable rit avec nous” - przepis na tajemniczą miksturę został zamknięty, a Kickback jak napalm w zetknięciu z powietrzem zaczął płonąć i pochłaniać ludzi. Wierzę, że stało się to właśnie dzięki temu, że w jednym składzie wylądowali Stephen Bessac, Damien Guimard i Pascal Pastore, persony tak radykalne i tak wykręcone, że po prostu w końcu musiały się spotkać. To chyba sprawka tego zwierzęcego przyciągania...

Od 2009 goście grają w stylu, którego nie można z niczym porównać. Stworzyli własny gatunek, w którym w idealnie rozłożonych proporcjach - bez przeważania w żadnym kierunku - łączą się nauki poszczególnych członków wyniesione z absolutnie różnych źródeł. Mamy zatem hardcore’owe pierdolnięcie ze starego Kickbacka, mamy psychodeliczne odjazdy z przećpanego Diapsiquir i mamy metalową motorykę w riffach, którą Damien Toxik nakręcał black/deathowego orangutana znanego pod nazwą Arkhon Infaustus. Dochodzi do tego osoba hiper lidera, Stephena Bessaca, który niegdyś kojarzył mi się głównie z biciem ludzi na koncertach i ze zdjęciem, na którym drąc mordę do mikrofonu jednocześnie liże po piersiach tańczącego transseksualistę, a który, gdy poczytałem teksty i wywiady, okazał się niezwykle oczytanym, skomplikowanym i fascynującym typem. Kiedy dorzucimy absolutnie niepowtarzalny klimat ich nagrań - stanowiący wypadkową smrodu francuskiego banlieue, fascynacji seksem, śmiercią i amoralnością w azjatyckim wydaniu oraz szczypty satanizmu z elementami bajań o nadczłowieku - otrzymujemy produkt idealny. Prawdziwie modernistyczny, dystopijny i antyspołeczny owoc naszej kurewsko zepsutej cywilizacji. Coś niepowtarzalnego.  

Na “No Surrender” znajduje się kawałek “If I Die Tonight”, który wpisuję na listę moich życiowych faworytów. Podmiot liryczny (LOL) snuje w nim wizję najtańszej i najbardziej brudnej śmierci, jaką możemy sobie wyobrazić. Jego relacja to wyznanie typa, który najebany idzie do burdelu albo do jakiegoś podłego baru, i zamierza zabawić się tak, że równie dobrze może tego nie przeżyć. Stephen śpiewa o tym, że jako tonący, zdegradowany, skonsumowany osobnik wręcz wyśmiewa swoją drogę do grobu. Pragnie alkoholu, dragów i kobiet. To czy zdechnie jak pies jest mu obojętne! Na takich postawach opiera się specyfika Kickbacka i jego uzależniająca ohyda.   

Może nie pisałbym o nich, gdybym nie był przekonany, że współczesny hardcore najbardziej w świecie potrzebuje odrobiny ryczącego nietzscheanizmu. Potrzebuje ludzi, którzy bez oglądania się na innych - bez namysłu nad tym, czy ich działalność urazi czyjeś uczucia, czy sprawi, że ktoś powie “nie o taki punk rock walczyłem” - po prostu, kurwa, działają, afirmują i niszczą. Nie robią tego, czego inni mogliby się po nich spodziewać, ale robią dokładnie na odwrót. Kickback jako zespół hardcore’owy pławią się w tych miejscach, od których inni odwracają wzrok. “This is for us, this is not for you” - takie hasło pojawia się w ich twórczości. Tak rozumiem punkowy kult indywidualizmu. Tak rozumiem kulturowy terror. Dlatego, gdy odpalam “Sideshow”, gdzie w pierwszych sekundach perkusja niczym bomby z operacji “Dudniący Grzmot” nabija na werblu opętane intro, to czuję jak przez ciało przelatują mi dreszcze, a wszystko wokół staje się obrzydliwe.