#hersenschimmen

Out of Mind by J. Bernlef || Review

Title: Out of Mind (Hersenschimmen) Author(s): J. Bernlef No. of pages: 160 Genre: Literature Publication date: 1984 Date read: June 13th 2018 5/5 ★

(more…)

Ik ga vanaf vandaag herbeginnen met hier te posten. Het eerste boek waarover ik ga posten heet ‘Hersenschimmen’ van J. Bernlef. Hier is een foto:

Bernlef: heel iemand anders

Heel iemand anders

Volgens de bovenmeester was ik een mulo-kandidaat / voorbeeld van grijze middelmaat, onopvallend / verlegen, tot niet bijster veel in staat

Toen mijn vader verhaal kwam halen / keek meester peinzend voor zich uit / zat zo’n jongen werkelijk in zijn klas?

Vader kwam briesend thuis: hij wist / niet eens je naam of wie je was / ik knikte maar wist: meester had gelijk

Hij kon mij…

Sinds Hendrik Jan Marsman (beter bekend als Bernlef) in 1984 ‘Hersenschimmen’ uitbracht is het boek in 1988 verfilmd en in 2006 bewerkt tot toneelstuk. Hersenschimmen gaat over Maarten Klein, een 71 jarige man die met zijn vrouw Vera in de U.S.A. woont, maar oorspronkelijk uit Nederland komt. Maarten Klein begint in het begin van het boek te dementeren en in de loop van het boek wordt het steeds erger. In het boek lees je hoe Maarten en Vera daar mee om gaan. Ik vind Hersenschimmen een super mooi boek!

Ten eerste kan ik me super goed inleven in het boek, ondanks dat ik zelf nog lang niet oud ben. Dit komt onder andere doordat het boek in de ik-persoon is geschreven. De ik-persoon (Maarten) dementeert en als de ik-persoon iets vergeet dan wordt er in het boek ook niet meer over geschreven. Zo ging Maarten op een ochtend wandelen met zijn hond, maar als hij een van zijn oude bekenden tegen komt in een koffiezaakje en een kopje koffie drinkt vergeet hij de hond totaal. Hij  loopt de hele dag rond in de buurt, onder de indruk dat hij gewoon was gaan wandelen in plaats van de hond uit te gaan laten. Pas als Vera, de vrouw van Maarten met de hond in de auto Maarten gaat zoeken wordt er weer over de hond geschreven. Bij dit soort stukken vergat ik soms zelf ook wat Maarten was vergeten, maar bij dit stukje maakte ik me bijna zorgen om de hond.

Ten tweede past de schrijfstijl heel goed bij de inhoud van het boek. In het begin van het boek dementeert Maarten nog niet zo erg, hij vergeet soms welke dag het is en hoe laat het is, maar is nog redelijk bewust van wat om hem heen gebeurt. In het eerste deel van het boek beginnen alle zinnen gewoon met een hoofdletter en beginnen met een punt, vraagteken of uitroepteken. Aan het eind van het boek is Maartens dementie veel erger geworden. Hij denk niet in zinnen, maar in losse flarden en gedachten. Alle hoofdletters vallen weg  en er is geen duidelijke structuur in de tekst zichtbaar. “Dit is een goede hoek… eindelijk… weinig menselijk verkeer… een enkele dwaalt er per ongeluk nog wel eens deze kant op en wordt onmiddellijk weggeblaft… die daar een metronoom… links… rechts… met iedere overslag klakt hij met zijn tong…” Ook wordt in het begin van het boek elke sprong in de tijd aangegeven met een paar schuingedrukte woorden zoals ‘Als ik ’s ochtend wakker wordt ben ik heel moe.’ Later in het boek kan elke witregel een black-out zijn.

Ten derde is dementie iets dat in het dagelijks leven veel voorkomt. Ik heb alleen het idee dat veel mensen zich nog niet hebben proberen in te leven in iemand met dementie. Dit boek zet daar zeker tot aan. Zo zegt Hans Vervoort in zijn recensie over hersenschimmen in het NRC-handelsblad van 5 oktober 1984: “Ouder worden we allemaal, maar het vooruitzicht van aftakeling is zelden gespreksstof, hooguit onderwerp van een snel weer weggeschopte zwarte mijmering. Het lichamelijk verval is nog voorstelbaar (hoe ergerniswekkend ook), maar wie durft zich de geestelijke aftakeling in te denken? Bernlef behoort tot het type schrijver dat zich dat soort taken stelt.”

Hersenschimmen is een boek waar je je goed in kan inleven, waarbij de schrijfstijl goed bij het verhaal hoort en dat je aan het denken zet over iets wat in het dagelijks leven veel voorkomt. Daarom vind ik ‘Hersenschimmen’ een super mooi boek. En zelf nou zelf, hoe kan een boek dat verfilmd is, verwerkt is tot een toneelstuk en al meer dan vijftig keer gedrukt is nou niet super mooi, goed en ontroerend zijn?