#panopticum

even onderzoek doen.

Jeremy Bentham: Britse filosoof Willey Reveley: Britse architect (1800s) Samen hebben die twee het panopticum bedacht. Een ronde gevangenis, waar de gevangenen aan de buitenkant van de cirkel zitten, en de bewaker aan de binnenkant. Er is maar 1 bewaker nodig om alle gevangenen te zien, en de gevangenen zien alleen maar de bewaker.

De toren van de bewaker is vanaf de buitenkant blind, zodat de gevangenen niet zien wanneer er een bewaker is, en waar de bewaker naar toe kan kijken. Je kan dus altijd in de gaten worden gehouden.

Michel Foucault: Franse filosoof (1900s) Hij paste het idee van het panopticum toe op de rest van de samenleving. Waar macht is, is een panopticum. Op school, in het leger etc. Macht is hier niet per se iets slechts, maar een gegeven dat in stand wordt gehouden door de maatschappij.

Omniprescence: Vandaag de dag worden we overal in de gate gehouden. De webcam van de laptop, beveiligingscamera’s in de supermarkt etc. Dit kan wel slecht zijn. Bijvoorbeeld in 1984, wordt iedereen constant in de gaten gehouden door big brother.

3 Fundamentele bezwaren tegen een Big Brother staat

Het is niet alleen de WIV die zorgen baart. Ook andere ontwikkelingen die horen bij het nieuwe Informatietijdperk zien er zorgwekkend uit. Facebook, Google en Apple weten nu al heel veel van je. Hoe laat je op staat, waar je bent, wat je doet, wat je bezig houdt. Samen met de geheime diensten weten ze straks alles. Drie pijnpunten op een rij:

1. Leven in een panopticum

Met alle informatietechnologie in aantocht en de verregaande controle die de staat daarover heeft, leven straks alle Nederlanders in een groot panopticum.

Een panopticum was een koepelgevangenis. In het midden zaten de bewakers in de toren. Ze konden iedereen in de gaten houden. Als gevangene wist je niet zeker of je bekeken werd, maar door de opzet ging je je braaf gedragen.

Mensen in een panopticum gaan zichzelf censureren. Ze voelen zich niet meer vrij. Ze gaan wenselijk gedrag vertonen en zijn zichzelf niet meer.

Tegenwoordig hangen in Nederland overal camera’s, iedereen heeft een mobieltje waarmee alle bewegingen en communicatie gevolgd kunnen worden. Ook onze bewegingen op internet zijn voor de ogen van de staat niet meer verborgen. En met alle OV kaarten, bankpasjes, slimme apparaten en het Internet of Things (IOT) in aantocht is straks elke stap van iedereen zichtbaar voor de staat. De WIV is een stap in de richting van een Big Brother staat, met de AIVD als Ministry of Information.

Met de WIV krijgen de geheime diensten de wettelijke goedkeuring voor het opzetten van een complete surveillance staat. We kunnen overal, 24/7 bespied worden. En we zullen niet weten of er daadwerkelijk iemand meekijkt. Het resultaat zal zijn dat we ons anders zullen gedragen. We zullen ons niet meer vrij voelen.

De WIV betekent het einde van de geestelijke vrijheid.

2. Geen geheimen meer

Het tijdperk van de Informatietechnologie maakt dat onze levens veranderen. Nu al hebben we -bijna allemaal- een mobieltje dat we altijd bij ons dragen. Straks is ons huis ook gevuld met ‘slimme’ apparaten. Met al die technologie verwaterd ook onze privacy. Je Android phone volgt je nu al iedere stap, zelfs als die in de slaapmodus staat. Niet alleen Google, maar ook de AIVD kijkt met je mee. De grote bedrijven en de geheime diensten weten straks beter waar je bent geweest en wat je hebt gedaan, dan jijzelf. Alles waarvan je nu denkt dat het privé is, is dan zeker niet meer privé.

Hoe ver laten we Big Brother meekijken in ons leven? In hoeverre zijn we bereid om al onze geheimen op te offeren?

In het bijzonder voor doelgroepen die te maken hebben met beroepsgeheimen, is het met de nieuwe WIV ondoenlijk om nog bronnen te beschermen, of om vertrouwelijke gegevens geheim te houden. Artsen, advocaten en journalisten kunnen in de surveillance staat de geheimen niet meer garanderen. Dat betekent dat zij minder goed in staat zullen zijn hun beroep uit te oefenen.

De staat wil met de WIV inzage in alle digitale communicatie, waaronder (beroeps)geheimen en privé communicatie. Dit betekent het einde van geheimen.

3. Grenzeloos vogelvrij

Van over de hele wereld wordt data verzameld. Alle grote bedrijven vullen hun databases met gegevens van klanten. Die gebruiken ze voor eigen gewin of verkopen ze aan andere bedrijven. En de geheime diensten tappen die gegevens af en slaan nog meer gevoelige data op over zijn burgers. Geheime diensten wisselen de gegevens internationaal uit. De AIVD geeft het door aan de NSA, de NSA aan MI6 en MI6 aan de Mosad. Op een gegeven moment weten alle instanties precies hetzelfde. Big Brother is Watching ofwel The All Seeing Eye.

Gevolg is dat je nergens meer een onbeschreven blad bent. Als je Internet opent zie je advertenties die speciaal op jou gericht zijn. Als je de grens over gaat wordt je gecontroleerd op je gedrag. Nu al kijkt de douane in de VS je Facebook posts door op onwenselijk gedrag. Als een bedrijf of staat wat tegen jou heeft stopt de toegang. Dan wordt je afgesloten van het systeem. Het lijkt de toekomst van Minority Report, maar die is dichterbij dan je denkt.

Willen we in een dergelijke gecontroleerde wereld leven? Is controle in goede handen bij staat en bedrijfsleven?

Doordat met de nieuwe WIV de AIVD gegevens mag uitwisselen met andere geheime diensten, worden we vogelvrij. Alle gegevens van ons doen en laten, kunnen terecht komen bij andere geheime diensten. Als je iets naars zegt over Erdogan, kan je dat op vakantie in Turkije duur komen te staan. Vluchtelingen kunnen nooit meer in Nederland hun mening vrij ventileren. Voor je het weet wordt het doorgegeven aan de ‘democratische’ bondgenoot, die in praktijk toch wat minder democratisch is dan het leek.

…Waarom werkt dat agile toch niet altijd en overal? Ik herken een paar mechanismen die ik graag zou willen delen in de komende blog posts…

Professionals zijn ook maar mensen (sic), en hebben de behoefte om te weten of ze goed bezig zijn gegeven het doel dat ze proberen te realiseren. Binnen de meeste Agile-aanpakken is in deze behoefte goed voorzien met standaard meeteenheden, manieren en frequenties van meten en rapporteren. Al deze informatie is bedoeld voor het team en gericht op het realiseren van zoveel mogelijk kwalitatief goede software. Als dit goed ingericht is, kan een team al lerende steeds beter voorspelbaar leveren en over tijd ook steeds meer.

So far, so good. In een klassieke hiërarchische organisatie zijn er echter veel meer metertjes die gevolgd worden en die de juiste waarde moeten krijgen. Dit legt een druk op teams om veel meer informatie te geven en met veel meer zekerheid dan mogelijk is. Daarnaast worden er op verschillende niveaus en plekken in de organisatie afspraken gemaakt over leveringen die gevolgen hebben voor de operationele teams – zonder dat deze daar bij betrokken zijn. De Agile werkwijze ondersteunt in zo’n geval enkel het opbouwen van een panopticum: het team levert de informatie op basis waarvan het management meer druk kan uitoefenen op het team richting commitments waar het team geen invloed op heeft. Door de grotere transparantie kan het management vanaf het bureau sturing geven aan de hele operatie op basis van zijn dashboard. Er zijn nieuwe begrippen geïntroduceerd (squads, scrum master, etc.), het team is aangepast, er zijn nieuwe procedures in werking getreden en nieuwe middelen in gebruik genomen (een flowbord met gele briefjes) – maar voor de gemiddelde medewerker is er niets veranderd.

Geconfronteerd met een management dat Agile gebruikt om grip te krijgen op de uitvoering en zo beter te kunnen sturen op resultaten waar de medewerkers in de uitvoering geen stem in hebben gehad, zie ik geen schoonheid ontstaan. In de theorie en praktijk zie ik dan één van de volgende twee dingen gebeuren:

Het team beweegt mee. Wat bedoeld was als basis voor een lerende organisatie wordt een dashboard van een panopticum. Het team laat zich vastpinnen op meeteenheden die initieel bedoeld zijn als richting. Inschattingen worden commitments. In de praktijk valt het werk nogal eens tegen en blijkt het heel moeilijk om “nee” te zeggen wanneer er extra werk met hoge prioriteit wordt aangeboden. In dit soort gevallen wordt de werkdruk regelmatig zeer hoog – vooral rondom voor de organisatie belangrijke oplevermomenten. Het gevolg is stress-gerelateerde uitval.