"Nietzsche attan Descartes adına özür diliyordu. Deliliği at için gözyaşlarına boğulduğu an başladı."

'L'insoutenable légèreté de l'être' M. Kundera

Ale czy było to takie ważne, czy jest postęp, czy go nie ma, czy surrealizm jest burżuazyjny, czy rewolucyjny? Czy było to takie ważne, czy rację ma on, czy oni? Ważne było to, że coś go z nimi łączyło. Spierał się z nimi, ale czuł do nich przy tym gorącą sympatię. Już ich nawet dłużej nie słuchał, tylko myślał o tym, że jest szczęśliwy; znalazł towarzystwo ludzi, wśród których nie istnieje ani jako matczyny syn, ani jako uczeń klasy, lecz jako on sam. I pomyślał, że człowiek może być w pełni sobą tylko wtedy, gdy jest w pełni pośród innych ludzi.

Wciąż mam przed oczyma Teresę siedzącą na pniu, gładzącą łeb Karenina i myślącą o klęsce ludzkości. W tym momencie pojawia się przede mną inny obraz: Nietzsche wychodzi ze swego hotelu w Turynie. Widzi naprzeciwko konia i woźnicę okładającego go batem. Nietzsche podchodzi do konia, na oczach woźnicy obejmuje go za szyję i płacze. Było to w roku 1889 i Nietzsche też był już daleko od ludzi. Inaczej mówiąc: właśnie wtedy wybuchła jego choroba psychiczna. Ale właśnie dlatego ten gest wydaje się pełen głębokiego sensu. Nietzsche przyszedł przeprosić konia za Kartezjusza. Jego szaleństwo (a więc jego rozejście się z ludzkością) zaczyna się w momencie, kiedy zapłakał nad koniem. I to jest ten Nietzsche, którego lubię, podobnie jak lubię Teresę, na której kolanach spoczywa głowa śmiertelnie chorego psa. Widzę ich jedno obok drugiego, oboje schodzą na bok z drogi, po której ludzkość, "panowie i władcy przyrody", maszeruje naprzód.

Była jesień i za chwilę zapaść miał zmrok. Dął wiatr, a na polu biegali chłopcy, puszczając pod niebo papierowe latawce na długachnych sznurach. Mnie też ojciec kiedyś zrobił latawca. Potem chodził ze mną na pole, wyrzucał latawca w górę i ruszał biegiem, żeby powietrze stawiło opór papierowemu ciału latawca i wyniosło go wzwyż. Mnie to specjalnie nie bawiło. Ojciec miał z tego dużo większą uciechę. I to właśnie najbardziej owego dnia wzruszało mnie we wspomnieniach.

M. Kundera, L'insostenibile leggerezza dell'essere.

El sueño no es sólo un mensaje (eventualmente un mensaje cifrado), sino también una actividad estética, un juego de la imaginación que representa un valor en sí mismo. El sueño es una prueba de que la fantasía, la ensoñación referida a lo que no ha sucedido, es una de las más profundas necesidades del hombre. Esta es la raíz de la traicionera peligrosidad del sueño. Si el sueño no fuera hermoso, sería posible olvidarlo rápidamente. Pero ella regresaba constantemente a sus sueños, volvía a proyectárselos, los transformaba en leyendas.

M. Kundera