Anong klaseng kuwento ang inaasahan mo sa ganiyang pamagat? Maaring katatawanan o kuwentong nakakadiri ang maiisip mo diba? Ngunit ang kuwentong ito ay hindi ganiyan kababaw. Kahit hindi halata, may mas mailalalim pa pala ang kahulugan ng salitang kubeta. 

“Sensitibo ako sa usaping kubeta.” Unang linya palang ay maeengganyo ka nang basahin dahil magkakaroon na ng mga katanungan sa isip mo tulad ng “Bakit siya sensitibo?” “Ano bang meron?“ “Kubeta lang gagawan pa ng mahabang akda” Ngunit kapag pinagpatuloy mo ang pagbabasa, unting-unti masasagot ang mga katanungang ito at ikaw ay maliliwanagan kung bakit kailangan pa ito maisulat. 

Batang-kubeta raw ang tawag sakanila dahil kubeta raw ang tawag sa loobang nilakihan niya sa Tondo. Sa bahaging ito ng storya, kinuwento niya kung gaano kahirap ang dinanas niya para lang dumumi o gumamit ng kubeta. Mayroon lamang isang CR para sa lahat o mas kilala sa tawag na palikurang-bayan. At dahil nga marami ang gumagamit nito lagay mo nalang sa isip mo ang katagang “kapag maraming tao, maraming tae.” Ngunit hindi niya ito naranasan dahil mayroon silang sariling kubeta na hindi mo rin naman maipagmamalaki dahil parang ganoon rin naman ang kalagayan, hindi nga raw siya gagamit doon kung hindi siya taing-tae na at no choice na siya. Dito na inexplain kung ano ang itsura ng kubeta nila, magaling si Nancy Kimuell-Gabriel dahil talaga nga namang maiimagine mo ang kubeta nila habang binabasa ito. Nakakapandiri at kasuklam-suklam. Marami pang siyang hinaing tungkol sa kaniyang karanasan bilang isang batang-kubeta. Napunta na nga ang kuwento mula sa mga kubeta ng mga kaklase niya na nagagamit niya paminsan-minsan hanggang sa pagiging mulat at pagiging aktibista niya na nag dala sakaniya kung saan saan. Nakakatawa nga na kahit ang dami na niyang naranasan, hindi nawawala sa isip niya ang kubeta. “At dahil napalaot na ako sa daigdig ng aktibismo mula noon, lumawak na din ang network ng toilet ko.” Mistulang advantage na sakaniya ang pag-alis alis niya dahil may bago nanaman siyang CR at hindi na siya magtitiis sa kubeta na meron sila sa Tondo. 

Para saakin, nakakatuwa na sa ganitong kaliit na bagay, sa pagkawala nang matinong kubeta sakanila, ay mayroong nakapaloob na mga isyung panlipunan. Una ay ang pagkakaroon ng sakit, dahil nga sa iisa ang ginagamit nilang CR at ito pa ay hindi nalilinis, halo-halong sakit na ang makukuha mo dito. Hindi mo na alam kung dahil ba sa kadumihan o nahawa ka nalang sa mga taong gumagamit nito.Pangalawa ay ang maikling bahagi sa kuwento kung saan may kapitbahay silang umiiyak na lumabas sa kubetang iyon na may dalang maliit na garapon na ang laman ay tila maliit na bagay na nalulunod sa dugo. Abortion, hindi ba? Matunog ang isyung ito ngayon. Pinagtatalunan kung pro-life ba dapat o pro-choice. Pangatlo ay ang pagiging corrupt ng ating pamahalaan. Bakit kahit simpleng palikuran lang ay hindi nila magawan ng paraan, mas inuuna pa nila ang mga walang kwentang bagay na sila lang ang nakikinabang.

Dahil sa mga malilit na problemang ito, makikita mo na ngayon kung ano ba ang major problem na nagsasanhi sa mga ito.

Dito na papasok ang problema ng kahirapan. Bakit? Una, madalas mga mahihirap ang nagkakasakit dahil nga hindi maayos ang lugar kung saan sila nakatira. Dagdag pa na iisa lang ang kanilang kubeta. Pangalawa ay ang abortion, nagagawa lang naman ito sa iilang dahilan at ang isa roon ay ang pagiging mahirap. Wala ka na nga pangtustos para sa sarili mo, mag-aanak ka pa ba? Pangatlo, dahil sa pagiging corrupt ng gobyerno natin lalo lang naghihirap ang mga mahihirap dahil hindi sila nabibigyan ng pansin, hindi nagagawan ng solusyon ang pagiging mahirap nila.

Sabi nga ng aming propesor, magaling ang isang manunulat kung mabibigyan nito ng bagong muka ang isang isyu na hindi na bago sa pandinig o sa mata ng mga mababasa. Nagawa ito ni Nancy Kimuell-Gabriel dahil kahit sa simpleng paraan ng pagkukwento niya ng karanasan ay mas namulat niya ako sa mga isyu sa lipunan na matagal ng nandiyan ngunit hindi ko iniintindi o binibigyang pansin.

Mula sakaniya na pampublikong-palikuran lang ang meron, sa mga kaklase niyang magaganda ang CR, sa mga pamilya ng minero sa Benguet Consolidated na komunal lang ang mga toilet hanggang sa CR na naipagawa na niya ngayong may asawa na siya, masasabi talaga na makikita mo ang estado ng buhay ng isang tao base sa palikuran nila. Ihalimbawa nalang natin ang karanasan ng bida. Dahil nga wala silang sari-sariling kubeta, iisa lang ang ginagamit nila kaya di mo mawari kung kubeta pa ba ito o poso negro. Di tulad kung may sarili kang kubeta, malinis ito dahil iilan lang kayong gumagamit- iilan lang kayong gumagamit dahil may pera kayo upang makapagpagawa ng sarili ninyong kubeta. Talaga nga naman mahirap maging mahirap. Pati kubeta ay may social class. Masasabi ko nalang na ang swerte ko dahil may nagagamit akong CR na maayos.

Sa huli, nakapagpagawa ng sariling kubeta ang bida at aniya “Ang kubetang ito ay simbolo ng paglaban naming mag-asawa sa kahirapan at marubdob na hangaring huwag nang ulitin pa ang kasaysayan ng nakakadiring pinagdaanan.” Naging motibasyon niya ang nakaraan upang umahon sa hirap para hindi na maranasan ng anak niya o niya mismo ang naranasan niya noon.

Ngunit marami pa ang hindi kaya umunlad ng ganiyan. “Nagtagumpay kami, pero marami pa rin tayong kababayan na walang sariling maayos na palikuran...” Hindi lahat ay may kakayahan katulad ng bida upang umunlad sa hirap. Marami ang nagtitiis nalang sa estado ng kanilang mga buhay hanggang sa mamatay nalang sila na ganoon. Kaya importante ang ganitong mga akda, importante na naisulat ito ni Nancy Kimuell-Gabriel dahil nabibigyan niya ng boses ang mga mahihirap upang mas maintindihan ng lahat na ganito ang nangyayari sa lipunan. 

Sa pamagat palang ay aakalain mo agad na ito ay isang akda tungkol sa pag-ibig at kung gaano kasarap maging kasal. Masasabi nating mapanlinlang ito ngunit pinamagatan lamang ito ng manunulat ayon sa kwento, sa pagiging kasal ng dalawang tao, hindi na nakapaloob kung masaya man o hindi.

“‘Yung mahalin kita habang buhay, hindi ko yata iyon puwedeng ipangako sa iyo. Pero ‘yung iisipin kita habang buhay, iyon, baka iyon ay puwede ko pang ipangako sa iyo, kahit papano.” Dito palang sa unang pangungusap ng kuwento ay mapupukaw na talaga ang atensyon ng mga mambabasa. At habang tinutuloy mo itong basahin ay malalaman mo agad na hindi ito love story, na hindi ito happy ending dahil sa simula palang ay tinatapos na nila ang kuwento nilang dalawa.

Nag simula ang istorya sa pagsasama nila ni Joanne sa isang bundok kung saan dito nila susulitin ang natitirang oras nila bilang mag-asawa. Habang sinusulit nila ang mga huling sandali, inaalala rin nila ang mga pinagsamahan nilang dalawa at kung paano sila humantong sa hiwalayan. Nagkakilala sila sa isang mountaineering group, may kaniya-kaniyang kasintahan noon ngunit sila ang nagkatuluyan hanggang altar. Nagkaanak din sila, si Toni, ngunit ito ay namatay dahil binaha ng tubig ang utak. Noong isang taon ay bumalik ang dating nobyo ni Joanne na si Michael at simula noon ay ang pagsisimula rin ng pagpapalaya niya kay Joanne.

Tulad ng pelikula na 500 Days of Summer, non-linear ang pagkakasulat ng kuwentong ito ngunit hindi ito mahirap intindihin. Para kang nasa istorya mismo kasama ng mga bida at habang naroon kayo ay kinukuwentuhan ka nila ng nangyari sakanila. Ganoon ang pakiramdam habang binabasa ko ito. Kahit na mabababaw na salita ang mga ginamit, dama parin ang emosyon ng nag naglalahad at ang talino ng manunulat.

Ang nilalaman naman ng akdang ito ay hindi lang puro patungkol sa pag-ibig. Tulad ng pagkamatay ng anak nila, sinabi doon na “Hindi dapat namamatay ang mga bata. Hindi tama ang mamatay ang mga bata.” Sangayon ako dito dahil immoral naman talaga ang pagkamatay ng mga bata. Tulad na lamang ng nangyari doon sa tatlong taong gulang na bata na ginawang human-shield ng kaniyang sariling ama at ang tanging nasabi lang dito ng isang senador ay “sh*t happens”. Maling mali iyon. Maliban doon, lahat ng sanaysay na nilalahad dito ay reaksyon sa paligid. Lahat ay may hugot o punto na magagamit natin sa ating buhay.

Sa orihinalidad naman ay oo, ito ay walang kamuka at bago para sa akin. Kahit na sabihin na kagaya nito ang porma ng 500 Days of Summer, iba naman ang nilalaman nito kaya ito ay isang kuwentong natatangi parin.

Pagtuunan natin ng pansin ang mga bagay na ginawan ng bagong depinisyon ng may akda. Una ay ang pagtatapos ng isang relasyon, alam nating lahat na masakit kapag natapos ang isang relasyon ngunit dito ay isinasaad na hindi lahat ng pagtatapos ay dapat malungkot at hindi kailangang maghanap ng kasalanan upang ito ay tapusin. Parang sinasabi dito na puwedeng matapos ang isang relasyon nang payapa at walang galit sa isa’t isa. Pangalawa ay ang paborito kong bahagi ng kuwento. Sinabi dito na “May mga bagay na ayaw kong ipaubaya sa mata ng camera. May mga bagay na ayaw mong ikulong sa kuwadro ng realidad ng lente. May mga bagay na para lang sa mata ng tao. May mga bagay na gusto mo lang ikulong sa realidad ng gunita.” Natuwa ako sa linyang ito dahil sa henerasyon namin ngayon, wala kaming ginawa kung hindi mag cellphone nang mag cellphone. Nalilimutan na namin na dapat ay mas pinapahalagahan namin ang mga bagay na aming nararanasan ngayon gamit ang sarili naming mga mata at pakiramdaman ito nang mabuti habang ito ay nandiyan pa kaysa naman sa tingnan nalang ito paulit-ulit gamit ang mga gadgets namin. Pangatlo ay ang pagbibigay nito nang pantay na tingin sa kababaihan at kalalakihan dahil sa akdang ito ay ang babae ang nagloko— hindi naman sa nagloko talaga ngunit ang babae ang gumawa ng dahilan upang sila ay mag hiwalay. Sinabi rin dito na mayroon paring mga babae na hindi naniniwala sa kasal tulad ni Lizette, ito ay kakaiba dahil stereotype na saatin na gusto ng lahat ng kababaihan na magkaroon ng seguridad sa isang relasyon at iyon ay ang kasal. At ang panghuli ay ang kasal mismo. Ayon sa nakakarami, ito ay isang banal na pagsasama ng dalawang tao at walang sino man makatitibag nito. Ngunit sa akda, sinabi roon na isa lamang itong kontrata at pagmamahal lang ang batas nito. Kapag pagmamahal na ang nawala, wala ng bisa o silbi ang kontrata ng kasal. “Isang malaking kahangalan ang pawalan ng isang mahal sa buhay, lalo’t may basbas ng legalidad ang aming pagsasama. Subalit higit na malaking kahangalan ang ikulong ang kapwa sa legalidad ng pagsasama.”

Pinapakita ng akdang ito ang realidad. Ang mga bagay na hindi masabi ng mga tao dahil sila ay takot mahusgahan. Dahil sila ay mayroong pag-iisip na naiiba sa nakararami.

Sa huli, maiintindihan mo na ang pag-akyat nila ng bundok ay parang relasyon din nila. Ang pag panik sa simula, ang pag-abot sa tuktok, ang pagbabago ng mga bagay hanggang sila ay magsawa at mapagod at ang pagbaba nila mula roon.

Pamagat: Pagsusuri sa Nobelang "Maynila sa mga Kuko ng Liwanag" ni Edgardo M.

Panimula

Ang nobelang Maynila sa mga Kuko ng Liwanag ay isinulat ni Edgardo M. Reyes. Isa siyang tanyag na manunulat sa Pilipinas na kilala sa pagsusulat ng mga kwentong tumatalakay sa buhay ng mga karaniwang tao. Sa nobelang ito, ginamit niya ang tunay na karanasan ng mga mahihirap sa lungsod. Ang pamagat ay tumutukoy sa lungsod ng Maynila bilang isang lugar na puno ng pangako pero mapanganib. Ang "kuko ng liwanag" ay simbolo ng kasinungalingan ng modernong buhay, kung saan maraming nangangarap pero nauuwi sa pagkabigo.

Katawan

Ang nobela ay may maraming tauhan:

Julio Madiaga – siya ang pangunahing tauhan, isang probinsyanong pumunta sa Maynila para hanapin ang kasintahang si Ligaya.

Ligaya Paraiso – ang nawawalang kasintahan ni Julio na napunta sa kamay ng mga mapagsamantalang tao.

Mr. Balajadia – ang amo sa construction na mapang-abuso at nangunguha ng malaking parte ng sahod ng mga manggagawa.Atong – kasamahan ni Julio na isa ring biktima ng pagsasamantala.

Pol – isang matapat na kaibigan ni Julio na nagbibigay liwanag sa kalagayan ng mga manggagawa.

Mrs. Cruz – isang mayamang babae na ginamit si Julio para sa pansariling interes.

Ah Tek – isang Chinese businessman na kinakasama ni Ligaya.

Bobby – isang binatang lalaki na minsang karelasyon ni Julio para sa pera.

Imo – isa sa mga trabahador sa construction site.

Karyo – isa ring manggagawa, madalas kasama sa trabaho.

Omeng – isa sa mga trabahador na naging biktima ng aksidente.

Ang buong kwento ay umiikot sa pakikipagsapalaran ni Julio sa Maynila habang hinahanap si Ligaya. Sa kanyang paghahanap, nakita niya ang madilim na katotohanan ng lungsod. Ang pagsasamantala, kahirapan, at kawalang-katarungan. Sa dulo, namatay si Julio matapos niyang tangkain iligtas si Ligaya.

Ang tagpuan ay sa Maynila noong dekada 70. Ipinapakita ng nobela ang kasuklam-suklam na kondisyon ng lungsod noong panahong iyon.

Ang simula ng kwento ay nang dumating si Julio sa Maynila. Ang kasukdulan ay nang matuklasan niya ang sinapit ni Ligaya. Ang wakas ay trahedya, namatay si Julio. Ang nobela ay isang panlipunang nobela. Ipinapakita nito ang tunay na buhay ng mga manggagawa at mahihirap sa lungsod. Ang tema ng kwento ay kahirapan, pananamantala, at pagmamahal. Ang damdamin ay lungkot, galit, at awa sa mga tauhan.Kabuuang

Mensahe ng Nobela

Sa nobelang ito, ipinapakita ang katotohanang hindi lahat ng nangarap sa Maynila ay nagtagumpay. Marami ang naging biktima ng sistemang mapagsamantala.

Bisang Pangkaisipan

Naiintindihan ko na ang buhay sa lungsod ay hindi ganun kadali.

Bisang Pandamdamin

Naramdaman ko ang lungkot at galit para kay Julio at sa mga katulad niya.

Bisang Pangkaasalan

Natuto akong hindi basta-basta maniwala sa magagandang pangako, lalo na kung kapalit ay dangal at buhay.

Pagsusuring Pampanitikan

Gamit ang teoryang Marxismo, makikita ang agwat ng mayaman at mahirap. Sa Kabanata 2, si Mr. Balajadia ay lantarang nagnanakaw ng kita ng mga trabahador. Mas pinapakita rito kung gaano kalaki ang kapangyarihan ng mayayaman sa mga walang laban.

Konklusyon

Maituturing na luma ang pelikula ngunit naglalaman ng magandang katangian at matatawag na may dating bagama’t kundi ako nagkakamali ang pelikulang ito ay hindi naging kilala o naging maugong, ito naman ay nagpapakita ng magandang pelikula sa industriya ng pelikula sa ating bansa.

Sa kanyang sanaysay na “The History in the Text,” ipinaliwanag ni Resil B. Mojares na hindi kailangang talakayin ng mga sulatin ang nakaraan upang ituring makasaysayan ang mga ito. Maaari ring maging historikal ang iba’t ibang uri ng midya tulad ng patalastas sa kontemporaneong panahon. Sumakatuwid, makikita sa isang kontrobersiyal na patalastas ng Pepsi ang ugnayan ng mga sulatin sa kontemporaneong kontekstong kinabibilangan nito. Partikular na makikita sa tagpuan at tauhan ng patalastas ang ugnay nito sa mga taong 2016 at 2017.

Isa sa mga pinakanakababahalang panahon sa kasaysayan ng Estados Unidos ang mga taong 2016 hanggang 2017. Noong Nobyemre 2016, nahalal si Donald Trump bilang ika-45 na Pangulo ng Estados Unidos. Nagpasiklab ang kanyang pagkahalal ng matinding tunggalian sa pagitan ng kapulisang lahing Caucasian at mga sibilyang lahing African. Noong Enero 2017, pormal na ipinasinaya si Trump sa kanyang bagong posisyon. Isang araw matapos ito, nag-organisa naman ng protesta laban sa mga mapaminsalang ugali ni Trump laban sa kababaihan.

Kaugnay nito ang paglunsad ang PepsiCo ng bagong patalastas na pinamagatang “Live for Now – Moments” noong Abril 2017.[1] Humango ito sa malawakang protestang naganap mula 2016 hanggang 2017. Sa nasabing patalastas, itinampok ang isang parada ng mga taong may hawak na karatulang may simbolo ng kapayapaan. Ipinakita rin na sumali rito ang isang manunugtog ng cello at isang potograpo. Dumaan ang parada sa isang photoshoot ng isang tanyag na modelo. Sumali ang modelong ito sa parada nang hikayatin siya ng manunugtog ng cello. Sunod, humarap ang mga kasapi ng protesta sa isang hilera ng mga pulis. Dumating ang modelo at ibinigay ang kanyang hawak na lata ng Pepsi sa isa sa mga pulis. Sa huli, naghiyawan at nagbunyi ang mga kasapi ng parada.

Hindi makakaila ang kaugnayan ng patalastas ng Pepsi at ang mga protestang naganap noong 2016 at 2017 dahil pinili ang isang protesta bilang tagpuan ng patalastas. Marka ng taong 2016 at 2017 ang pag-organisa ng libo-libong pampublikong demonstrayon, partikular na ang kilusang Black Lives Matter (BLM) at ang Women’s March.  Ayon sa bilang ng Count Love, nagkaroon ng mahigit-kumulang 2,000 protesta ukol sa karapatang sibil mula Enero 2017 hanggang Disyembre 2017.[2] Halimbawa nito ang kilusang BLM. Matagal nang umiiral ang kilusang ito bago pa man nito narating ang tugatog ng kasikatan noong 2020. Nagsimula ang kasabihang BLM noong 2013 bilang isang hashtag sa Twitter.[3] Ginamit ito upang pagsulong ng kamalayan tungkol sa mga isyung panlahi.[4] Subalit, taong 2016 nang sumikat ang kilusang BLM matapos ang pagpaslang kina Philando Castile at Alton Sterling sa kamay ng mga pulis.[5] Ayon sa Pew Research Center, naabot ng kilusan ang unang tugatog ng kasikatan nang nabanggit ito sa halos 1,300,000 na tweets noong Hulyo 2016.[6] Subalit, hindi lamang sa social media ang saklaw ng impluwensiya ng kilusang BLM.

Bukod sa kilusang BLM, isa rin sa pinakamahahalagang protesta ang Women’s March na naganap noong Enero 2017, tatlong buwan bago ilabas ang patalastas ng Pepsi. Inorganisa ito upang kontrahin ang mga masasamang pag-uugali laban sa kababaihan at tutulan ang pagkahalal kay Donald Trump. Bagaman ginanap nang sabay-sabay ang protestang ito sa iba’t ibang bahagi ng Estados Unidos, tinatayang umabot sa mahigit-kumulang 3,000,000 hanggang 4,000,000 tao ang sumali sa demonstrasyong ito.[7] Ngayon, tinagurian itong pinakamalaking pagtitipong naganap sa iisang araw sa kasaysayan ng Estados Unidos.[8] Base sa mga nasabi, tunay ngang nangunguna sa kamalayan ng mga tao ang mga protesta sa panahong ito.

Bukod sa tagpuan, maiuugnay rin ang tauhan ng patalastas ng Pepsi sa taong 2016 at 2017 dahil sa pagpili kay Kendall Jenner bilang bida ng patalastas. Bata pa lamang si Jenner nang magsimula ang kanyang karera sa pagmomodelo dahil sa impluwensiya ng pamilyang Kardashian-Jenner. Subalit, tunay na napatunayan ni Jenner ang kanyang impluwensiya at kantanyagan noong mga taong 2016 at 2017. Noong 2016, inimbitahan siya ng Vogue na magpakita sa September issue ng magasin.[9] Sa mundo ng pagmomodelo, ang September issue ay ang pinakamahalagang at pinakamahabang isyu ng Vogue. Senyales ng isang mapalad na karera ang pagiging cover girl nito. Sa katapusan naman ng 2017, hinirang si Jenner bilang “highest-paid supermodel” sa buong mundo, at nakatanggap ng halos 22,000,000 dolyar.[10] Dahil dito, sa edad na 21 taong gulang, pinatunayan na ni Jenner ang kanyang katayuan bilang isang sikat at maimpluwensiyang personalidad noong 2016 at 2017.

Subalit, sa kabila ng tila mabuting mensahe ng patalastas, hindi naging mainit ang pagtanggap ng madla sa patalastas ng Pepsi. Maraming nagalit sa mababaw na paglarawan ng patalastas sa mga protesta. Ani ni Alexander Smith sa isang artikulo sa NBC, “If the Black Lives Matter movement were led by a 21-year-old white supermodel armed with a can of fizzy soda, then maybe everyone would just get along.”[11] Kasabay nito ang pagsailalim ni Kendall Jenner sa matinding paghamak sa social media dahil sa paglahok ng modelo sa kontrobersiyal na patalastas. Sa Keeping Up with the Kardashians, humingi ng tawad si Jenner sa pagkasangkot niya rito at sinabing hindi niya intensiyon ang masaktan ang sinoman.[12]

Bagaman hindi intensyon ng patalastas at ng mga tagalikha nito ang mababaw na pagtuturing sa mga protesta, maiuugnay ang masamang pagtanggap ng madla sa tagpuan at tauhan nito. Ayon sa isang pagsusuri ng retorikang ginamit sa nasabing patalastas, hindi naging mabisa ang mensahe nito dahil sa di-angkop na tiyempo ng paglunsad at ang mababang kredilibidad ni Kendall Jenner bilang lahing Caucasian na magsalita tungkol sa mga isyung panlahi.[13] Kaya naman, marapat lamang na mas maging maingat ang mga taga-endorso ukol sa tagpuan at tauhang gagamitin sa mga patalastas, lalo na’t kung sinasalamin nito ang realidad. Dapat ring suriin ang kaangkupan ng tagpuan at tauhan sa panahong ilulunsad ang patalastas.

Sa huli, makikita sa patalastas ng Pepsi ang nais iparating ni Mojares. Napatunayang kaugnay ng patalastas ng Pepsi ang panahong 2016 hanggang 2017 dahil sa tagpuan at tauhan nito. Bukod pa roon, nakita rin kung paano tumutugon ang madla sa isang midya base sa panahong sinasalamin nito. Dahil sa malawakang kamalayan ng mga tao sa mga protesta, tunay nga naging bahagi ng diskurso ukol sa mga protesta ang patalastas ng Pepsi. Naging makasaysayan din ang patalastas na ito dahil sa pagtalakay nito sa kontemporaneong mundo na kalaunang magiging bahagi ng kasaysayan.

TALABABA

[1] Lilly Tillman, “Case Study: PepsiCo & Kendall Jenner’s Controversial Commercial,” https://astute.co/pepsi-kendall-jenner-commercial/#:~:text=Pepsi%C2%AE's%20campaign%20%E2% 80%93%20titled,socially%20relevant%20and%20unifying%20message.

[2] Count Love, “Statistics,” https://countlove.org/statistics.html.

[3] Pew Research Center, “The hashtag #BlackLivesMatter emerges: Social activism on Twitter,” Social Media Conversations About Race (2016), 16.

[4] Aleshia Faust et al., “Black Lives Matter and the Movement for Black Lives,” sa Social Movements 1768–2018, ikaapat na pagkalimbag (New York at London: Routledge, 2019), 241.

[5] Wesley Lowery, “Black Lives Matter: Birth of a Movement,” https://www.theguardian.com/us-news/2017/jan/17/black-lives-matter-birth-of-a-movement.

[6] Pew Research Center, “An analysis of #BlackLivesMatter and other Twitter hashtags related to political or social issues,” Activism in the Social Media Age (2018), 14.

[7] Jeremy Pressman et al., “Protests Under Trump, 2017–2021,” Mobilization: An International Quarterly 27 (2022), 4.

[8] Leanna Garfield at Zoë Ettinger, “14 of the biggest marches and protests in American history,” https://www.businessinsider.com/largest-marches-us-history-2017-1.

[9] Jonathan van Meter, “How Kendall Jenner Became the Breakout Model of Her Generation,” https://www.vogue.com/article/kendall-jenner-september-cover-model-kardashians.

[10] BBC, “Kendall Jenner is the world's highest paid model,” https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-42069786#:~:text=Kendall%20Jenner%20has%20been%20named,Hadid%20to%20the%20top%20spot.

[11] Alexander Smith, “Pepsi Pulls Controversial Kendall Jenner Ad After Outcry,” https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/pepsi-ad-kendall-jenner-echoes-black-lives-matter-sparks-anger-n742811.

[12] Entertainment Tonight, “KUWTK: Kendall Jenner Tearfully Apologizes for Pepsi Commercial: 'I Genuinely Feel Like S**t,” Oktubre 2, 2017, 1:17, https://www.youtube.com/watch?v=0G9L9QKTSQM.

[13] Mariah Dozé, “Misreading the Rhetorical Situation: An Analysis of the Kendall Jenner Pepsi Commercial,” Young Scholars in Writing 15 (2019), 117.

TALASANGGUNIAN

Dozé, Mariah. “Misreading the Rhetorical Situation: An Analysis of the Kendall Jenner Pepsi Commercial.” Young Scholars in Writing 15 (Hulyo 2019), 116–122.

Emmerling, Bruce. Black Lives Matter Protest. Litrato. Flickr. Hulyo 8, 2016. https://flic.kr/p/JYnbsp.

Faust, Aleshia et al. “Black Lives Matter and the Movement for Black Lives.” Sa Social Movements 1768–2018. Ikaapat na pagkalimbag. New York at London: Routledge, 2019.

Ilio, Ken. Black Lives Matter. Litrato. Flickr. Hulyo 9, 2016. https://flic.kr/p/JXuepE.

Pew Research Center. “The hashtag #BlackLivesMatter emerges: Social activism on Twitter.” Social Media Conversations About Race (Agosto 2016): 14 –22.

Pew Research Center. “An analysis of #BlackLivesMatter and other Twitter hashtags related to political or social issues.” Activism in the Social Media Age (Hulyo 2018): 13 –35.

Pressman, Jeremy et al. “Protests Under Trump, 2017–2021.” Mobilization: An International Quarterly 27 (2022), 1–16.

Profkaren. Women's March in Washington. Litrato. Flicker. Enero 27, 2017. https://flic.kr/p/Rh9Sna.

Bawat palo ng martilyo sa bakal mong pinapanday alipatong nagtilamsik, alitaptap sa karimlan; mga apoy ng pawis mong Bakal ay kumikinang tandang ikaw ang may gawa nitong buong Santinakpan. Nang tipakin mo ang bato ay natayo ang katedral nang pukpukin mo ang tanso ay umugong ang batingaw, nang lutuin mo ang pilak ang salapi ay lumitaw, si Puhunan ay gawa mo, kaya ngayon’y nagyayabang.

Kung may ilaw na kumisap ay ilaw ng iyong tadyang, kung may gusaling naangat, tandang ikaw ang pumasan mula sa duyan ng bata ay kamao mo ang gumalaw hanggang hukay ay gawa mo ang krus na nakalagay

Kaya ikaw ay marapat dakilain at itanghal pagkat ikaw ang yumari nitong buong Kabihasnan. Bawat patak ng pawis mo’y yumayari ka ng dangal, dinadala mo ang lahi sa luklukan ng tagumpay.

Mabuhay ka nang buhay na walang wakas, walang hanggan, at hihinto ang pag-ikot ng mundo pag namatay

Pagsusuri ng Tula - Joshua Emmanuel DC Bulawan

     Ang tula ay nagbibigay ng kaisipan na ang mga mangagawa ay may likha ng mundo. Sa linyang “pagkat ikaw ang yumari nitong buong kabihasnan”, masasabi natin na lahat ng mga bagay na ating nakikita katulad ng mga gusali, sasakyan, pagkain, kuyernte, atbp ay yari o gawa ng mga iba’t ibang manggagawa na gumagawa ng kanilang mga trabaho. Ang mga mangagawa na ito ay ang humigis ng ating sibilasyon, at lahat ng ating nararanasan at nalalasap ay bunga ng mga sipag at tiyaga ng ating mga manggagawa.

     Ang tula ay nagbibigay ng kaisipan na ang mga mangagawa ay haligi ng isang sibilasasyon. Sa linyang “at hihinto ang pag-ikot ng mundo pag namatay.”, makikita natin na pagnamatay raw ang ating mga mangagawa, hihinto raw ang pag-ikot ng mundo. Makikita natin ang kaisipan na ito na totoo. Sapagkat pag walang mga manggagawa, babagsak ang ekonomiya ng isang bansa sapagkat walang nagtratrabaho. Hindi ito uunlad at lalo lang ito mababaon sa kahirapan. Kaya napakaimportante na pahalagahana natin ang ating mga manggagawa sapagkat sila ay isa sa mga haligi ng ating bansa at ekonomiya.

     Ang tula ay nagbibigay ng kaisipan na dapat sa lahat ng ating mga gagawin o  trabaho ay dapat kalapit ang husay at kalidad. Sa mga linyang “ Nang tipakin mo ang bato ay natayo ang katedral nang pukpukin mo ang tanso ay umugong ang batingaw, nang lutuin mo ang pilak ang salapi ay lumitaw,”, pinapakita ng mga linyang ito ang mga kayang gawin ng mga manggagawa. Lahat ng mga trabaho at manggagawa ay importante at lahat sila ay may role na ginagampanan dito sa ating lipunan. Kung ikaw ay isang manggagawa at hindi mo pinag-igihan ang iyong trabaho maarin maapekto ang iyong gawa sa buhay ng ibang tao. Katulad ng hindi maayos na pagkagawa ng bahay, maaring malagay sa panganib ang mga buhay ng tao na nakatira sa bahay na iyong ginawa.

     Kung babasahin ang tula mula simula hanggang dulo. Ang tula ay tungkol lamang sa mga manggagawa. Gustong bigyang ng may akda, ang mga manggagawa ng dakila at papuri na nararapat sa kanila. Ang mensaheng gustong ipariting ng tula ay bigyan ng importansya ang ating mga manggagawa. Ang ang mga manggagawa ay isa sa mga haligi ng ating bansa. Sila ay napakaimportante at napakahalaga, na kung saan pag sila ay nawala, babagsak ang ating ekonomiya. Ang sipag, tiyaga at sakripisyo ng ating mga manggagawa ay dapat bigyang importansya, bigyang salamat at bigyang narararapat na kapalit. Sa tulang ito matutununan natin ang importansya at responsibilidad ng isang manggagawa. Lahat ng trabaho at manggagawa ay may kalapit na responsibilidad. Ang responsibilidad ng isang manggagawa ay gawin ang kanilang mga trabaho ng may husay at kalidad. 

Nais mo rin bang tumakas sa realidad minsan? Iwan lahat ng problema at mag simula ng bagong buhay kung saan pabor sayo ang lahat? Gusto mo ba ng tahimik na pamumuhay? Gusto mo rin bang mabisita ni Sandali?

Aamin ako, noong una talaga ay hindi ko maintindihan kung ano ang gusto ipahayag ng kuwentong ito. Oo, naiintindihan ko ang iba’t ibang bahagi nito ngunit hindi ko mapunto kung ano ba talaga ang gusto sabihin saatin ng manunulat. Dahil siguro ito sa pagiging kakaiba ng istoryang ito. Hindi ito katulad ng iba na cliche ang daloy, na mayroong sinusunod na pattern na simula-gitna-dulo. Masasabi mo na talagang nag eksperimento si Luna Sicat-Cleto sa kaniyang akda na pinamagatang Ang Lohika ng mga Bula ng Sabon.

Una, upang mas maunawaan ang kuwentong ito ay kailangan mo munang malaman kung sino nga ba talaga si Sandali. Ngunit mas mainam na tukuyin si Sandali bilang “ano” kesa “sino” dahil ito ay sumisimbulo sa oras kung saan nakakatakas sa realidad ang nagsasanaysay. 

Ito ay tungkol sa isang babaeng pinili mamuhay mag-isa. Dito nga niya nararanasan si Sandali. Sinabi roon na tila ito ay nakikita pa niya bilang kalaguyo at iniibig sa kuwento. Hindi niya ito maitaboy dahil nagbibigay ito sakaniya ng kasiyahan. Gusto nga raw niya itanong sa ibang tao kung binibisita rin sila ni Sandali ngunit siya ay natatakot dahil baka hindi siya maintindihan ng iba. “naaalala ko tuloy ang aking kaibigan na nagpari, hindi daw niya maintindihan kung bakit katahimikan ang aking hiniling...” Mahirap talagang intindihin ang isang bagay kung hindi mo naman ito gusto. Kaya mas minabuti nalang niyang sarilihin si Sandali. Dito lamang umiikot ang istorya, kung paano niya gusto ang katahimikan, ang pagiging mag-isa, at ang pagkakaroon ng sariling mundo o paraiso. “Ito ang paraiso, bulong ko sa aking sarili, ang paraiso’y isang babaeng naglalaro ng mga bula ng sabon, kapiling ang kanyang mga anino, at kapiling ang kanyang Sandali.”

Kung babasahin mo naman ang akdang ito gamit ang feminismong pananaw, marami kang makikita rito na taliwas sa normal na dapat gawin ng mga babae. Una na rito ay ang pagiging mag-isa at walang kasama sa buhay. “maari ko naman daw hilingin ang iba pang bagay, isang kumportableng buhay sa piling ng isang responsableng asawa, dalawang maganda at normal na anak, at isang bahay na malinis at tahimik na lugar, hindi ko nakikita ang sarili ko sa ganoong sitwasyon, sagot ko sakanya...” Hindi rin siya marunong mag luto. “bumibili lang ako ng ulam sa labas dahil hindi ako marunong magluto, nasubukan ko na’ng mabuhay sa de-lata at Skyflakes...” Talaga namang humihiwalay sa realidad ang akdang ito.  Pinapakita dito ang paglaya mula sa kumbensyonal na pag tingin sa mga babae.

Katulad ng mga ibang pinabasa at nabasa namin, hindi mawawala ang pagkamulat namin sa mundo o sa realidad. Palagi kami may bagong natututunan na mas magpapalalim sa kung anong nalalaman namin ngayon. Mapa-tungkol sa kuwento mismo o tungkol sa paraan ng pagsusulat. Parehas ito nagawa ni Luna Sicat-Cleto. Palagay pa natin na siya ay isang babae, masasabi mo na siya ay magaling na manunulat talaga. 

Ilan na ba ang nabasa mong libro? Kung meron man natapos mo ba? May natutunan ka bang importante?  Para sa isang tao na hindi hilig ang pagbabasa, mahirap ang tumapos ng isang kuwento, maikli o mahaba. Kung makatapos man ako tiyak kinailangan lang dahil assignment sa isang asignatura, na di man lang inintindi.

Pero sandali, nagiba ang ihip ng hangin dahil sa dami ng asignaturang Filipino simula ng nagaral ako, mahigit 13 taon na rin, ngayon ko lang siguro binasa ng maayos at inintindi ang mga akdang ibinibigay sa amin ng aming propesor. Mga Pilipinong awtor na talagang iba’t-iba ang estilo ng pagsulat ngunit lahat may laman, lahat tumatalakay sa mga isyung panlipunan o kahit ano pa man. Masasabi mong di ka nagsayang ng oras at talagang may natutunan ka.

Sa mga maiikling kuwento ni Jun Cruz Reyes, talaga namang ang dami kong natutunan. Simulan natin sa Mga Utos ng Hari, na sinasabing ang mga guro ang hari at kung ikaw ay estudyante, hindi ka alipin pero dapat sumunod ka.

Si Jojo ang bida, isang estudyante at isa sa pinagiinitan ng mga guro dahil sya raw ay pasaway at matigas ang ulo. Kalimitan ding lumiban sa klase ngunit kapag naman siya ay present hilig niya ang manginis at manubok ng kakayahan ng mga titser kaya lalong napagiinitan.   Si Jojo ay matalino ngunit pinili na lang na manahimik dahil alam niya na kahit anong gawin niya, kahit anong opinyon ang sabihin niya, titser pa din ang masusunod. Sila pa din ang matalino at nakakaalam ng tama at mali.

Kung titignan niyo, mukhang kontrabida ang mga guro pero aaminin ko may mga gurong katulad ng nasa kuwento, kontrolado ang lahat na kung ‘di ka susunod mamanipulahin ang iyong grado. Ngunit, marami pa din ang guro ang natitira na ang layunin ay buksan ang isipan ng mga mag-aaral ‘di lamang sa mga teknikal na itinuturo ngunit sa kahalagahan ng edukasyon at papaano ito makatutulong upang umunlad ang sarili at ang lipunan.

Napaisip ako, oo nga no? Lagi na lang ako nasunod sa titser kahit na ayoko na. Kahit na alam ko sobra na. Mga gurong kung makaasta akala mo nagturo ng maayos eh lagi namang di handa pag nasa klase. 

Isa pa ang tradisyonal na sistema ng edukasyon. Sistema na nabuo upang maging maayos, disente at madisiplina ang mga mag-aaral. Ayos lang sana pero minsan nakakasakal na. Mabuti na lang kolehiyo na ko at mas malaya na ito. May mga bagay pa din na hindi umaayon pero mas may lakas na ng loob upang ihayag ang mga nasa saloobin. Maari din tong ihalintulad sa ating mamamayn at mga namumuno sa pamahalaan. Lalo na sa panahon ngayon, magulo, may hidwaan at may di pagkakaisa. Nadadamay ang mga buhay ng nasasakupan nila dahil rito.

Ako bilang isang mag-aaral, napakasuwerte ko na mapasok sa Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas, dahil hindi ka lang hahasain sa kinukuha mong kurso ngunit may maituturo itong isa sa pinakamahalagang bagay na mayrroon tayo, ang pagiging mulat at ang pagmamahal ng tunay sa ating bayan. Kung alam mong may mali hindi ka dapat maging pipi, lumaban ka. Laban, di ko sinasabing magrally ka tulad ng iba kung hindi mo kaya, maraming paraan para maiparating ang iyong saloobin, kailangan mo  lang isipin kung sa paanong paraan ito.

Ngunit may tanong na bumabagabag sa aking isipan: “Tama pa bang sundin ang hari kahit na mali ang paniniwala, pamamalakad at ang mga sinasabi nito? Mali ba ang lumaban kung alam mo na nasa tama ka?” Tatahimik ka na lang ba na parang pipi at magbubulagbalagan sa mga ito na tila walang nakita at walang alam?

Sunod ang kuwentong Doon Po Sa Amin na tumalakay naman sa isyung pantrabaho. Sa mga empleyado na ginagawa naman ang lahat ng makakaya ngunit nakakaranas pa rin ng diskriminasyon. Si Mon ang pangunahing bida rito na dating mensahero na naging dyanitor. Ginagawa niya naman ng maayos ang kanyang trabho pero dahil sa mga empleyado din na may masamang budhi kaya nilang kontrolin ang mga pangyayari, dahil alam nila na kapag ikaw ay dyanitor mas hindi paniniwalaan ang kuwento nito. Isa pa ang kasuotan, na naging basehan ng iyong kalagayan sa buhay. Kung wala kang maayos na suot parang wala ka ng Karapatan sumama sa mga taong may maayos na Karapatan. Tila ba ang sinasabi ay lumebel ka sa kalebel mo. Sa aking pagsusuri, maihahalintulad ko ito sa isyu ng mga magsasaka, na sila dapat ang mayayaman sa ating agrikultural na bansa. Patuloy na ginigipit ng gobyerno ang kanilang sistema, mas pinapababa ang presyo ng palay na pinaghirapan nilang itanim at anihin. Tila ba ang ginagawa nila ay pinapahirap lalo ang mahihirap. Ikaw, anong masasabi mo na ang ating bansa na nagturo sa mga kalapit na bansa kung paano ang magtanim ng palay ay ngayon kinukuhanan natin ng stock dahil tayo ay nagkukulang sa mga suplay? Hindi natin nagamit ng tama ang ating mga likas na yaman, mas napagkakitaan pa tayo ng mga oportunistang mga dayuhan na nakikinabang sa mga bagay na atin dapat. 

Panghuli ay ang Mga Kuwentong Kapos, apat na kuwento ng iba’t ibang tao ngunit umiikot sa isang isyu, ang kahirapan. Kahiapan na tila walang katapusan. Iba’t ibang mukha ng kahirapan ang naipakita ni Jun Cruz Reyes dito. Si Linda, na isang babae na nakilala niya sa bus, babaeng kulang ang pamasahe. Nakita niya rin si Linda sa isang pistahan ngunit ng kanya ng pupuntahan sa tinuro niyang address, wala na sila linda inilipat daw sa Cavite. Ganito talaga ang aking napapansin sa mga taong nakatira sa iskwater, dahil hindi nila pagmamay-ari ang lupa kayang kaya silang paalisin. Ang buhay nilay ay isang kahig, isang tuka. Si Nelson na mataas ang pangarap, gusto makapagtapos ng pag-aaral at ayaw tumulad sa kanyang ama. Ngunit, kahit na hirap na, nakakilala ng babae at kalaunay nabuntis niya. Maaga siyang natali sa pagaasawa at nawalan na lang ng gana na ipagpatuloy ang pagaaral. Para sa akin dito, ganito ang sitwasyon ng mga mahihirap ngayon, alam nila na naghihikahos na sila buhay, ngunit di pinagiisipan o pinagpaplanuhan ng maayos kung kaya na bang bumuo ng pamilya o hindi. Nakakaawa ang gma batang sinisilang, sila rin ang naghihirap sa ganoon sitwasyon. At kung lumaki na at hindi napagaral ng maayos uulitin na lang din ang ginawa ng tatay na mag-aasaw at mag-aanak. Paulit-ulit ang siklo at alam ko na dapat magkaroon sila ng kaalaman sa pagpapalano ng pagkakaroon ng pamilya dahil sa ngayon pabata ng pabata ang mga babaeng nabubuntis. Mga kabataan, dapat nasa paaralan, nagaaral ngunit dahil sa kahirapan nangyayari ang mga ito. Si Max na lumpen o isang latak ng lipunan kung tawagin na ayaw tanggapin ang kalagayan niya. Ayaw na mapabilang sa grupong ito dahil alam naman natin na ang tingin sa lumpen ay sobrang baba.  Panghuli si Robert na isang tapat na trabahador nila ngunit dahil sa pangangailangan nagawang gumawa ng krimen. Maayos ang kanyang pagtatrabaho ngunit ng nagkaroon ng problema sa pamilya at kailangan ng malaking pera, wala syang nagawa kung hindi nakawin ang dyip na kanyang minamaneh. Para sa akin, kahirapan talaga ang puno’t dulo kaya Malaki ang bilang ng krimen. Pera, pera na nagpapaikot sa buhay ng tao.

Sa mga kuwentong ito, maikli pero may laman. Totoo nga na hindi lang sa apat na sulok ng mga kwarto ng paaralan matututunan ang mga kaalaman, minsan kailangan nating lumabas, magmasid, at imulat ang ating mga mata, Ano nga ba ang kalagayan ng ating bansa? Ng ating lipunan? Nasa tamang ayos pa ba? Ikaw bilang isang tao, anong magagawa mo?