#hoangso

Rối loạn hoảng sợ là một trong những vấn đề tâm lý phổ biến nhất hiện nay, ảnh hưởng mạnh mẽ đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Không chỉ gây ra những cơn lo âu dữ dội, rối loạn hoảng sợ còn khiến người mắc mất kiểm soát, sống trong nỗi sợ hãi kéo dài mà không rõ nguyên nhân. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của rối loạn hoảng sợ, nguyên nhân, triệu chứng và các hướng điều trị hiệu quả được chuyên gia khuyến nghị.

Hiểu đúng về rối loạn hoảng sợ

Rối loạn hoảng sợ là một dạng của rối loạn lo âu, đặc trưng bởi những cơn sợ hãi đột ngột, dữ dội và không thể kiểm soát. Những cơn hoảng sợ này có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, ngay cả khi người bệnh đang trong trạng thái bình thường, không gặp mối đe dọa thực tế nào.

Xem thêm: https://phongkhamtamthanhoangyen.com/roi-loan-hoang-so/

Các chuyên gia tâm lý cho rằng, rối loạn hoảng sợ là kết quả của sự rối loạn trong hoạt động của não bộ, đặc biệt là vùng hạch hạnh nhân (amygdala) – nơi xử lý cảm xúc sợ hãi. Khi vùng này hoạt động quá mức, não sẽ phát tín hiệu “nguy hiểm giả”, khiến người bệnh rơi vào trạng thái hoảng loạn dù không có lý do cụ thể.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn hoảng sợ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các dấu hiệu phổ biến của rối loạn hoảng sợ bao gồm:

Cảm giác tim đập nhanh, khó thở hoặc nghẹn thở.

Đổ mồ hôi lạnh, run rẩy, choáng váng.

Cảm giác sợ chết, sợ mất kiểm soát hoặc sợ phát điên.

Buồn nôn, đau bụng, chóng mặt hoặc tê bì tay chân.

Điều đặc biệt là cơn hoảng sợ thường xuất hiện đột ngột và đạt đỉnh trong vòng vài phút. Sau đó, người bệnh có thể cảm thấy kiệt sức, hoang mang hoặc sợ hãi việc cơn hoảng sợ tái phát.

Rối loạn hoảng sợ khác gì với lo âu thông thường

Mặc dù đều liên quan đến cảm giác sợ hãi, nhưng rối loạn hoảng sợ và lo âu thông thường hoàn toàn khác nhau. Người bị lo âu thường có nguyên nhân cụ thể, như áp lực công việc hay mâu thuẫn cá nhân. Trong khi đó, người mắc rối loạn hoảng sợ lại hoảng loạn mà không biết vì sao.

Chuyên gia tâm thần học tại Đại học Y Hà Nội cho biết: “Rối loạn hoảng sợ là tình trạng bệnh lý cần được điều trị sớm, bởi nếu kéo dài có thể dẫn đến trầm cảm, ám ảnh xã hội hoặc rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng.”

Nguyên nhân gây rối loạn hoảng sợ

Rối loạn hoảng sợ không chỉ do yếu tố tâm lý, mà còn có thể xuất phát từ cơ chế sinh học, di truyền hoặc môi trường sống.

Yếu tố di truyền và sinh học

Nghiên cứu cho thấy những người có người thân ruột thịt từng mắc rối loạn lo âu hoặc trầm cảm có nguy cơ cao hơn trong việc phát triển rối loạn hoảng sợ. Ngoài ra, sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, norepinephrine và GABA cũng được xem là nguyên nhân quan trọng.

Một số chuyên gia thần kinh học cho rằng, não bộ của người bị rối loạn hoảng sợ phản ứng quá nhạy với các tín hiệu stress. Khi gặp kích thích nhỏ, não lập tức phản ứng như thể đó là mối đe dọa nghiêm trọng, dẫn đến cơn hoảng sợ.

Tác động của môi trường và lối sống

Yếu tố môi trường như căng thẳng kéo dài, chấn thương tâm lý thời thơ ấu, áp lực công việc hoặc mất người thân đều có thể kích hoạt rối loạn hoảng sợ. Những người lạm dụng chất kích thích như rượu, cà phê, thuốc lá cũng có nguy cơ cao hơn.

Các nghiên cứu gần đây còn chỉ ra rằng, thói quen ngủ không đủ giấc và sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều vào ban đêm làm tăng mức cortisol – hormone gây stress, từ đó khiến não dễ rơi vào trạng thái lo âu, hoảng sợ.

Triệu chứng và diễn tiến của rối loạn hoảng sợ

Rối loạn hoảng sợ có thể khởi phát âm thầm, sau đó trở nên nghiêm trọng nếu không được can thiệp.

Triệu chứng điển hình của rối loạn hoảng sợ

Cơn hoảng sợ có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, nhưng thường xuất hiện trong các tình huống như khi đi xe, ở nơi đông người hoặc trong không gian kín. Một số người cho biết họ có cảm giác “sắp chết” hoặc “không thể thở được”.

Cơn hoảng sợ kéo dài trung bình từ 5 đến 20 phút. Sau khi kết thúc, người bệnh thường rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất ngủ và sợ hãi việc cơn tiếp theo xuất hiện. Chính sự ám ảnh này khiến họ hạn chế ra ngoài, ngại giao tiếp hoặc từ chối tham gia hoạt động xã hội.

Rối loạn hoảng sợ mạn tính và hệ quả tâm lý

Nếu không được điều trị, rối loạn hoảng sợ có thể chuyển sang giai đoạn mạn tính. Người bệnh sẽ sống trong nỗi lo lắng thường trực, dễ bị ám ảnh về sức khỏe, mất tập trung và giảm năng suất làm việc.

Các chuyên gia cảnh báo, rối loạn hoảng sợ kéo dài còn là nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), trầm cảm, hoặc rối loạn phân ly – những dạng bệnh lý nặng hơn trong nhóm rối loạn tâm thần.

Cách chẩn đoán và điều trị rối loạn hoảng sợ

Rối loạn hoảng sợ hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu người bệnh được chẩn đoán sớm và tuân thủ đúng phác đồ điều trị.

Chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng

Bác sĩ tâm thần sẽ tiến hành khai thác bệnh sử, đánh giá tần suất, mức độ nghiêm trọng và yếu tố kích hoạt cơn hoảng sợ. Một số trường hợp có thể cần xét nghiệm máu hoặc điện tâm đồ để loại trừ các bệnh lý tim mạch hoặc nội tiết gây triệu chứng tương tự.

Theo Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (APA), để chẩn đoán rối loạn hoảng sợ, người bệnh cần có ít nhất hai cơn hoảng loạn đột ngột trong một tháng, kèm theo lo lắng kéo dài về việc tái phát.

Điều trị rối loạn hoảng sợ theo hướng đa phương pháp

Phác đồ điều trị rối loạn hoảng sợ thường bao gồm kết hợp liệu pháp tâm lý, dược lý và thay đổi lối sống.

Liệu pháp tâm lý hành vi nhận thức (CBT)

CBT được xem là phương pháp hiệu quả nhất hiện nay. Thông qua các buổi trị liệu, chuyên gia sẽ giúp người bệnh nhận diện và điều chỉnh suy nghĩ tiêu cực, học cách kiểm soát cơn hoảng sợ khi xuất hiện.

Điều trị bằng thuốc

Thuốc chống lo âu (như SSRI, SNRI) được sử dụng để điều chỉnh serotonin trong não. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng.

Rèn luyện lối sống lành mạnh

Thực hành thiền, yoga, hít thở sâu và duy trì giấc ngủ chất lượng giúp giảm đáng kể tần suất cơn hoảng sợ. Bên cạnh đó, hạn chế caffeine, rượu bia và các chất kích thích cũng là yếu tố quan trọng trong việc ổn định tâm lý.

Phòng ngừa và hỗ trợ người mắc rối loạn hoảng sợ

Việc phòng ngừa rối loạn hoảng sợ tập trung vào việc xây dựng tâm lý vững vàng, cân bằng cảm xúc và tạo môi trường sống tích cực.

Phòng ngừa sớm từ thói quen hằng ngày

Dành thời gian cho hoạt động thể chất, ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày và ăn uống điều độ là nền tảng bảo vệ sức khỏe tâm thần. Ngoài ra, giảm thời gian tiếp xúc mạng xã hội và dành thời gian cho hoạt động ngoài trời giúp não bộ thư giãn, giảm stress hiệu quả.

Hỗ trợ người thân mắc rối loạn hoảng sợ

Gia đình đóng vai trò rất lớn trong việc giúp người bệnh phục hồi. Việc lắng nghe, thấu hiểu và tránh phán xét sẽ giúp họ cảm thấy an toàn hơn. Chuyên gia tâm lý khuyến nghị, người thân nên cùng bệnh nhân tham gia các buổi trị liệu, học cách nhận biết dấu hiệu sớm để can thiệp kịp thời.

Kết luận

Rối loạn hoảng sợ là một vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và áp dụng các phương pháp trị liệu phù hợp sẽ giúp người bệnh lấy lại sự cân bằng trong cuộc sống.